Kod wielkiego mistrza

Kod wielkiego mistrza

Co nam mówią szczątki krzyżackich przywódców odnalezione w katedrze w Kwidzynie
Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego zostali najprawdopodobniej pochowani w krypcie pod podłogą kwidzyńskiej katedry św. Jana Chrzciciela. Na ich szkielety przypadkowo natrafiono latem 2007 r. w prezbiterium za głównym ołtarzem. Archeolodzy poszukiwali pod kamienną posadzką miejsca pochówku średniowiecznej mistyczki, błogosławionej Doroty z Mątowów. Wśród kości znaleziono zapinki od zakonnych płaszczy sugerujące, że w krypcie zostali pochowani dwaj, a może nawet trzej wielcy mistrzowie.Wskazywało na to malowidło znajdujące się na sklepieniu prezbiterium, wykonane w XVI wieku, a przedstawiające Wernera von Orselna, Ludolfa Königa von Wattzaua i Henryka von Plauena. Z badań wynika, że zmarli byli spowici w niezwykle kosztowne jedwabne szaty w kolorach karmazynowym i złotym. Analiza włókien przeprowadzona przez dr Małgorzatę Grupę z Pracowni Konserwacji Zabytków Archeologicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu pozwoliła nawet rozpoznać splot tkanin.

Tajemnice Wernera von Orselna
Badania antropologiczne dr. Tomasza Kozłowskiego prowadzone wspólnie z dr Alicją Drozd z UMK w Toruniu pozwoliły ustalić, że mężczyzna, do którego należał szkielet znaleziony nad tzw. trumną południową, był wyjątkowo masywnej postury. Dwaj pozostali byli o wiele lżejszej, wręcz delikatnej budowy ciała. O tym, że wszyscy trzej należeli do elity, świadczy brak poważniejszych zmian patologicznych w kościach, które można by powiązać z niedoborami pokarmowymi – awitaminozą, anemią, przewlekłymi infekcjami czy obciążeniami układu ruchu ciężką pracą fizyczną. Nawet w kręgosłupach nie stwierdzono istotnych zmian zwyrodnieniowych, które u osób starszych czy ciężko pracujących są powszechne.
Badacze przypuszczają, że tzw. trumna południowa może kryć zwłoki Wernera von Orselna. Taką identyfikację potwierdzałoby datowanie desek, z których wykonano trumnę. Badania dendrochronologiczne przeprowadzone przez prof. Tomasza Ważnego z UMK pozwoliły ustalić, że trumnę wykonano z drzewa ściętego w 1325 r., a Orseln zmarł w 1330 r. W identyfikacji może też pomóc informacja, że mężczyzna utykał. Dr Kozłowski twierdzi, że prawy staw kolanowy zmarłego został zniszczony, najprawdopodobniej w wyniku urazu lub stanu zapalnego. Przypuszczalnie było to bolesne, mężczyzna z pewnością nie mógł się swobodnie poruszać. Obecnie są prowadzone badania radiologiczne wszystkich szkieletów, które pozwolą ocenić wewnętrzną budowę i strukturę kości, i być może ujawnią nowe fakty z życia zmarłych.
Werner von Orseln zginął 18 listopada 1330 r., pchnięty nożem lub sztyletem przez brata zakonnego, którego imię różne kroniki zachowały jako Jan von Endorf, Eindorf, Endorph, Gindorf, Dyngdorff, Biendorf, Grondorp lub Grondorff. Odkrycie śladów ciosu sztyletem lub nożem może być jednak trudne. Na szkielecie osoby dźgniętej w jamę brzuszną nie zostają ślady; podobnie jeśli przy pchnięciu w klatkę piersiową nóż przejdzie między żebrami. Wyraźne znaki na kościach zostają zwykle po ciosach zadanych szerokim, masywnym ostrzem, które raczej rąbie, niż tnie, takim jak miecz lub topór. O wiele łatwiej jest znaleźć ślady zagojonego urazu. – W wypadku Wernera von Orselna, kiedy rana spowodowała śmierć w ciągu kilku godzin, mogą być trudności w odróżnieniu ewentualnych śladów ciosów od uszkodzeń pośmiertnych – mówi dr Kozłowski.

