Zmęczona demokracja

Zmęczona demokracja

Nie chodząc na wybory, stwarzamy warunki do rządzenia wrogom demokracji Dlaczego obywatele rezygnują z uczestnictwa w wyborach? Dlaczego nie wierzą, że kartka wyborcza jest skutecznym narzędziem demokracji? W Izraelu odpowiedzi na takie pytania dostarcza na przykład to, co wydarzyło się 18 sierpnia. Właśnie wtedy odbyła się konwencja rządzącej partii Likud premiera Ariela Szarona. W 120-osobowym parlamencie Likud ma 40 deputowanych. Konwencja była poświęcona m.in. rozsze-rzeniu koalicji, ale przede wszystkim pre-mier przedstawił plan procesu pokojowego, który może zmienić losy Bliskiego Wschodu. W konwencji uczestniczyło 3000 osób, lecz na głosowanie przyszedł zaledwie co drugi. Tylko połowa zdała sobie sprawę, że nasz los spoczywa w ich rękach: 765 osób głosowało przeciw propozycji premiera, a 760 - za. Oznacza to, że pod nieobecność połowy uczestników konwencji 5 osób zadecydowało o przyszłości całego Bliskiego Wschodu.
Czy można zmusić do korzystania z demokracji?
Obniżanie się frekwencji w demokratycznych wyborach jest problemem coraz dotkliwszym, dotyczy też coraz większej liczby krajów. Można się było o tym przekonać choćby podczas wyborów do Parlamentu Europejskiego. Przełomowe wydarzenie, jakim dla współczesnej Europy było rozszerzenie unii, nie wzbudziło entuzjazmu w obywatelach nowych krajów członkowskich. Wprawdzie eurowybory i członkostwo w unii to dwie różne sprawy, ale fakt, że co piąty Polak poszedł na wybory, każe się zastanowić nad funkcjonowaniem demokracji. W Belgii czy w Australii sprawę wyborczej frekwencji rozwiązano tak, że obywatele, którzy nie uczestniczą w wyborach, są karani grzywną. Czy jest to dobre rozwiązanie? Czy obywateli można zmuszać do korzystania z demokracji?
Izrael, jak większość krajów demokratycznych, też ma problem z malejącą liczbą obywateli uczestniczących w wyborach. Jeszcze kilkanaście lat temu powszechne było przekonanie, że to obywatelska powinność. Frekwencja w wyborach do Knesetu przekraczała 80 proc., a w wyborach samorządowych zbliżała się do 70 proc. Obecnie o takim odsetku głosujących można tylko marzyć, a i tak w Izraelu jest pod tym względem lepiej niż w wielu krajach europejskich.

Demokratyczna wydmuszka
Prawo wyboru przedstawicieli społeczeństwa to prawo numer jeden w demokracji. Rezygnacja z tego prawa przez dużą część obywateli powinna zainspirować nie tylko polityków, ale też politologów i socjologów. Powinni oni spróbować odpowiedzieć, co się dzieje z systemem demokratycznym. Na ile nieuczestniczenie w wyborach jest groźne, szczególnie w czasach wojny z terrorystami, którzy zachodnią demokrację chcą po prostu zniszczyć.
Niska frekwencja wyborcza czyni z demokracji wydmuszkę, a często prowadzi do absurdu. Przy niskiej frekwencji zwycięzcy wyborów mają legitymację do rządzenia nie więcej, niż 10 proc. obywateli. Oznacza to, że deputowanego popiera i legitymizuje mała grupka wyborców. Można zapytać, jaki mandat do podejmowania decyzji, często kontrowersyjnych, ma prezydent miasta, którego popiera mniejszość mieszkańców. Podobnie jest z eurodeputowanymi z nowych krajów członkowskich unii. Niby dlaczego mają się oni wypowiadać w imieniu większości obywateli swoich krajów?
