Świątynie pokory

Świątynie pokory

Kończy się czas kościołów mrocznych, szczelnie odgrodzonych od życia zewnętrznego Czy to będzie kościół, czy stacja zasilania? - spytał przechodzień księdza doglądającego budowy kościoła św. Marka w Bjorkhagen pod Sztokholmem. Duchowny odpowiedział: "I jedno, i drugie". To właśnie ta budowla, według projektu architekta Sigurda Lewerentza (wznoszona w latach 1956--1960), okazała się jedną z tych, które odmieniły chrześcijańskie budownictwo sakralne. Ludziom przywykłym do świątyń ozdobnych - z kolumnadami, wieżami i kopułami, o wnętrzach pełnych chorągwi i posągów - nowe kościoły, takie jak ten projektu Lewerentza, mogą się wydać obce, puste, nazbyt podobne do obiektów przemysłowych. Tradycyjne kościoły chrześcijaństwa, zwłaszcza te największe i najsławniejsze, były wznoszone jako swego rodzaju pałace Boga. Przytłaczały wiernych majestatem wysokich naw, bogactwem zdobień. Oślepiały blaskiem złota i drogich kamieni, a także przerażały malarskimi wizjami kary za grzechy, mąk piekielnych. Dzisiaj budowniczowie kościołów - zarówno architekci, jak i księża - często mówią o potrzebie pokory i prostoty. Nowe świątynie nie powinny być obrazem Ecclesia triumphans (Kościoła triumfującego), należy więc przy ich projektowaniu unikać zbytniego rozmachu, a także "symboli dominacji oraz wizji budzących grozę" (pisał austriacki architekt Peter Riepl).
Drzewo życia
Dawne katedry wznoszono zwykle na planie krzyża, były więc - w samym swym kształcie architektonicznym - symbolami męki Chrystusa. Ukończona w 1995 r. katedra Zmartwychwstania w Evry, według projektu Mario Botty (pierwsza, jaką wybudowano we Francji od rewolucji 1789 r.), ma plan koła i bryłę wysokiego ściętego walca. Szczyt budowli obsadzony jest rzędem lip o kulistych koronach. Za ołtarzem znajduje się półkolisty otwór, a w nim witraż przedstawiający Drzewo Życia. Myśl o zmartwychwstaniu przybrała tu formę hołdu dla wiecznie odradzającej się natury.
Drzewo Życia pojawia się w tle ołtarza bazyliki Miłosierdzia Bożego w Łagiewnikach pod Krakowem, wybudowanej także nie na planie krzyża, lecz elipsy. Zmienność przyrody odczuwa się w jego wnętrzu przez grę naturalnego światła w niszy prezbiterium. Architekt Witold Cęckiewicz wzniósł wysoki przeszklony ponad stropem świątyni tzw. łapacz światła, stosowany jeszcze w XVIII wieku, a tu udoskonalony dzięki komputerowym obliczeniom. Jednolita, pozbawiona podpór i podziałów przestrzeń świątyni stanowi rozległe forum, gdzie w jednym miejscu, wokół ołtarza, pada z góry mieniący się jak powierzchnia wody blask.
Wiele nowych kościołów powstało na planie elipsy lub koła, co nie jest przypadkiem, lecz wyraźnym (choć nie zawsze formułowanym przez samych architektów) wyznaniem wiary. Łagodny kontur elipsy kojarzy się często współczesnym teoretykom sztuki z elementem kobiecym w architekturze - w odróżnieniu od krzyża, który stanowiąc ostre przecięcie linii pionowej i poziomej, jest uważany za znak męski. O kaplicy na planie owalnym (1999 r., architekt Peter Zumthor), pięknie osadzonej na zboczu góry we wsi Somvix w Alpach Szwajcarskich, Fabrizio Brentini napisał, że ma ona w sobie "kobiecą opiekuńczość". Podobnie tłumaczy ten autor owalny plan kaplicy na Monte Tamaro (1996 r., architekt Mario Botta) - kościół ma się kojarzyć z matką, z jej łagodnością i troskliwością. Twórcy współczesnej architektury sakralnej zaczęli więc świadomie unikać hieratycznego i surowego patriarchalizmu tradycyjnych kościołów.

