Cud Erharda

Cud Erharda

To rynek i ciężka praca odrodziły Niemcy W kolejną, pięćdziesiątą piątą już rocznicę powstania Republiki Federalnej Niemiec znów pojawiają się wzmianki o tzw. niemieckim cudzie gospodarczym. Słowo "cud" sugeruje coś nadzwyczajnego czy wręcz nadprzyrodzonego - jak, nie przymierzając - cud w Kanie Galilejskiej. Tymczasem to, co wydarzyło się w Niemczech, nie było żadnym cudem. "Chleb i wino" rozmnażały się nie za sprawą "dobrego słowa" tylko ciężkiej pracy w odpowiednio stworzonych ku temu warunkach.
Szkoła ordoliberałów
Oparta na zasadach rynkowych i własności prywatnej gospodarka przynosiła doskonałe efekty nawet w państwie prawie kompletnie zniszczonym (majątek, który cudem - tu słowo "cud" jest jak najbardziej adekwatne - przetrwał alianckie naloty, rekwirowały na potęgę jako trofiejnyj sowieckie wojska), ze społeczeństwem z całkowicie zdruzgotaną strukturą demograficzną (większość młodych Niemców w wieku produkcyjnym poległa na wojnie), z rozchwianą psychiką po doznanej klęsce i uświadomieniu sobie ogromu włas-nego bestialstwa.
Można oczywiście twierdzić, że reanimacja gospodarki niemieckiej nie byłaby możliwa, gdyby nie amerykańska kroplówka w postaci planu Marshalla, który stanowił potężny zastrzyk finansowy w gospodarczy krwiobieg rekonwalescenta. Ale - jak uczy wiele innych przykładów, także polskich - nie ma takich pieniędzy, których politycy nie potrafiliby zmarnotrawić albo wręcz zdefraudować. Pomoc amerykańska nie była wcale warunkiem koniecznym, a już na pewno nie wystarczającym. Na czym polegał więc niemiecki "cud"? Cudem było, że w tym samym czasie, gdy we Francji, Włoszech i w Wielkiej Brytanii popularność zdobywali socjaliści, a nawet komuniści, Niemcy wybrali sobie na kanclerza Konrada Adenaue-ra, a potem Ludwiga Erharda.
Urodzony w roku 1897 Erhard, były dyrektor Instytutu Badań Gospodarczych w Norymberdze, w latach 1945--1946 minister gospodarki Bawarii, w latach 1947-1949 kierownik administracji gospodarczej zachodnich stref okupacyjnych, w latach 1949--1963 minister gospodarki RFN i jednocześnie (od roku 1952) wicekanclerz, a w latach 1963-1966 kanclerz, związany był intelektualnie z wywodzącymi się z tzw. szkoły freiburskiej ordoliberałami. Za ojców założycieli tej szkoły uchodzą Walter Eucken, Wilhelm Ršpke, Alexander Rustow i Alfred Mźller-Armack. Ordoliberałowie starali się połączyć klasyczne zasady liberalne z katolicką nauką społeczną. W kwestiach gospodarczych nawiązywali do Adama Smitha, a w społecznych - do świętego Tomasza z Akwinu. Klasyczne hasła indywidualizmu wzbogacili teorią organizmu społecznego, bardzo duże znaczenie przywiązując do idei ładu i harmonii panujących w takim organizmie. Na tych zasadach budowali podwaliny gospodarki nazywanej "społeczną gospodarką rynkową".

Król marka
Tak zwany cud gospodarczy zaczął się od reformy walutowej. Już 21 czerwca 1948 r. w zachodnich strefach okupacyjnych wprowadzono do obiegu Deutsche Mark, która stała się symbolem silnego pieniądza i stabilnej gospodarki. Przez długie lata nikomu nie przychodziło do głowy, jak niektórym dzisiejszym tuzom polskiej polityki, żeby manipulować jej kursem w celu "sprzyjania eksporterom" czy "pobudzania wewnętrznego popytu". Utworzono Niemiecki Bank Federalny, częściowo niezależny od rządu, który sprawował kontrolę nad budżetem i nie pozwalał go politykom za bardzo "rozchwiać". Owszem, manipulowano stopą dyskontową i wysokością obowiązkowych rezerw bankowych oraz prowadzono operacje na otwartym rynku walutowym, ale po to, by stabilizować walutę pomimo zmiennej koniunktury, a nie wpływać na koniunkturę, manipulując walutą. Deutsche Mark war der Kšnig ("Niemiecka marka była królem").
