Kod umysłu

Kod umysłu

Rozmowa z prof. Stevenem Pinkerem, psychologiem ewolucyjnym z Uniwersytetu Harvarda
„Wprost": Co decyduje o tym, kim jesteśmy? Wyłącznie wrodzone zdolności?
Steven Pinker: Wiele badań naukowych dowodzi, że jeśli rodzice dużo rozmawiają z dziećmi, te świetnie sobie radzą z nauką języków. A jeśli dziecko często doznaje przemocy, wyrasta na osobę agresywną. Nie jest to jednak wystarczający dowód na to, że to, jacy jesteśmy, zależy od otoczenia. Rodzice nie tylko wychowują dzieci, ale także wyposażają je w geny. Te same geny, które sprawiają, że rodzice są gadatliwi, mogą powodować, że dzieci mają zdolności językowe.– Czyli to nie dzieciństwo ma decydujące znaczenie, lecz odwrotnie – nasze doświadczenia z dzieciństwa kształtuje to, kim jesteśmy?
– Dziewczynki nie bawią się lalkami dlatego, że ubieramy je na różowo. U chłopców skłonność do walki nie wynika z tego, że czytają komiksy. Nie sądzę, żeby nawet w świecie idealnej równości kobiety w takim samym stopniu jak mężczyźni zastanawiały się, jak ulepszyć zmywarkę, a mężczyźni równie często jak kobiety wybierali jako temat pracy magisterskiej twórczość Sylvii Plath. Nie jest też zbiegiem okoliczności, że ludzie we wszystkich społeczeństwach nie znoszą zdrady i świętują, kiedy na świat przychodzi potomstwo. To, jacy jesteśmy, zarówno jako społeczeństwo, jak i pojedyncze osoby, wynika z działania naszego mózgu. A mózg jest produktem ewolucji wcale w nie mniejszym stopniu niż wątroba czy nerki. Został ukształtowany na zasadzie doboru naturalnego.
– A gdzie tu miejsce na wolną wolę, osobistą odpowiedzialność za czyny?
– Wolna wola i związana z nią osobista odpowiedzialność każdego człowieka za czyny jest związana z działaniem mózgu. Błędem jest mówienie, że głód, pragnienie czy pożądanie seksualne wynikają z biologii, a rozumowanie, podejmowanie decyzji i uczenie się to coś innego, niebiologicznego. To tylko różne odmiany biologii. Takie biologiczne rozumienie ludzkiej natury nie zagraża ani równości, ani wolności, ani odpowiedzialności. Nie ujmuje też sensu ludzkiemu życiu. Tym wartościom zagraża raczej przekonanie, że człowiek to tabula rasa. Dopiero w takim wypadku można się martwić, czy zapisujemy na niej właściwe rzeczy.
– Nie musimy się obawiać robotyzacji człowieka?
– Działanie mózgu jest tak złożone, że nie grozi nam, iż zostanie w jakikolwiek sposób przejęte. Nie jesteśmy robotami genetycznie zaprogramowanymi do tego, by się jedynie rozmnożyć i umrzeć. W genach jest zakodowany potencjał umysłu, który pozwala wytworzyć nieskończoną liczbę idei i zachowań. Dzięki temu nasze człowieczeństwo ma nieograniczone możliwości. Same możliwości nie są jednak zapisane w genach.
– Wielu mechanizmów działania mózgu wciąż nie znamy. Czy wiemy, jaki wrodzony potencjał uruchamia w mózgu proces uczenia się?
– W mózgu małego dziecka jest zapisana genetycznie historia ludzkości, włącznie z cechami, które pozwalały naszym przodkom przetrwać, a także wszystkimi ich wariacjami, które sprawiają, że każdy z nas jest inny. Ewolucja karmi się różnorodnością. Inteligencja, którą dawniej uważano za zjawisko nie do zbadania, dziś jest rozumiana jako swego rodzaju proces przetwarzania informacji przez mózg. Jeszcze nie rozumiemy natury ludzkiej na tyle, by zaprogramować komputer o możliwościach dorównujących zdolnościami umysłowymi człowiekowi i oczekiwać od niego, żeby uczył się w naturalny sposób, tak jak to robią dzieci.
– Czy badania nad językiem mogą pomóc w zrozumieniu naszej natury?