Dieta krzyżacka
Mężczyzna pochowany w tzw. trumnie północnej, choć delikatnej budowy ciała, miał rozbudowane mięśnie prawego ramienia i stawu barkowego. – Szczególnie widoczne różnice między stroną prawą i lewą ciała zaobserwowano w miejscach przyczepów mięśni, które obracają ramię na zewnątrz i do wewnątrz oraz opuszczają je w dół – mówi dr Kozłowski. Takie mięśnie są szczególnie przydatne przy fechtunku. Mógł je jednak mieć także kowal lub żebrak, który opędzał się kijem od bezpańskich psów. – Z tym że ani kowal, ani żebrak nie byliby pochowani w krypcie katedry w jedwabnych szatach – żartuje dr Kozłowski.
Mężczyźni, którzy spoczęli w krypcie, żyli 50, a nawet 60 lat, co potwierdza, że należeli do osób uprzywilejowanych. Rzadko komu udawało się w średniowieczu dożyć takiego wieku. Przeciętna długość życia mężczyzny wahała się wtedy od 30 lat do 35 lat. Mężczyźni byli też wyjątkowo wysocy – osiągnęli co najmniej 170 cm wzrostu, podczas gdy przeciętny wzrost mężczyzny w XIV stuleciu nie przekraczał 165 cm.
Ktokolwiek spoczął w kwidzyńskiej katedrze, najpewniej nigdy nie zaznał głodu. Zgadza się to z wiedzą na temat diety Krzyżaków. Reguła zakonu przewidywała trzy posiłki dziennie; podczas dwóch można było jeść do syta. Trzy razy w tygodniu na stołach pojawiało się mięso, a w czasie postu – ryby. XV-wieczne inwentarze żywności w pruskich zamkach odnotowują zapasy żyta, jęczmienia, owsa, pszenicy, grochu, cennej wówczas soli oraz takich przypraw jak pieprz, kminek i niezwykle kosztowny szafran, a także rodzynek, fig i migdałów. Zakon dysponował też dużymi zapasami wina i miodu. W dni postne zamiast wieczornego posiłku bracia zakonni dostawali litr piwa i miodu na dwóch.

Dłubanie w zębach
Analiza pierwiastków śladowych, prowadzona pod kierunkiem dr. hab. Krzysztofa Szostka z Zakładu Antropologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, pozwoli odkryć sposób odżywiania się pochowanych w Kwidzynie mężczyzn. Stosunek wyizolowanego z kości strontu do wapnia i baru do wapnia odpowie na pytanie, jaki udział w ich diecie miała żywność roślinna i produkty mleczne, a wskaźnik bar – stront odpowie na pytanie, ile ryb i owoców morza spożywali zmarli. Te same pierwiastki zachowane w zębach opowiedzą o ich diecie w okresie dzieciństwa. Analiza paleoserologiczna kości pozwoli ustalić grupę krwi trzech mężczyzn. Ta informacja w połączeniu z danymi uzyskanymi z analizy stabilnych izotopów pomoże odpowiedzieć na pytanie, z jakich rejonów Europy wywodzili się mężczyźni.
Analiza izotopowa historycznego materiału kostnego prowadzona przez Krzysztofa Szostka i Beatę Stepańczak to pierwsze tego typu badanie prowadzone w Polsce. Izotopy tlenu zawarte w fosforanach, które są m.in. budulcem zębów, pochodzą z wody pitnej. W różnych regionach Europy skład izotopowy wody jest inny. Współczesne dane porównuje się z zawartością izotopów w zębach zwierząt z okresu średniowiecza. Te informacje pozwolą dość precyzyjnie określić, w jakim rejonie Europy urodzili się i wychowali późniejsi wielcy mistrzowie Zakonu Krzyżackiego. – Dzięki analizie izotopowej tlenu w zębach możemy nawet określić, jak długo dany człowiek był w okresie niemowlęctwa karmiony piersią. Inny jest bowiem skład izotopowy wody w mleku matki, a inny w płynach, którymi pojono dziecko po odstawieniu od piersi – mówi dr Szostek.

DNA zakonu
W ustaleniu, z jakiej części Europy przybyli do Prus pochowani w Kwidzynie Krzyżacy, pomogą badania DNA zęba szkieletu znalezionego w trumnie „północnej", w której, jak podejrzewają badacze, znajdują się szczątki Ludolfa Königa von Wattzaua. – To wyjątkowo trudne zadanie, gdyż kopalne DNA jest zachowane w krótkich fragmentach o częściowo zmienionej strukturze chemicznej. Konieczne jest wykluczenie możliwości zanieczyszczenia średniowiecznego materiału wszechobecnymi cząsteczkami współczesnego DNA, które mogą fałszować wyniki – mówi prof. Henryk Witas z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
Już niedługo dowiemy się też, czy organizm domniemanego Wattzaua tolerował laktozę zawartą w mleku. W okresie karmienia piersią wszyscy trawimy laktozę. Odpowiedzialny jest za to enzym zwany laktazą, kodowany przez gen LCT. U dorosłych ssaków laktaza przestaje być aktywna, a w efekcie zwierzęta nie tolerują mleka. Od czasu neolitu, kiedy człowiek nauczył się hodować bydło, korzystanie z odżywczych dobrodziejstw mleka było jednak wskazane. Dorośli ludzie zyskiwali więc tolerancję laktozy – dzisiaj ta tolerancja występuje u 50 proc. Polaków.