Coraz mniejsza legitymacja, jaką otrzymują deputowani, oznacza nie tylko niereprezentatywność, ale jest też jakąś formą manipulowania świadomością społeczną. Bo niby mamy do czynienia z demokracją przedstawicielską, ale tak naprawdę jest ona kadłubowa. W ten sposób coraz bardziej zaciera się więź łącząca reprezentantów i reprezentowanych, co jest jednym z fundamentów systemu demokratycznego. W ten sposób władza wpada w ręce przypadkowych osób. Mało tego, jest to wielka szansa dla skrajnych ugrupowań. Wystarczy, że zmobilizują one swój elektorat i mogą znaleźć się w parlamencie. Może to prowadzić do sytuacji, że w demokratycznym państwie dużą rolę będą odgrywać osoby wywodzące się z niedemokratycznych ugrupowań. Oznacza to, że demokracja stwarza warunki do rządzenia swoim wrogom.
Nie jest obojętne, kogo wybieramy, bo nasi przedstawiciele nie tylko decydują o budżecie i podatkach, polityce społecznej, prawach obywatela, ekologii, edukacji czy opiece zdrowotnej, ale także o sprawach wojny i pokoju.

Rytualizacja władzy
Co jest przyczyną niskiej frekwencji i swoistej społecznej apatii demonstrowanej podczas wyborów? Przede wszystkim jest to wynik malejącego zaufania do wybieranych osób. Ani nie mamy wpływu na to, co robią po wyborze, ani nie możemy ich odwołać przed upływem kadencji. Do uczestnictwa w wyborach zniechęca też coraz większy rozziew między obietnicami składanymi podczas kampanii a ich realizowaniem. Prawda jest taka, że wybrane przez nas osoby natychmiast po wyborze przestają serio traktować swoje przyrzeczenia. Niska frekwencja wyborcza powoduje rozregulowanie sceny politycznej: zwiększa się jej rozdrobnienie, nie ma trwałości władzy, mamy stale kryzysy. Efektem tego jest też rytualizacja władzy: demokratyczne procedury stają się swego rodzaju teatrem.
Część wyborców nie idzie na wybory, bo w wielu krajach zatarły się różnice między lewicą a prawicą. Niechęć budzi też styl życia polityków: często udają oni celebrities, dla których przede wszystkim liczy się sława. Wyborców traktują jak piąte koło u wozu, często nawet publicznie demonstrują swoją pogardę dla tych, którzy ich wybrali. To umacnia podział społeczeństwa na "ich" i "nas". Na takiej glebie kwitną demagogia, cynizm i populizm. Na to wszystko nakładają się procesy globalizacji. W globalnym świecie wielu obywateli ma wrażenie, że są nieistotnymi pionkami w światowej grze, której nie rozumieją.
Okładka tygodnika WPROST: 37/2004
Więcej możesz przeczytać w 37/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2004 (1137)

  • Wprost od czytelników 12 wrz 2004 To nie nasz problem Myślę, że Niemcy nie mają większych szans na zwycięstwa przed trybunałem europejskim. Wszak ten trybunał rządowi polskiemu, a nie ukraińskiemu czy białoruskiemu zlecił rozwiązanie problemu zabużan. A więc - przez... 3
  • Na stronie - Debelkizacja Polski 12 wrz 2004 Belkizacja polityki jest dla podatników bardziej dolegliwa, czyli bardziej kosztowna, od falandyzacji prawa Belkizacja polityki jest dla systemu politycznego Polski mniej więcej tym samym, czym dla systemu prawnego Polski była falandyzacja prawa. Tyle tylko, że falandyzacja... 3
  • Skaner 12 wrz 2004 Na pohybel aferzystom! Jest szansa na pozbycie się z Sejmu gromady pijaków, aferzystów i zwykłych nierobów. Większość Polaków popiera już bowiem okręgi jednomandatowe, których wprowadzenie wyeliminuje... 8