– Język jest jedną z cech typowych wyłącznie dla homo sapiens. Nie mógłby się jednak rozwinąć, gdyby był jedyną cechą odróżniającą nas od zwierząt. Posługiwanie się językiem idzie w parze z umiejętnością posługiwania się narzędziami, rozwijaniem technologii i nawiązywaniem współpracy z tymi, którzy nie są naszymi krewnymi. Ta triada wrodzonych zdolności czyni z ludzi istoty niezwykłe. Każda z tych cech najprawdopodobniej pomnaża wartość pozostałych.
– Czy wiara w Boga również jest zakodowana w mózgu, skoro według sondaży aż 90 proc. ludzi wierzy w Stwórcę?
– Kiedy ludzie mówią „wierzę w Boga", chcą raczej zakomunikować, że postępują moralnie, odczuwają solidarność z innymi osobami chodzącymi do kościoła. Kościoła, który wybrałem zgodnie z wartościami, w których zostałem wychowany i które wyznaję. Jeśli jednak sprawdzilibyśmy, czy ci ludzie naprawdę żyją tym, w co wierzą, odsetek osób religijnych z pewnością by spadł. Sam, jeśli chodzi o wiarę w Boga, mogę powtórzyć słowa osiemnastowiecznego matematyka i astronoma Pierre’a Simona de Laplace’a: „Nie potrzebuję takiej hipotezy".
– Richard Dawkins, autor „Boga urojonego", twierdzi, że wiara to nałóg, coś szkodliwego i destrukcyjnego.
– Nie uważam, że religia powinna być uprzywilejowana w stosunku do innych ideologii, które w historii wywarły równie duży wpływ na rozwój ludzkości, jak socjalizm czy kapitalizm. Nie lubię eufemizmu „wiara". Nie lubię także zestawiania wiary z rozumem – jako innej formy poznania. Wiara i religia nie są alternatywnymi sposobami docierania do wiedzy, obok rozumu i nauki. Wiara różni się od rozumu tak jak astrologia od astronomii czy alchemia od chemii. Astrologia była ważną dziedziną w starożytności. Nie da się zrozumieć dramatów Szekspira, jeśli się nie wie, co to jest astrologia. Ale tylko do tego jest ona potrzebna. Podobnie jest z wiarą. Ostro sprzeciwiam się więc zrównywaniu jej z rozumem. Nie ma ona żadnych zdroworozsądkowych podstaw.
– Może umysł to coś więcej niż tylko mózg?
– Nie sądzę. To idea, w którą wierzy większość ludzi. Sugestia, że istnieje jakiś rodzaj świadomości poza funkcjonowaniem mózgu, była poważną hipotezą naukową w XIX wieku. Podtrzymywały ją nawet tak znakomite umysły jak Alfred Russel Wallace, współtwórca teorii ewolucji, czy psychofizjolog William James. Obaj angażowali się w nawiązywanie kontaktu z duchami zmarłych. Te eksperymenty się jednak nie powiodły. Nie wydaje mi się, żeby komunikowanie się z tzw. zaświatami było możliwe.
– Relacje między umysłem a mózgiem są jednak podstawą dociekań o związkach nauki z religią.
– Przydawanie umysłowi możliwości kontaktowania się z Bogiem wynika z głęboko zakorzenionej intuicji, że człowiek to coś więcej niż ciało i mózg. Ludzie wierzą, że kiedy ktoś umiera, jego świadomość nie przestaje istnieć, że część nas funkcjonuje gdzieś w świecie, podczas gdy ciało spoczywa w grobie. Zdobyte przez neurologów dowody na to, że wszystko, co się dzieje w naszym umyśle, jest wynikiem działania mózgu, jednoznacznie podważają podstawę tych wierzeń.
– Filozof David Chalmers przekonywał, że nauka nigdy nie wyjaśni istoty świadomości. Osoby, które przeżyły śmierć kliniczną, opowiadają, że ich świadomość znajdowała się poza ciałem.
– Teoretycznie jest to możliwe, ale tylko teoretycznie. Takie zdarzenia występują rzadko, a najprostszym ich wyjaśnieniem jest zbieg okoliczności lub mistyfikacja. Statystyki dowodzą, że ludzie nie doceniają zbiegów okoliczności, które często zdarzają się w świecie rządzonym przez przypadek. To dlatego tak ważne jest, żeby wykonywać powtarzalne doświadczenia dowodzące, że takie przypadki nie są magią. Jeśli można by udowodnić, że ktoś zdobył jakąś wiedzę bez udziału narządów zmysłu albo że można przerwać nerw wzrokowy łączący oko z mózgiem i nadal będziemy widzieć, uwierzyłbym w takie rzeczy. Takich dowodów jednak nie ma. To przemawia za tym, że świadomość zależy od działania mózgu.