Trzej wielcy mistrzowie
Dwaj mistrzowie krzyżaccy, których prawdopodobnie pochowano w katedrze w Kwidzynie, żyli w pierwszej połowie XIV wieku, kiedy Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie przeżywał okres największej świetności. Wielki mistrz Werner von Orseln był zręcznym politykiem, któremu udało się zbudować koalicję antypolską złożoną z władców Mazowsza, Śląska i Czech. Rok przed jego śmiercią Krzyżacy opanowali ziemię dobrzyńską i Kujawy. W 1331 r., rok po śmierci Wernera, przegrali bitwę pod Płowcami, co jednak nie osłabiło potęgi zakonu. Z kolei w 1343 r., rok po wybraniu Ludolfa Königa von Wattzaua na wielkiego mistrza zakonu, podpisano pokój w Kaliszu z Kazimierzem Wielkim. Dwa wyroki sądów papieskich nakazujące Krzyżakom zwrot zagrabionych Polsce ziem, które zapadły za rządów Wernera von Orselna i Ludolfa Königa von Wattzaua, zostały przez zakon zignorowane. König prowadził też wojny z Litwą, a odwetowa wyprawa Litwinów w 1345 r. stała się prawdopodobnie przyczyną choroby psychicznej wielkiego mistrza. Zrezygnował on dobrowolnie, po czym objął urząd komtura Pokrzywna. Tam ponoć wyzdrowiał i żył jeszcze kilka lat; zmarł około roku 1347. Dyrektor Muzeum Zamkowego w Kwidzynie dr Antoni Pawłowski, kierownik zespołu badawczego zajmującego się kwidzyńskimi odkryciami, przypuszcza, że trzecią osobą przedstawioną na fresku w katedrze jest Henryk von Plauen, który zasłynął z obrony Malborka przed wojskami Jagiełły. Kolejnym sukcesem politycznym von Plauena był zawarty w 1411 r. niekorzystny dla Polski, tzw. pierwszy pokój toruński, który mimo zwycięstwa wojsk polsko-litewskich pod Grunwaldem utrzymywał status quo państwa krzyżackiego. Sam von Plauen, niecieszący się w zakonie popularnością z powodu porywczego charakteru, padł w 1413 r. ofiarą przewrotu: został usunięty z urzędu wielkiego mistrza i był więziony do roku 1422. Zmarł w 1429 r. na półwyspie Sambia.



Szaty zakonne
Historyk prof. Roman Czaja z UMK w Toruniu sprawdzi, czy drogocenne szaty wielkich mistrzów nie kłócą się z surową regułą zakonu krzyżackiego. W powstałych w 1244 r. „Statutach braci Domu Niemieckiego Panny Marii w Jerozolimie", które wyszły prawdopodobnie spod pióra legata papieskiego Wilhelma z Modeny, można znaleźć informacje o stroju rycerzy. Według reguły zakonu, Krzyżacy nie posiadali nic na własność: odzież, wyposażenie i uzbrojenie otrzymywali od szatnego. Statuty precyzują, że każdy rycerz otrzymywał dwie zmiany odzieży, w tym koszule, spodnie, buty i kaftany, jeden lub dwa charakterystyczne białe płaszcze z naszytym krzyżem, worek do spania oraz zmianę pościeli. Surowa reguła nakazywała Krzyżakom zawsze pozostawać w gotowości do walki, członkowie zakonu sypiali więc w ubraniu, a nawet w butach, zdejmując jedynie płaszcz. Kosztowne jedwabne szaty znalezione w grobach w kwidzyńskiej katedrze zdają się przeczyć przepisowi zakonu dotyczącemu skromności ubioru. Nie wiadomo jednak, czy wielcy mistrzowie również ściśle przestrzegali reguły, czy też w niektórych wypadkach stawali ponad prawem.