Ołtarz otwarty
Inaczej niż kiedyś pojmuje się przede wszystkim ołtarz w kościołach. Widzi się w nim nie - jak dawniej - kamień ofiarny, ciężki monolityczny głaz, lecz stół. Zaleca się, by ołtarz był drewniany, jego znaczenie odnosi się bowiem do symboliki stołu z Ostatniej Wieczerzy. Wierni mają się czuć zaproszeni do Stołu Pańskiego, do wspólnego posiłku. Nie są już tylko biernymi świadkami misterium ofiary. To misterium w dawnych kościołach dopełniało się w miejscu odgrodzonym barierami, niedostępnym dla świeckich, dla większości z nich niemal niewidocznym. W nowych kościołach znikają bariery, ołtarz stół przybliża się, często wchodzi między rzędy ławek, które otaczają go półkoliście, jak w amfiteatrze. Ludzie w ławkach - i to jest zmiana naprawdę znacząca - nie siedzą już ze wzrokiem utkwionym w jednym kierunku, lecz widzą siebie nawzajem. Coraz częściej widzą też chmury na niebie i drzewa otaczające kościół.

Kościół natury
Dach kaplicy w Monte Tamaro stanowi zarazem platformę widokową. Można z niej oglądać panoramę Alp. Kontemplacja natury - jak mówi Botta - jest tu formą liturgii. W połowie XX wieku architekci, zwłaszcza skandynawscy, zaczęli otwierać kościoły na przyrodę, naturę. Nie malowaną, będącą tłem w świętych obrazach, lecz żywą, zmienną.
W kościele św. Marka w Bjorkhagen pod Sztokholmem szyby w dużych otworach okiennych są niewidoczne, wnętrze świątyni i las wokół niej zdają się wzajemnie przenikać. Kaplica w Otaniemi w Finlandii (1957 r., architekci Kaija i Heikki Siren) ma za ołtarzem ścianę z wielkich szklanych tafli. Widać poprzez nią stojący pod gołym niebem krzyż, za nim zaś drzewa, zimą pokryte śniegiem, latem - zielone.
W Japonii Tadao Ando usadowił kościół w Tomamu (1988 r.) na wodzie. Krzyż tkwi w jej migocącym lustrze. Drugi brzeg porasta gęsty las liściasty. Ściana za ołtarzem jest jednolitą taflą ze szkła. Można ją całą przesunąć jak bramę - wtedy znika granica między wnętrzem świątyni a naturą.
Drzewa otaczające kościół w wielu wypadkach włącza się do jego architektury. Białe pnie brzóz idealnie współgrają z przeszkloną strukturą kościoła w Myyrmki w Finlandii (1984 r., architekt Juha Leivisk). Ten sam architekt połączył czerwone pnie sosen z utrzymanym w gamie czerwieni (ceglane ściany, złociste drewno we wnętrzu) kościołem św. Tomasza w Puolivlinkangas (1975 r.).
Adoracja przyrody we współczesnej architekturze sakralnej stała się niemal regułą. Niektórzy dopatrują się w tym zjawisku znamion herezji - panteizmu. Dopatrują się też pogańskiej czci dla świętych drzew czy świętych gór. Budowniczowie kościołów odpowiadają, że oto w chrześcijaństwie rozszerza się pojęcie sacrum - obejmując świat natury.

Pożegnanie z mrocznymi świątyniami
Wiele wskazuje na to, że kończy się czas kościołów mrocznych, szczelnie odgrodzonych od życia zewnętrznego. Słynny Philip Johnson, nestor wśród współczesnych architektów, wzniósł ogromną Kryształową Katedrę w Garden Grove (Kalifornia, 1980 r.) na planie czteroramiennej gwiazdy. Ściany oraz dach stworzył z 10 tys. szklanych paneli, wspartych na sieci kratownic. To oczywiste nawiązanie do londyńskiego Cristal Palace, który mieścił wystawę światową w 1851 r. Otwierając tamtą ekspozycję w wypełnionym światłem i zielenią budynku ze szkła, królowa Wiktoria "doznała wzruszenia - napisała w dzienniku - jak podczas uroczystej mszy".
