Kłamstwo edukacyjne

Kłamstwo edukacyjne

Im bardziej reformujemy edukację, tym jest ona w gorszym stanie
Program nieustannej reformy szkolnictwa – ulubione zajęcie współczesnych społeczeństw – nie przyniósł dobrych rezultatów i nie przyniesie. To jeden z wielu paradoksów dzisiejszej edukacji: reformujemy ciągle po to, by móc dalej reformować to, co zepsuliśmy wcześniejszymi reformami. Ślepy zaułek
Paradoksów dotyczących edukacji jest więcej. Świat współczesny oferuje bajeczne możliwości zdobywania wiedzy, a młodzi ludzie wiedzą coraz mniej, za to mądrale od edukacji dowodzą, iż to bardzo dobrze. Szkoły są coraz łagodniejsze i bardziej otwarte na ucznia, a uczeń staje się coraz bardziej agresywny i coraz gorzej wychowany. Edukacja nabiera coraz powszechniejszego charakteru, a ogólny poziom kultury języka i wyobraźni ulega spektakularnemu spsieniu. Edukatorzy dokonują cudów, by ułatwić konsumpcję wiedzy i sprowadzić ją do poziomu i obyczaju ucznia, wprowadzając zamiast książek komiksy, krzyżówki i inne bajery, a uczniowie przyjmują wysiłki nauczycieli z coraz większym oporem.
Paradoksy można by mnożyć, lecz wszystkie wskazują, iż dalsze procesy reformatorskie w dotychczasowym kierunku będą generowały podobne skutki. Błąd jest bowiem natury fundamentalnej. Nowoczesna koncepcja edukacji opiera się na dwóch podstawowych założeniach. Po pierwsze, człowiek jest jednostką, istotą raczej prostą, reagującą na bodźce, nastawioną na cele praktyczne i użytecznościowe. Po drugie, człowiek jest istotą samosterowną, dążącą do indywidualnej samorealizacji, kreującą własne cele i wartości. Oba te założenia nie są łatwe do pogodzenia, lecz dzisiejsi edukatorzy tym się nie przejmują. Wynika z nich, iż młody człowiek chodzący do szkoły z jednej strony ma się nauczyć rzeczy praktycznie użytecznych, tak aby znalazł pracę, a z drugiej – ma rozwinąć różne cudowne zdolności, jakie ma, przy minimalnych zewnętrznych rygorach.
Taka koncepcja edukacji powstała w świadomej opozycji do koncepcji zwanej klasyczną, która czyniła założenia odmienne. Po pierwsze, człowieka określano metafizycznie, nie zaś utylitarnie. Po drugie, człowiek stawał się samodzielny przez uformowanie zgodne z wypracowanymi wzorcami moralnymi, obywatelskimi i duchowymi.

Trivium i quadrivium
W modelowej koncepcji klasycznej wykształcenie dzieliło się na dwa poziomy: trivium i quadrivium. Trivium (gramatyka, dialektyka, retoryka) rozwijały umiejętności mówienia i myślenia, a na quadrivium (arytmetyka, geometria, muzyka, astronomia) składały się sztuki wyzwolone, a więc umiejętności wolnego umysłu. O wartości trivium jako fundamentu edukacji pisano wielokrotnie, również w czasach współczesnych. Osobą, która wywarła wielki wpływ na wzmocnienie idei klasycznego wykształcenia w nowych czasach, była Dorothy Sayers, znawczyni literatury, tłumaczka Dantego, autorka głośnego eseju „Utracone narzędzia uczenia" (a przy okazji także autorka popularnych powieści detektywistycznych). Sayers w swoim eseju dowodziła, iż struktura trivium odpowiada strukturze umysłu młodego człowieka i w sposób naturalny wpisuje się w rozwój intelektualny. Gramatyka to uczenie języka, jego mechanizmów i w konsekwencji systemu wyrażania myśli, a także poznawanie kultury przez ten język opisanej; najodpowiedniejszym do tego celu językiem jest łacina lub greka. Dialektyka to okres, gdy dziecko zaczyna zadawać pytania „dlaczego?" i wówczas przychodzi czas na uczenie argumentowania, spierania się i uzasadniania. Wreszcie retoryka, czyli umiejętność komunikowania się i przekonywania.