  • Dossier 12 wrz 2004 LECH WAŁĘSA były prezydent RP Mam 61 lat i z męskich spraw zostało mi tylko golenie "Głos Wielkopolski" KRZYSZTOF OPAWSKI minister infrastruktury Łatwiej o optymizm wtedy, kiedy się nie wie, o czym się mówi Radio PIN... 9
  • Sawka 12 wrz 2004 10
  • Kadry 12 wrz 2004 11
  • Playback 12 wrz 2004 13
  • M&M 12 wrz 2004  ANI ZA WASZĄ ANI ZA NASZĄ WOLNOŚĆ NIE WOLNO Ci i ci są nam obcy. Lecz milczeć się nie da, choć słów brak i niedobry to temat do fraszek. "Nasza" lub "wasza" może być wolność. Lub bieda. Ale wszystkie... 13
  • Poczta 12 wrz 2004 Oświadczenie W artykule "Walcowanie polityków" (nr 35) bez wiedzy oraz zgody autora tekstu - Pawła T. Felisa - dokonano wielu zmian redakcyjnych, które zniekształciły niektóre jego poglądy i opinie. Między... 13
  • Nałęcz: Sposób na bogactwo 12 wrz 2004 Polska wkrótce zostanie podzielona na patriotów gotowych przegryźć niemieckie gardła i na sprzedawczyków Z polityką jest podobnie jak z pogodą. Żadna sytuacja nie trwa wiecznie. Po długiej spiekocie przychodzi deszcz, a po nim znowu pojawia się słońce. Analogicznie na arenie... 14
  • Ryba po polsku: Pisarze do libretta, kompozytorzy do partytury 12 wrz 2004 Po otrzymaniu subwencji od ministra Dąbrowskiego i z Brukseli jestem gotów napisać politoperę "Na kolanach do Moskwy" My tu ciągle o wypędzonych i Powiernictwie Pruskim, a tam, za Odrą, dzieją się naprawdę ciekawe i ważne rzeczy. Rozkwita kultura, pleni się sztuka. Niedawno w... 15
  • Z życia koalicji 12 wrz 2004  Brunatny Robert pisze książkę! W swej pasjonującej opowieści Robert Kwiatkowski chce ujawnić całą prawdę o aferze Rywina. Książkę wyda Muza czy Agora? Nikczemnik Sadowski nie będzie już ministrem sprawiedliwości. Biedaczyna... 16
  • Z życia opozycji 12 wrz 2004  Andrzej Modrzejewski jest na ty z Marianem Krzaklewskim! Nic dziwnego, że w tej sytuacji wzięli go na cel UOP i Zbigniew Siemiątkowski. Człowiek, który utrzymuje tak bliskie kontakty z Krzaklewskim, musi być niebezpieczny dla... 17
  • Fotoplastykon 12 wrz 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
  • Wielka wsypa 12 wrz 2004 Polscy politycy w kieszeni ukraińskich szejków Bombą, która uderzy w dużą część polskiej klasy politycznej, będzie świadek, który pojawi się przed komisją śledczą ds. Orlenu. Może on odegrać w tej sprawie taką rolę, jaką odegrał Masa w procesie "Pruszkowa". Tym świadkiem jest... 20
  • Depostkomunizacja 12 wrz 2004 Polska się zmieni, jeśli prawica będzie rządzić co najmniej dwie kadencje Dotychczas polska lewica była jak Franciszek Józef I: ludzie rodzili się i umierali, a on wciąż rządził. Teraz Franciszkiem Józefem musi się stać prawica. Rządy formacji postsolidarnościowych różnych... 24
  • Zmęczona demokracja 12 wrz 2004 Nie chodząc na wybory, stwarzamy warunki do rządzenia wrogom demokracji Dlaczego obywatele rezygnują z uczestnictwa w wyborach? Dlaczego nie wierzą, że kartka wyborcza jest skutecznym narzędziem demokracji? W Izraelu odpowiedzi na takie pytania dostarcza na przykład to, co... 26
  • Biały eksport 12 wrz 2004 Popyt na polskie pielęgniarki pięciokrotnie przewyższa podaż Nie chcemy być ofiarami transformacji", "Chcemy pracy i godziwej płacy" - pod takimi hasłami jeszcze w 2000 r. protestowały pielęgniarki. Górnicy i pielęgniarki najczęściej wychodzili na ulice Warszawy, protestując... 28