Drogą ku światłu i naturze poszła architektura sakralna po stu latach. Philip Johnson pragnął zrobić swoją Kryształową Katedrę "tak przezroczystą, jak to tylko możliwe". W 1989 r. Tadao Ando zbudował w Ibaraki koło Osaki Kościół Światła. Krzyż nad ołtarzem jest tam przeszkloną szczeliną w ścianie. Rozjaśnia się i gaśnie wraz z upływem dnia.

Mały kościół wielkiego skupienia
Niektórzy budowniczowie kościołów pragną je lokować pod ziemią, we wnętrzu gór, w swego rodzaju katakumbach. Katakumby są tu symbolem - wspomnieniem wczesnego chrześcijaństwa, mocnego wiarą, nie władzą. Na przedmieściach Helsinek, doskonale wtopiony w przestrzeń między monotonnymi blokami tanich mieszkań, stoi kościół Temppeliaukio (1961 r., według projektu Timo i Tuomo Suomalainen). Obszerna struktura na planie koła, zagłębiająca się w ziemię aż po kryty płaską kopułą dach, wygląda jak jedna ze skał tego wzgórza.
Na tle światowej architektury sakralnej przełomu XX i XXI wieku przedstawiony przez Marka Budzyńskiego projekt warszawskiej Świątyni Opatrzności, łączący motywy góry i kryształu, nie wydaje się ani tak ryzykowny, ani tak niezrozumiały, jak twierdzili jego oponenci. Ustępując wobec zastarzałych przyzwyczajeń, wybrano ostatecznie projekt znacznie bardziej tradycyjny.
Prof. Konrad Kucza-Kuczyński, architekt i publicysta, autorytet w dziedzinie architektury sakralnej, wspomina swą rozmowę z prymasem Stefanem Wyszyńskim, który krytykował nazbyt surowy - jego zdaniem - kościół na Grochowie, współprojektowany przez Kuczę-Kuczyńskiego. "Wierzący w Polsce - mówił prymas - potrzebują kościołów bardziej ozdobnych". Architekt ten przyznaje, że trudno się nie zgodzić z tą opinią. Nie znaczy to jednak, iż estetyczne przyzwyczajenia wierzących należy za wszelką cenę konserwować, lękając się nowych architektonicznych propozycji. Często nie są one zresztą wcale nowe, w znaczeniu - oderwane od tradycji. Kucza-Kuczyński opowiada się na przykład za architekturą sakralną nie w postaci monumentalnych bazylik, lecz małych kościołów, do których można wejść na chwilę w poszukiwaniu skupienia. Kameralne kościoły budowano na całym świecie. Jeden z nich wspomina Edyta Stein. Zobaczyła kiedyś kobietę, która weszła do wnętrza z koszem, zapewne w drodze na targ, by się pomodlić w ciszy. Naturalność i prywatność wiary tej kobiety sprawiły, że przyszła święta sama poczuła moc wiary.
Okładka tygodnika WPROST: 37/2004
Więcej możesz przeczytać w 37/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2004 (1137)

  • Wprost od czytelników 12 wrz 2004 To nie nasz problem Myślę, że Niemcy nie mają większych szans na zwycięstwa przed trybunałem europejskim. Wszak ten trybunał rządowi polskiemu, a nie ukraińskiemu czy białoruskiemu zlecił rozwiązanie problemu zabużan. A więc - przez... 3
  • Na stronie - Debelkizacja Polski 12 wrz 2004 Belkizacja polityki jest dla podatników bardziej dolegliwa, czyli bardziej kosztowna, od falandyzacji prawa Belkizacja polityki jest dla systemu politycznego Polski mniej więcej tym samym, czym dla systemu prawnego Polski była falandyzacja prawa. Tyle tylko, że falandyzacja... 3
  • Skaner 12 wrz 2004 Na pohybel aferzystom! Jest szansa na pozbycie się z Sejmu gromady pijaków, aferzystów i zwykłych nierobów. Większość Polaków popiera już bowiem okręgi jednomandatowe, których wprowadzenie wyeliminuje... 8
