Japończycy Europy

Japończycy Europy

Skandynawska gospodarka - trzmiel z odrzutowym dopalaczem
Lasse ma 35 lat, żonę i dziecko oraz mieszkanko w centrum Helsinek. Gdyby nie podatki, dawno kupiłby dom nad zatoką. - Ale za to jesteśmy najlepsi, a to przecież kosztuje. Państwo, ma się rozumieć - tłumaczy. Finlandia na pierwszym miejscu, Szwecja trzecia, czwarta Dania, siódma Islandia, Norwegia dziewiąta. W ostatnim rankingu Światowego Forum Gospodarczego dotyczącym potencjału wzrostu kraje skandynawskie utrzymały pozycję najbardziej konkurencyjnego regionu świata. Do nordyckiego teamu zdołały się wcisnąć, na drugie miejsce, tylko Stany Zjednoczone.

Lot trzmiela
Trzmiel lata - poetycko mówi o swoim państwie Pr Nuder, szwedzki minister finansów. Skandynawskie gospodarki mogą przypominać ociężałego owada - są obarczone najwyższymi w świecie podatkami i rozbudowanym systemem świadczeń socjalnych. Mimo to trzmiel z północy lata wysoko, patrząc z góry na pogrążone w stagnacji i deficytach gospodarki na kontynencie. Skandynawia chlubi się szybkim tempem wzrostu gospodarczego, a tworzące ją państwa wykazują nadwyżki budżetowe.
- Kraje nordyckie mają wiele wspólnych cech przesądzających o ich konkurencyjności - zauważa Augusto Lopez-Claros, główny ekonomista Światowego Forum Gospodarczego. To stabilne tzw. otoczenie makroekonomiczne, przejrzystość i efektywność instytucji publicznych oraz efektywne wykorzystanie pieniędzy budżetowych. Innymi słowy, decydującym czynnikiem nie jest wysokość podatków, lecz sposób, w jaki wpływy z nich są wykorzystywane. - W Skandynawii - podkreśla Lopez-Claros - wysokie wpływy podatkowe pozwoliły stworzyć system edukacyjny światowej klasy. Sprzyjały ukształtowaniu się zmotywowanej i kompetentnej siły roboczej, kierowanej przez skłonne do współpracy i kompromisu związki zawodowe.
- Związki zawodowe w Szwecji przyjęły postawę aprobującą wobec szybko zmieniającego się świata - mówi tamtejszy minister pracy Hans Karlsson. Odrzucają protekcjonizm, a krytykowane przez związkowców w innych krajach przekazywanie na zewnątrz części zadań firmy, uznają za normalne. Pracownicy nie sprzeciwiają się restrukturyzacji gospodarki. Dzięki tej postawie kraje skandynawskie gładko przeszły trudny okres reform lat 80. i 90., co pozwoliło im skuteczniej stawiać czoło zaostrzającej się konkurencji w świecie.
W morzu łez, ale bez większych protestów społecznych w kilka miesięcy zlikwidowano nierentowne gałęzie przemysłu, czasem będące narodową chlubą, jak przemysł stoczniowy w Szwecji. Jednocześnie rosły nakłady na badania, które miały sprzyjać rozwojowi nowych branż o wysokim udziale najnowocześniejszych technologii. Światowa ekspansja fińskiej Nokii czy szwedzkiego Ericssona jest tego przykładem.
W trudnym dla gospodarki okresie rządy obcinały emerytury i zasiłki dla bezrobotnych - również bez protestów.

Cud w państwie Hamleta
Kilkanaście lat temu Skandynawia stała przed poważnym problemem bezrobocia. W Finlandii sięgało ono 18 proc. - dzisiaj we wszystkich krajach regionu spadło poniżej 6 proc. Inne państwa UE, borykające się z tym problemem, spoglądają z zaciekawieniem i zawiścią zwłaszcza ku Danii. W pięciomilionowym kraju partie centroprawicowe dodały do tradycyjnego modelu socjalnego neoliberalnych ingrediencji, tworząc receptę na zatrudnienie, znaną pod nazwą "elastycznego bezpieczeństwa", która pozwoliła od 1993 r. dwukrotnie zmniejszyć bezrobocie - do 5,9 proc. W państwie Hamleta pracownik nie ma gwarantowanej płacy i może zostać zwolniony praktycznie natychmiast. Ale może liczyć na rozległe świadczenia ze strony państwa.
