Dodatek specjalny - Zegar życia

Dodatek specjalny - Zegar życia

Dodano:   /  Zmieniono: 4
W ostatnich 100 latach czas przeznacz ony na sen skróciliśmy o pięć godzin
Ostatnie sto lat to rewolucja, jeśli chodzi o funkcjonowanie człowieka w rytmie dnia i nocy. Człowiek już od lat przedszkolnych żyje według sztucznego, a nie naturalnego rytmu snu i czuwania i z każdym rokiem ten rytm coraz bardziej się zaburza. Kto z nas potrafi w obecnych czasach żyć zgodnie z naturą, kłaść się spać o zachodzie słońca i wstawać o wschodzie? Jeszcze nigdy w historii ludzkości tak wielu ludzi nie pracowało w trybie zmianowym - dotyczy to prawie 30 proc. zatrudnionych! W ostatnich 100 latach skróciliśmy też czas przeznaczony na sen o 4-5 godzin. Obserwowany wzrost zachorowań na bezsenność czy zaburzenia depresyjne może być konsekwencją globalnie zaburzonego rytmu okołodobowego.

Spróbujmy żyć w większej zgodzie z naszym naturalnym rytmem. Światło jest najważniejszym synchronizatorem okołodobowego rytmu zegara biologicznego, więc dostarczmy organizmowi odpowiednią ilość światła, zwłaszcza jesienią i zimą. Rolę synchronizatora mogą też odgrywać m.in. sygnały akustyczne, temperatura i uwarunkowania socjalne, kształtujące naszą aktywność. Ponieważ wszystko w naszym ciele pracuje zgodnie z rytmem okołodobowym, przywrócenie mu harmonii powinno zaowocować poprawą funkcjonowania całego organizmu.

25 godzin na dobę
Prawie wszystkie procesy fizjologiczne u człowieka wykazują rytmikę okołodobową. Poza rytmem snu i czuwania cyklicznie zmieniają się także zdolność kojarzenia i szybkość reagowania na bodźce (sprawność psychofizyczna). Obserwuje się czasowe zmiany poziomu transkrypcji genów, aktywności enzymów i stężenia hormonów. To z kolei wyraża się w postaci cyklicznych zmian metabolizmu, podziału i wzrostu komórek (także nowotworowych). Okresowo zmieniają się parametry fizjologiczne: odpowiedź immunologiczna ustroju, temperatura ciała, zdolność trawienia pokarmu, zdolność rozrodu czy wrażliwość na ból. Cyklicznie zmienia się częstość rytmu serca, oddechów, ciśnienie krwi. Ciekawe jest to, że choć rytm tych procesów jest zsynchronizowany, istnieją między nimi zależności. Zmiana temperatury ciała czy poziomu senności zależy od aktywności naszego zegara biologicznego. Ale już wydzielanie melatoniny jest zależne głównie od natężenia światła. Z kolei wydzielanie hormonu wzrostu i regeneracja neuronów czy utrwalanie pamięci zależą od jakości snu.
Zegar biologiczny człowieka jest mało dokładny. Badania prowadzone w warunkach izolacji od czasu (pacjentów zamyka się w szczelnym, oddzielonym od otoczenia pomieszczeniu) pokazują, że nasz naturalny rytm jest zwykle nieco dłuższy niż 24 godziny (biologiczna doba człowieka ma około 25 godzin). Dlaczego mimo to jesteśmy w stanie funkcjonować zgodnie z dobą geofizyczną? Otóż nasz zegar wymaga codziennego nastawiania, synchronizacji, a jak się wydaje, najlepszym synchronizatorem jest światło. Stąd u części ludzi niewidomych można obserwować rytm okołodobowy dłuższy niż 24 godziny. Pośrednikiem w tym procesie wydaje się melatonina. Jej wysoki poziom jest biochemiczną informacją o ciemności, a niski sygnalizuje nadejścia dnia.