Równocześnie z reformą walutową, jeszcze przed zjednoczeniem zachodnich stref okupacyjnych, w tym samym czerwcu 1948 r., tymczasowy zarząd gospodarczy, na którego czele stał właśnie Erhard, zdecydował o samoograniczeniu swoich kompetencji na korzyść mechanizmu rynkowego. Zmniejszono obszar reglamentacji, zwłaszcza w odniesieniu do cen. Dla porównania: w Polsce po piętnastu latach transformacji państwo w dalszym ciągu ingeruje w mechanizm cenowy.

Przedsibiorcy dźwigają i zyskują
Strategiczne znaczenie miało uporządkowanie stosunków własnościowych, do czego wykorzystywano także reformę walutową. Nie była ona prostym zabiegiem wymiany pieniądza. Akcje i majątek rzeczowy przeszacowano w stosunku 1:1, ale gotówkę i depozyty bankowe - w stosunku 10:1, a inne należności pieniężne - nawet 15:1. System podatkowy nie ingerował w proces akumulacji i inwestowania kapitału, bardziej opodatkowana była konsumpcja. Wzmocniło to drobnych przedsiębiorców, którzy wzięli na swoje barki ciężar odbudowy niemieckiej gospodarki, ale dzięki temu zyskiwali. Tak rodził się sukces gospodarczy powojennych Niemiec, tak rosła w siłę tamtejsza klasa średnia. Jakże odmiennie niż w Polsce, gdzie sektor małych i średnich przedsiębiorstw cały czas traktowany jest po macoszemu, a fatalnie ustawiona progresja podatkowa utrudnia albo wręcz uniemożliwia procesy akumulacyjne i inwestycyjne w tym sektorze.
Kolejnym ważnym krokiem w dziejach RFN było uchwalenie 27 lipca 1957 r. przez Bundestag ustawy przeciw ograniczaniu konkurencji, nazwanej "wielką kartą społecznej gospodarki rynkowej". Delegalizowała ona wszelkie umowy, które "wpływały na produkcję lub stosunki rynkowe w dziedzinie obrotu towarów lub usług przez ograniczenie konkurencji". Utworzono Federalny Urząd Kartelowy (Bundeskartellamt), który mógł nawet zakazać działalności firm lub ich związków, jeśli uznał ją za sprzeczną z zasadami gospodarki rynkowej. Dziś w Polsce prezes Banasiński z UOKiK o takich uprawnieniach może tylko pomarzyć. W efekcie, w dobie społeczeństwa informatycznego mamy najdroższe na świecie połączenia telefoniczne i dostęp do Internetu.

Mniemany cud lewicy
Wielką szansę widział Erhard "w powiązaniu reformy pieniężnej z działaniami, które przyniosły zasłużony koniec gospodarki administracyjnej i położyły kres nierozsądnym dążeniom do wprowadzenia jej w przyszłości". W tym były kanclerz, zmarły w roku 1977, jednak się przeliczył. Jego reformy nie położyły niestety dla gospodarki niemieckiej i europejskiej kresu "nierozsądnym dążeniom administracyjnym". Nie przewidział on bowiem, że zawsze znajdą się tacy politycy, którzy będą wieszczyć zupełnie innego wymiaru "cud": że będą obiecywać wyborcom, iż będą mogli mniej pracować i więcej zarabiać; wystarczy tylko, że na nich zagłosują. I właśnie dlatego kolejną rocznicę swojego powstania Republika Federalna wita w złej kondycji, z dryfującą w stagnacji gospodarką, wysokim bezrobociem, niepokojącą inflacją, strajkami, manifestacjami i protestami wszystkich tych, którym się wydaje, że do dobrobytu wystarczą zaklęcia, a nie ciężka praca, i że jest jakakolwiek inna do niego droga niż ta, którą obrali Erhard z Adenauerem.
