Pięć sposobów na infekcję
Przed infekcjami występującymi jesienią i zimą nie można się - niestety - zabezpieczyć najskuteczniejszą z metod, jaką są szczepienia. Warto się jedynie zaszczepić przeciw grypie, a małe dzieci i osoby po 60. roku życia powinny się szczepić przeciw pneumokokom (Streptococcus pneumoniae), którym wirusy torują drogę do naszego organizmu. Wiara w zbawczą moc antybiotyków jest w wypadku tych bakterii złudna, gdyż są coraz bardziej oporne na powszechnie stosowane antybiotyki, zarówno te starsze, jak i najnowszej generacji. Zapalenie płuc wywołane przez pneumokoki zabija co roku na świecie ponad milion osób, z czego 40 proc. to dzieci poniżej 5. roku życia. Najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniami jest mycie rąk. Należy też unikać dymu tytoniowego, co dotyczy również biernych palaczy. Wdychanie dymu uwalnianego przez jeden tylko papieros unieruchamia rzęski w drogach oddechowych na kilka godzin, czyli pozbawia nabłonek wyściełający jamę nosowo-gardłową, tchawicę i oskrzela naturalnej funkcji obronnej, umożliwiającej wymiatanie z ich powierzchni wszelkich zanieczyszczeń, w tym wirusów. Inne metody zapobiegawcze, powszechnie stosowane i zalecane przez tzw. medycynę ludową, nie znalazły jeszcze pełnego potwierdzenia naukowego, jeśli jednak tylko nie szkodzą, mogą być stosowane. Zwłaszcza że dobry nastrój to element bez wątpienia pozytywnie wpływający na funkcję układu odpornościowego.
1. Jak zwalczyć gorączkę
Gorączka i ból sygnalizują rozwój choroby, ale po jej rozpoznaniu przestają mieć znaczenie. U małych dzieci gorączka może wywoływać drgawki, powodować zbędny wydatek energetyczny i prowadzić do odwodnienia. Gdy temperatura ciała wynosi w odbytnicy co najmniej 38 stopni C, w ustach ponad 37,8 stopni C, a pod pachą więcej niż 37,2ŃC, najszybszym i najprostszym sposobem obniżenia gorączki jest kąpiel w wodzie o temperaturze o 1-2ŃC niższej niż aktualna ciepłota ciała, przetarcie ciała zwilżoną gąbką, zawinięcie w mokry ręcznik, przyłożenie lodu na głowę lub pachwiny. Przed tymi zabiegami, najlepiej 30-40 minut wcześniej, należy zażyć paracetamol lub ibuprofen, aby uniknąć wystąpienia nieprzyjemnych dreszczy.
2. Co uśmierza ból
Paracetamol i ibuprofen są też podstawowymi lekami przeciwbólowymi. Paracetamol po podaniu doustnym wchłania się szybko i prawie całkowicie, znacznie jednak lepiej, gdy przyjmowany jest na pusty żołądek. Maksymalne stężenie obserwuje się na ogół 30-90 minut po podaniu doustnym i 120-240 minut po podaniu doodbytniczym. Jest to lek bezpieczny, gdyż jego stężenie terapeutyczne we krwi jest prawie 6-10 razy mniejsze od dawki toksycznej! Dawkowanie u dzieci powinno wynosić doustnie: jednorazowo 10-15 mg/kg (na dobę: 90 mg/kg u dzieci, 60 mg/kg w wypadku niemowląt i 30-45 mg/kg u noworodków), a doodbytniczo: 20-30 mg/kg (w ciągu doby 120 mg/kg). U dorosłych doustnie i doodbytniczo 300-600 mg i do 4 g na dobę. Lepiej podawać ten lek regularnie, mniej więcej co 4 godziny, niż tylko doraźnie, ponieważ najskuteczniej działa, gdy stale utrzymywane jest jego odpowiednie stężenie we krwi.