Allele Krzyżaków
Krzyżak pochowany w Kwidzynie nie był wrażliwy na infekcję prątkiem gruźlicy. Prof. Witas z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi bada także odporność zmarłego na infekcję pałeczką dżumy, wirusem ospy i salmonellą, które są powiązane z allelami genu CCR 5, oraz predyspozycje do zapadania na choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca lub celiakia. Analiza genu MC1R pozwoli ustalić, czy pochowany w Kwidzynie mężczyzna miał rude włosy i jasną cerę.Jedne z najbardziej interesujących badań prowadzonych przez prof. Witasa dotyczą genu PRNP, związanego z wrażliwością na infekcję prionami, które u ludzi wywołują chorobę Creutzfeldta-Jacoba, a u zwierząt – BSE, zwane chorobą wściekłych krów. W Polsce średniowiecznej uwarunkowana genetycznie odporność na tego typu choroby była równie duża, jak wśród zamieszkujących Papuę-Nową Gwineę plemion z grupy językowej Fore, których członkowie jeszcze w latach 50. XX wieku zjadali ciała zmarłych. – Naukowcy do dziś nie rozumieją, co jest przyczyną tak często występującego w średniowieczu na ziemiach polskich genotypu chroniącego przed infekcją prionami – mówi prof. Witas. Priony mogą przez lata pozostawać w glebie, zachowując zdolność infekowania; może to było czynnikiem selekcjonującym chroniący przed chorobami genotyp. Mężczyzna pochowany w Kwidzynie jednak tej odporności nie miał.
Prof. Witas chce przeanalizować allele genu CLOCK, by sprawdzić, czy badany był bardziej aktywny wieczorem czy rankiem, geny DRD3 i DRD4, które sugerują, czy badany był poszukiwaczem wyzwań i nowości, DRD2 i COMT sygnalizujące uzależnienie od alkoholu oraz SORL1 i APOE, informujące o predyspozycjach do choroby Alzheimera.


Okładka tygodnika WPROST: 16/2008
Więcej możesz przeczytać w 16/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2008 (1321)

  • Na stronie - Rambo Doda 13 kwi 2008, 22:00 Dorota Rabczewska okazała się lepsza od Moniki Olejnik 3
  • Skaner 13 kwi 2008, 22:00 8
  • Dutkiewicz za Kaczyńskiego 13 kwi 2008, 22:00 SondażAż jedna czwarta Polaków rozważyłaby poparcie Rafała Dutkiewicza, gdyby obecny prezydent Wrocławia wystartował w wyborach na prezydenta RP – wynika z sondażu Pentora na zlecenie „Wprost". Mniejszym poparciem... 8
  • Ćwiczebna inwigilacja szefów cba i abw 13 kwi 2008, 22:00 PolicjaŚledzili szefa CBA Mariusza Kamińskiego oraz szefa ABW Bogdana Święczkowskiego, ale byli przekonani, że uczestniczą w ćwiczeniach. Tak wynika z ustaleń „Wprost" w sprawie inwigilacji szefów CBA i ABW przez policję. O... 8
  • Chińska ambasada naciskała na polski Sejm 13 kwi 2008, 22:00 TybetAmbasada Chin chciała na początku 2008 roku zablokować powstanie w Sejmie Parlamentarnego Zespołu na rzecz Tybetu. A później próbowała ingerować w jego prace– dowiedział się „Wprost". – Na to, by zespół nie... 8
  • Sinéad O’Connor w Gdyni 13 kwi 2008, 22:00 KoncertIrlandzka wokalistka Sinéad O’Connor 26 lipca wystąpi w Polsce – na Globaltica World Culture Festival w Gdyni – dowiedział się „Wprost". – Zaprosiliśmy ją, bo to gwiazda światowego formatu i... 8
  • Córka Leppera u ministra sprawiedliwości 13 kwi 2008, 22:00 KadryCórka Andrzeja Leppera robi aplikację radcowską pod opieką Andrzeja Kalwasa – ustalił „Wprost". Kalwas był ministrem sprawiedliwości w rządzie Marka Belki. Małgorzata Lepper, absolwentka prawa na Uniwersytecie... 8