Okładka tygodnika WPROST: 37/2004
Więcej możesz przeczytać w 37/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2004 (1137)

  • Wprost od czytelników 12 wrz 2004 To nie nasz problem Myślę, że Niemcy nie mają większych szans na zwycięstwa przed trybunałem europejskim. Wszak ten trybunał rządowi polskiemu, a nie ukraińskiemu czy białoruskiemu zlecił rozwiązanie problemu zabużan. A więc - przez... 3
  • Na stronie - Debelkizacja Polski 12 wrz 2004 Belkizacja polityki jest dla podatników bardziej dolegliwa, czyli bardziej kosztowna, od falandyzacji prawa Belkizacja polityki jest dla systemu politycznego Polski mniej więcej tym samym, czym dla systemu prawnego Polski była falandyzacja prawa. Tyle tylko, że falandyzacja... 3
  • Skaner 12 wrz 2004 Na pohybel aferzystom! Jest szansa na pozbycie się z Sejmu gromady pijaków, aferzystów i zwykłych nierobów. Większość Polaków popiera już bowiem okręgi jednomandatowe, których wprowadzenie wyeliminuje... 8
  • Dossier 12 wrz 2004 LECH WAŁĘSA były prezydent RP Mam 61 lat i z męskich spraw zostało mi tylko golenie "Głos Wielkopolski" KRZYSZTOF OPAWSKI minister infrastruktury Łatwiej o optymizm wtedy, kiedy się nie wie, o czym się mówi Radio PIN... 9
  • Sawka 12 wrz 2004 10
  • Kadry 12 wrz 2004 11
  • Playback 12 wrz 2004 13
  • M&M 12 wrz 2004  ANI ZA WASZĄ ANI ZA NASZĄ WOLNOŚĆ NIE WOLNO Ci i ci są nam obcy. Lecz milczeć się nie da, choć słów brak i niedobry to temat do fraszek. "Nasza" lub "wasza" może być wolność. Lub bieda. Ale wszystkie... 13
  • Poczta 12 wrz 2004 Oświadczenie W artykule "Walcowanie polityków" (nr 35) bez wiedzy oraz zgody autora tekstu - Pawła T. Felisa - dokonano wielu zmian redakcyjnych, które zniekształciły niektóre jego poglądy i opinie. Między... 13
  • Nałęcz: Sposób na bogactwo 12 wrz 2004 Polska wkrótce zostanie podzielona na patriotów gotowych przegryźć niemieckie gardła i na sprzedawczyków Z polityką jest podobnie jak z pogodą. Żadna sytuacja nie trwa wiecznie. Po długiej spiekocie przychodzi deszcz, a po nim znowu pojawia się słońce. Analogicznie na arenie... 14
  • Ryba po polsku: Pisarze do libretta, kompozytorzy do partytury 12 wrz 2004 Po otrzymaniu subwencji od ministra Dąbrowskiego i z Brukseli jestem gotów napisać politoperę "Na kolanach do Moskwy" My tu ciągle o wypędzonych i Powiernictwie Pruskim, a tam, za Odrą, dzieją się naprawdę ciekawe i ważne rzeczy. Rozkwita kultura, pleni się sztuka. Niedawno w... 15
  • Z życia koalicji 12 wrz 2004  Brunatny Robert pisze książkę! W swej pasjonującej opowieści Robert Kwiatkowski chce ujawnić całą prawdę o aferze Rywina. Książkę wyda Muza czy Agora? Nikczemnik Sadowski nie będzie już ministrem sprawiedliwości. Biedaczyna... 16
  • Z życia opozycji 12 wrz 2004  Andrzej Modrzejewski jest na ty z Marianem Krzaklewskim! Nic dziwnego, że w tej sytuacji wzięli go na cel UOP i Zbigniew Siemiątkowski. Człowiek, który utrzymuje tak bliskie kontakty z Krzaklewskim, musi być niebezpieczny dla... 17
  • Fotoplastykon 12 wrz 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
  • Wielka wsypa 12 wrz 2004 Polscy politycy w kieszeni ukraińskich szejków Bombą, która uderzy w dużą część polskiej klasy politycznej, będzie świadek, który pojawi się przed komisją śledczą ds. Orlenu. Może on odegrać w tej sprawie taką rolę, jaką odegrał Masa w procesie "Pruszkowa". Tym świadkiem jest... 20