System trivium i quadrivium wielokrotnie modyfikowano, by dostosować do czasów współczesnych, włączając w system kształcenia teologię, przyrodoznawstwo oraz wiedzę umożliwiającą orientację w nowoczesnych technologiach. Jednak istota pozostawała taka sama. W edukacji klasycznej za podstawowy obszar, w obrębie którego kształci się młodzież, uważa się kulturę klasyczną grecką, rzymską i chrześcijańską. Mówiąc inaczej, kształcenie opiera się na kanonie oraz na znajomości przynajmniej jednego języka klasycznego, najczęściej łaciny. Uczenie łaciny od wczesnego okresu wdraża w język system i pewien rodzaj dyscypliny intelektualnej, który z tym jest związany. Jednocześnie nauka na tekstach klasycznych przekazuje ważne treści kulturowe w zakresie historii, symboli, wzorców etycznych, metafizyki i teologii. Ma ona charakter nie tylko poznawczy, lecz także formacyjny.

Batalia o łacinę
Edukacja klasyczna praktycznie zniknęła ze szkół – poza elitarnymi szkołami prywatnymi – co przyniosło znaczne szkody, natomiast znikomy pożytek. Batalia toczy się od kilku dziesięcioleci praktycznie o jedną rzecz – o zachowanie mocnej obecności łaciny w szkołach. Program wzmocnienia obecności języków klasycznych uczonych na tekstach klasycznych spotyka się z silnymi oporami, motywowanymi ideologicznie. Zaraz po wojnie w Polsce zlikwidowano naukę greki i radykalnie ograniczono łacinę, by w końcu w latach 60. uczynić ją wyłącznie rzadkim przedmiotem fakultatywnym. Za takimi krokami szło lewicowe przesłanie ideologiczne, że nowoczesny człowiek i nowoczesne społeczeństwo nie potrzebują klasycznego wykształcenia.
Lewica zresztą dość powszechnie – w ramach walki o nowy lepszy świat – likwiduje języki klasyczne, czego ostatnim przykładem jest Hiszpania. W tym kraju uczących się łaciny było kilkanaście procent. Dla rządu Zapatero było to i tak za dużo, dokonano więc drastycznej redukcji. Ogółem w krajach unii obowiązkowym nauczaniem łaciny jest objętych od 30 do 50 proc. uczniów. W tych częściach Europy, gdzie związek z tradycją jest silniejszy, ten odsetek wzrasta (np. w Bawarii sięga 60 proc. uczniów w gimnazjach). Polska znajduje się na samym dole z 1 procentem. Zadziwiać musi siła owej ideologii nowoczesności, która zrodzona w PRL, znalazła entuzjastycznych kontynuatorów w III RP. Łacina obowiązkowa jawi się im dzisiaj jako anachronizm i zagrożenie dla postępu, a nie racjonalny wybór dojrzałych umysłów. Obowiązkowa greka w ogóle wykracza poza istniejący horyzont myślowy sterników edukacji. Lewica – jak się rzekło – chętnie likwiduje resztki wykształcenia klasycznego, a prawica, również polska, nie ma woli ani przekonania, by dokonane zmiany odwrócić.
Drugie źródło oporu ma też charakter ideologiczny, choć innego rodzaju. Od kilku dziesięcioleci uczenie języków obcych zostało opanowane niemal na całym świecie przez jedną wyjątkowo szkodliwą i niemądrą ortodoksję. Uczymy się dziś wyłącznie języka potocznego, komunikacyjnego, odzwierciedlającego mentalność gazetowo-telewizyjną. Wszystkie podręczniki do nauki języków obcych ułożone są według tej samej zasady, która stoi w jaskrawej sprzeczności ze wszystkim, co stanowiło istotę trivium. Nie ma uczenia gramatyki jako systemu organizującego mowę, a tym samym myśl. Nie ma uczenia się na tekstach literackich, a tym samym nie ma retoryki, a dialektyka jest mocno ograniczona. Nie ma więc w uczeniu się języków funkcji formacyjnej, bo zawartość treściowa dzisiejszych podręczników odzwierciedla najpowszechniejsze stereotypy. Dlatego nauczanie języków obcych – co paradoksalne – przyczynia się często do dekulturacji umysłów. Stąd też głośno wyrażana niechęć do łaciny i greki, nauczanych z konieczności poza obowiązującą ortodoksją.

Nowy model umysłowy
Upadek klasycznego wykształcenia, jaki się dokonał w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, spowodował mentalną rewolucję, na razie słabo dostrzeganą i jeszcze dobrze nieopisaną. Po raz pierwszy od wielu stuleci zaistniała sytuacja, gdy przestrzenią publiczną rządzą elity, które ukształtowały się całkowicie poza wpływem klasycznej edukacji. Mamy do czynienia z pojawieniem się zupełnie nowego modelu umysłowego.