28-letni Anders wrócił do Kopenhagi z weekendu w Paryżu. - Francuzi są OK, ale po co tyle demonstrują? - dziwi się. Z powodu protestu bezrobotnych, którzy zablokowali komunikację, omal nie spóźnił się na powrotny samolot. Anders sam szuka pracy, ale nie widzi powodu do protestów. Wprowadzona w Danii na początku 1994 r. reforma rynku pracy uczyniła z bezrobotnego osobę aktywną i odpowiedzialną za własny los, mającą prawo do wsparcia, ale podporządkowaną ścisłym regułom - kto ich nie przestrzega, naraża się na sankcje, z odebraniem zasiłku włącznie. Ubiegający się o pracę przechodzą sześciomiesięczne okresy wstępne (zwane "rozruchami"), w czasie których odbywają staże. Każdego roku w "rozruchu" pozostaje około 500 tys. Duńczyków. Mobilność pracowników jest duża - co roku 30 proc. osób zmienia zajęcie. Starający się o pracę bezrobotni Duńczycy, którzy stosują się do reguł (ich przestrzeganie jest ściśle kontrolowane), otrzymują zasiłek średnio w wysokości 90 proc. płacy.
Prawie 67 proc. duńskich bezrobotnych znajduje pracę w ciągu sześciu miesięcy. Maksymalny okres otrzymywania zasiłku, przy pełnej aprobacie związkowców, organizacji pracodawców i państwa, skrócono z 9 lat do 4 lat. W atmosferze zgody przyjęto słowa duńskiego ministra spraw socjalnych z końca 1999 r.: "Przedsiębiorcy powinni mieć swobodę przyjmowania i zwalniania pracowników". W rezultacie długookresowe bezrobocie w Danii spadło o połowę, przedsiębiorstwa nie wahają się przyjmować pracowników, a miejsca pracy powstają głównie w sektorze prywatnym. Według OECD, Dania sytuuje się dziś w grupie państw europejskich o najmniej restrykcyjnym ustawodawstwie gospodarczym.
Wielu ekonomistów uważa "duński cud" za trwalszy niż gospodarcze wzloty Holandii czy celtyckiego tygrysa - Irlandii. Osiągnięcie sukcesu przy utrzymaniu szczodrych świadczeń, od zasiłków dla bezrobotnych po tanią opiekę nad dziećmi, bezpłatną edukację i opiekę zdrowotną, nie obyło się bez kosztów. Należą do nich wysokie ciężary fiskalne. Nie tak monstrualne jak w latach 70., kiedy szwedzka pisarka Astrid Lindgren musiała płacić podatek w wysokości 102 proc., a reżyser Ingmar Bergman po przesłuchaniu przez podejrzewających go o oszustwa podatkowe urzędników doznał załamania nerwowego i wyjechał ze Szwecji. Podatki w Skandynawii stanowią wciąż około 50 proc. PKB, podczas gdy w państwach anglosaskich - 35 proc.

Kiepskie karaoke
Wiele szwedzkich firm nadal krytykuje system podatkowy jako zbyt uciążliwy, dlatego niektóre koncerny, m.in. IKEA czy Tetra Pak, wolą działać poza terytorium macierzystej Szwecji. Mimo to przedsiębiorcy dostrzegają też atuty pracy w Skandynawii, równoważące niedogodności stwarzane przez fiskusa. Zaliczają do nich odpowiedzialną i elastyczną postawę pracowników i związkowców. Załoga firmy Getinge wytwarzającej sprzęt medyczny w każdy czwartek ustala, ile godzin będzie pracowała w następnym tygodniu - mniej niż 40, jeśli zmniejszają się zamówienia i dostawy, albo w godzinach nadliczbowych bez dodatkowego wynagrodzenia, jeśli rosną.