Ibuprofen, zaliczany do grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych, aż w 95 proc. wchłania się z przewodu pokarmowego, głównie w jelicie cienkim i nieco gorzej w żołądku. Maksymalne stężenie osiąga w surowicy krwi 1-2 godziny po przyjęciu tabletki i po godzinie od przyjęcia zawiesiny. U dzieci przeciwbólowo i przeciwgorączkowo wystarcza zastosować dawkę 5 mg/kg, co 6-8 godzin, nie przekraczając 4 dawek na dobę. Przeciwgorączkowo, przeciwbólowo i łagodnie przeciwzapalnie podaje się 10 mg/kg co 6-8 godzin, nie przekraczając dwóch dawek na dobę (maksymalnie lekarz może zlecić trzy dawki). Dawka dla dorosłych wynosi 200-400 mg, w ciągu doby nie powinna przekraczać 1200 mg.
3. Czym złagodzić obrzęk dróg oddechowych
Najczęściej stosowanymi lekami obkurczającymi są tzw. sympatykomimetyki. Należą do nich fenylefryna, pseudoefedryna i fenylpropanolamina (norefedryna), stosowane doustnie i często kojarzone z paracetamolem lub ibuprofenem, oraz pochodne imidazolowe, wśród których najbardziej znane to ksylometazolina, oksymetazolina i nafazolina, stosowane miejscowo. Te ostatnie stosowane w nadmiarze mogą jednak niekorzystnie działać na ośrodkowy układ nerwowy, co objawia się niekiedy silnym działaniem uspokajającym i nasennym. Stąd powinny być stosowane ostrożnie, w odpowiednich dla wieku stężeniach oraz jak najrzadziej i jak najkrócej (najlepiej 3-4 dni). Leki te w większym lub mniejszym stopniu wywołują tzw. efekt odbicia, czyli następujące po zwężeniu rozszerzenie naczyń. Zjawisko to określane jest mianem rhinitis medicamentosa i objawia się jeszcze większą niedrożnością nosa niż przed zastosowaniem leku!
Kontrowersje budzi stosowanie w początkowej fazie infekcji leków przeciwuczuleniowych pierwszej generacji - takich jak klemastyna, chlorfeniramina, bromfeniramina, triprolidyna - które silnie hamują produkcję wydzieliny przez błonę śluzową. Mogą się one znajdować w preparatach złożonych dostępnych bez recepty. Na pewno leki te należy stosować krótko, gdyż w znacznym stopniu wysuszają błonę śluzową dróg oddechowych i prowadzą do zagęszczenia wydzieliny, utrudniając jej wydalenie.
4. Jak radzić sobie z kaszlem
Kaszel jest ważnym mechanizmem obronnym i dlatego z zasady nie powinien być tłumiony. Leczenie przeciwkaszlowe powinno być ograniczane do minimum, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Stosować je można tylko w wypadku kaszlu suchego, niezwykle uporczywego i męczącego, utrudniającego karmienie, zaburzającego sen i przyjmowanie leków. Leczenie należy przerwać, gdy pojawi się kaszel wilgotny.
Lekiem przeciwkaszlowym o udowodnionej skuteczności dostępnym bez recepty jest cytrynian butamiratu (sinecod). Nie wykazuje on żadnego działania narkotycznego, dobrze się wchłania, osiągając szczytowe stężenie 1,5 godziny po podaniu. Dawkowanie w zależności od wieku przedstawia się następująco: między 7. a 12. miesiącem życia dziecka - 10 kropli maksymalnie trzy razy na dobę, 1.-3. rok życia - 15 kropli maksymalnie trzy razy na dobę, 4-6 lat - 5 ml maksymalnie trzy razy na dobę, 7-12 lat - 10 ml maksymalnie trzy razy na dobę, powyżej 12 lat - 15 ml maksymalnie trzy razy na dobę.
