Wykop krakowski

Wykop krakowski

Największe wykopaliska w Europie pozwolą wkrótce odtworzyć wygląd Krakowa sprzed XIII wieku
Krakowski Rynek Główny przypomina wielki tort. Archeolodzy odsłaniają kolejne warstwy bruku z XVIII, XVI i XIV wieku. Dzięki tym pozostałościom z dość dużą dokładnością odtwarzają dawny wygląd rynku. Układ bruku z XVI wieku pozwolił na przykład ustalić, że rynek nie był wówczas, jak dzisiaj, otwartym placem, lecz był gęsto zastawiony straganami, między którymi wybrukowano jedynie wąskie alejki.
Wykopaliska archeologiczne na krakowskim rynku to największe tego typu badania w Europie. Archeolodzy otworzyli dwa wielkie wykopy: na południowym końcu Sukiennic, naprzeciwko wylotu ulicy Brackiej odsłonięto przestrzeń o powierzchni 4 arów, a po przeciwnej stronie Sukiennic - 11 arów. Trzeci wykop powstał, kiedy rozebrano zbiornik na wodę, który Niemcy podczas II wojny światowej wkopali głęboko w ziemię naprzeciw kościoła Mariackiego. Łącznie badacze planują przekopać prawie 9 tys. m3 ziemi, co pozwoli dokładnie zrekonstruować historię tego najważniejszego obszaru miasta.

Osada na cmentarzu
Jedną z największych zagadek jest wygląd krakowskiego rynku w tzw. okresie przedlokacyjnym. Wielka lokacja Krakowa odbyła się w 1257 r., kiedy Bolesław Wstydliwy zawarł umowę z Gedkiem Stilwaytem, Detmarem Wolkiem i Jakubem z Nysy i wydał im przywilej utworzenia miasta. Kraków istniał jednak o wiele wcześniej. Już w 965--966 r. kupiec żydowski Ibrahim ibn-Jakub, który podróżował przez Małopolskę, opisał osadę w miejscu dzisiejszego miasta, a czeski kronikarz Kosmas u schyłku XI wieku pisał o "urbs Kracow", czyli mieście Krakowie. Wielka lokacja nie była pierwszą lokacją. Z pierwszej połowy XIII wieku zachowały się wzmianki o wcześniejszej lokacji i o sołtysach Piotrze i Salomonie, którzy rządzili gminą miejską. O ile jednak dość dobrze znamy kształt miasta wytyczony po wielkiej lokacji, o tyle niewiele wiemy o wyglądzie Krakowa sprzed tego okresu. Badacze szukają więc na Rynku Głównym reliktów przedlokacyjnej zabudowy.
Archeolodzy dokopali się już do warstw z XIV wieku. - Błoto, pomyje i nieczystości wylewane przez okna kamienic, odpadki z kramów oraz piasek, którym od czasu do czasu utwardzano teren, spowodowały, że poziom użytkowy rynku podniósł się w ciągu 300 lat o ponad 1,5 m - mówi kierownik wykopalisk, dr Cezary Buśko z wrocławskiej Pracowni Archeologiczno-Architektonicznej Niegoda. W ciągu całej historii placu odłożyło się ponad 4,5 m warstw archeologicznych. Dolne kondygnacje rynkowych zabudowań znalazły się pod ziemią. Wcześniejsze badania archeologiczne w zachodniej części rynku pokazały istnienie grobów z X-XII wieku. Niewykluczone, że pierwotnie groby były częścią cmentarza przy kościele św. Wojciecha. Podobny układ cmentarza, również z okresu przedlokacyjnego, odkryli archeolodzy we Wrocławiu, gdzie groby były rozproszone na obszarze prawie pół kilometra między kościołem św. Magdaleny i św. Wojciecha. Jeszcze w XII wieku na terenie krakowskiego cmentarza powstała osada. Jak mówi dr Buśko, umarli zawsze ustępują miejsca żywym.