– Badania nad chemią mózgu nie mogą jednak na razie wyjaśnić takich zjawisk jak sny czy proces twórczy.
– Twórczość to dobry przykład czegoś, co trudno badać naukowo, ponieważ zdarza się rzadko i jest trudna do przewidzenia. Te zjawiska jednak nie zawierają elementów magii. Kiedy 100 mld neuronów komunikuje się z sobą przez 100 trylionów połączeń nerwowych, może się wydarzyć mnóstwo rzeczy trudnych do zaobserwowania. Twórczość jest trudna do zbadania, ale nie niemożliwa. Badacze procesów twórczych odkryli już wiele fizjologicznych uwarunkowań kreatywności, na przykład to, że o geniuszu Einsteina stanowiła wyjątkowo duża liczba komórek glejowych, usprawniających przetwarzanie informacji.
– Czy kiedykolwiek będziemy w stanie zrozumieć twórczy umysł, obserwując jedynie działanie mózgu?
– Przypuszczam, że nie. Nie jestem neurobiologiem, ale psychologiem ewolucyjnym. Dla mnie patrzenie na mózg jako na tkankę nie jest właściwym poziomem analizy. Psycholog musi patrzeć na wyższy poziom organizacji myśli. Tak jak krytyk filmowy nie skupia się na budowie płyty DVD, choć nagrany na niej film jest sekwencją zagłębień i wypukłości na płycie. Psycholog poznaje umysł człowieka, patrząc na całokształt jego zachowania i myślenia. To samo dotyczy twórczości. Może historycy, psychologowie i biografowie, pracując wspólnie, mogliby powiedzieć nam o procesach twórczych więcej niż ktoś, kto jedynie obserwuje neurony i analizuje działanie mózgu.

Prof. Steven Pinker jest psychologiem ewolucyjnym, profesorem Uniwersytetu Harvarda. Ponad 20 lat wykładał w Massachussetts Institute of Technology. W 2005 r. magazyn „Time" uznał go za jednego ze 100 najbardziej wpływowych ludzi na świecie. Jest autorem wielu książek, m.in. „The Language Instinct", „Jak działa umysł", „Tabula rasa. Spory o naturę ludzką”. Ostatnio wydał „The Stuff of Thought: Language as a Window into Human Nature”.
Okładka tygodnika WPROST: 51/52/2007
Więcej możesz przeczytać w 51/52/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 3
  • Alfred IP
    Profesor Pinker ma rację "Bóg" to tylko racjonalizacja instynktów u zwierzęcia gatunku homo sapiens.
    • Anestezjolog IP
      Nie chcę oceniać ale być może to wszystko leżało w gestii dziennikarki, być może bariery komunikacyjnej.
      • Chirurg IP
        Artykuł mało rzetelny napisany pobieżnie oraz  zawiera poważnie błędne informacje:
        "ludzie we wszystkich społeczeństwach nie znoszą zdrady" - absurd i banał - zdrada zbyt ogólnym pojęciem jest. W węższym znaczeniu stwierdzenie jest absurdalne , gdyż istnieją społeczeństwa w tym również całe plemiona, które są przeciwstawieniem tej
        "teorii". Jeżeli zaś szersze znaczenie to nie znajdziemy żywej istoty w każdym z królestw natury, która by akceptowała "zdradę", za wyjątkiem dewiantów męczenników ;)

        Kolejna sprawa dotycząca form komunikacji - kolejny absurd. Sama różnorodność języków obala mit autora.
        Cały artykuł jest nafaszerowany chłodnymi stwierdzeniami, godnymi egzaminu pisemnego, który toruje drogę do gimnazjum.
        Najwyraźniej potrzeba zapełnienia kartki drukiem jest tak ogromna, iż nad sensem tego druku nikt się nie zastanawia. Takie działania są dezinformacją społeczeństwa. Zastanawiające jest czy są one wynikiem celowego zabiegu czy po prostu niedbalstwa i niechlujstwa.