5. Co robić w wypadku kaszlu wilgotnego
Trzeba zadbać o nawilgocenie powietrza mogące zmniejszyć zagęszczenie wydzieliny. Ważną rolę odgrywają też leki pobudzające wydzielanie rzadkiego śluzu i rozrzedzające wydzielinę śluzową. Do pierwszej grupy zalicza się jodek potasu, gwajafenezynę i emetynę, a do drugiej mesnę i N-acetylocysteinę. Najczęściej stosowanym lekiem jest ambroksol łączący obie wymienione funkcje. Dawkowanie ambroksolu powinno wynosić 1,2-4,0 mg/kg na dobę w 2-3 dawkach, przy czym ostatnia dawka powinna być podawana nie później niż o godz. 16-17.
Przedłużanie się gorączki, pojawienie się ropnej wydzieliny z dróg oddechowych, brak poprawy stanu zdrowia jest wskazaniem do zasięgnięcia porady lekarskiej i rozważenia konieczności wdrożenia antybiotykoterapii. Większość infekcji wywołanych przez wirusy ma charakter samoograniczający się i dlatego do wymienionych sposobów farmakologicznego leczenia objawowego należy podchodzić z umiarem. Zawsze trzeba mieć na uwadze, że leczenie nie może być gorsze od samej choroby.
| Jakie leki mogą być szkodliwe Leki sprzedawane bez recepty, mimo że w dawkach zalecanych przez lekarzy są bezpieczne, mogą być przyczyną groźnych komplikacji, a nawet zgonu. W USA wyliczono, że wskutek nadużywania leków przeciwzapalnych co roku do szpitali trafia 103 tys. osób, a umiera ponad 16 tys. (więcej niż na AIDS). Pacjenci często biorą kilka leków naraz, nie wiedząc, że w ich skład wchodzi ta sama substancja. Ibuprofen występuje w dziesięciu produktach sprzedawanych bez recepty, aspiryna - w ponad 30, podobnie paracetamol. |
|---|
| Niesteroidowe leki przeciwzapalne (aspiryna, ibuprofen, naproksen) - uszkadzają błonę śluzową żołądka (sprzyjają wrzodom), zmniejszają krzepliwość krwi (skłonność do krwawień) Paracetamol - w dużych jednorazowych dawkach prowadzi do ostrej niewydolności wątroby Cymetydyna (cimegast) - w dużych jednorazowych dawkach zakłóca działanie mózgu - powoduje delirium, halucynacje i śpiączkę Środki zmniejszające kwaśność soku żołądkowego (preparaty alkalizujące, blokery receptora H2, takie jak ranitydyna czy famotydyna) - zażywane stale zwiększają podatność na infekcje układu pokarmowego Kwas askorbinowy (witamina C) - megadawki sprzyjają powstawaniu kamieni nerkowych zbudowanych z soli kwasu szczawiowego, przyjmowane przewlekle prawdopodobnie przyczyniają się też do rozwoju miażdżycy (JAS) |
| Komu witaminy? |
|---|
| U niemowląt, zwłaszcza karmionych sztucznie, występuje zwiększone ryzyko zachorowań na biegunki i zakażenia dróg oddechowych. W drugim półroczu życia, często ze względu na trudności w przystosowaniu się do nowych pokarmów, dieta wymaga wzbogacania preparatami wielowitaminowymi (podobnie jest w wypadku dzieci na dietach hipoalergicznych). Przedszkolaki powinny otrzymywać preparaty witaminowe z powodu częstych - średnio 6-8 w ciągu roku - infekcji dróg oddechowych. Dzieci w wieku szkolnym odżywiają się coraz gorzej i ich dieta znacznie odbiega od zalecanej przez dietetyków, zwłaszcza pod względem zawartości witamin. Ciąża i okres karmienia to stany wzmożonego zapotrzebowania na witaminy i minerały u kobiet. Konieczność stosowania u karmiących diet eliminacyjnych w związku z alergią u dziecka stwarza dodatkowe problemy w zbilansowaniu diety. Osoby w podeszłym wieku znajdują się w nieco podobnej sytuacji jak niemowlęta, ich odporność powoli się zmniejsza, dieta staje się bardziej monotonna i niekiedy źle zbilansowana. |
Więcej możesz przeczytać w 44/2005 wydaniu tygodnika Wprost .
Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App Store i Google Play.