Powrót do klasycznej edukacji jest trudny, bo – o ile powyższe uwagi są słuszne – mamy tu do czynienia z fundamentalnym sporem o to, kim jest człowiek, a przeciwnikami tego powrotu są silnie zakorzenione antyklasyczne ideologie oraz potężny monopol agresywnej edukacyjnej ortodoksji. Pierwszym krokiem ku zmianom na lepsze powinien być znacząco szerszy powrót obowiązkowej łaciny i greki nauczanych od możliwie wczesnych lat. Aby taki program wprowadzić, trzeba mieć odwagę przeciwstawienia się potędze stereotypu, inercji, ideologii i władzy edukacyjnego esta-blishmentu. Jeśli się uda dokonać tego pierwszego kroku, będzie to optymistyczny sygnał, iż ów nowy typ mentalny wyrosły na zgliszczach klasycznej edukacji nie zdobył całkowitej władzy nad naszymi szkołami i naszymi umysłami.
Katarzyna Hall
minister edukacji narodowej
Nauka łaciny w szkole sprawia, że młodzi ludzie nabywają umiejętność precyzyjnego formułowania wypowiedzi i uczą się logicznego myślenia. Łacina jest obecna w szkołach, niemniej wybiera ją bardzo mały odsetek uczniów. Najczęściej na jej naukę decydują się osoby zdające później na studia humanistyczne lub medycynę. Język łaciński jest obecnie na liście przedmiotów, które można zdawać na maturze i którego można się uczyć w szkole. Od 2009 r. będzie więcej godzin lekcyjnych, jednak tylko w wypadku profilu rozszerzonego.

 

Okładka tygodnika WPROST: 16/2008
Więcej możesz przeczytać w 16/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 3
  • Lili IP
    Z perspektywy kilku lat (maturę zdawałam ponad 10 lat temu) widzę, jak bardzo ważna była dla mnie SOLIDNA nauka łaciny, jaką zafundowało mi moje szacowne liceum z długimi tradycjami klasycznego wykształcenia. Dziś dla mnie łacina ciągle pozostaje funadamentem wykształcenia humanistycznego, źródłem wiedzy o języku w ogóle, o jego strukturze, gramatyce i właściwościach. Moja łacinniczka uczyła też logicznego myślenia, analizy tekstu, argumentowania i wypowiadania się w DOWOLNYM języku - wszystko w oparciu o teksty starożytnych autorów. Znajomość tych tekstów daje mi zresztą poczucie ciągłości naszej kultury, ułatwia określenie swojej tożsamości. A ze spraw praktycznych - niezmiernie ułatwia naukę WSZYSTKICH języków (a znam ich kilka) oraz rozumienie tekstów pisanych w językach romańskich. Można by jeszcze długo wymieniać korzyści, jakie odniosłam z solidnego uczenia się łaciny, ale wówczas także wśród moich kolegów wielu mówiło: \"A po co nam łacina? To się nam w życiu nie przyda!\". Teraz zmienili zdanie.
    • RK IP
      Dużo mówi się o wielkim znaczeniu języka łacińskiego dla ćwiczenia umiejętności logicznego myślenia, czytania ze zrozumieniem, systematyzowania informacji, ... długo można wymieniać. Paradoksalnie są to te umiejętności, które sprawiają uczniom naszych szkół najwięcej trudności. I jakie są działania naprawcze kolejnych reformatorów? Przy zgodzie co do znaczenia łaciny, jej dobroczynnego (pod każdym względem: od ogłady kulturowej po nauczanie dyscypliny i systematyczności)wpływu na ludzi młodych: stale redukuje się ilość godzin łaciny w szkole; wprowadza sie ją jako \"kwiatek do kożucha\", jak coś czego można, ale wcale nie trzeba się uczyć.Nie ma jej wśród przedmiotów nauczanych obowiązkowo w liceach, jest jednym z języków obcych, ale czy ma szansę na wprowadzenie. Nie, ponieważ absolwent szkoły średniej ma znać 2 języki nowożytne.
      Taki stosunek do łaciny sprawia, że w polskich szkołach ten przedmiot umiera śmiercią naturalną. Po reformie, w majestacie prawa, mimo zaplanowanych 8 godzin w cyklu kształcenia,zniknie, bo kto wybierze przed maturą nowy i nieznany przedmiot.