        Spis treści tygodnika Wprost nr 51/52/2007 (1304)

        • Na stronie - List otwarty do psychiatry 16 gru 2007, 22:00 Polityczno-emocjonalny kicz staje się dominującym sposobem bycia 3
        • Skaner 16 gru 2007, 22:00 8
        • Sukcesy i klęski roku 2007 16 gru 2007, 22:00 Donald Tusk jest największym wygranym, a Jarosław Kaczyński największym przegranym 2007 r. – wynika z sondażu przeprowadzonego przez Pentor na zlecenie „Wprost”. 8
        • Poseł PO zamyka IPN dla dziennikarzy 16 gru 2007, 22:00 Lustracja 8
        • Pitera: Kamiński złamał prawo 16 gru 2007, 22:00 Raport 8
        • Rządzenie nie szkodzi Tuskowi 16 gru 2007, 22:00 Partie 9
        • Nowe trunki prałata Jankowskiego 16 gru 2007, 22:00 Alkohole 9
        • Dossier 16 gru 2007, 22:00 Jest pan dziobakiem polskiej sceny politycznej. Pan bez przerwy dziobie i żeby panu ten dziób nie odpadł od dziobaniaMichał Kamiński o krytykującym PiS Stefanie Niesiołowskim w programie „Kawa na ławę" w TVN 24Głosowali, jak... 10
        • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Prowadzę akcję promocji kolęd 16 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Tadeuszem Cymańskim, posłem PiS 10
        • Ludzie 16 gru 2007, 22:00 Kraczkowski odlatuje Poseł PiS Maks Kraczkowski z powodu braku Samoobrony i LPR w nowym Sejmie najwyraźniej cierpi na deficyt adrenaliny i zamierza uzupełniać ją w chmurach. Jak dowiedział się „Wprost", poseł zdaje niebawem... 11
        • Zabaw się z gwiazdą! 16 gru 2007, 22:00 Sylwester 11
        • Coraz bardziej wierzymy 16 gru 2007, 22:00 Wyznania 12
        • Kaczmarek poświadczył nieprawdę? 16 gru 2007, 22:00 Śledztwo 12
        • Schumacher taksówkarzem 16 gru 2007, 22:00 Niemcy 14
        • Szachy z prezerwatywą 16 gru 2007, 22:00 Reklama 14
        • Płód anorektyczny 16 gru 2007, 22:00 Choroby 14
        • Sawka czatuje 16 gru 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 14
        • Poczta 16 gru 2007, 22:00 Jubileuszowy kalendarz „Wprost"Doczęści egzemplarzy naszego jubileuszowego kalendarza z ilustracjami Rafała Olbińskiego, który dołączyliśmy do poprzedniego wydania „Wprost", wkradł się chochlik drukarski. Błędnie... 16
        • Playback 16 gru 2007, 22:00 Premier Polski Donald Tusk i kanclerz Niemiec Angela MerkelFot. R. Gardziński/Fotorzepa 16
        • Wprost przeciwnie - Jak dobrze mieć sąsiada 16 gru 2007, 22:00 Jedyną nadzieją Polski na dobrosąsiedztwo jest zagrożenie z kosmosu 18
        • Fotoplastykon 16 gru 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 20
        • Alfabet koalicji 16 gru 2007, 22:00 Beger taśmy – co rok muszą być jakieś. Na tegorocznych Pierwsza Dama Wolnego Słowa kupuje podpisy pod listami poparcia dla Samoobrony, używając przy tym brzydkiego słowa na k. Powiedziała: koalicja. Podobno w przyszłym roku... 22
        • Alfabet opozycji 16 gru 2007, 22:00 Alkohol – substancja, z którą nie ma problemu Aleksander Kwaśniewski. Po jego występach na Ukrainie i w Szczecinie moglibyśmy sądzić co innego, ale na szczęście sprawę wyjaśniła Aleksandra Kwaśniewska w programie „Dzień... 24
        • Wydarzenia Polska 16 gru 2007, 22:00 Styczeń – marzec Grzech arcybiskupaPod wpływem zarzutów o współpracę z SB abp Stanisław Wielgus zrezygnował z funkcji metropolity warszawskiego. Następcą został abp Kazimierz Nycz.Luty Szafa MacierewiczaPrezydent Lech Kaczyński... 26