  • „Wprost" liderem 13 kwi 2008, 22:00 MediaW lutym 2008 r. „Wprost" był najczęściej cytowanym tygodnikiem opinii i czwartym medium pod tym względem w Polsce – wynika z raportu Instytutu Monitorowania Mediów. Na nasze publikacje powoływano się 400 razy –... 8
  • Elton John poparł Hillary 13 kwi 2008, 22:00 WyboryElton John włączył się w kampanię prezydencką Hillary Clinton. Brytyjski muzyk był gwiazdą zorganizowanego w ubiegłym tygodniu w nowojorskiej Radio City Music Hall koncertu poparcia dla Hillary. W czasie koncertu Elton przyznał,... 8
  • SLD chce reperować Polskę 13 kwi 2008, 22:00 LewicaNiemal dwa lata ma zająć specjalnemu zespołowi powołanemu przez szefa SLD Wojciecha Olejniczaka opracowanie programu naprawy Polski. Jego pracami kieruje prof. Janusz Reykowski, były przewodniczący zespołu ds. reform politycznych... 8
  • Pulitzer dla Dylana 13 kwi 2008, 22:00 USABob Dylan jako pierwszy w historii rockman otrzymał w ubiegłym tygodniu Pulitzera. To najbardziej prestiżowa amerykańska nagroda literacka przyznawana dziennikarzom, twórcom literatury, dramatu i muzyki. Jury nagrody chciało docenić w... 8
  • Dossier 13 kwi 2008, 22:00 „Ludzie prędzej czy później zrozumieją, w czym dzieło, i wyrzucą tę czarownicę" Lech Wałęsa w radiu TOK FM o przyszłości ojca Rydzyka w Radiu Maryja„Pan prałat jest już starszą osobą i nie zawsze ma dobre... 8
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE- Pomylono mnie z prezydentem Kaczyńskim 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Ryszardem Czarneckim, europosłem i reportażystą amatorem 8
  • Ludzie 13 kwi 2008, 22:00 Kochanowski ignoruje WielgusaJanusz Kochanowski nie wysłał swojego zastępcy na jedną z konferencji naukowych na KUL. To protest rzecznika praw obywatelskich przeciw nagrodzie Towarzystwa Naukowego KUL dla abp. Stanisława Wielgusa. Jak... 8
  • Z celi do kariery 13 kwi 2008, 22:00 Show-biznes„Do aresztu śledczego wsadził mnie miejscowy boss. Nie mogłem patrzeć, jak znęcał się nad 18-letnim chłopcem. Bił go, aż chłopak upadł. Potem go skopał i stanął mu butem na twarzy. To wyprowadziło mnie z... 8
  • Sawka czatuje 13 kwi 2008, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Zapytaj Wprost - Jan Rokita 13 kwi 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Jan Rokita. 14
  • Poczta 13 kwi 2008, 22:00 Złodzieje skarbu Wzwiązku z poruszeniem przez autora artykułu „Złodzieje skarbu" (nr 13) sprawy zabużan chciałbym poinformować, że niektórzy z nich, czując się nieusatysfakcjonowani działaniami władz państwowych, zgodnie... 16
  • Playback 13 kwi 2008, 22:00 16
  • Wprost przeciwnie - Mowa do pingwinów na Antarktydzie 13 kwi 2008, 22:00 Gdyby nie PiS, rząd musiałby się podać do dymisji 18
  • Fotoplastykon 13 kwi 2008, 22:00 19
  • Z życia koalicji 13 kwi 2008, 22:00 Nadworną pieśniarkę premiera, pannę Dodę Elektrodę, spotkał despekt. Pewien warszawski deweloper, kiedy dowiedział się, kto zacz, nie chciał jej sprzedać mieszkania, bo to porządny dom i porządna okolica. No cóż, deweloper już w... 20
  • Z życia opozycji 13 kwi 2008, 22:00 Jarosław Kaczyński spotkał się z samorządowcami i podczas tego spotkania zagrzmiał, że PO upartyjnia samorządy. Gdybyśmy nie wiedzieli, że tako rzecze Kaczor, pomyślelibyśmy, że to Mazowiecki albo Wielowieyski, bo to labiedzenie... 21
  • Kto zabija państwo 13 kwi 2008, 22:00 Krzysztof Olewnik zginął, bo jego rodzina nie chciała się podporządkować mafijnemu układowi z Mazowsza. 22
  • Bezradność zaskórniaków 13 kwi 2008, 22:00 Nie trzeba należeć do układu, by nie być w stanie z nim walczyć. Wystarczy mieć coś na sumieniu. 30