  • Dossier 12 wrz 2004 LECH WAŁĘSA były prezydent RP Mam 61 lat i z męskich spraw zostało mi tylko golenie "Głos Wielkopolski" KRZYSZTOF OPAWSKI minister infrastruktury Łatwiej o optymizm wtedy, kiedy się nie wie, o czym się mówi Radio PIN... 9
  • Sawka 12 wrz 2004 10
  • Kadry 12 wrz 2004 11
  • Playback 12 wrz 2004 13
  • M&M 12 wrz 2004  ANI ZA WASZĄ ANI ZA NASZĄ WOLNOŚĆ NIE WOLNO Ci i ci są nam obcy. Lecz milczeć się nie da, choć słów brak i niedobry to temat do fraszek. "Nasza" lub "wasza" może być wolność. Lub bieda. Ale wszystkie... 13
  • Poczta 12 wrz 2004 Oświadczenie W artykule "Walcowanie polityków" (nr 35) bez wiedzy oraz zgody autora tekstu - Pawła T. Felisa - dokonano wielu zmian redakcyjnych, które zniekształciły niektóre jego poglądy i opinie. Między... 13
  • Nałęcz: Sposób na bogactwo 12 wrz 2004 Polska wkrótce zostanie podzielona na patriotów gotowych przegryźć niemieckie gardła i na sprzedawczyków Z polityką jest podobnie jak z pogodą. Żadna sytuacja nie trwa wiecznie. Po długiej spiekocie przychodzi deszcz, a po nim znowu pojawia się słońce. Analogicznie na arenie... 14
  • Ryba po polsku: Pisarze do libretta, kompozytorzy do partytury 12 wrz 2004 Po otrzymaniu subwencji od ministra Dąbrowskiego i z Brukseli jestem gotów napisać politoperę "Na kolanach do Moskwy" My tu ciągle o wypędzonych i Powiernictwie Pruskim, a tam, za Odrą, dzieją się naprawdę ciekawe i ważne rzeczy. Rozkwita kultura, pleni się sztuka. Niedawno w... 15
  • Z życia koalicji 12 wrz 2004  Brunatny Robert pisze książkę! W swej pasjonującej opowieści Robert Kwiatkowski chce ujawnić całą prawdę o aferze Rywina. Książkę wyda Muza czy Agora? Nikczemnik Sadowski nie będzie już ministrem sprawiedliwości. Biedaczyna... 16
  • Z życia opozycji 12 wrz 2004  Andrzej Modrzejewski jest na ty z Marianem Krzaklewskim! Nic dziwnego, że w tej sytuacji wzięli go na cel UOP i Zbigniew Siemiątkowski. Człowiek, który utrzymuje tak bliskie kontakty z Krzaklewskim, musi być niebezpieczny dla... 17
  • Fotoplastykon 12 wrz 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
  • Wielka wsypa 12 wrz 2004 Polscy politycy w kieszeni ukraińskich szejków Bombą, która uderzy w dużą część polskiej klasy politycznej, będzie świadek, który pojawi się przed komisją śledczą ds. Orlenu. Może on odegrać w tej sprawie taką rolę, jaką odegrał Masa w procesie "Pruszkowa". Tym świadkiem jest... 20
  • Depostkomunizacja 12 wrz 2004 Polska się zmieni, jeśli prawica będzie rządzić co najmniej dwie kadencje Dotychczas polska lewica była jak Franciszek Józef I: ludzie rodzili się i umierali, a on wciąż rządził. Teraz Franciszkiem Józefem musi się stać prawica. Rządy formacji postsolidarnościowych różnych... 24
  • Zmęczona demokracja 12 wrz 2004 Nie chodząc na wybory, stwarzamy warunki do rządzenia wrogom demokracji Dlaczego obywatele rezygnują z uczestnictwa w wyborach? Dlaczego nie wierzą, że kartka wyborcza jest skutecznym narzędziem demokracji? W Izraelu odpowiedzi na takie pytania dostarcza na przykład to, co... 26
  • Biały eksport 12 wrz 2004 Popyt na polskie pielęgniarki pięciokrotnie przewyższa podaż Nie chcemy być ofiarami transformacji", "Chcemy pracy i godziwej płacy" - pod takimi hasłami jeszcze w 2000 r. protestowały pielęgniarki. Górnicy i pielęgniarki najczęściej wychodzili na ulice Warszawy, protestując... 28
