Pomieszanie zmysłów

Pomieszanie zmysłów

Dodano:   /  Zmieniono: 
Synestezja poprawia pamięć i zwiększa kreatywność


Rosyjski kompozytor Aleksander Skriabin widział kolory dźwięków i czuł ich zapachy, co wykorzystał, tworząc pierwszą multimedialną symfonię "Prometeusz", łączącą muzykę z efektami świetlnymi. Dla Władimira Nabokowa litera "c" była jasnoniebieska, zaś "a" przypominała wygładzone drewno. Richard Feynman, laureat Nagrody Nobla z fizyki, potrafił dostrzec barwy liter i wzorów matematycznych. Z najnowszych badań wynika, że synestezja, czyli łączenie różnych wrażeń zmysłowych, nie jest chorobą - wręcz przeciwnie, zwiększa kreatywność i poprawia pamięć. Prof. Vilayanur Ramachandran z University of California wykazał, że wśród artystów to zjawisko występuje osiem razy częściej niż w całym społeczeństwie.

Smak kształtów
Syneztezja jest dziedziczna i dotyczy jednej osoby na dwieście, ale większość ludzi nie zdaje sobie z niej sprawy. Najczęściej wiąże się ona z dostrzeganiem kolorów w literach, cyfrach i wyrazach, a także z widzeniem barw dźwięków. Dzieje się tak, ponieważ obszary mózgu odpowiedzialne za rozpoznawanie koloru sąsiadują z tymi, które zajmują się rozpoznawaniem znaków i odbiorem dźwięków. Te ośrodki są z sobą ściśle związane w dzieciństwie, ale w miarę dojrzewania mózgu niepotrzebne połączenia są usuwane. "Synestezja to swego rodzaju skamielina rozwojowa pozwalająca niektórym z nas zachować dziecięcą wrażliwość na bodźce zmysłowe" - uważa dr Richard Cytowic, autor książki "Człowiek, który czuł smak kształtów".
Naukowcy przez wiele lat uważali, że synestezja jest produktem wyobraźni albo oszustwem. Dopiero skanowanie mózgu i komputerowy pomiar szybkości reakcji wykazały, że to zjawisko występuje dość często. Odmian synestezji jest tyle, ile istnieje kombinacji naszych zmysłów. Opisano przypadki ludzi, którzy podczas jedzenia jakiejś potrawy czuli pod palcami konkretny kształt, i takich, którzy dotykając czegoś, widzieli kolory. Niektórzy synesteci, widząc literę wydrukowaną czarnym atramentem, mają wrażenie, że cała jest innego koloru, inni widzą tylko barwny przebłysk albo poświatę, a jeszcze inni twierdzą, że widzą kolor "oczami duszy".

Aura miłości
Mieszkająca w Szwajcarii synestetka o inicjałach E.S. widzi kolory nut i czuje smaki par dźwięków, czyli interwałów - sekunda mała jest dla niej kwaśna, a kwinta ma posmak czystej wody. Wskutek tego E.S. najbardziej lubi utwory Bacha, które są dla niej "wyjątkowo kremowe", a nie cierpi współczesnych piosenek, smakujących jak skoszona trawa. Synestezja przydaje się jej w pracy - jest zdolnym muzykiem i potrafi szybciej spisywać melodię ze słuchu niż jej koledzy po fachu. "Synesteci mają doskonałą pamięć, bo dodatkowa cecha, taka jak kolor, pozwala im łatwiej zapamiętywać nazwiska czy numery telefonów" - podkreśla Anina Rich z University of Melbourne. Podobny mechanizm wykorzystywany jest w wielu technikach szybkiego uczenia się.
Synestezja pomogła wyjaśnić, skąd biorą się "nadnaturalne" zdolności ludzi widzących świecącą lub kolorową aurę wokół innych osób lub przedmiotów. Uczeni z University College of London przebadali młodą kobietę o inicjałach G.W., która widzi taką poświatę wokół słów i ludzi. Jeśli kojarzą się jej pozytywnie, aura ma barwę różową, pomarańczową, żółtą lub zieloną, a negatywne skojarzenia wiążą się z brązami, szarościami i czernią. Gdy synestetka zmienia nastawienie do człowieka, natychmiast zmienia się też kolor poświaty. "Wiele osób obdarzonych takim talentem uważano za szarlatanów, ale to doskonały przykład synestezji emocjonalno-barwnej" - mówi dr Jamie Ward. Przyznaje on jednak, że dzięki takiemu darowi osoby słabo wykształcone lub naciągacze mogą uchodzić za jasnowidzów czy bioenergoterapeutów.
Aby zaznać pomieszania zmysłów, wcale nie trzeba mieć odmiennej budowy mózgu. Tzw. pseudosynestezję może wywołać zażywanie narkotyków: meskaliny, pejotlu, haszyszu, a nawet marihuany. Była to metoda powszechnie stosowana przez artystów pozbawionych naturalnych zdolności synestetycznych, takich jak francuski poeta Charles Baudelaire.