  • Ostatnia szansa prezydenta 13 kwi 2008, 22:00 Kancelaria prezydenta chce upublicznić raport o stanie zdrowia prezydenta 32
  • Zombi z WSI 13 kwi 2008, 22:00 Ludzie dawnych wojskowych tajnych służb manipulują mediami 34
  • Komandosi z Brukseli 13 kwi 2008, 22:00 Lobbyści uciekli z Warszawy do stolicy UE 38
  • Podwójny generał - abp Sławoj Leszek Głódź 13 kwi 2008, 22:00 Był 1 kwietnia 2008 r. W Gdańsku trwała dyskusja na temat przyszłości Kościoła. – Wiem, kto zostanie następcą metropolity gdańskiego abp. Tadeusza Gocłowskiego. To biskup warszawsko--praski Sławoj Leszek Głódź! –... 40
  • Wprost z blogu 13 kwi 2008, 22:00 Ameryka bez wizjiJakub Osina; www.usa2008.blox.plCzym tak naprawdę różni się dwoje kandydatów do nominacji demokratów w listopadowych wyborach prezydenckich? Niczym – o ich porażce lub zwycięstwie nie zdecydują kwestie programowe,... 42
  • Ciemność w Szczecinie 13 kwi 2008, 22:00 Mamy najbardziej awaryjną sieć energetyczną w Europie 44
  • Kłamstwo edukacyjne 13 kwi 2008, 22:00 Im bardziej reformujemy edukację, tym jest ona w gorszym stanie 48
  • Trójka bez sternika 13 kwi 2008, 22:00 52
  • Odkupienie Blidy 13 kwi 2008, 22:00 Człowiek honoru strzelała do siebie, gdy był winny 52
  • Baryłka bez dna 13 kwi 2008, 22:00 Ropa będzie drożeć, dopóki Fed będzie ratował świat finansowy drukując dolary 52
  • Mosty porozumienia 13 kwi 2008, 22:00 Antysemityzm w Polsce to patologia i powód do wstydu - przyznała premier Tusk 52
  • Ryba po polsku - Kordon parlamentarny 13 kwi 2008, 22:00 Optymalne byłoby niewpuszczanie do Sejmu posłów 53
  • Giełda 13 kwi 2008, 22:00 54
  • Polacy chcą wyższych podatków 13 kwi 2008, 22:00 Aż 85 proc. Polaków chce reformy systemu podatkowego – wynika z badań CBOS. Nasze wyobrażenie o tym, jak powinny wyglądać podatki, jest jednak odmienne od tego, co zapowiada rząd Donalda Tuska. Dwie trzecie badanych uważa, że... 54
  • Zysk w dżungli 13 kwi 2008, 22:00 Chcesz zarabiać i jednocześnie pomagać środowisku? Zainwestuj w Canopy Capital. Ten brytyjski fundusz kupił w 2007 r. kawałek lasu tropikalnego Iwokrama w Gujanie i dziś płaci za jego zachowanie. W zamian w przyszłości będzie miał... 54
  • Największy bank 13 kwi 2008, 22:00 Brytyjski bank HSBC Holdings znalazł się na pierwszym miejscu tegorocznej listy 2000 największych firm świata amerykańskiego „Forbesa". Twórcy rankingu wzięli pod uwagę wyniki sprzedaży, zyski, aktywa i wartość rynkową... 54
  • Inflacja grozi konfliktami 13 kwi 2008, 22:00 Czy inflacja zagrozi pokojowi na świecie? John Holmes, zastępca sekretarza generalnego ONZ ds. humanitarnych, ostrzegł, że wzrost cen żywności może doprowadzić do niepokojów i destabilizacji na całym świecie. Do zamieszek doszło już w... 54
  • Żona na etacie 13 kwi 2008, 22:00 Siedemnaście godzin pracy w domu tygodniowo oznacza małżeństwo dla przeciętnej Amerykanki – wyliczyli naukowcy z University of Michigan. Niezamężne panie spędzają na pracach w domu tylko 10 godzin tygodniowo. Pocieszeniem dla... 54
  • Pałac w bloku 13 kwi 2008, 22:00 Moskwa to miasto o najbardziej absurdalnych cenach mieszkań na świecie. Metr kwadratowy kosztuje tam prawie pięć razy więcej niż w Berlinie, podczas gdy PKB na mieszkańca w Rosji jest dwa i pół razy mniejsze niż w Niemczech. Za... 54
  • Narodowy Bank Tuska 13 kwi 2008, 22:00 Premier próbuje ubezwłasnowolnić władze NBP 58