  • Grupa trzymająca bank 12 wrz 2004 Bank Gospodarki Żywnościowej żywi polityków "Finanse dla Ciebie" - takim sloganem reklamuje swoje usługi Bank Gospodarki Żywnościowej, dziesiąta co do wielkości instytucja finansowa w Polsce warta około 2 mld zł. Politycy z otoczenia premiera Marka Belki i byłego ministra... 30
  • Giełda 12 wrz 2004 Hossa Świat Miliard na szynach Prawie miliard dolarów zarobią trzy firmy: japońska Kawasaki Heavy Industries, francuska Alstom i kanadyjska Bombardier na modernizacji chińskich sieci kolejowych. Konsorcjum ma dostosować pięć linii o... 32
  • Belka pod nogami 12 wrz 2004 Jak zniechęcano nas do przedsiębiorczości Więcej chleba, cukru i smalcu dla najbiedniejszych" - obiecuje Krzysztof Janik, przewodniczący SLD. Szef dogorywającego ugrupowania odkrył niedawno, że należy obniżyć podatki najgorzej zarabiającym i podwyższyć tym, którzy zarabiają... 34
  • Gilotyna Wiedekinga 12 wrz 2004 Jak Porsche stał się najbardziej dochodową firmą samochodową świata To jest magazyn, a nie fabryka!" - krzyknęli Yoshiki Iwata i Chihiro Nakao, japońscy eksperci motoryzacyjni, na widok zakładów Porsche w Stuttgarcie w 1992 r. To już jednak historia. Wartość koncernu Porsche... 38
  • Balcerowicz wprost: W drodze do kapitalizmu 12 wrz 2004 Nie ma innowacyjnej gospodarki bez kapitalistycznej konkurencji Ogromna większość ludzkości żyła do początków XIX wieku w nędzy, a życie ludzi było krótkie i pełne zagrożeń. Nawet elity nie były wolne od niebezpieczeństw zarazy i pod niektórymi względami - na przykład... 42
  • 2 x 2 = 4: Nam się nie chce 12 wrz 2004 Niedostatek instynktu państwowego Polaków to bolesny relikt komunizmu W przeciwieństwie do optymistów, którzy wierzyli w dziesiątki medali olimpijskich, ja nie miałem najmniejszych złudzeń. Nie miałem ich dlatego, że od wielu lat obserwuję pogłębiającą się demobilizację (nie... 44
  • Adres marzeń 12 wrz 2004 Z konta w cztery kąty Jeśli 200 tys. zł ulokujemy w banku, to przy oprocentowaniu 4 proc. w skali roku zarobimy około 660 zł miesięcznie, od czego jeszcze będziemy musieli zapłacić "podatek Belki". Te same pieniądze zainwestowane w mieszkanie na wynajem, na przykład w... 46
  • Bank w domu 12 wrz 2004 Jak najtaniej pożyczyć pieniądze na mieszkanie lub dom Im kto bogatszy, tym bardziej żyje na kredyt" - zauważył kiedyś Amerykanin John Pierpont Morgan starszy, jeden z największych bankierów w historii. Zasada ta sprawdza się także w Polsce. W ubiegłym roku Polacy wzięli o 40... 54
  • Pewny dach nad głową 12 wrz 2004 Jak kupić mieszkanie i nie pójść z torbami Trzech spośród dziesięciu developerów miało w 2003 r. poważne kłopoty finansowe. W tym roku także nie jest lepiej. Zanim więc kupisz mieszkanie, warto (oprócz dokładnej analizy ceny, porównania jej z ofertami konkurentów itp.)... 58
  • M-3 na riwierze 12 wrz 2004 Za granicą taniej niż w Polsce Tylko 30 euro czynszu płaci miesięcznie właściciel kilkudziesięciometrowego apartamentu przy plaży w Alicante na hiszpańskim Białym Wybrzeżu (Costa Blanca). To trzy, cztery razy mniej, niż w Polsce płaci lokator spółdzielczego mieszkania w bloku... 62