  • Grupa trzymająca bank 12 wrz 2004 Bank Gospodarki Żywnościowej żywi polityków "Finanse dla Ciebie" - takim sloganem reklamuje swoje usługi Bank Gospodarki Żywnościowej, dziesiąta co do wielkości instytucja finansowa w Polsce warta około 2 mld zł. Politycy z otoczenia premiera Marka Belki i byłego ministra... 30
  • Giełda 12 wrz 2004 Hossa Świat Miliard na szynach Prawie miliard dolarów zarobią trzy firmy: japońska Kawasaki Heavy Industries, francuska Alstom i kanadyjska Bombardier na modernizacji chińskich sieci kolejowych. Konsorcjum ma dostosować pięć linii o... 32
  • Belka pod nogami 12 wrz 2004 Jak zniechęcano nas do przedsiębiorczości Więcej chleba, cukru i smalcu dla najbiedniejszych" - obiecuje Krzysztof Janik, przewodniczący SLD. Szef dogorywającego ugrupowania odkrył niedawno, że należy obniżyć podatki najgorzej zarabiającym i podwyższyć tym, którzy zarabiają... 34
  • Gilotyna Wiedekinga 12 wrz 2004 Jak Porsche stał się najbardziej dochodową firmą samochodową świata To jest magazyn, a nie fabryka!" - krzyknęli Yoshiki Iwata i Chihiro Nakao, japońscy eksperci motoryzacyjni, na widok zakładów Porsche w Stuttgarcie w 1992 r. To już jednak historia. Wartość koncernu Porsche... 38
  • Balcerowicz wprost: W drodze do kapitalizmu 12 wrz 2004 Nie ma innowacyjnej gospodarki bez kapitalistycznej konkurencji Ogromna większość ludzkości żyła do początków XIX wieku w nędzy, a życie ludzi było krótkie i pełne zagrożeń. Nawet elity nie były wolne od niebezpieczeństw zarazy i pod niektórymi względami - na przykład... 42
  • 2 x 2 = 4: Nam się nie chce 12 wrz 2004 Niedostatek instynktu państwowego Polaków to bolesny relikt komunizmu W przeciwieństwie do optymistów, którzy wierzyli w dziesiątki medali olimpijskich, ja nie miałem najmniejszych złudzeń. Nie miałem ich dlatego, że od wielu lat obserwuję pogłębiającą się demobilizację (nie... 44
  • Adres marzeń 12 wrz 2004 Z konta w cztery kąty Jeśli 200 tys. zł ulokujemy w banku, to przy oprocentowaniu 4 proc. w skali roku zarobimy około 660 zł miesięcznie, od czego jeszcze będziemy musieli zapłacić "podatek Belki". Te same pieniądze zainwestowane w mieszkanie na wynajem, na przykład w... 46
  • Bank w domu 12 wrz 2004 Jak najtaniej pożyczyć pieniądze na mieszkanie lub dom Im kto bogatszy, tym bardziej żyje na kredyt" - zauważył kiedyś Amerykanin John Pierpont Morgan starszy, jeden z największych bankierów w historii. Zasada ta sprawdza się także w Polsce. W ubiegłym roku Polacy wzięli o 40... 54
  • Pewny dach nad głową 12 wrz 2004 Jak kupić mieszkanie i nie pójść z torbami Trzech spośród dziesięciu developerów miało w 2003 r. poważne kłopoty finansowe. W tym roku także nie jest lepiej. Zanim więc kupisz mieszkanie, warto (oprócz dokładnej analizy ceny, porównania jej z ofertami konkurentów itp.)... 58
  • M-3 na riwierze 12 wrz 2004 Za granicą taniej niż w Polsce Tylko 30 euro czynszu płaci miesięcznie właściciel kilkudziesięciometrowego apartamentu przy plaży w Alicante na hiszpańskim Białym Wybrzeżu (Costa Blanca). To trzy, cztery razy mniej, niż w Polsce płaci lokator spółdzielczego mieszkania w bloku... 62