Choć czasem słychać, że Skandynawia zawdzięcza boom głównie dobrej koniunkturze - na norweską ropę, szwedzką stal czy fińską celulozę - która może przeminąć, większość ekonomistów przepowiada w najbliższych latach całemu regionowi stabilny wzrost w wysokości 2-3 proc. rocznie. Pokusy skopiowania tego sukcesu rodzą się w różnych miejscach Europy. Tyle że przeszczep nordyckiego modelu wymaga spełnienia warunków, które gdzie indziej mogą się wydać nierealne. Nie bez kozery Szwedzi bywają nazywani Japończykami Europy. Skandynawskie recepty kojarzą się czasem z socjalizmem, czasem trącą liberalizmem. Proste naśladownictwo - przestrzega były duński premier Poul Nyrup Rasmussen - może się zamienić w kiepskie karaoke.
Okładka tygodnika WPROST: 45/2005
Więcej możesz przeczytać w 45/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2005 (1197)

  • Wprost od czytelników 13 lis 2005 PIERWSZA ARMIA III WOJNY ŚWIATOWEJ Z zainteresowaniem przeczytałem artykuł "Pierwsza armia III wojny światowej" (nr 44). Polska prasa temat stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny traktuje dość powierzchownie.... 3
  • Na stronie - Jarosław Bismarckczyński 13 lis 2005 Kaczyński powinien pamiętać, że Bismarck przegrał, bo się zadławił coraz większą władzą 3
  • Poczta 13 lis 2005 LENIWY ORLEN Autor notki "Leniwy Orlen" (Giełda, nr 42) zarzuca PKN Orlen, jakoby nie wykorzystywał w pełni mocy przerobu ropy i zamiast rzekomo możliwych 17 mln ton ropy rocznie przerabia jedynie 12,5 mln t/r., pozbawiając tym... 3
  • Znak od Kisiela - Nagrody Kisiela 2005 13 lis 2005 Ludzie Kisiela 2005: Lech Wałęsa, Ryszard Krauze, Tomasz Lis 8
  • Skaner 13 lis 2005 (SKANER-POLSKA) CIA Terroryści lądowali w Polsce Samoloty CIA z terrorystami na pokładzie rzeczywiście lądowały w Polsce. Co więcej - nadal lądują. Nie oznacza to jednak, że w Polsce są tajne więzienia dla członków al-Kaidy.... 10
  • Dossier 13 lis 2005 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ premier "Mam nadzieję, że wszyscy święci wstawiają się i za tym rządem, i za poszczególnymi ministrami" Program III PR MAREK JUREK marszałek Sejmu "Odwieczną zasadą cywilizacji zachodniej... 11
  • Sawka czatuje 13 lis 2005 12
  • Playback 13 lis 2005 16
  • Ryba po polsku - Pozwolenie na walenie 13 lis 2005 Liderzy PO mają tylko jedną wadę - nie są politykami w arystotelesowskim rozumieniu tego bytu 17
  • Z życia koalicji 13 lis 2005 WSZYSCY RZUCILI SIĘ NA KOALICJĘ PiS i Samoobrony, która na razie istnieje w głowach polityków PO i tekstach dziennikarzy (co skądinąd jest tożsame, bo nasze media wolność słowa rozumieją jako prawo do pisania tego, co... 18
  • Z życia opozycji 13 lis 2005 POSEŁ FILIPEK AWANSOWAŁ. Nie dość, że w telewizji gada prawie tak często jak Dziewulski, to jeszcze zmienił pozycję przy przewodniczącym. Jak pamiętamy, Filipek stał zazwyczaj za plecami najsłynniejszego Mulata. Teraz jest ulokowany po... 19
  • Nałęcz - Sojusz z Tatarami 13 lis 2005 Premier Kazimierz Marcinkiewicz sojuszników musi się bać jeszcze bardziej niż wrogów 20
  • Fotoplastykon 13 lis 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Naczelnik IV Rzeczypospolitej 13 lis 2005 Czy Jarosław Kaczyński chce być drugim Piłsudskim? 22