      Dlaczego nie jest przedmiotem obowiązkowo nauczanym przynajmniej w pierwszej klasie liceum w wymiarze podstawowym (na przykład 2 godziny tygodniowo) , by  dać jej równe szanse na rywalizację z innymi, znanymi już uczniom przedmiotami.Po roku, młody człowiek będzie wiedział, czy chce go realizować jako przedmiot rozszerzony. Dlaczego matura z łaciny nie jest wymagana na najbardziej obleganych kierunkach?

      Dziękuję autorowi artykułu za głos w tej sprawie. Szkoda, że łacina ma tak niewielu obrońców.

      Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2008 (1321)

      • Na stronie - Rambo Doda 13 kwi 2008, 22:00 Dorota Rabczewska okazała się lepsza od Moniki Olejnik 3
      • Skaner 13 kwi 2008, 22:00 8
      • Dutkiewicz za Kaczyńskiego 13 kwi 2008, 22:00 SondażAż jedna czwarta Polaków rozważyłaby poparcie Rafała Dutkiewicza, gdyby obecny prezydent Wrocławia wystartował w wyborach na prezydenta RP – wynika z sondażu Pentora na zlecenie „Wprost". Mniejszym poparciem... 8
      • Ćwiczebna inwigilacja szefów cba i abw 13 kwi 2008, 22:00 PolicjaŚledzili szefa CBA Mariusza Kamińskiego oraz szefa ABW Bogdana Święczkowskiego, ale byli przekonani, że uczestniczą w ćwiczeniach. Tak wynika z ustaleń „Wprost" w sprawie inwigilacji szefów CBA i ABW przez policję. O... 8
      • Chińska ambasada naciskała na polski Sejm 13 kwi 2008, 22:00 TybetAmbasada Chin chciała na początku 2008 roku zablokować powstanie w Sejmie Parlamentarnego Zespołu na rzecz Tybetu. A później próbowała ingerować w jego prace– dowiedział się „Wprost". – Na to, by zespół nie... 8
      • Sinéad O’Connor w Gdyni 13 kwi 2008, 22:00 KoncertIrlandzka wokalistka Sinéad O’Connor 26 lipca wystąpi w Polsce – na Globaltica World Culture Festival w Gdyni – dowiedział się „Wprost". – Zaprosiliśmy ją, bo to gwiazda światowego formatu i... 8
      • Córka Leppera u ministra sprawiedliwości 13 kwi 2008, 22:00 KadryCórka Andrzeja Leppera robi aplikację radcowską pod opieką Andrzeja Kalwasa – ustalił „Wprost". Kalwas był ministrem sprawiedliwości w rządzie Marka Belki. Małgorzata Lepper, absolwentka prawa na Uniwersytecie... 8
      • „Wprost" liderem 13 kwi 2008, 22:00 MediaW lutym 2008 r. „Wprost" był najczęściej cytowanym tygodnikiem opinii i czwartym medium pod tym względem w Polsce – wynika z raportu Instytutu Monitorowania Mediów. Na nasze publikacje powoływano się 400 razy –... 8
      • Elton John poparł Hillary 13 kwi 2008, 22:00 WyboryElton John włączył się w kampanię prezydencką Hillary Clinton. Brytyjski muzyk był gwiazdą zorganizowanego w ubiegłym tygodniu w nowojorskiej Radio City Music Hall koncertu poparcia dla Hillary. W czasie koncertu Elton przyznał,... 8
      • SLD chce reperować Polskę 13 kwi 2008, 22:00 LewicaNiemal dwa lata ma zająć specjalnemu zespołowi powołanemu przez szefa SLD Wojciecha Olejniczaka opracowanie programu naprawy Polski. Jego pracami kieruje prof. Janusz Reykowski, były przewodniczący zespołu ds. reform politycznych... 8
      • Pulitzer dla Dylana 13 kwi 2008, 22:00 USABob Dylan jako pierwszy w historii rockman otrzymał w ubiegłym tygodniu Pulitzera. To najbardziej prestiżowa amerykańska nagroda literacka przyznawana dziennikarzom, twórcom literatury, dramatu i muzyki. Jury nagrody chciało docenić w... 8
      • Dossier 13 kwi 2008, 22:00 „Ludzie prędzej czy później zrozumieją, w czym dzieło, i wyrzucą tę czarownicę" Lech Wałęsa w radiu TOK FM o przyszłości ojca Rydzyka w Radiu Maryja„Pan prałat jest już starszą osobą i nie zawsze ma dobre... 8