  • Supersam 12 wrz 2004 Zzzzzzz... Oznaczenie nissana 350 literką "Z" jest nawiązaniem do słynnych sportowych aut firmy - datsuna 240 Z i nissana 300 ZX. Może też oznaczać dźwięk, jaki usłyszą kierowcy innych samochodów, gdy nowe dzieło... 72
  • Pokój domowy 12 wrz 2004 Konflikt pokoleń umarł, bo między rodzicami i dziećmi zapanowała zgoda co do hierarchii życiowych celów Córka Marlona Brando z powodu konfliktu z ojcem popełniła samobójstwo. Zbuntowany przeciw sławnemu ojcu Guillaume Depardieu wylądował w więzieniu. Aktorka Jennifer Aniston,... 74
  • Piłkarze na parę 12 wrz 2004 Dla polskich kibiców początek eliminacji piłkarskich mistrzostw świata 2006 będzie jednocześnie ich końcem Mamy boską drużynę, bo jedynie Pan Bóg wie, kto i dlaczego w niej gra - twierdzi Jan Tomaszewski, bramkarz słynnej jedenastki Górskiego, obecnie znany komentator.... 78
  • Hiszpańska szarża 12 wrz 2004 Zara, Mango i Springfield podbijają europejski rynek odzieży Zara to najbardziej nowatorska i zuchwała marka odzieżowa w historii" - stwierdził kilka lat temu Daniel Piette, ówczesny dyrektor domu Louis Vuitton. Teraz to samo można by powiedzieć co najmniej o kilkunastu... 80
  • Świątynie pokory 12 wrz 2004 Kończy się czas kościołów mrocznych, szczelnie odgrodzonych od życia zewnętrznego Czy to będzie kościół, czy stacja zasilania? - spytał przechodzień księdza doglądającego budowy kościoła św. Marka w Bjorkhagen pod Sztokholmem. Duchowny odpowiedział: "I jedno, i drugie". To... 84
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 12 wrz 2004 Przeciw obojętności Drogi Przyjacielu! Jeśli na pytanie: "Kawy czy herbaty?" mój gość odpowiada: "Tak, poproszę", to wiem, że mam do czynienia z abnegatem, któremu jest obojętne. A indyferencja zabija przyjemność. Własnym dzieciom zabroniłem używać słowa "obojętnie". Jeśli... 88
  • Druga płeć: Z głową w piekarniku 12 wrz 2004 Sylvia Plath chciała się wydostać z życia, które okazało się pułapką Czy w ogóle są szczęśliwi ludzie? Nie, chyba że żyją snem albo zamieszkują sztuczny świat zbudowany przez nich samych lub przez kogoś innego. Przez jakiś czas karmiłam się optymizmem z piersi pełnych... 89
  • Cud Erharda 12 wrz 2004 To rynek i ciężka praca odrodziły Niemcy W kolejną, pięćdziesiątą piątą już rocznicę powstania Republiki Federalnej Niemiec znów pojawiają się wzmianki o tzw. niemieckim cudzie gospodarczym. Słowo "cud" sugeruje coś nadzwyczajnego czy wręcz nadprzyrodzonego - jak, nie... 90
  • Know-how 12 wrz 2004 Przesyłka ze Słońca Opadający na spadochronie pojemnik z cząstkami wiatru słonecznego, które wyłapała sonda Genesis, przechwycą 8 września dwa helikoptery wojskowe nad poligonem w amerykańskim stanie Utah. To pierwszy... 94
  • Pokaż mózg! 12 wrz 2004 Czy obok wykrywaczy metalu na lotniskach pojawią się skanery mózgu? Kryminalistę można poznać po masywnej dolnej szczęce, wielkich oczodołach i spiczastych uszach - do takich wniosków doszedł przed ponad 120 laty włoski lekarz Cesare Lombroso, studiując kształt czaszki... 96
  • Hominid orator 12 wrz 2004 Już 500 tys. lat temu Homo sapiens przestał być niemową Po raz pierwszy natrafiliśmy na szczątki przodków człowieka świadczące o funkcjonowaniu ich zmysłów" - twierdzi Ignacio Martinez z hiszpańskiego uniwersytetu w Alcala. Te szczątki to młoteczek, strzemiączko i kowadełko -... 102