  • Supersam 12 wrz 2004 Zzzzzzz... Oznaczenie nissana 350 literką "Z" jest nawiązaniem do słynnych sportowych aut firmy - datsuna 240 Z i nissana 300 ZX. Może też oznaczać dźwięk, jaki usłyszą kierowcy innych samochodów, gdy nowe dzieło... 72
  • Pokój domowy 12 wrz 2004 Konflikt pokoleń umarł, bo między rodzicami i dziećmi zapanowała zgoda co do hierarchii życiowych celów Córka Marlona Brando z powodu konfliktu z ojcem popełniła samobójstwo. Zbuntowany przeciw sławnemu ojcu Guillaume Depardieu wylądował w więzieniu. Aktorka Jennifer Aniston,... 74
  • Piłkarze na parę 12 wrz 2004 Dla polskich kibiców początek eliminacji piłkarskich mistrzostw świata 2006 będzie jednocześnie ich końcem Mamy boską drużynę, bo jedynie Pan Bóg wie, kto i dlaczego w niej gra - twierdzi Jan Tomaszewski, bramkarz słynnej jedenastki Górskiego, obecnie znany komentator.... 78
  • Hiszpańska szarża 12 wrz 2004 Zara, Mango i Springfield podbijają europejski rynek odzieży Zara to najbardziej nowatorska i zuchwała marka odzieżowa w historii" - stwierdził kilka lat temu Daniel Piette, ówczesny dyrektor domu Louis Vuitton. Teraz to samo można by powiedzieć co najmniej o kilkunastu... 80
  • Świątynie pokory 12 wrz 2004 Kończy się czas kościołów mrocznych, szczelnie odgrodzonych od życia zewnętrznego Czy to będzie kościół, czy stacja zasilania? - spytał przechodzień księdza doglądającego budowy kościoła św. Marka w Bjorkhagen pod Sztokholmem. Duchowny odpowiedział: "I jedno, i drugie". To... 84
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 12 wrz 2004 Przeciw obojętności Drogi Przyjacielu! Jeśli na pytanie: "Kawy czy herbaty?" mój gość odpowiada: "Tak, poproszę", to wiem, że mam do czynienia z abnegatem, któremu jest obojętne. A indyferencja zabija przyjemność. Własnym dzieciom zabroniłem używać słowa "obojętnie". Jeśli... 88
  • Druga płeć: Z głową w piekarniku 12 wrz 2004 Sylvia Plath chciała się wydostać z życia, które okazało się pułapką Czy w ogóle są szczęśliwi ludzie? Nie, chyba że żyją snem albo zamieszkują sztuczny świat zbudowany przez nich samych lub przez kogoś innego. Przez jakiś czas karmiłam się optymizmem z piersi pełnych... 89
  • Cud Erharda 12 wrz 2004 To rynek i ciężka praca odrodziły Niemcy W kolejną, pięćdziesiątą piątą już rocznicę powstania Republiki Federalnej Niemiec znów pojawiają się wzmianki o tzw. niemieckim cudzie gospodarczym. Słowo "cud" sugeruje coś nadzwyczajnego czy wręcz nadprzyrodzonego - jak, nie... 90
  • Know-how 12 wrz 2004 Przesyłka ze Słońca Opadający na spadochronie pojemnik z cząstkami wiatru słonecznego, które wyłapała sonda Genesis, przechwycą 8 września dwa helikoptery wojskowe nad poligonem w amerykańskim stanie Utah. To pierwszy... 94
  • Pokaż mózg! 12 wrz 2004 Czy obok wykrywaczy metalu na lotniskach pojawią się skanery mózgu? Kryminalistę można poznać po masywnej dolnej szczęce, wielkich oczodołach i spiczastych uszach - do takich wniosków doszedł przed ponad 120 laty włoski lekarz Cesare Lombroso, studiując kształt czaszki... 96
  • Hominid orator 12 wrz 2004 Już 500 tys. lat temu Homo sapiens przestał być niemową Po raz pierwszy natrafiliśmy na szczątki przodków człowieka świadczące o funkcjonowaniu ich zmysłów" - twierdzi Ignacio Martinez z hiszpańskiego uniwersytetu w Alcala. Te szczątki to młoteczek, strzemiączko i kowadełko -... 102