  • Oszustwo władzy 13 lis 2005 Czy wolno sprawować władzę, formalnie jej nie mając? 28
  • Czworokąt Kaczyńskiego 13 lis 2005 Liderzy PiS traktują całkowicie instrumentalnie idee, programy i swoich potencjalnych partnerów 32
  • Negocjacje z pałą w ręku 13 lis 2005 Rozmowa z Donaldem Tuskiem, przewodniczącym Platformy Obywatelskiej 36
  • Konstytucja dla prokuratury 13 lis 2005 Wyjaśnienie największych zagadek kryminalnych to za mało do usprawnienia prokuratury 40
  • Giełda 13 lis 2005 Hossa Świat Tlen dla Telefoniki Aż 31,45 mld USD chce zapłacić hiszpański telekom Telefonica za O2, brytyjskiego operatora komórkowego. Byłaby to jedna z największych transakcji na świecie w tym roku. Hiszpanie za każdą akcję O2... 44
  • 100 tysięcy milionerów 13 lis 2005 Polacy są jednymi z najszybciej bogacących się ludzi w Europie 46
  • Japończycy Europy 13 lis 2005 Skandynawska gospodarka - trzmiel z odrzutowym dopalaczem 52
  • Żelazna księżniczka 13 lis 2005 Marina Berlusconi przejmuje majątek ojca 56
  • Wspiera nas 10 milionów - polemika 13 lis 2005 WSPIERA NAS 10 MILIONÓW Polemika: Winiecki zieje nienawiścią do organizacji pozarządowych Jan Winiecki podważa sens aktywności obywatelskiej i zarzuca organizacjom pozarządowym, jednemu z filarów demokracji, "nienawiść... 60
  • 2 x 2 = 4 - Cuchnie centralizmem 13 lis 2005 Program PiS to program makrokorupcji, czyli przekupywania społeczeństwa 64
  • Supersam 13 lis 2005 66
  • Brazylia na wybiegu 13 lis 2005 Na projektantów mody z Ameryki Łacińskiej stawiają obecnie eksperci światowego rynku odzieżowego. Po sukcesach Caroliny Herrery z Wenezueli i Oscara de la Renty z Dominikany przyszedł czas na kreatorów z Sa~o Paulo, m.in. na Carlosa Miele... 66
  • Pod włos 13 lis 2005 Polacy coraz bardziej dbają o włosy. Z badań SMG/KRC wynika, że co trzeci Polak regularnie stosuje odżywki do włosów, a co czwarty - żele i pianki. Ponadto co druga kobieta farbuje włosy, a 41 proc. używa lakierów. Tempo wzrostu... 66
  • Światowe czasy 13 lis 2005 Mainflingen obok Frankfurtu, podlondyńskie Rugby, Fort Collins w stanie Kolorado i Mt. Haganeyama w Japonii - nadajniki znajdujące się w tych czterech miejscach przesyłają synchronizujące sygnały radiowe do specjalnych anten wbudowanych w... 66
  • W kolorach miedzi i oberżyny 13 lis 2005 Piosenkarka Kylie Minogue i supermodelka Naomi Campbell wyznaczyły w tym sezonie trendy makijażu. Zimą ma on być utrzymany w kolorach miedzi, zieleni, złotej pomarańczy i oberżyny. Tak jak w wypadku nowej gamy produktów marki Bell odcienie... 66
  • Zmysłowy lexus 13 lis 2005 Czy luksus może być cnotą? W wypadku lexusa GS trzeciej generacji niechybnie tak. Auto nie tylko koi zmysły (już z zewnątrz robi niesamowite wrażenie, a wyposażeniem wnętrza po prostu zniewala), ale daje też poczucie rozkoszy (startuje... 66
  • Wolne miasto Poznań 13 lis 2005 "Poznań - to jest Europa. Po przyjeździe z Warszawy czuję się, jakbym wyjechał głęboko na Zachód" - pisał przed wojną wybitny komik Antoni Fertner 68
  • Skarb Piemontu 13 lis 2005 Dodatek trufli zamieni w kulinarne arcydzieło nawet jajecznicę 74
  • Lenin miał rację 13 lis 2005 Młodzi Rosjanie kochają sowiecką przeszłość 80