  • Depostkomunizacja 12 wrz 2004 Polska się zmieni, jeśli prawica będzie rządzić co najmniej dwie kadencje Dotychczas polska lewica była jak Franciszek Józef I: ludzie rodzili się i umierali, a on wciąż rządził. Teraz Franciszkiem Józefem musi się stać prawica. Rządy formacji postsolidarnościowych różnych... 24
  • Zmęczona demokracja 12 wrz 2004 Nie chodząc na wybory, stwarzamy warunki do rządzenia wrogom demokracji Dlaczego obywatele rezygnują z uczestnictwa w wyborach? Dlaczego nie wierzą, że kartka wyborcza jest skutecznym narzędziem demokracji? W Izraelu odpowiedzi na takie pytania dostarcza na przykład to, co... 26
  • Biały eksport 12 wrz 2004 Popyt na polskie pielęgniarki pięciokrotnie przewyższa podaż Nie chcemy być ofiarami transformacji", "Chcemy pracy i godziwej płacy" - pod takimi hasłami jeszcze w 2000 r. protestowały pielęgniarki. Górnicy i pielęgniarki najczęściej wychodzili na ulice Warszawy, protestując... 28
  • Grupa trzymająca bank 12 wrz 2004 Bank Gospodarki Żywnościowej żywi polityków "Finanse dla Ciebie" - takim sloganem reklamuje swoje usługi Bank Gospodarki Żywnościowej, dziesiąta co do wielkości instytucja finansowa w Polsce warta około 2 mld zł. Politycy z otoczenia premiera Marka Belki i byłego ministra... 30
  • Giełda 12 wrz 2004 Hossa Świat Miliard na szynach Prawie miliard dolarów zarobią trzy firmy: japońska Kawasaki Heavy Industries, francuska Alstom i kanadyjska Bombardier na modernizacji chińskich sieci kolejowych. Konsorcjum ma dostosować pięć linii o... 32
  • Belka pod nogami 12 wrz 2004 Jak zniechęcano nas do przedsiębiorczości Więcej chleba, cukru i smalcu dla najbiedniejszych" - obiecuje Krzysztof Janik, przewodniczący SLD. Szef dogorywającego ugrupowania odkrył niedawno, że należy obniżyć podatki najgorzej zarabiającym i podwyższyć tym, którzy zarabiają... 34
  • Gilotyna Wiedekinga 12 wrz 2004 Jak Porsche stał się najbardziej dochodową firmą samochodową świata To jest magazyn, a nie fabryka!" - krzyknęli Yoshiki Iwata i Chihiro Nakao, japońscy eksperci motoryzacyjni, na widok zakładów Porsche w Stuttgarcie w 1992 r. To już jednak historia. Wartość koncernu Porsche... 38
  • Balcerowicz wprost: W drodze do kapitalizmu 12 wrz 2004 Nie ma innowacyjnej gospodarki bez kapitalistycznej konkurencji Ogromna większość ludzkości żyła do początków XIX wieku w nędzy, a życie ludzi było krótkie i pełne zagrożeń. Nawet elity nie były wolne od niebezpieczeństw zarazy i pod niektórymi względami - na przykład... 42
  • 2 x 2 = 4: Nam się nie chce 12 wrz 2004 Niedostatek instynktu państwowego Polaków to bolesny relikt komunizmu W przeciwieństwie do optymistów, którzy wierzyli w dziesiątki medali olimpijskich, ja nie miałem najmniejszych złudzeń. Nie miałem ich dlatego, że od wielu lat obserwuję pogłębiającą się demobilizację (nie... 44
  • Adres marzeń 12 wrz 2004 Z konta w cztery kąty Jeśli 200 tys. zł ulokujemy w banku, to przy oprocentowaniu 4 proc. w skali roku zarobimy około 660 zł miesięcznie, od czego jeszcze będziemy musieli zapłacić "podatek Belki". Te same pieniądze zainwestowane w mieszkanie na wynajem, na przykład w... 46
  • Bank w domu 12 wrz 2004 Jak najtaniej pożyczyć pieniądze na mieszkanie lub dom Im kto bogatszy, tym bardziej żyje na kredyt" - zauważył kiedyś Amerykanin John Pierpont Morgan starszy, jeden z największych bankierów w historii. Zasada ta sprawdza się także w Polsce. W ubiegłym roku Polacy wzięli o 40... 54
  • Pewny dach nad głową 12 wrz 2004 Jak kupić mieszkanie i nie pójść z torbami Trzech spośród dziesięciu developerów miało w 2003 r. poważne kłopoty finansowe. W tym roku także nie jest lepiej. Zanim więc kupisz mieszkanie, warto (oprócz dokładnej analizy ceny, porównania jej z ofertami konkurentów itp.)... 58