Siedlisko Żebraków
Równolegle do Sukiennic, od wschodu znajdowały się Kramy Bogate, wybudowane być może już w XIII wieku przez Bolesława Wstydliwego. Kramy, w których handlowano towarami luksusowymi, przypominały planem dzisiejsze Sukiennice: dwa równoległe, długie budynki przedzielone były alejką, w której odbywały się transakcje handlowe. Kamienne piwnice kramów zachowały się prawie nietknięte, a wygląd i sposób funkcjonowania budynków można odtworzyć z zachowanych ilustracji i opisów. Na przykład w 1606 r. niejaka Anna Temberkowa kazała piwnicę swego kramu "nowo zasklepić" oraz "wymurowała nowy tret dla wstępowania do okna kramowego, który jest płazami wyłożony: którego jest na wzwyż na łokci półczwary ćwierci, na dłuż łokci cztery na szerz półtora łokcia".
Tuż za kramami znajdowała się tzw. Mała Waga, odsłonięta podczas tegorocznych badań wykopaliskowych. Dotychczas historycy znali jedynie opisy i ogólne położenie budynku, w którym znajdowała się waga do ważenia wartościowych towarów. Najstarsze wzmianki o Małej Wadze znajdujemy w XIV-wiecznych wykazach dochodów miasta z ważenia towarów, ale dopiero w dokumentach z XVIII wieku zachował się opis budynku. Między kościołem św. Wojciecha a południowo-wschodnim narożnikiem Sukiennic znajdowała się, co najmniej od początku XIV wieku, Waga Wielka, czyli Ołowiana. W tym budynku mieściło się urządzenie, na którym ważono towary powyżej jednego cetnara (czyli około 40,5 kg), takie jak miedź, ołów i żelazo. Opis wyposażenia Wielkiej Wagi zachował się w dokumencie z 1747 r.: "W tej wadze belek drewniany i szale żelazem okute z łańcuchem, gwintów spiżowych cetnarowych N. 13, detto żelaznych N.3, cetnarowych 1". W okolicy Wagi Wielkiej ziemia była tak przesycona związkami ważonej tam miedzi, że przybrała zieloną barwę - mówi Michał Starski z Uniwersytetu Warszawskiego.
Kramy Bogate i oba budynki wag rozebrano decyzją władz miejskich w XIX wieku - Małą Wagę w 1801 r., a kramy, które stały się siedliskiem żebraków i miejskiej biedoty, w 1868 r. Najdłużej ostała się Wielka Waga, którą nazywano w XIX wieku "kałamarzem" z powodu kształtu - do dwupiętrowej bryły budynku przylegały z trzech stron parterowe przybudówki. Wielką Wagę zburzono dopiero w 1875 r.

Kable Franciszka Józefa
Teren Rynku Głównego został, w porównaniu z innymi wielkimi miastami Polski, szybko uporządkowany. - Natrafiamy na warstwy ubogie w zabytki, w których tylko gdzieniegdzie zapodziały się fragmenty skorup naczyń, kości zwierząt, a wielką rzadkością są przedmioty metalowe i monety. Na razie znaleźliśmy tylko jeden grosz praski z XIV wieku - mówi Michał Starski. Na szczęście północna część rynku, gdzie archeolodzy założyli wykop naprzeciwko ulicy św. Jana, nie była tak dokładnie wysprzątana i wykopaliska zaowocowały setkami znalezisk. Wśród nich najważniejsze i najliczniejsze są fragmenty naczyń ceramicznych, które pozwalają precyzyjnie określić wiek odsłanianych warstw, ale zdarzają się też wyjątkowe świadectwa życia mieszczan, na przykład pionki do gry planszowej. Część znalezionych zabytków została już wyeksponowana w Muzeum Historycznym w Krakowie. Inne przedmioty, jak XIX-wieczne pompy i kable telefoniczne, przez które być może rozmawiał sam cesarz Franciszek Józef, znalazły się w Muzeum Inżynierii Miejskiej.