        • Wydarzenia Świat 16 gru 2007, 22:00 Styczeń Adopcja europejska Bułgaria i Rumunia zostały członkami Unii Europejskiej, zwiększając liczbę państw UE do 27.Luty Szantaż kremlaPrezydent Rosji skrytykował w Monachium amerykańskie plany rozmieszczenia w Europie tarczy... 28
        • Gra w Kaczyńskiego 16 gru 2007, 22:00 Pięć politycznych środowisk toczy bój o zaufanie prezesa Prawa i Sprawiedliwości 30
        • Płaczki polityczne 16 gru 2007, 22:00 Media korzystają z zawodowych żałobników, ale politycy, którzy dają się w taką rolę wpisać, źle na tym wychodzą 34
        • Nowe zamknięcie 16 gru 2007, 22:00 Premier Tusk pokazał w Berlinie, że nie ma pojęcia, jak otworzyć „nowy rozdział” w stosunkach z Niemcami 36
        • Taśmy Krauzego 16 gru 2007, 22:00 Ryszard Krauze załatwiał z Andrzejem Lepperem obsadę stanowisk – wynika z podsłuchów, którymi dysponuje prokuratura 38
        • Damski napęd Tuska 16 gru 2007, 22:00 Gabinet Donalda Tuska to najbardziej sfeminizowany rząd w historii Polski 40
        • Nasza wielka stabilizacja 16 gru 2007, 22:00 Polski okręt od 1989 r. płynie jednym kursem i zapewne w najbliższej przyszłości tak pozostanie 48
        • Wdzięczni niewdzięcznicy 16 gru 2007, 22:00 Radek Sikorski powinien dziękować Annie Fotydze, a Donald Tusk – Jarosławowi Kaczyńskiemu 52
        • Wojna mitologiczna 16 gru 2007, 22:00 Sposób, w jaki reagujemy na nazwiska Michnik, Wałęsa czy Macierewicz, określa naszą polityczną tożsamość 54
        • Cnota lustracji 16 gru 2007, 22:00 O prawdę i słowo „przepraszam” toczy się spór w polskim społeczeństwie i polskim Kościele 58
        • Honor gangstera 16 gru 2007, 22:00 Polscy mafiosi nie przestrzegają zasad, które sami wymyślili 60
        • Ryba po polsku - Prezenta na święta 16 gru 2007, 22:00 Z okazji Bożego Narodzenia Liga Ateistów i Wolnomyślicieli wyda orędzie dla niewierzących. Astronomowie europejscy sprawdzą, czy pierwsza gwiazdka nie jest jednak pięcioramienna. Nowe kierownictwo Ministerstwa Zdrowia ma dla Polaków miłą... 62
        • Giełda 16 gru 2007, 22:00 66
        • Szybcy 16 gru 2007, 22:00 Tempo rozwoju gospodarczego (w proc. PKB rocznie)Azerbejdżan imponujące tempo rozwoju zawdzięcza wzrostowi cen ropy. Wydobycie tego surowca stanowi 70 proc. produkcji kraju. Podobnie dzieje się w Gwinei Równikowej. Malediwy rozwijają się z... 66
        • Wielcy 16 gru 2007, 22:00 Produkt krajowy brutto na mieszkańca (w tys. USD)Luksemburg bogactwo zawdzięcza sektorowi bankowemu, Gwinea Równikowa – ropie naftowej, a Zjednoczone Emiraty Arabskie – i bankowości, i ropie. O ile jednak bogactwo Luksemburga i ZEA... 66
        • Turniej miast 16 gru 2007, 22:00 Najbogatsze metropolie świata według wielkości PKB (w mld USD)O jedną trzecią zmniejszy się do 2020 r. różnica między zamożnością dwóch najbogatszych dziś miast świata – Tokio i Nowego Jorku. Szósty obecnie Londyn wyprzedzi... 66
        • Demograficzny niewypał 16 gru 2007, 22:00 Liczba dzieci przypadających na kobietę 66
        • Pracowici 16 gru 2007, 22:00 Bezrobocie (w proc.)W kilku krajach, takich jak Monako czy Andora, bezrobocie nie istnieje. Ich mieszkańcy mogą znaleźć zatrudnienie po drugiej stronie ulicy – we Francji. Dużo gorzej mają mieszkańcy Nauru. Jeszcze ćwierć wieku temu... 66
        • Tani 16 gru 2007, 22:00 Inflacja (w proc.)Występująca w Vanuatu deflacja to wynik problemów tego kraju ze zbytem wyprodukowanych w nim towarów. Z kolei w Zimbabwe brak towarów na rynku spowodował, że inflacji nie da się wyliczyć, można ją jedynie oszacować na... 66