Blues mózgu
Badania nad synestezją zapoczątkowały rewolucję w nauce o zmysłach. Uczeni odchodzą od stereotypu, wedle którego każdy z nas tworzy sobie obraz świata na podstawie informacji docierających do mózgu przez poszczególne narządy zmysłów. To raczej nasz mózg tworzy własny obraz świata, na który zmysły mają tylko wybiórczy wpływ. Co więcej, jeden zmysł można bez większego problemu zastąpić innym. Turecki malarz Esref Armagan jest niewidomy od urodzenia, a mimo to potrafi tworzyć obrazy z zachowaniem proporcji, perspektywy, a nawet operować cieniem i kolorami! Naukowcom z University of Wisconsin udało się przywrócić zdolność rozpoznawania otoczenia osobom z uszkodzonym wzrokiem dzięki zastosowaniu urządzenia BrainPort, które przetwarza obraz z kamery na impulsy elektryczne drażniące język.
Uczeni odkrywają coraz więcej dowodów na to, że nasze zmysły często się z sobą mieszają. Od dawna wiadomo, że istnieją silne związki między smakiem i zapachem. Łatwiej jest rozpoznać smak, jeśli jest on skojarzony z odpowiednim kolorem - na przykład podświadomie zakładamy, że sok o smaku truskawkowym będzie czerwony, a cytrynowym - żółty. Większość osób pozbawionych zdolności do synestezji kojarzy niskie dźwięki z ciemnymi kolorami, a wysokie - z jasnymi. Takie właśnie związki sprawiły, że mówimy o "krzykliwych kolorach" czy "ostrych smakach", a blues kojarzy nam się ze smutkiem i kolorem niebieskim. Dzięki skłonności Homo sapiens do synestezji powstała nie tylko sztuka, ale i język, który bez skojarzeń praktycznie by nie istniał.

Więcej możesz przeczytać w 15/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2005 (1167)