Dziękujemy dr. Cezaremu Buśce oraz Michałowi Starskiemu za pomoc przy przygotowaniu tekstu

Prześwietlanie rynku
Na krakowskim rynku wykorzystywane są wszystkie nowoczesne techniki badawcze stosowane w pracach archeologicznych. Po zdjęciu betonowej płyty rynku cały teren przebadano za pomocą georadaru i metody elektrooporowej, które pozwalają w przybliżeniu określić kształt, rozmiar i położenie struktur ukrytych w ziemi. Nowatorskie metody badań cegły i zaprawy murarskiej pozwolą odtworzyć techniki i zidentyfikować warsztaty murarskie. Antropolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego, zajmujący się szkieletami znalezionymi na cmentarzysku, ustalą płeć i wiek zmarłych, spróbują też odtworzyć dietę mieszkańców XI-wiecznego Krakowa.
Okładka tygodnika WPROST: 45/2005
Więcej możesz przeczytać w 45/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2005 (1197)

  • Wprost od czytelników 13 lis 2005 PIERWSZA ARMIA III WOJNY ŚWIATOWEJ Z zainteresowaniem przeczytałem artykuł "Pierwsza armia III wojny światowej" (nr 44). Polska prasa temat stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny traktuje dość powierzchownie.... 3
  • Na stronie - Jarosław Bismarckczyński 13 lis 2005 Kaczyński powinien pamiętać, że Bismarck przegrał, bo się zadławił coraz większą władzą 3
  • Poczta 13 lis 2005 LENIWY ORLEN Autor notki "Leniwy Orlen" (Giełda, nr 42) zarzuca PKN Orlen, jakoby nie wykorzystywał w pełni mocy przerobu ropy i zamiast rzekomo możliwych 17 mln ton ropy rocznie przerabia jedynie 12,5 mln t/r., pozbawiając tym... 3
  • Znak od Kisiela - Nagrody Kisiela 2005 13 lis 2005 Ludzie Kisiela 2005: Lech Wałęsa, Ryszard Krauze, Tomasz Lis 8
  • Skaner 13 lis 2005 (SKANER-POLSKA) CIA Terroryści lądowali w Polsce Samoloty CIA z terrorystami na pokładzie rzeczywiście lądowały w Polsce. Co więcej - nadal lądują. Nie oznacza to jednak, że w Polsce są tajne więzienia dla członków al-Kaidy.... 10
  • Dossier 13 lis 2005 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ premier "Mam nadzieję, że wszyscy święci wstawiają się i za tym rządem, i za poszczególnymi ministrami" Program III PR MAREK JUREK marszałek Sejmu "Odwieczną zasadą cywilizacji zachodniej... 11
  • Sawka czatuje 13 lis 2005 12
  • Playback 13 lis 2005 16
  • Ryba po polsku - Pozwolenie na walenie 13 lis 2005 Liderzy PO mają tylko jedną wadę - nie są politykami w arystotelesowskim rozumieniu tego bytu 17
  • Z życia koalicji 13 lis 2005 WSZYSCY RZUCILI SIĘ NA KOALICJĘ PiS i Samoobrony, która na razie istnieje w głowach polityków PO i tekstach dziennikarzy (co skądinąd jest tożsame, bo nasze media wolność słowa rozumieją jako prawo do pisania tego, co... 18
  • Z życia opozycji 13 lis 2005 POSEŁ FILIPEK AWANSOWAŁ. Nie dość, że w telewizji gada prawie tak często jak Dziewulski, to jeszcze zmienił pozycję przy przewodniczącym. Jak pamiętamy, Filipek stał zazwyczaj za plecami najsłynniejszego Mulata. Teraz jest ulokowany po... 19
  • Nałęcz - Sojusz z Tatarami 13 lis 2005 Premier Kazimierz Marcinkiewicz sojuszników musi się bać jeszcze bardziej niż wrogów 20
  • Fotoplastykon 13 lis 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Naczelnik IV Rzeczypospolitej 13 lis 2005 Czy Jarosław Kaczyński chce być drugim Piłsudskim? 22