Sowa w genach
Zegar biologiczny ma indywidualny charakter - ludzie dzielą się na tzw. sowy i skowronki (bardziej naukowo nazywane typem wieczornym i porannym). Niestety, natura płata figle i może zniekształcić te rytmy (czyli "wyprodukować" supersowę czy superskowronka), ale w takiej sytuacji możemy już mówić o chorobie, zaburzonym, czyli opóźnionym lub przyspieszonym, rytmie snu i czuwania. Taki zmieniony rytm sam w sobie nie stanowi szczególnego zagrożenia dla organizmu, ale zaburza społeczne funkcjonowanie człowieka. Co ciekawe, ludzie o takim nietypowym rytmie wybierają, często nieświadomie, zawody wiążące się z pracą w nocy czy z bardzo wczesnym wstawaniem. Gorzej, gdy z powodów zawodowych czy społecznych sowa jest zmuszona żyć jak skowronek lub skowronek musi pracować po nocach. W takich sytuacjach nieuchronnie pojawiają się problemy ze snem, uczucie przewlekłego zmęczenia i inne konsekwencje fizyczne i psychiczne.
Funkcjonowanie naszego zegara w znacznym stopniu ma podłoże genetyczne. Choć natura dała nam sporą elastyczność w jego regulowaniu, wydaje się, że lepszym rozwiązaniem jest podporządkowanie się w jakimś stopniu jego wskazówkom niż stałe naginanie go do naszych oczekiwań czy konieczności życiowych. Jak wynika z ostatnio przeprowadzonych badań nad genami regulującymi zegar biologiczny, nawet u muszek można wyróżnić osobniki o wieczornym lub porannym wzorcu aktywności. Pamiętajmy, że geny zegara muszki i człowieka niewiele się różnią. Mało tego, u tychże muszek znaleziono także gen odpowiedzialny za długość snu. Potwierdza to tezę, że zapotrzebowanie na sen ma charakter indywidualny i wynosi od 5 do 10 godzin.
Więcej możesz przeczytać w 44/2005 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 4
  • JJ   IP
    \"Skrzat\" po jakiemu piszesz? bo chyba nie po polsku...
    • bez-nazwy   IP
      A skąd Ty wiesz,że masturbacja jest niezdrowa?
      Przecież popęd płciowy to natura, a natury nie zmienisz.
      • Florian   IP
        A skąd te dane, że ludzie śpią obecnie o pięć godzin mniej niż 100 lat temu? To jest jakoś uźródłowione, czy to tylko przekonania autora, że tak pewnie musiało być?

        Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2005 (1196)

        • Dodatek specjalny - Test Orwella 6 lis 2005 Jeśli nie dbasz o zdrowie, mniej zarabiasz! 1
        • Dodatek specjalny - Pigulariusz jesienny 6 lis 2005 Pięć sposobów na infekcję 1
        • Dodatek specjalny - 200 powodów kichnięcia 6 lis 2005 Zarazki przeziębienia mogą się ukrywać w płucach nawet przez wiele miesięcy 1
        • Dodatek specjalny - Grypa biurowa 6 lis 2005 Na klawiaturze komputera znajduje się pięćset razy więcej zarazków niż na desce sedesowej! 1
        • Dodatek specjalny - Kłucie na zimę 6 lis 2005 Szczepionki na grypę i zapalenie płuc chronią przed zawałami i udarem mózgu 1
        • Dodatek specjalny - Alergia na aurę 6 lis 2005 Przy złej pogodzie dwa razy częściej wzywamy pogotowie! 1
        • Dodatek specjalny - Herbata na gorączkę 6 lis 2005 Gorąca kąpiel zamiast tabletek 1