  • Nowoczesny jak Polak 13 kwi 2008, 22:00 Dogoniliśmy Czechów – prymusów epoki socjalizmu 60
  • Ekonomisie 13 kwi 2008, 22:00 Dlaczego polscy ekonomiści nie liczą się na świecie 64
  • Król Wall Street 13 kwi 2008, 22:00 Jamie Dimon uratował amerykański system finansowy 68
  • 2x2=4 - Świat w autobusie 13 kwi 2008, 22:00 W szkołach za mało jest wiedzy o realiach, a za duży nacisk kładzie się na rozmaite klasyfikacje 70
  • Know-How 13 kwi 2008, 22:00   72
  • Ptaki na diecie 13 kwi 2008, 22:00 Ptaki wiedzą, co dobre dla zdrowia. Pokrzewki czarnołbiste, pospolite w Europie leśne ptaki żywiące się owadami i owocami, potrafią wybierać te maliny, jeżyny czy porzeczki, które są najbogatsze w antyoksydanty. Związki te gwarantują... 72
  • Zapach geja 13 kwi 2008, 22:00 Homoseksualiści rozpoznają się po zapachu – dowodzi Charles Wysocki, genetyk z University of Pennsylvania. Badani przez niego geje i lesbijki za najatrakcyjniejszy uważali zapach potu homoseksualnych osób tej samej płci. Uczeni ze... 72
  • Alzheimer w brzuchu 13 kwi 2008, 22:00 Im większy mamy brzuch, tym bardziej zagraża nam demencja – dowodzą uczeni z Kaiser Permanente w Oakland. Dotyczy to przede wszystkim osób w średnim wieku. Czterdziestolatki, które nie miały nadwagi, ale ich tkanka tłuszczowa była... 72
  • Seks z ośmiornicą 13 kwi 2008, 22:00 Wbrew powszechnym poglądom nie są nieromantycznymi samotnicami, których obyczaje godowe sprowadzają się do aktu kopulacji. Ośmiornice mają bogaty repertuar zachowań seksualnych. Ośmioramienne pary flirtują i obejmują się czule, a... 72
  • Zbrodnie matczynej miłości 13 kwi 2008, 22:00 Niektóre matki tak bardzo boją się o zdrowie swego dziecka, że unikają kontaktu ze służbą zdrowia. Niebezpieczniejszy  jest  coraz powszechniejszy  przeniesiony  zespół  Münch-hausena. ... 72
  • Placebo z supermarketu 13 kwi 2008, 22:00 Oszustwo stało się dźwignią handlu 74
  • Rządzić powinny kobiety 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Desmondem Morrisem, zoologiem, autorem bestsellerowej książki „Naga małpa” 80
  • Kod wielkiego mistrza 13 kwi 2008, 22:00 Co nam mówią szczątki krzyżackich przywódców odnalezione w katedrze w Kwidzynie 84
  • Pierwsze powstanie warszawskie 13 kwi 2008, 22:00 W 1943 r. Polacy wspierali Żydów, a w 1944 r. – Żydzi Polaków 88
  • Bez granic 13 kwi 2008, 22:00 92
  • Wolniej na autostradach 13 kwi 2008, 22:00 Niemcy po raz pierwszy wprowadzili limit prędkości na autostradach. Ograniczenie do 120 km/h na wszystkich odcinkach autostrad w ubiegłym tygodniu zarządziły władze landu Brema. Reinhard Loske, minister środowiska landu, tłumaczył tę... 92
  • Islandia rozrywkowa 13 kwi 2008, 22:00 Islandia to kraj, w którym wydatki na kulturę, rozrywkę i rekreację są najwyższe na świecie (w stosunku do PKB). Według badań przygotowanych dla OECD, na te cele przeznacza się aż 10 proc. PKB. Ponad połowę wydatków na rozrywki... 92
  • KOMENTARZ - Pejzaż z meczetem 13 kwi 2008, 22:00 Fabrizio Tassinarianalityk z Centrum Studiów nad Polityką Europejską w BrukseliW ciągu kilkunastu najbliższych lat liczba muzułmańskich imigrantów w Brukseli przewyższy liczbę niemuzułmanów. Dane te powinny uświadomić unii, że czas... 92
  • Prawdziwy rząd Europy 13 kwi 2008, 22:00 Dyktatorzy Unii Europejskiej stanowią monolit nie do przebicia 94
  • Religia Kremla 13 kwi 2008, 22:00 Prawosławie zastąpiło marksizm jako państwowa ideologia rosyjskiego imperium 98