  • Bez granic 12 wrz 2004 Frances atakuje Floryda ucieka! Władze nakazały ewakuację 2,5 mln mieszkańców półwyspu. To największa tego rodzaju akcja w dziejach tego stanu i druga w ostatnim miesiącu. Kilkanaście dni temu we Florydę uderzył huragan... 104
  • Stuletni dżihad 12 wrz 2004 Europa znalazła się na celowniku terrorystów Łysiejący i lekko przy tuszy Dżamal Salman nie grzeszył punktualnością, a jego poczucie humoru bywało irytujące. Jako tłumacz i przewodnik polskich dziennikarzy w powojennym Iraku był jednak niezawodny. Terroryści z grupy Ansar... 106
  • Na Wschodzie bez zmian 12 wrz 2004 Dramat w Osetii dowiódł, że Rosja jest zakneblowana 11 września 2001 roku zmienił Amerykę. 3 września roku 2004 nie zmieni Rosji. Nie musi jej zmieniać. Rosjanie usłyszeli od swojego prezydenta, że nie będzie szturmu na szkołę w Biesłanie. Po kilkunastu godzinach dowiedzieli... 112
  • Arogancja Francji 12 wrz 2004 Czy Paryż popełnia polityczne samobójstwo? Francja stała się problemem dla siebie i dla Europy" - zauważył niedawno Mario Monti, unijny komisarz ds. konkurencji. "Przez własną arogancję Francja traci swą wielkość" - pokajał się Michel Barnier, francuski minister spraw... 114
  • Szpony orła 12 wrz 2004 Albańska bomba może na strzępy roznieść Bałkany Wybudujemy pomnik Milo˙seviciowi, bo on jest jednym z twórców naszej niezależności - deklarują kosowscy Albańczycy. Dzięki polityce czystek etnicznych były prezydent Serbii umożliwił faktyczne usamodzielnienie się prowincji i... 116
  • Menu 12 wrz 2004 Krótko, po Wolsku Kanał śledczy Jesień w telewizji - dojrzewają ramówki i lecą redaktorzy ze stanowisk. Mówi się sporo o kanałach tematycznych, toteż postanowiłem się włączyć do dyskusji i zaproponować kanał,... 118
  • Łódź czterech kultur 12 wrz 2004 Łódź końca XIX wieku i początków wieku XX była miastem praktycznie wolnym od ksenofobii Zapamiętałem Łódź jako miasto tolerancji, miasto różnych kultur, różnych narodów, które obok siebie żyły. Wyrośliśmy tu na Europejczyków! Nie było mnie potem stać ani na patriotyzm, ani na... 120
  • Łobuziak z Hollywood 12 wrz 2004 Młody Spielberg wszedł z wycieczką do studia Universal, znalazł pusty pokój i założył tam swoje biuro Chcę być jedyną primadonną na planie filmowym" - mówi o sobie Steven Spielberg. Najsłynniejszy i od lat najbardziej wzięty filmowiec Hollywood to właściwie firma. Spielberg... 124
  • Ryk lwa 12 wrz 2004 Festiwal filmowy w Wenecji kończy z eksperymentami i zaczyna szanować widza Spielberg na przystawkę, a japońska animacja na deser. Jeśli za wizytówkę festiwalu w Wenecji uznać filmy, które go otwierają i kończą, to tegoroczna, 61. już edycja imprezy zaskakuje rozmachem i... 126
  • Sława i chała 12 wrz 2004 FILM Robot robotowi człowiekiem Gdy ponad pół wieku temu pisarz s.f. Isaac Asimov tworzył swój cykl opowiadań o robotach, były one traktowane jako opowieści o tolerancji. Pod postaciami inteligentnych, acz ubezwłasnowolnionych... 128
  • Skibą w mur: Nowe prawdy 12 wrz 2004 Cesarstwo rzymskie założyli Kaszubi, a tablicę Mendelejewa skonstruował Adam Słodowy Żyjemy w niepewnym świecie, w którym nie ma oczywistych prawd. Nagle to, co do tej pory uważaliśmy wszyscy za fakt znany i udokumentowany, w świetle nowych teorii może się okazać... 130

ZKDP - Nakład kontrolowany