        • Dodatek specjalny - Inwazja superbakterii 6 lis 2005 W wielu krajach rozwiniętych - także w Polsce - antybiotyki są zażywane niemal tak często jak witaminy, głównie w okresie jesienno-zimowym. Od grudnia do lutego ich sprzedaż zwiększa się trzy, cztery razy. Lekarze niepotrzebnie przepisują je co trzeciej osobie cierpiącej na... 1
        • Dodatek specjalny - Mróz na receptę 6 lis 2005 Bóle reumatyczne nie mają żadnego związku z pogodą 1
        • Dodatek specjalny - Rozcieńczanie złudzeń 6 lis 2005 Czysta woda ma właściwości lecznicze! 1
        • Dodatek specjalny - Ewolucja talerza 6 lis 2005 Nawet srogą zimę można przetrwać, nie jedząc mięsa 1
        • Dodatek specjalny - Zegar życia 6 lis 2005 W ostatnich 100 latach czas przeznacz ony na sen skróciliśmy o pięć godzin 1
        • Dodatek specjalny - Eliksir urody 6 lis 2005 Zimno nie zawsze szkodzi urodzie 1
        • Wprost od czytelników 6 lis 2005 Czas na trening Najlepszy piłkarz wśród polityków właśnie zademonstrował wszystkim, jak pięknie przegrywać. Udowodnił, że na politycznego piłkarza jest jeszcze zbyt szlachetny. Może jest jeszcze zbyt naiwny i jako... 3
        • Na stronie 6 lis 2005 Leczenie paradoksu Kaczyńskich za pomocą janosikowego eksperymentu Kaczyńskich to drakońska kuracja 3
        • Skaner 6 lis 2005 ŚWIAT - POLSKA Gabinet Marcinkiewicza Mniejszościowy rząd PiS jest wyraźnie stworzony pod Platformę Obywatelską. Chodzi o to, żeby partia Donalda Tuska poparła gabinet w sejmowym głosowaniu nad wotum zaufania, a po kilku miesiącach... 8
        • Sawka czatuje 6 lis 2005 10
        • Poczta 6 lis 2005 Gaz się ulatnia Polskie Górnictwo Naftowe i Gazowe w roku 2003 ogłosiło dwa przetargi na zakup gazu - 4 i 23 czerwca, a nie - jak napisano w artykule "Gaz się ulatnia" (nr 21) - dopiero w lipcu i sierpniu. Z kolei Marek... 14
        • Playback 6 lis 2005 14
        • Okiem barbarzyńcy - Prawa ubeka - prawa obywatela 6 lis 2005 Chcesz wiedzieć, kto był kim w PRL? Trzeba było zostać funkcjonariuszem SB albo chociaż agentem 15
        • Z życia koalicji 6 lis 2005 POPiSali się. Jeśli cokolwiek można porównać do wyczynów kwartetu Kaczyński, Dorn, Tusk, Rokita, to tylko masowe samobójstwa wielorybów. Ale, szanowni panowie, was, w przeciwieństwie do waleni, nikt nie będzie... 16
        • Z życia opozycji 6 lis 2005 Józefa Oleksego znowu uznano za kłamcę lustracyjnego. Chłopina jako agent wojskowy miał być zrzucony na Danię. Pewnie wziąłby pod lupę przemysł pornograficzny. Tenże Oleksy wyznał, że w wyborach prezydenckich głosował na... 17
        • Nałęcz 6 lis 2005 Przerywanie obrad Sejmu w dowolnej chwili to prosta droga do sparaliżowania prac parlamentu 18
        • Fotoplastykon 6 lis 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
        • Tylko siąść i płakać! 6 lis 2005 Rozmowa z Lechem Wałęsą 20
        • Czuję wielki żal 6 lis 2005 Rozmowa z Bogdanem Borusewiczem, marszałkiem Senatu 22
        • Droga do zatracenia 6 lis 2005 Warunkiem kompromisu PiS z PO może być ofiarowanie platformie stanowiska premiera 24
        • Ekonomia zawiści 6 lis 2005 PiS chce zbudować koalicję zwolenników "życia z ręką w kieszeni sąsiada" 28