      • PYTANIA NIEPOLITYCZNE- Pomylono mnie z prezydentem Kaczyńskim 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Ryszardem Czarneckim, europosłem i reportażystą amatorem 8
      • Ludzie 13 kwi 2008, 22:00 Kochanowski ignoruje WielgusaJanusz Kochanowski nie wysłał swojego zastępcy na jedną z konferencji naukowych na KUL. To protest rzecznika praw obywatelskich przeciw nagrodzie Towarzystwa Naukowego KUL dla abp. Stanisława Wielgusa. Jak... 8
      • Z celi do kariery 13 kwi 2008, 22:00 Show-biznes„Do aresztu śledczego wsadził mnie miejscowy boss. Nie mogłem patrzeć, jak znęcał się nad 18-letnim chłopcem. Bił go, aż chłopak upadł. Potem go skopał i stanął mu butem na twarzy. To wyprowadziło mnie z... 8
      • Sawka czatuje 13 kwi 2008, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
      • Zapytaj Wprost - Jan Rokita 13 kwi 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Jan Rokita. 14
      • Poczta 13 kwi 2008, 22:00 Złodzieje skarbu Wzwiązku z poruszeniem przez autora artykułu „Złodzieje skarbu" (nr 13) sprawy zabużan chciałbym poinformować, że niektórzy z nich, czując się nieusatysfakcjonowani działaniami władz państwowych, zgodnie... 16
      • Playback 13 kwi 2008, 22:00 16
      • Wprost przeciwnie - Mowa do pingwinów na Antarktydzie 13 kwi 2008, 22:00 Gdyby nie PiS, rząd musiałby się podać do dymisji 18
      • Fotoplastykon 13 kwi 2008, 22:00 19
      • Z życia koalicji 13 kwi 2008, 22:00 Nadworną pieśniarkę premiera, pannę Dodę Elektrodę, spotkał despekt. Pewien warszawski deweloper, kiedy dowiedział się, kto zacz, nie chciał jej sprzedać mieszkania, bo to porządny dom i porządna okolica. No cóż, deweloper już w... 20
      • Z życia opozycji 13 kwi 2008, 22:00 Jarosław Kaczyński spotkał się z samorządowcami i podczas tego spotkania zagrzmiał, że PO upartyjnia samorządy. Gdybyśmy nie wiedzieli, że tako rzecze Kaczor, pomyślelibyśmy, że to Mazowiecki albo Wielowieyski, bo to labiedzenie... 21
      • Kto zabija państwo 13 kwi 2008, 22:00 Krzysztof Olewnik zginął, bo jego rodzina nie chciała się podporządkować mafijnemu układowi z Mazowsza. 22
      • Bezradność zaskórniaków 13 kwi 2008, 22:00 Nie trzeba należeć do układu, by nie być w stanie z nim walczyć. Wystarczy mieć coś na sumieniu. 30
      • Ostatnia szansa prezydenta 13 kwi 2008, 22:00 Kancelaria prezydenta chce upublicznić raport o stanie zdrowia prezydenta 32
      • Zombi z WSI 13 kwi 2008, 22:00 Ludzie dawnych wojskowych tajnych służb manipulują mediami 34
      • Komandosi z Brukseli 13 kwi 2008, 22:00 Lobbyści uciekli z Warszawy do stolicy UE 38
      • Podwójny generał - abp Sławoj Leszek Głódź 13 kwi 2008, 22:00 Był 1 kwietnia 2008 r. W Gdańsku trwała dyskusja na temat przyszłości Kościoła. – Wiem, kto zostanie następcą metropolity gdańskiego abp. Tadeusza Gocłowskiego. To biskup warszawsko--praski Sławoj Leszek Głódź! –... 40
      • Wprost z blogu 13 kwi 2008, 22:00 Ameryka bez wizjiJakub Osina; www.usa2008.blox.plCzym tak naprawdę różni się dwoje kandydatów do nominacji demokratów w listopadowych wyborach prezydenckich? Niczym – o ich porażce lub zwycięstwie nie zdecydują kwestie programowe,... 42
      • Ciemność w Szczecinie 13 kwi 2008, 22:00 Mamy najbardziej awaryjną sieć energetyczną w Europie 44
      • Kłamstwo edukacyjne 13 kwi 2008, 22:00 Im bardziej reformujemy edukację, tym jest ona w gorszym stanie 48