  • Testament Jana Pawła II18 gru 2006, 14:00Testament z dnia 6 III 1979 (i dodatki późniejsze)2
  • Na stronie18 gru 2006, 14:00Zstąpił duch Jana Pawła II i odnawia oblicze tej ziemi3
  • Świat i jego święty18 gru 2006, 14:00Jana Pawła II kanonizowano w piątek przez aklamację4
  • Stąd do wieczności18 gru 2006, 14:00Największym zwycięstwem papieża jest wytworzenie w ludziach niepojętego poczucia wspólnoty14
  • Jan Paweł Polski18 gru 2006, 14:00Karol Wojtyła był kwintesencją polskości16
  • Kontrrewolucjonista18 gru 2006, 14:00Jan Paweł II wkładał swój papieski but i sprawiał, że raz otwartych drzwi nie dawało się już zatrzasnąć21
  • Wielki18 gru 2006, 14:00Wyobrażam sobie frustrację, z jaką Jan Paweł II powie św. Piotrowi, że nie dano mu czasu na rozwiązanie problemu tysiącletniego podziału Kościoła26
  • Jan Paweł III18 gru 2006, 14:00Laicyzacja Europy sprawiła, że serce Kościoła katolickiego bije dziś w krajach Trzeciego Świata28
  • Koniec monarchii absolutnej18 gru 2006, 14:00Papieży się wybiera, a nie klonuje. Rozmowa z Marco Politim, watykanistą włoskiego dziennika "La Repubblica"36
  • Ojciec wolności18 gru 2006, 14:00Prezydent Reagan żywił głębokie przekonanie, że Jan Paweł II pomoże zmienić świat38
  • Trójkąt śmierci18 gru 2006, 14:00Czy zamach na Jana Pawła II był częścią operacji "Triangolo" tajnych służb peerelowskich?43
  • Giełda18 gru 2006, 14:00Aż siedem z dziesięciu najbogatszych mieszkańców Wielkiej Brytanii to cudzoziemcy - wynika z zestawienia przygotowanego przez tygodnik "Sunday Times"48
  • EUNRON18 gru 2006, 14:00Unijny budżet jest jak otwarty dla wszystkich sejf wypełniony gotówką50
  • Szanghaj nad Bałtykiem18 gru 2006, 14:00Polacy przenoszą produkcję do Chin, Chińczycy - do Polski56
  • Optymizm i wyzwania18 gru 2006, 14:00Największym sukcesem totalitaryzmu w Polsce jest bierność ludzi odzwyczajonych od obywatelskiej aktywności64
  • Supersam18 gru 2006, 14:0066
  • Elektronika dla laika18 gru 2006, 14:00Powszechna opinia, że zestaw kina domowego wymaga pięciu głośników, jest już nieaktualna. Amerykańska firma Bose wprowadziła właśnie na rynek zestaw 3-2-1, w którym liczbę głośników zredukowała do trzech przy zachowaniu takich...66
  • Miejskie inspiracje18 gru 2006, 14:00Światowe metropolie i kurorty stały się źródłem inspiracji projektantów mody. Przy tworzeniu najnowszej kolekcji Zegna kreator Ermenegildo Zegna inspirował się aż czterema miastami. Rzym reprezentuje sportowy szyk i łączenie skóry z...66
  • Lew na ścianie18 gru 2006, 14:00Jedna z najnowszych tendencji we wzornictwie RTV to dążenie do tego, by telewizor możliwie jak najbardziej przypominał wyglądem monitor komputerowy. Tak jest w wypadku nowego telewizora Loewe Xelos A 42. Jego plazmowy ekran z matrycą o...66
  • Słońce w żelu18 gru 2006, 14:00Od czasu gdy Coco Chanel wylansowała w wyższych sferach modę na opaleniznę, przyciemnione słońcem ciało jest ciągle en vogue. Co roku jednak 200 tysięcy ludzi cierpi na choroby skóry wywołane przesadnym opalaniem. Kompromisem są...66
  • Pożegnanie z Paryżem18 gru 2006, 14:00Francja traci monopol na ekskluzywne kosmetyki, tak jak wcześniej straciła go na modę czy wino70
  • Piętno urodzenia18 gru 2006, 14:00Pierworodni to urodzeni przywódcy, młodsze rodzeństwo to często outsiderzy i buntownicy72
  • Dalej niż koniec świata18 gru 2006, 14:00Magia dawno zrezygnowała z ofiar z dzieci, zastępując je kurami, kogutami i jagniętami76
  • Sen o ojcu18 gru 2006, 14:00"Zostawił mnie bez przygotowania na zewnętrzny świat, który czasami może być zły"82
  • Know - how18 gru 2006, 14:00Firma Pifzer wycofała ze sprzedaży w Stanach Zjednoczonych i Europie preparat przeciwbólowy bextra86
  • Pomieszanie zmysłów18 gru 2006, 14:00Synestezja poprawia pamięć i zwiększa kreatywność88
  • Robaki na owady18 gru 2006, 14:00Szrotówek kasztanowcowiaczek najpewniej przywędrował do Europy z Chin lub Indii92
  • Atlantyda u stóp Himalajów18 gru 2006, 14:00Miasto starsze niż Jerycho znajduje się u wybrzeży Indii?94
  • Bez granic18 gru 2006, 14:00Zmarł książę Monako Rainier III, najstarszy i najdłużej panujący monarcha w Europie.98
  • Dyktatura demokracji18 gru 2006, 14:00Niemcy będą mieli bliskich sojuszników w Europie, póki sąsiedzi będą ich uznawać za wystarczająco słabych100
  • Organizacja Narodów Złupionych18 gru 2006, 14:00Reforma ONZ ma odwrócić uwagę od afer wybuchających wokół Kofiego Annana106
  • Mężowie stanu z Nicei18 gru 2006, 14:00Członkostwo w Unii Europejskiej było tylko strategią, a nie celem naszej polityki108
  • Mugabeland18 gru 2006, 14:00Blair to pedał, Condi to dziewczyna, która zapomniała, skąd pochodzi, a Bush - nawiedzona wiedźma110
  • Menu18 gru 2006, 14:00Rzeźba z białego marmuru autorstwa Antonio Canovy została sprzedana w domu aukcyjnym Rempex za 1,3 mln zł112
  • Kasztelan XXI wieku18 gru 2006, 14:00Gdyby nie profesor Andrzej Rottermund, w Zamku Królewskim w Warszawie straszyłyby upiory114
  • Kobiety do piór!18 gru 2006, 14:00Polscy literaci już powinni zacząć się bać fali piszących pań118
  • Ironista z Chicago18 gru 2006, 14:00Saul Bellow był obdarzony cholerycznym temperamentem, kochliwy, krewki i wyjątkowo skąpy120
  • Poczta18 gru 2006, 14:00Wizja kinematografii międzywojennej, jaką prezentuje nam autorka artykułu "Hollywood w Warszawie" (nr 11), i tezy, że polskie filmy tamtego okresu były "niezłe", są nieco zabawne.122