        • Moralność niemiecka 6 lis 2005 Gdy obcy kapitał kupuje jedną niemiecką gazetę - to źle, gdy Niemcy opanowują całe rynki za granicą - to dobrze 34
        • Hieny pogrzebowe 6 lis 2005 Najbardziej skorumpowany w Europie jest polski rynek usług pogrzebowych 36
        • Giełda 6 lis 2005 Hossa Świat Mittal ukraiński Za 24,2 mld hrywien, czyli ponad 4,8 mld USD, koncern Mittal Steel kupił Kryworiżstal. Ponowny przetarg na zakup ukraińskiego kombinatu górniczo-hutniczego był transmitowany na żywo przez dwa kanały... 42
        • Jak powstało cesarstwo biznesu 6 lis 2005 Czerwone superkapitalistyczne diabły wygrały z Czerwoną Książeczką 44
        • 75 lat do kapitalizmu 6 lis 2005 Rozmowa z Miltonem Friedmanem, laureatem Nagrody Nobla z ekonomii 60
        • Alan drugi? 6 lis 2005 Bernanke chce być Greenspanem Busha 64
        • Supersam 6 lis 2005 66
        • Egeus niepospolitus 6 lis 2005 Nazwa wydaje się nieco ekscentryczna, choć wdzięczna. Zresztą samo auto też zaskakuje. Renault przenosi się nim do najwyższej klasy. Prototyp przedstawiono podczas targów we Frankfurcie, ale według zapowiedzi, seryjna wersja nie powinna... 66
        • Pieczenie parą 6 lis 2005 Już co trzeci Polak uznaje gotowanie na parze za najzdrowszy sposób przyrządzania posiłków - wynika z tegorocznych badań TNS OBOP. Ta forma gotowania ma też szansę być najbardziej popularną, bo zaledwie 1 proc. badanych stwierdził, że... 66
        • Wenus z morza 6 lis 2005 Morskie woreczki firmy Phytomer - podgrzewane "sakiewki" z kwiatami lawendy i kryształami soli morskiej, którymi wykonuje się masaż nóg, ramion, pleców i brzucha - to kolejne po preparatach z alg czy kremach ze sproszkowanymi... 66
        • Rozrywkowy komputer 6 lis 2005 Dwaj najpotężniejsi wizjonerzy branży IT i odwieczni konkurencji Steve Jobs i Bill Gates niemal równocześnie wypuścili na rynek bliźniacze produkty. Obaj postanowili przenieść komputery z biurek w miejsce, gdzie w salonie stoi zazwyczaj... 66
        • Uzależnieni od tabloidów 6 lis 2005 Jedynym osiągnięciem większości polskich bohaterów bulwarówek jest to, że się w nich obnażają 68
        • Konserwatywny sznyt 6 lis 2005 Klasyczny strój niepodzielnie rządzi rynkiem męskiej mody 72
        • Przeboje szos 6 lis 2005 Rynkowymi hitami są samochody, które najlepiej wożą nasze... marzenia 76
        • Pierwsza armia III wojny światowej 6 lis 2005 Patrzymy na tę formację wyłącznie z perspektywy zbrodni popełnionych na polskiej ludności 78
        • Know-how 6 lis 2005 Monopol na altruizm Pomaganie innym to cecha wyłącznie ludzi - twierdzą antropolodzy z University of California w Los Angeles. Szympansy nie są skłonne do działania na rzecz swoich towarzyszy, nawet jeśli pomagając im, nie ponoszą... 81
        • Zawał osobowości 6 lis 2005 To, jak reagujemy na stresy, może zdecydować o tym, jak długo będziemy żyć 82
        • Czarna wietnamka 6 lis 2005 Ptasia grypa zaatakuje z Afryki! 86
        • Archeologia detektywistyczna 6 lis 2005 Ponad 200 lat po śmierci gen. Kazimierza Pułaskiego wiemy wreszcie, gdzie spoczywają jego szczątki 88