  • Leczenie lekarzy 13 lis 2005 W dużych miastach nie ma już szpitala, któremu nie wytoczono by procesu 84
  • Bliźniacza siła 13 lis 2005 Co siódma ciąża na początku jest bliźniacza, ale potem jeden z zarodków czy płodów obumiera 88
  • Wykop krakowski 13 lis 2005 Największe wykopaliska w Europie pozwolą wkrótce odtworzyć wygląd Krakowa sprzed XIII wieku 90
  • Bez granic 13 lis 2005 Wizyta sponsorowana Książę Karol, następca brytyjskiego tronu, i jego żona, księżna Kornwalii Camilla, udali się z ośmiodniową wizytą do USA. To ich pierwsza wspólna podróż. I od razu mocno uderzy po kieszeniach... 94
  • Tragarz kontra cień 13 lis 2005 Matthias Platzeck, nowy szef SPD, zna Polskę najlepiej ze wszystkich niemieckich polityków 96
  • Powstanie paryskie 13 lis 2005 Do 70 tys. aktów "przemocy miejskiej" doszło już w tym roku we Francji 100
  • Wszyscy hipokryci Saddama Husajna 13 lis 2005 Zbrodniarze z Azji i Afryki kupują sobie poparcie ONZ 102
  • Syryjska ośmiornica 13 lis 2005 Prezydent Syrii Baszar Asad nie przejmuje się ani śle dztwem, ani Radą Bezpieczeństwa, ani Ameryką 104
  • Menu 13 lis 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Repertuar Do wszystkiego można podejść optymistycznie lub pesymistycznie, a to, czy opisane zdarzenia są tragedią, czy komedią, zależy od charakteru twórcy. Zastanowiłem się, jak zawirowania na naszej scenie... 108
  • Recenzje 13 lis 2005 110
  • Skuci lodem 13 lis 2005 **** Kilka tygodni temu w telewizyjnych stacjach muzycznych pojawił się klip do ostrego jak brzytwa utworu "Benzin". Panowie w potężnej ciężarówce przy akompaniamencie muzyki, jakiej nie powstydziłby się sam książę... 110
  • Romans współczesny 13 lis 2005 *** Najnowsza książka warszawskiego historyka idei Dariusza Gawina "Polska, wieczny romans" nosi podtytuł "O związkach literatury i polityki w XX wieku". Opowiadając m.in. o Prusie, Sienkiewiczu, Reymoncie czy Żeromskim,... 110
  • Pomarańczowa demokracja 13 lis 2005 **** Prawie zawsze walczymy o inną Rzeczpospolitą niż ta, którą udaje się wywalczyć. Potem nieszczęśliwi przymierzamy ją do swoich wcześniejszych marzeń, pomstując na rodaków, którzy oczywiście kolejny raz nie dorośli do kolejny... 110
  • Taniec z trupem księżniczki 13 lis 2005 *** Bracia Grimm jako para oszustów, żerujących na ciemnocie i zabobonności wieśniaków, to wspaniały pomysł na film. Wpadł na niego Terry Gilliam - autor niezapomnianych animacji do "Latającego cyrku Monty`ego Pythona", ale... 110
  • Piszę, bo czytam 13 lis 2005 Pięć nowych gwiazd współczesnej literatury światowej 112
  • Podwójny przekręt 13 lis 2005 Sting go wykreował, Madonna ciągnie na dno 116
  • Potęga stresu 13 lis 2005 Hey trafił do serc polskiej publiczności, nie schlebiając masowym gustom 118
  • Ueorgan Ludu 13 lis 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 45 (160) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 7 listopada 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ŚMIAŁE PLANY DALSZEGO WZROSTU DEFICYTU Ministrowie... 120
  • Skibą w mur - Morda w kubeł! 13 lis 2005 Istnieją słowa, które mogą spowodować furię polityków PiS, a co za tym idzie, zagrozić bezpieczeństwu państwa 122

ZKDP - Nakład kontrolowany