      • Trójka bez sternika 13 kwi 2008, 22:00 52
      • Odkupienie Blidy 13 kwi 2008, 22:00 Człowiek honoru strzelała do siebie, gdy był winny 52
      • Baryłka bez dna 13 kwi 2008, 22:00 Ropa będzie drożeć, dopóki Fed będzie ratował świat finansowy drukując dolary 52
      • Mosty porozumienia 13 kwi 2008, 22:00 Antysemityzm w Polsce to patologia i powód do wstydu - przyznała premier Tusk 52
      • Ryba po polsku - Kordon parlamentarny 13 kwi 2008, 22:00 Optymalne byłoby niewpuszczanie do Sejmu posłów 53
      • Giełda 13 kwi 2008, 22:00 54
      • Polacy chcą wyższych podatków 13 kwi 2008, 22:00 Aż 85 proc. Polaków chce reformy systemu podatkowego – wynika z badań CBOS. Nasze wyobrażenie o tym, jak powinny wyglądać podatki, jest jednak odmienne od tego, co zapowiada rząd Donalda Tuska. Dwie trzecie badanych uważa, że... 54
      • Zysk w dżungli 13 kwi 2008, 22:00 Chcesz zarabiać i jednocześnie pomagać środowisku? Zainwestuj w Canopy Capital. Ten brytyjski fundusz kupił w 2007 r. kawałek lasu tropikalnego Iwokrama w Gujanie i dziś płaci za jego zachowanie. W zamian w przyszłości będzie miał... 54
      • Największy bank 13 kwi 2008, 22:00 Brytyjski bank HSBC Holdings znalazł się na pierwszym miejscu tegorocznej listy 2000 największych firm świata amerykańskiego „Forbesa". Twórcy rankingu wzięli pod uwagę wyniki sprzedaży, zyski, aktywa i wartość rynkową... 54
      • Inflacja grozi konfliktami 13 kwi 2008, 22:00 Czy inflacja zagrozi pokojowi na świecie? John Holmes, zastępca sekretarza generalnego ONZ ds. humanitarnych, ostrzegł, że wzrost cen żywności może doprowadzić do niepokojów i destabilizacji na całym świecie. Do zamieszek doszło już w... 54
      • Żona na etacie 13 kwi 2008, 22:00 Siedemnaście godzin pracy w domu tygodniowo oznacza małżeństwo dla przeciętnej Amerykanki – wyliczyli naukowcy z University of Michigan. Niezamężne panie spędzają na pracach w domu tylko 10 godzin tygodniowo. Pocieszeniem dla... 54
      • Pałac w bloku 13 kwi 2008, 22:00 Moskwa to miasto o najbardziej absurdalnych cenach mieszkań na świecie. Metr kwadratowy kosztuje tam prawie pięć razy więcej niż w Berlinie, podczas gdy PKB na mieszkańca w Rosji jest dwa i pół razy mniejsze niż w Niemczech. Za... 54
      • Narodowy Bank Tuska 13 kwi 2008, 22:00 Premier próbuje ubezwłasnowolnić władze NBP 58
      • Nowoczesny jak Polak 13 kwi 2008, 22:00 Dogoniliśmy Czechów – prymusów epoki socjalizmu 60
      • Ekonomisie 13 kwi 2008, 22:00 Dlaczego polscy ekonomiści nie liczą się na świecie 64
      • Król Wall Street 13 kwi 2008, 22:00 Jamie Dimon uratował amerykański system finansowy 68
      • 2x2=4 - Świat w autobusie 13 kwi 2008, 22:00 W szkołach za mało jest wiedzy o realiach, a za duży nacisk kładzie się na rozmaite klasyfikacje 70
      • Know-How 13 kwi 2008, 22:00   72
      • Ptaki na diecie 13 kwi 2008, 22:00 Ptaki wiedzą, co dobre dla zdrowia. Pokrzewki czarnołbiste, pospolite w Europie leśne ptaki żywiące się owadami i owocami, potrafią wybierać te maliny, jeżyny czy porzeczki, które są najbogatsze w antyoksydanty. Związki te gwarantują... 72
      • Zapach geja 13 kwi 2008, 22:00 Homoseksualiści rozpoznają się po zapachu – dowodzi Charles Wysocki, genetyk z University of Pennsylvania. Badani przez niego geje i lesbijki za najatrakcyjniejszy uważali zapach potu homoseksualnych osób tej samej płci. Uczeni ze... 72