  • M-3 na riwierze 12 wrz 2004 Za granicą taniej niż w Polsce Tylko 30 euro czynszu płaci miesięcznie właściciel kilkudziesięciometrowego apartamentu przy plaży w Alicante na hiszpańskim Białym Wybrzeżu (Costa Blanca). To trzy, cztery razy mniej, niż w Polsce płaci lokator spółdzielczego mieszkania w bloku... 62
  • Supersam 12 wrz 2004 Zzzzzzz... Oznaczenie nissana 350 literką "Z" jest nawiązaniem do słynnych sportowych aut firmy - datsuna 240 Z i nissana 300 ZX. Może też oznaczać dźwięk, jaki usłyszą kierowcy innych samochodów, gdy nowe dzieło... 72
  • Pokój domowy 12 wrz 2004 Konflikt pokoleń umarł, bo między rodzicami i dziećmi zapanowała zgoda co do hierarchii życiowych celów Córka Marlona Brando z powodu konfliktu z ojcem popełniła samobójstwo. Zbuntowany przeciw sławnemu ojcu Guillaume Depardieu wylądował w więzieniu. Aktorka Jennifer Aniston,... 74
  • Piłkarze na parę 12 wrz 2004 Dla polskich kibiców początek eliminacji piłkarskich mistrzostw świata 2006 będzie jednocześnie ich końcem Mamy boską drużynę, bo jedynie Pan Bóg wie, kto i dlaczego w niej gra - twierdzi Jan Tomaszewski, bramkarz słynnej jedenastki Górskiego, obecnie znany komentator.... 78
  • Hiszpańska szarża 12 wrz 2004 Zara, Mango i Springfield podbijają europejski rynek odzieży Zara to najbardziej nowatorska i zuchwała marka odzieżowa w historii" - stwierdził kilka lat temu Daniel Piette, ówczesny dyrektor domu Louis Vuitton. Teraz to samo można by powiedzieć co najmniej o kilkunastu... 80
  • Świątynie pokory 12 wrz 2004 Kończy się czas kościołów mrocznych, szczelnie odgrodzonych od życia zewnętrznego Czy to będzie kościół, czy stacja zasilania? - spytał przechodzień księdza doglądającego budowy kościoła św. Marka w Bjorkhagen pod Sztokholmem. Duchowny odpowiedział: "I jedno, i drugie". To... 84
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 12 wrz 2004 Przeciw obojętności Drogi Przyjacielu! Jeśli na pytanie: "Kawy czy herbaty?" mój gość odpowiada: "Tak, poproszę", to wiem, że mam do czynienia z abnegatem, któremu jest obojętne. A indyferencja zabija przyjemność. Własnym dzieciom zabroniłem używać słowa "obojętnie". Jeśli... 88
  • Druga płeć: Z głową w piekarniku 12 wrz 2004 Sylvia Plath chciała się wydostać z życia, które okazało się pułapką Czy w ogóle są szczęśliwi ludzie? Nie, chyba że żyją snem albo zamieszkują sztuczny świat zbudowany przez nich samych lub przez kogoś innego. Przez jakiś czas karmiłam się optymizmem z piersi pełnych... 89
  • Cud Erharda 12 wrz 2004 To rynek i ciężka praca odrodziły Niemcy W kolejną, pięćdziesiątą piątą już rocznicę powstania Republiki Federalnej Niemiec znów pojawiają się wzmianki o tzw. niemieckim cudzie gospodarczym. Słowo "cud" sugeruje coś nadzwyczajnego czy wręcz nadprzyrodzonego - jak, nie... 90
  • Know-how 12 wrz 2004 Przesyłka ze Słońca Opadający na spadochronie pojemnik z cząstkami wiatru słonecznego, które wyłapała sonda Genesis, przechwycą 8 września dwa helikoptery wojskowe nad poligonem w amerykańskim stanie Utah. To pierwszy... 94
  • Pokaż mózg! 12 wrz 2004 Czy obok wykrywaczy metalu na lotniskach pojawią się skanery mózgu? Kryminalistę można poznać po masywnej dolnej szczęce, wielkich oczodołach i spiczastych uszach - do takich wniosków doszedł przed ponad 120 laty włoski lekarz Cesare Lombroso, studiując kształt czaszki... 96