  • Bez granic 12 wrz 2004 Frances atakuje Floryda ucieka! Władze nakazały ewakuację 2,5 mln mieszkańców półwyspu. To największa tego rodzaju akcja w dziejach tego stanu i druga w ostatnim miesiącu. Kilkanaście dni temu we Florydę uderzył huragan... 104
  • Stuletni dżihad 12 wrz 2004 Europa znalazła się na celowniku terrorystów Łysiejący i lekko przy tuszy Dżamal Salman nie grzeszył punktualnością, a jego poczucie humoru bywało irytujące. Jako tłumacz i przewodnik polskich dziennikarzy w powojennym Iraku był jednak niezawodny. Terroryści z grupy Ansar... 106
  • Na Wschodzie bez zmian 12 wrz 2004 Dramat w Osetii dowiódł, że Rosja jest zakneblowana 11 września 2001 roku zmienił Amerykę. 3 września roku 2004 nie zmieni Rosji. Nie musi jej zmieniać. Rosjanie usłyszeli od swojego prezydenta, że nie będzie szturmu na szkołę w Biesłanie. Po kilkunastu godzinach dowiedzieli... 112
  • Arogancja Francji 12 wrz 2004 Czy Paryż popełnia polityczne samobójstwo? Francja stała się problemem dla siebie i dla Europy" - zauważył niedawno Mario Monti, unijny komisarz ds. konkurencji. "Przez własną arogancję Francja traci swą wielkość" - pokajał się Michel Barnier, francuski minister spraw... 114
  • Szpony orła 12 wrz 2004 Albańska bomba może na strzępy roznieść Bałkany Wybudujemy pomnik Milo˙seviciowi, bo on jest jednym z twórców naszej niezależności - deklarują kosowscy Albańczycy. Dzięki polityce czystek etnicznych były prezydent Serbii umożliwił faktyczne usamodzielnienie się prowincji i... 116
  • Menu 12 wrz 2004 Krótko, po Wolsku Kanał śledczy Jesień w telewizji - dojrzewają ramówki i lecą redaktorzy ze stanowisk. Mówi się sporo o kanałach tematycznych, toteż postanowiłem się włączyć do dyskusji i zaproponować kanał,... 118
  • Łódź czterech kultur 12 wrz 2004 Łódź końca XIX wieku i początków wieku XX była miastem praktycznie wolnym od ksenofobii Zapamiętałem Łódź jako miasto tolerancji, miasto różnych kultur, różnych narodów, które obok siebie żyły. Wyrośliśmy tu na Europejczyków! Nie było mnie potem stać ani na patriotyzm, ani na... 120
  • Łobuziak z Hollywood 12 wrz 2004 Młody Spielberg wszedł z wycieczką do studia Universal, znalazł pusty pokój i założył tam swoje biuro Chcę być jedyną primadonną na planie filmowym" - mówi o sobie Steven Spielberg. Najsłynniejszy i od lat najbardziej wzięty filmowiec Hollywood to właściwie firma. Spielberg... 124
  • Ryk lwa 12 wrz 2004 Festiwal filmowy w Wenecji kończy z eksperymentami i zaczyna szanować widza Spielberg na przystawkę, a japońska animacja na deser. Jeśli za wizytówkę festiwalu w Wenecji uznać filmy, które go otwierają i kończą, to tegoroczna, 61. już edycja imprezy zaskakuje rozmachem i... 126
  • Sława i chała 12 wrz 2004 FILM Robot robotowi człowiekiem Gdy ponad pół wieku temu pisarz s.f. Isaac Asimov tworzył swój cykl opowiadań o robotach, były one traktowane jako opowieści o tolerancji. Pod postaciami inteligentnych, acz ubezwłasnowolnionych... 128
  • Skibą w mur: Nowe prawdy 12 wrz 2004 Cesarstwo rzymskie założyli Kaszubi, a tablicę Mendelejewa skonstruował Adam Słodowy Żyjemy w niepewnym świecie, w którym nie ma oczywistych prawd. Nagle to, co do tej pory uważaliśmy wszyscy za fakt znany i udokumentowany, w świetle nowych teorii może się okazać... 130

ZKDP - Nakład kontrolowany