      • Alzheimer w brzuchu 13 kwi 2008, 22:00 Im większy mamy brzuch, tym bardziej zagraża nam demencja – dowodzą uczeni z Kaiser Permanente w Oakland. Dotyczy to przede wszystkim osób w średnim wieku. Czterdziestolatki, które nie miały nadwagi, ale ich tkanka tłuszczowa była... 72
      • Seks z ośmiornicą 13 kwi 2008, 22:00 Wbrew powszechnym poglądom nie są nieromantycznymi samotnicami, których obyczaje godowe sprowadzają się do aktu kopulacji. Ośmiornice mają bogaty repertuar zachowań seksualnych. Ośmioramienne pary flirtują i obejmują się czule, a... 72
      • Zbrodnie matczynej miłości 13 kwi 2008, 22:00 Niektóre matki tak bardzo boją się o zdrowie swego dziecka, że unikają kontaktu ze służbą zdrowia. Niebezpieczniejszy  jest  coraz powszechniejszy  przeniesiony  zespół  Münch-hausena. ... 72
      • Placebo z supermarketu 13 kwi 2008, 22:00 Oszustwo stało się dźwignią handlu 74
      • Rządzić powinny kobiety 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Desmondem Morrisem, zoologiem, autorem bestsellerowej książki „Naga małpa” 80
      • Kod wielkiego mistrza 13 kwi 2008, 22:00 Co nam mówią szczątki krzyżackich przywódców odnalezione w katedrze w Kwidzynie 84
      • Pierwsze powstanie warszawskie 13 kwi 2008, 22:00 W 1943 r. Polacy wspierali Żydów, a w 1944 r. – Żydzi Polaków 88
      • Bez granic 13 kwi 2008, 22:00 92
      • Wolniej na autostradach 13 kwi 2008, 22:00 Niemcy po raz pierwszy wprowadzili limit prędkości na autostradach. Ograniczenie do 120 km/h na wszystkich odcinkach autostrad w ubiegłym tygodniu zarządziły władze landu Brema. Reinhard Loske, minister środowiska landu, tłumaczył tę... 92
      • Islandia rozrywkowa 13 kwi 2008, 22:00 Islandia to kraj, w którym wydatki na kulturę, rozrywkę i rekreację są najwyższe na świecie (w stosunku do PKB). Według badań przygotowanych dla OECD, na te cele przeznacza się aż 10 proc. PKB. Ponad połowę wydatków na rozrywki... 92
      • KOMENTARZ - Pejzaż z meczetem 13 kwi 2008, 22:00 Fabrizio Tassinarianalityk z Centrum Studiów nad Polityką Europejską w BrukseliW ciągu kilkunastu najbliższych lat liczba muzułmańskich imigrantów w Brukseli przewyższy liczbę niemuzułmanów. Dane te powinny uświadomić unii, że czas... 92
      • Prawdziwy rząd Europy 13 kwi 2008, 22:00 Dyktatorzy Unii Europejskiej stanowią monolit nie do przebicia 94
      • Religia Kremla 13 kwi 2008, 22:00 Prawosławie zastąpiło marksizm jako państwowa ideologia rosyjskiego imperium 98
      • Układ moskiewski 13 kwi 2008, 22:00 Mitem jest przekonanie, że Niemcy i Francuzi myślą w kategoriach ponadnarodowych 100
      • Jesteśmy stąd 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Szymonem Peresem, prezydentem Izraela 102
      • Porwanie Europy - Pobojowisko brukselskie 13 kwi 2008, 22:00 Unia nie chce się rozszerzać ze względu na coraz silniejsze sprzeczności interesów między państwami 104
      • Pasaż 13 kwi 2008, 22:00 106
      • Wzmacniacze sił 13 kwi 2008, 22:00 Madonna, poza „pakowaniem" na siłowni, zażywa ruchu na świeżym powietrzu. Nabiera sił przed trasą koncertową promującą album „Hard Candy". Przedstawiamy nowości, które pozwolą się wzmocnić nie tylko królowej popu. 106
      • Jacht na medal 13 kwi 2008, 22:00 Angelina Jolie i Brad Pitt chętnie spędzają czas na swoim wielkim jachcie. W krótszy rejs mogliby popłynąć jachtem polskiej firmy Galeon, który potrafi przetrwać najsilniejsze huragany. Galeon 260 Cruiser, choć nie jest kolosem, ma... 106