        • HOSSA 16 gru 2007, 22:00 Fiacik rokuProdukowany jedynie w Tychach nowy Fiat 500 został uznany za samochód roku 2007. Zainteresowanie następcą legendarnej „pięćsetki" produkowanej w latach 1957-1975 jest tak duże, że na zamówione auto trzeba czekać... 66
        • BESSA 16 gru 2007, 22:00 Domy w dółO 4,5 proc. spadły ceny domów w USA w trzecim kwartale 2007 roku, to największy spadek od 19 lat. Wcześniej zbankrutowało kilka instytucji udzielających pożyczek hipotecznych, a dziesiątki następnych zanotowały... 66
        • Duża bańka 16 gru 2007, 22:00 Jak długo pracują na milion dolarów 66
        • Polak w liczbach 16 gru 2007, 22:00 Na stu Polaków… 66
        • Mocni 16 gru 2007, 22:00 Największe gospodarki świata według globalnego PKB po uwzględnieniu parytetu siły nabywczej (w mld USD)Unia Europejska 130801. Stany Zjednoczone 130602. Chiny 102103. Japonia 42184. Indie 41645. Niemcy 26326. Wielka Brytania 19287. Francja... 66
        • Alfabet Hillary Clinton 16 gru 2007, 22:00 Co się dzieje, a co się dziać powinno w Ameryce i na świecie 70
        • Trylogia winiarska 16 gru 2007, 22:00 1. Mit w butelce, czyli jak francuscy winiarze walczą o życie 2. Rewolucja kalifornijska, czyli jak butelka wina za dwa dolary podbiła rynek 3. Winny napęd, czyli jak Chilijczycy stali się mistrzami w produkcji wina 78
        • Biedni bogacze 16 gru 2007, 22:00 Zmniejszanie się nierówności w globalnym podziale bogactwa to efekt niezwykłego wzrostu dochodów Chińczyków i Hindusów 84
        • Nasze drogie święta 16 gru 2007, 22:00 IV Indeks Krakusa „Wprost” 88
        • 2x2=4 Traktat o życzeniach 16 gru 2007, 22:00 Pobożne życzenia mają mało wspólnego z pobożnością, a dużo z nieznajomością realiów 91
        • Know-how 16 gru 2007, 22:00 92
        • Śpiew na wodzie 16 gru 2007, 22:00 Kolędnicy, pijcie dużo wody! – radzi prof. Joseph Spiegel, laryngolog z Thomas Jefferson University Hospital. Ta rada dotyczy zwłaszcza tych osób, które chcą śpiewać na zewnątrz. Suche i zimne powietrze wysusza gardło, nie pomaga... 92
        • Siła spisku 16 gru 2007, 22:00 Wirus HIV nie wydostał się z laboratorium, w którym pracowano nad nową bronią biologiczną. Za wypadkiem lady Diany nie kryją się tajne służby. Im usilniej jednak specjaliści o tym przekonują, tym więcej pojawia się zwolenników... 92
        • Demon Judasz 16 gru 2007, 22:00 Judasz był zaufanym uczniem Jezusa – przekonywał „National Geographic". Wywnioskowano to z odkrytego rok temu rękopisu „Ewangelii Judasza". Po ponownym przełożeniu dokumentu, okazuje się, że Judasz nie był... 92
        • Ptasia ludzka grypa 16 gru 2007, 22:00 Po śmierci z powodu ptasiej grypy 24-letniego Chińczyka chorobę tę wykryto u jego ojca. Czy wirus H5N1 zaczął się roznosić między ludźmi? Takie podejrzenia pojawiły się już wcześniej m.in. w Hongkongu i Wietnamie. WHO bada te... 92
        • Gitara samostrojka 16 gru 2007, 22:00 Gitara może się nastroić sama. Firma Gibson wyprodukowała gitary elektryczne, których struny w ciągu kilku sekund osiągają właściwy ton. Naciąg strun reguluje urządzenie sterowane przez komputer. Taki instrument przyda się nie tylko... 92
        • Choinka alzacka 16 gru 2007, 22:00 Tradycja przynoszenia choinek do domów i ozdabiania ich narodziła się w Alzacji w XVI wieku. Do Polski dotarła na przełomie XVIII i XIX. Choinka zastąpiła u nas podłaźniczkę – tradycyjną polską ozdobę świąteczną. Był to... 92
        • Człowiek z butli 16 gru 2007, 22:00 Naukowcy już wiedzą, jak ożywić dinozaury i wyhodować sztucznych ludzi 94