  • Oszustwo władzy 13 lis 2005 Czy wolno sprawować władzę, formalnie jej nie mając? 28
  • Czworokąt Kaczyńskiego 13 lis 2005 Liderzy PiS traktują całkowicie instrumentalnie idee, programy i swoich potencjalnych partnerów 32
  • Negocjacje z pałą w ręku 13 lis 2005 Rozmowa z Donaldem Tuskiem, przewodniczącym Platformy Obywatelskiej 36
  • Konstytucja dla prokuratury 13 lis 2005 Wyjaśnienie największych zagadek kryminalnych to za mało do usprawnienia prokuratury 40
  • Giełda 13 lis 2005 Hossa Świat Tlen dla Telefoniki Aż 31,45 mld USD chce zapłacić hiszpański telekom Telefonica za O2, brytyjskiego operatora komórkowego. Byłaby to jedna z największych transakcji na świecie w tym roku. Hiszpanie za każdą akcję O2... 44
  • 100 tysięcy milionerów 13 lis 2005 Polacy są jednymi z najszybciej bogacących się ludzi w Europie 46
  • Japończycy Europy 13 lis 2005 Skandynawska gospodarka - trzmiel z odrzutowym dopalaczem 52
  • Żelazna księżniczka 13 lis 2005 Marina Berlusconi przejmuje majątek ojca 56
  • Wspiera nas 10 milionów - polemika 13 lis 2005 WSPIERA NAS 10 MILIONÓW Polemika: Winiecki zieje nienawiścią do organizacji pozarządowych Jan Winiecki podważa sens aktywności obywatelskiej i zarzuca organizacjom pozarządowym, jednemu z filarów demokracji, "nienawiść... 60
  • 2 x 2 = 4 - Cuchnie centralizmem 13 lis 2005 Program PiS to program makrokorupcji, czyli przekupywania społeczeństwa 64
  • Supersam 13 lis 2005 66
  • Brazylia na wybiegu 13 lis 2005 Na projektantów mody z Ameryki Łacińskiej stawiają obecnie eksperci światowego rynku odzieżowego. Po sukcesach Caroliny Herrery z Wenezueli i Oscara de la Renty z Dominikany przyszedł czas na kreatorów z Sa~o Paulo, m.in. na Carlosa Miele... 66
  • Pod włos 13 lis 2005 Polacy coraz bardziej dbają o włosy. Z badań SMG/KRC wynika, że co trzeci Polak regularnie stosuje odżywki do włosów, a co czwarty - żele i pianki. Ponadto co druga kobieta farbuje włosy, a 41 proc. używa lakierów. Tempo wzrostu... 66
  • Światowe czasy 13 lis 2005 Mainflingen obok Frankfurtu, podlondyńskie Rugby, Fort Collins w stanie Kolorado i Mt. Haganeyama w Japonii - nadajniki znajdujące się w tych czterech miejscach przesyłają synchronizujące sygnały radiowe do specjalnych anten wbudowanych w... 66
  • W kolorach miedzi i oberżyny 13 lis 2005 Piosenkarka Kylie Minogue i supermodelka Naomi Campbell wyznaczyły w tym sezonie trendy makijażu. Zimą ma on być utrzymany w kolorach miedzi, zieleni, złotej pomarańczy i oberżyny. Tak jak w wypadku nowej gamy produktów marki Bell odcienie... 66
  • Zmysłowy lexus 13 lis 2005 Czy luksus może być cnotą? W wypadku lexusa GS trzeciej generacji niechybnie tak. Auto nie tylko koi zmysły (już z zewnątrz robi niesamowite wrażenie, a wyposażeniem wnętrza po prostu zniewala), ale daje też poczucie rozkoszy (startuje... 66
  • Wolne miasto Poznań 13 lis 2005 "Poznań - to jest Europa. Po przyjeździe z Warszawy czuję się, jakbym wyjechał głęboko na Zachód" - pisał przed wojną wybitny komik Antoni Fertner 68
  • Skarb Piemontu 13 lis 2005 Dodatek trufli zamieni w kulinarne arcydzieło nawet jajecznicę 74
  • Lenin miał rację 13 lis 2005 Młodzi Rosjanie kochają sowiecką przeszłość 80