  • Hominid orator 12 wrz 2004 Już 500 tys. lat temu Homo sapiens przestał być niemową Po raz pierwszy natrafiliśmy na szczątki przodków człowieka świadczące o funkcjonowaniu ich zmysłów" - twierdzi Ignacio Martinez z hiszpańskiego uniwersytetu w Alcala. Te szczątki to młoteczek, strzemiączko i kowadełko -... 102
  • Bez granic 12 wrz 2004 Frances atakuje Floryda ucieka! Władze nakazały ewakuację 2,5 mln mieszkańców półwyspu. To największa tego rodzaju akcja w dziejach tego stanu i druga w ostatnim miesiącu. Kilkanaście dni temu we Florydę uderzył huragan... 104
  • Stuletni dżihad 12 wrz 2004 Europa znalazła się na celowniku terrorystów Łysiejący i lekko przy tuszy Dżamal Salman nie grzeszył punktualnością, a jego poczucie humoru bywało irytujące. Jako tłumacz i przewodnik polskich dziennikarzy w powojennym Iraku był jednak niezawodny. Terroryści z grupy Ansar... 106
  • Na Wschodzie bez zmian 12 wrz 2004 Dramat w Osetii dowiódł, że Rosja jest zakneblowana 11 września 2001 roku zmienił Amerykę. 3 września roku 2004 nie zmieni Rosji. Nie musi jej zmieniać. Rosjanie usłyszeli od swojego prezydenta, że nie będzie szturmu na szkołę w Biesłanie. Po kilkunastu godzinach dowiedzieli... 112
  • Arogancja Francji 12 wrz 2004 Czy Paryż popełnia polityczne samobójstwo? Francja stała się problemem dla siebie i dla Europy" - zauważył niedawno Mario Monti, unijny komisarz ds. konkurencji. "Przez własną arogancję Francja traci swą wielkość" - pokajał się Michel Barnier, francuski minister spraw... 114
  • Szpony orła 12 wrz 2004 Albańska bomba może na strzępy roznieść Bałkany Wybudujemy pomnik Milo˙seviciowi, bo on jest jednym z twórców naszej niezależności - deklarują kosowscy Albańczycy. Dzięki polityce czystek etnicznych były prezydent Serbii umożliwił faktyczne usamodzielnienie się prowincji i... 116
  • Menu 12 wrz 2004 Krótko, po Wolsku Kanał śledczy Jesień w telewizji - dojrzewają ramówki i lecą redaktorzy ze stanowisk. Mówi się sporo o kanałach tematycznych, toteż postanowiłem się włączyć do dyskusji i zaproponować kanał,... 118
  • Łódź czterech kultur 12 wrz 2004 Łódź końca XIX wieku i początków wieku XX była miastem praktycznie wolnym od ksenofobii Zapamiętałem Łódź jako miasto tolerancji, miasto różnych kultur, różnych narodów, które obok siebie żyły. Wyrośliśmy tu na Europejczyków! Nie było mnie potem stać ani na patriotyzm, ani na... 120
  • Łobuziak z Hollywood 12 wrz 2004 Młody Spielberg wszedł z wycieczką do studia Universal, znalazł pusty pokój i założył tam swoje biuro Chcę być jedyną primadonną na planie filmowym" - mówi o sobie Steven Spielberg. Najsłynniejszy i od lat najbardziej wzięty filmowiec Hollywood to właściwie firma. Spielberg... 124
  • Ryk lwa 12 wrz 2004 Festiwal filmowy w Wenecji kończy z eksperymentami i zaczyna szanować widza Spielberg na przystawkę, a japońska animacja na deser. Jeśli za wizytówkę festiwalu w Wenecji uznać filmy, które go otwierają i kończą, to tegoroczna, 61. już edycja imprezy zaskakuje rozmachem i... 126
  • Sława i chała 12 wrz 2004 FILM Robot robotowi człowiekiem Gdy ponad pół wieku temu pisarz s.f. Isaac Asimov tworzył swój cykl opowiadań o robotach, były one traktowane jako opowieści o tolerancji. Pod postaciami inteligentnych, acz ubezwłasnowolnionych... 128
  • Skibą w mur: Nowe prawdy 12 wrz 2004 Cesarstwo rzymskie założyli Kaszubi, a tablicę Mendelejewa skonstruował Adam Słodowy Żyjemy w niepewnym świecie, w którym nie ma oczywistych prawd. Nagle to, co do tej pory uważaliśmy wszyscy za fakt znany i udokumentowany, w świetle nowych teorii może się okazać... 130

ZKDP - Nakład kontrolowany