        • Bez granic 6 lis 2005 Atak na Izrael "Każdy, kto uznaje Izrael, spłonie w ogniu gniewu muzułmańskiego narodu, a każdy islamski przywódca, który uznaje syjonistyczny reżim, uznaje tym samym podległość i porażkę islamskiego świata. Izrael... 94
        • Młot na Busha 6 lis 2005 Partia Republikańska przeżywa kryzys drugiej kadencji 96
        • Wzywam do reformacji islamskiej 6 lis 2005 Rozmowa z pisarzem Salmanem Rushdiem 99
        • Prasowa egzekucja 6 lis 2005 Europejczykom przekazano mrożące krew w żyłach wieści o Lechu Kaczyńskim, skrajnie prawicowym antysemicie 102
        • Długi cień Yasukuni 6 lis 2005 W Azji II wojna światowa jeszcze się nie skończyła 104
        • Bardzo dziki wschód 6 lis 2005 Demokracja, której nie ma, w kraju, którego nie ma 106
        • Menu 6 lis 2005 WYDARZENIE TYGODNIA Nie tylko zagłada Pod lufami czołgów drużyna izraelskich chłopców walczy z palestyńskimi rówieśnikami o prawo do zabawy na prowizorycznym boisku. Ta alegoryczna historia, w której dzieci... 108
        • Recenzje 6 lis 2005 110
        • Artyzm bez nudy 6 lis 2005 **** To film bardzo kameralny, powolny, wyciszony. Przeciwieństwo produkcji pełnych spektakularnych scen i dużej dawki rozrywki. Ale to jednocześnie film, który wcale nie musi zostać na marginesie filmów niszowych, niedochodowych i słabo... 110
        • Fruwające noże, ukryte uczucia 6 lis 2005  ****Każdy, kto widział wcześniejszy film Yimou Zhanga, wie, czego się można spodziewać. O ile jednak w "Hero" liczyły się przede wszystkim linki, na których fruwali aktorzy, to w "Domu Latających Sztyletów"... 110
        • Warunek z Moskwy 6 lis 2005 ***** Zwał, gnój, paw - te trzy słowa przez ostatnie lata stały się symbolami współczesnej polskiej prozy. Nic dziwnego, że sięgając po książkę Eustachego Rylskiego "Warunek", można było mieć pewne obawy. Że pisarz... 110
        • Powrót Gibraltaru 6 lis 2005 **** "Zamach - tropem zabójców generała Sikorskiego" Tadeusza A. Kisielewskiego to kolejna książka o gibraltarskiej katastrofie. Kisielewski, będąc zwolennikiem tezy wyrażonej w tytule, nie wskazuje jednoznacznie, kto stał za... 110
        • Kosmos teatralny 6 lis 2005 Giorgio Armani zaprojektował kostiumy do warszawskiego spektaklu Roberta Wilsona, ale cały sezon teatralny nie będzie miał takiego sznytu 112
        • Piękna zgnilizna 6 lis 2005 Świetne obrazy Moneta, van Gogha, Picassa, Warhola czy Pollocka wydobyto z podziemia... w Iranie 114
        • Apokalipsa według Pink Floyd 6 lis 2005 Pink Floyd jest najbardziej inspirującym kolejne rockowe pokolenia brytyjskim zespołem po The Beatles 116
        • Samotność w Tokio 6 lis 2005 Bohaterowie Murakamiego to mieszanka delikatności i okrucieństwa, co odpowiada wymieszaniu konformizmu i dyscypliny w japońskim społeczeństwie 118
        • Ueorgan Ludu 6 lis 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 44 (159) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 31 października 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Wymierny wzrost zaufania do rządów PiS... 120
        • Skibą w mur 6 lis 2005 Polski kaczy wirus jest silniejszy i szybszy od azjatyckiego syfu 122