  • Leczenie lekarzy 13 lis 2005 W dużych miastach nie ma już szpitala, któremu nie wytoczono by procesu 84
  • Bliźniacza siła 13 lis 2005 Co siódma ciąża na początku jest bliźniacza, ale potem jeden z zarodków czy płodów obumiera 88
  • Wykop krakowski 13 lis 2005 Największe wykopaliska w Europie pozwolą wkrótce odtworzyć wygląd Krakowa sprzed XIII wieku 90
  • Bez granic 13 lis 2005 Wizyta sponsorowana Książę Karol, następca brytyjskiego tronu, i jego żona, księżna Kornwalii Camilla, udali się z ośmiodniową wizytą do USA. To ich pierwsza wspólna podróż. I od razu mocno uderzy po kieszeniach... 94
  • Tragarz kontra cień 13 lis 2005 Matthias Platzeck, nowy szef SPD, zna Polskę najlepiej ze wszystkich niemieckich polityków 96
  • Powstanie paryskie 13 lis 2005 Do 70 tys. aktów "przemocy miejskiej" doszło już w tym roku we Francji 100
  • Wszyscy hipokryci Saddama Husajna 13 lis 2005 Zbrodniarze z Azji i Afryki kupują sobie poparcie ONZ 102
  • Syryjska ośmiornica 13 lis 2005 Prezydent Syrii Baszar Asad nie przejmuje się ani śle dztwem, ani Radą Bezpieczeństwa, ani Ameryką 104
  • Menu 13 lis 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Repertuar Do wszystkiego można podejść optymistycznie lub pesymistycznie, a to, czy opisane zdarzenia są tragedią, czy komedią, zależy od charakteru twórcy. Zastanowiłem się, jak zawirowania na naszej scenie... 108
  • Recenzje 13 lis 2005 110
  • Skuci lodem 13 lis 2005 **** Kilka tygodni temu w telewizyjnych stacjach muzycznych pojawił się klip do ostrego jak brzytwa utworu "Benzin". Panowie w potężnej ciężarówce przy akompaniamencie muzyki, jakiej nie powstydziłby się sam książę... 110
  • Romans współczesny 13 lis 2005 *** Najnowsza książka warszawskiego historyka idei Dariusza Gawina "Polska, wieczny romans" nosi podtytuł "O związkach literatury i polityki w XX wieku". Opowiadając m.in. o Prusie, Sienkiewiczu, Reymoncie czy Żeromskim,... 110
  • Pomarańczowa demokracja 13 lis 2005 **** Prawie zawsze walczymy o inną Rzeczpospolitą niż ta, którą udaje się wywalczyć. Potem nieszczęśliwi przymierzamy ją do swoich wcześniejszych marzeń, pomstując na rodaków, którzy oczywiście kolejny raz nie dorośli do kolejny... 110
  • Taniec z trupem księżniczki 13 lis 2005 *** Bracia Grimm jako para oszustów, żerujących na ciemnocie i zabobonności wieśniaków, to wspaniały pomysł na film. Wpadł na niego Terry Gilliam - autor niezapomnianych animacji do "Latającego cyrku Monty`ego Pythona", ale... 110
  • Piszę, bo czytam 13 lis 2005 Pięć nowych gwiazd współczesnej literatury światowej 112
  • Podwójny przekręt 13 lis 2005 Sting go wykreował, Madonna ciągnie na dno 116
  • Potęga stresu 13 lis 2005 Hey trafił do serc polskiej publiczności, nie schlebiając masowym gustom 118
  • Ueorgan Ludu 13 lis 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 45 (160) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 7 listopada 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ŚMIAŁE PLANY DALSZEGO WZROSTU DEFICYTU Ministrowie... 120
  • Skibą w mur - Morda w kubeł! 13 lis 2005 Istnieją słowa, które mogą spowodować furię polityków PiS, a co za tym idzie, zagrozić bezpieczeństwu państwa 122

ZKDP - Nakład kontrolowany