        • Kod umysłu 16 gru 2007, 22:00 Rozmowa z prof. Stevenem Pinkerem, psychologiem ewolucyjnym z Uniwersytetu Harvarda 100
        • Kosmici z amoniaku 16 gru 2007, 22:00 Na naszej planecie mogą się ukrywać organizmy przybyłe z innych rejonów Wszechświata 104
        • Spacerujące węgorze 16 gru 2007, 22:00 Niektóre ryby potrafią przeżyć bez wody nawet kilka miesięcy 108
        • Spisek na Bajkowego Króla 16 gru 2007, 22:00 Czy władca Bawarii Ludwik II został zamordowany? 110
        • Kryptonim „Watażka” 16 gru 2007, 22:00 Generał Władysław Anders był legendą z którą komuniści nie mogli dać sobie rady 114
        • Górna półka - Na tropie księdza 16 gru 2007, 22:00 Maciej UrbanowskiHistoryk literatury polskiej, krytyk literacki, współzałożyciel i redaktor dwumiesięcznika "Arcana"Licealista, pytany o „bohaterów w habitach", wymieni mnichów z „Monachomachii", ks. Robaka z... 118
        • Bez granic 16 gru 2007, 22:00 120
        • Rower dla Busha 16 gru 2007, 22:00 Politycy i głowy państw też mają święta. I też dostają prezenty. Ale co można ofiarować najpotężniejszemu człowiekowi na świecie? Prezenty dla George’a W. Busha nie są zbyt wyszukane i koncentrują się głównie wokół jego... 120
        • Prezenty George’a W. Busha 16 gru 2007, 22:00 Anders Fogh Rasmussen – premier Danii podarował biało-czerwony golf do jazdy na rowerze – na plecach widniał napis George W. Bush- Ferenc Gyurcsány – premier Węgier ofiarował buty do jazdy na rowerze marki Huszár- Nouri... 120
        • Wojny republikańskie 16 gru 2007, 22:00 Mitt Romney, mormon i kandydat na prezydenta USA, oskarżył swego republikańskiego rywala Michaela Huckabee o obrazę uczuć religijnych. Huckabee, baptysta, w czasie telewizyjnej debaty w stanie Iowa skrytykował mormonów za to, że wierzą,... 120
        • Różowa minister 16 gru 2007, 22:00 Rachida Dati, francuska minister sprawiedliwości, naraziła się prawnikom sesją zdjęciową dla magazynu „Paris Match". Dati wystąpiła w niej w różowej sukience Diora i wysokich szpilkach. Sesja zbiegła się w czasie z protestem... 120
        • Cytat tygodnia 16 gru 2007, 22:00 „Wyrażając gotowość kandydowania na prezydenta Rosji, zwracam się do niego z prośbą, aby wyraził wstępną zgodę na objęcie funkcji szefa rządu po wybraniu nowego prezydenta naszego kraju"Dmitrij Miedwiediew, pierwszy... 120
        • Supermocarstwo Europa 16 gru 2007, 22:00 Unia Europejska nie może pomylić popularności z potęgą 122
        • Wzloty i upadki 2007 16 gru 2007, 22:00 Sarkozy najwięcej zyskał, Bush najwięcej stracił 126
        • Wampiry Putina 16 gru 2007, 22:00 Władimir Putin obdarzył władzą głównie byłych pracowników "organów siłowych". 6 tysięcy "czekistów" zajęło wpływowe pozycje w państwie 132
        • Nowy niebezpieczny świat 16 gru 2007, 22:00 Realistyczny pokój można osiągnąć tylko siłą 136
        • Polska mnie interesuje 16 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Haraldem Schmidtem, telewizyjnym showmanem 140
        • Pasaż 16 gru 2007, 22:00 142
        • Amerykańskie polskie święta 16 gru 2007, 22:00 Polacy coraz bardziej upodabniają się do Amerykanów. Na Boże Narodzenie nie tylko ubierają choinkę, ale dekorują cały dom – wieszają girlandy, stroiki i zmieniają firanki na bardziej „gwiazdkowe". Zdarza się, że nawet... 142
        • Renifer stołowy 16 gru 2007, 22:00 Projektanci manufaktury Goebel wychodzą z założenia, że na świątecznym stole nie można postawić zwykłej solniczki. Ich propozycja to porcelanowa solniczka renifer ze złotym porożem. Naczynie może równie dobrze służyć jako... 142