      • Komfort bez szwów 13 kwi 2008, 22:00 Katie Holmes wzięła udział w nowojorskim maratonie, ale lubi biegać także mniej wyczynowo. Przydadzą się jej buty Reeboka Smoothfit HexRide – pierwsze na świecie bez szwów, całkowicie gładkie wewnątrz i na zewnątrz. Ich podeszwa... 106
      • Ładowarka w kołnierzu 13 kwi 2008, 22:00 Matthew McConaughey uwielbia sport na świeżym powietrzu. Podczas ćwiczeń aktor słucha muzyki z iPoda. Żeby urządzenie nie rozładowało się w czasie treningu, dom mody Zegna zaprojektował kurtkę Solar JKT. Doładowuje ona iPoda,... 106
      • Trener komórkowy 13 kwi 2008, 22:00 Firmy Adidas i Samsung stworzyły telefon komórkowy miCoach, który jest elektronicznym trenerem osobistym. Podczas ćwiczeń komórka mierzy czas, tętno, dystans, prędkość i spalone kalorie. Potrafi zanalizować te dane oraz dostosować plan... 106
      • Rower od NASA 13 kwi 2008, 22:00 Firma Dahon California to największy producent rowerów składanych. Jej jednoślady zaprojektował dr David Hon, fizyk, który pracował dla NASA. Pierwszy składak skonstruował w związku z kryzysem paliwowym w USA. Z okazji 25-lecia firmy... 106
      • Laser 13 kwi 2008, 22:00 110
      • Wydarzenie tygodnia: 65. rocznica powstania w getcie warszawskim 13 kwi 2008, 22:00 Warszawa pamiętaPoza oficjalnymi uroczystościami z udziałem prezydentów Izraela i Polski zaplanowano m.in.: 15 kwietnia o godzinie 20.00 Izraelska Orkiestra Filharmoniczna pod batutą Zubina Mehty da koncert w Teatrze Wielkim o północy przed... 110
      • Magia liczb 13 kwi 2008, 22:00 Powstanie wybuchło o 4 rano 19 kwietnia 1943 r. W 2008 r. w symboliczny sposób tego dnia spotykają się dwa kalendarze – gregoriański i hebrajski. Na wyjątkową datę 65. rocznicy wybuchu powstania w getcie przypada 1. dzień święta... 110
      • Bohaterowie ’43 13 kwi 2008, 22:00 – Nie wyobrażałem sobie, że będę jeszcze istniał 65 lat po powstaniu w getcie. Te tragiczne i żywe wspomnienia splatają się z moim osobistym szczęściem, bo jestem jednym z ostatnich żyjących powstańców. Jestem niezwykle... 110
      • 2008 – Rok Polski w Izraelu 13 kwi 2008, 22:00 W oczach Izraelczyków Polska ma wreszcie szanse zmienić stereotyp kraju wyłącznie obozów Zagłady, których śladami jeździ izraelska młodzież. – Powinni zobaczyć, że to także nowoczesny i ciekawy kraj – powiedział Donald... 110
      • Pokolenie J 13 kwi 2008, 22:00 Najsłynniejszy polski festiwal rockowy ukształtował dzisiejsze gwiazdy sceny i mediów 112
      • Strój bojowy 13 kwi 2008, 22:00 Kurtka, beret, a nawet nazwa firmy odzieżowej manifestują poglądy polityczne 118
      • Wencel gordyjski - Schizofrenia kibica 13 kwi 2008, 22:00 Jak proroczo mawia prezes Michał Listkiewicz, „ZSRR upadł, ale PZPN nie upadnie” 120
      • Ueorgan Ludu 13 kwi 2008, 22:00 Przyjaźń amerykańsko-rosyjska na terytorium Polski. * Wolny Tybet. A co z wolną Polską? * Kaczyński idzie drogą Leppera. * Komputerem w pekiński reżym 121
      • Krótko po wolsku - Życie to nie bajka 13 kwi 2008, 22:00 Ciekawe wyniki przyniosła ankieta rozpisana wśród Polaków, którzy mieli odpowiedzieć na pytanie, z jakimi bohaterami znanych bajek kojarzą im się nasi politycy. Osobiście jestem zaskoczony, że moi rodacy obsadzili Tuska w roli... 121
      • Skibą w mur - Rów imienia Kasi Cichopek 13 kwi 2008, 22:00 W zakłamanym świecie afer wielkie mogą być już tylko liczby, a nie ludzie 122

      ZKDP - Nakład kontrolowany