        • Wigilia kompletna 16 gru 2007, 22:00 Projektanci marki Habitat stworzyli kompletną kolekcję gwiazdkową. Znajdziemy w niej wszystko, co potrzebne, by stworzyć w domu świąteczny nastrój: ozdoby choinkowe, świeczniki (np. czerwony Lab), stroik na drzwi Meribel, drzewka... 142
        • Bombka eksportowa 16 gru 2007, 22:00 Polskie bombki cieszą się ogromną popularnością na świecie. Zwłaszcza w USA, gdzie kupuje się je nie tylko z okazji Bożego Narodzenia. Fascynację polskimi bombkami łatwo zrozumieć, oglądając ofertę warszawskiego sklepu Bombkarnia.... 142
        • Na siano 16 gru 2007, 22:00 Pod obrusem musi być siano, ale jaki ma być sam obrus? Sklep internetowy Wdobrymstylu.pl proponuje na gwiazdkę obrusy Andropol z typowo bożonarodzeniowym wzorem. Zaprojektowali je młodzi polscy designerzy z grupy projektowej Ebba, którzy... 142
        • Gwiazdka z Versace 16 gru 2007, 22:00 Versace Christmas to świąteczna kolekcja porcelany, ozdobiona wzorem zaprojektowanym przez twórcę słynnego domu mody, nieżyjącego już Gianniego Versace. Złoto-karminowe naczynia powinny ucieszyć fanów marki, a są wśród nich takie... 142
        • Zgoda klas 16 gru 2007, 22:00 Maciej Popowicz, twórca portalu nasza-klasa.pl, otrzymał tytuł Człowieka Roku polskiego internetu 2007. Ta pierwsza jego inwestycja biznesowa wymagała zaledwie 200 zł 146
        • Laser 16 gru 2007, 22:00 150
        • Krótko po Wolsku - Małżeństwo humanistyczne 16 gru 2007, 22:00 Liczne media w entuzjastycznym tonie doniosły o pierwszym w Polsce małżeństwie humanistycznym. Zrazu podejrzewałem literówkę i przestraszyłem się, że być może pani prezydent Warszawy pobłogosławiła małżeństwo... 150
        • 25 lat pędzlem Olbińskiego 16 gru 2007, 22:00 Kalendarz „Wprost"Koniec komunizmu, inwazja telefonów komórkowych, powstanie tanich linii lotniczych, wynalezienie viagry. To tylko kilka z najważniejszych przemian politycznych i cywilizacyjnych minionego ćwierćwiecza, którymi... 150
        • Cytroneta na plaży 16 gru 2007, 22:00 FotografiaNajpierw był Zbigniew Kosycarz, niestrudzony kronikarz życia na Pomorzu. Kontynuatorem pracy nieżyjącego już ojca jest uznany fotograf Maciej Kosycarz. Kiedy w zeszłym roku odbyła się prezentacja pierwszej części albumu... 150
        • Dziesiątka na piątkę 16 gru 2007, 22:00 Najważniejsze wydarzenia kulturalne roku 2007 154
        • Nie kręcę współczesnych historii 16 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Angiem Lee, zdobywcą Oscarów za filmy „Przyczajony tygrys, ukryty smok” i „Tajemnica Brokeback Mountain” 160
        • Świąteczny kanał 16 gru 2007, 22:00 Dlaczego Polacy tak lubią oglądać telewizję w Boże Narodzenie 162
        • Kalendarz Sawki 16 gru 2007, 22:00 164
        • Wencel gordyjski - Dzień króliczka 16 gru 2007, 22:00 Zwierzęta są przerażone akcją „Lepiej nago niż w futrze” 166
        • Ueorgan Cudów - Kolęda obywatelska w wykonaniu grupy kolędniczej w składzie: ob. Klawe i ob. Paulukiewicz 16 gru 2007, 22:00 Dzisiaj w Warszawie, dzisiaj w Warszawie Wesoła nowina Że Tusk z Schetyną, że Tusk z Schetyną Rządzić rozpoczyna PO nadchodzi - nas oswobodzi Media w to grają, chórem witają Elity śpiewają, niektórzy klękają Cuda, cuda ogłaszają 168
        • Skibą w mur - Ostatnia nadzieja satyry 16 gru 2007, 22:00 Rzadko się zdarza, by żona tak znanego polityka zrobiła sobie z niego kotylion na kapeluszu 170

        ZKDP - Nakład kontrolowany