  • Układ moskiewski 13 kwi 2008, 22:00 Mitem jest przekonanie, że Niemcy i Francuzi myślą w kategoriach ponadnarodowych 100
  • Jesteśmy stąd 13 kwi 2008, 22:00 Rozmowa z Szymonem Peresem, prezydentem Izraela 102
  • Porwanie Europy - Pobojowisko brukselskie 13 kwi 2008, 22:00 Unia nie chce się rozszerzać ze względu na coraz silniejsze sprzeczności interesów między państwami 104
  • Pasaż 13 kwi 2008, 22:00 106
  • Wzmacniacze sił 13 kwi 2008, 22:00 Madonna, poza „pakowaniem" na siłowni, zażywa ruchu na świeżym powietrzu. Nabiera sił przed trasą koncertową promującą album „Hard Candy". Przedstawiamy nowości, które pozwolą się wzmocnić nie tylko królowej popu. 106
  • Jacht na medal 13 kwi 2008, 22:00 Angelina Jolie i Brad Pitt chętnie spędzają czas na swoim wielkim jachcie. W krótszy rejs mogliby popłynąć jachtem polskiej firmy Galeon, który potrafi przetrwać najsilniejsze huragany. Galeon 260 Cruiser, choć nie jest kolosem, ma... 106
  • Komfort bez szwów 13 kwi 2008, 22:00 Katie Holmes wzięła udział w nowojorskim maratonie, ale lubi biegać także mniej wyczynowo. Przydadzą się jej buty Reeboka Smoothfit HexRide – pierwsze na świecie bez szwów, całkowicie gładkie wewnątrz i na zewnątrz. Ich podeszwa... 106
  • Ładowarka w kołnierzu 13 kwi 2008, 22:00 Matthew McConaughey uwielbia sport na świeżym powietrzu. Podczas ćwiczeń aktor słucha muzyki z iPoda. Żeby urządzenie nie rozładowało się w czasie treningu, dom mody Zegna zaprojektował kurtkę Solar JKT. Doładowuje ona iPoda,... 106
  • Trener komórkowy 13 kwi 2008, 22:00 Firmy Adidas i Samsung stworzyły telefon komórkowy miCoach, który jest elektronicznym trenerem osobistym. Podczas ćwiczeń komórka mierzy czas, tętno, dystans, prędkość i spalone kalorie. Potrafi zanalizować te dane oraz dostosować plan... 106
  • Rower od NASA 13 kwi 2008, 22:00 Firma Dahon California to największy producent rowerów składanych. Jej jednoślady zaprojektował dr David Hon, fizyk, który pracował dla NASA. Pierwszy składak skonstruował w związku z kryzysem paliwowym w USA. Z okazji 25-lecia firmy... 106
  • Laser 13 kwi 2008, 22:00 110
  • Wydarzenie tygodnia: 65. rocznica powstania w getcie warszawskim 13 kwi 2008, 22:00 Warszawa pamiętaPoza oficjalnymi uroczystościami z udziałem prezydentów Izraela i Polski zaplanowano m.in.: 15 kwietnia o godzinie 20.00 Izraelska Orkiestra Filharmoniczna pod batutą Zubina Mehty da koncert w Teatrze Wielkim o północy przed... 110
  • Magia liczb 13 kwi 2008, 22:00 Powstanie wybuchło o 4 rano 19 kwietnia 1943 r. W 2008 r. w symboliczny sposób tego dnia spotykają się dwa kalendarze – gregoriański i hebrajski. Na wyjątkową datę 65. rocznicy wybuchu powstania w getcie przypada 1. dzień święta... 110
  • Bohaterowie ’43 13 kwi 2008, 22:00 – Nie wyobrażałem sobie, że będę jeszcze istniał 65 lat po powstaniu w getcie. Te tragiczne i żywe wspomnienia splatają się z moim osobistym szczęściem, bo jestem jednym z ostatnich żyjących powstańców. Jestem niezwykle... 110
  • 2008 – Rok Polski w Izraelu 13 kwi 2008, 22:00 W oczach Izraelczyków Polska ma wreszcie szanse zmienić stereotyp kraju wyłącznie obozów Zagłady, których śladami jeździ izraelska młodzież. – Powinni zobaczyć, że to także nowoczesny i ciekawy kraj – powiedział Donald... 110
  • Pokolenie J 13 kwi 2008, 22:00 Najsłynniejszy polski festiwal rockowy ukształtował dzisiejsze gwiazdy sceny i mediów 112
  • Strój bojowy 13 kwi 2008, 22:00 Kurtka, beret, a nawet nazwa firmy odzieżowej manifestują poglądy polityczne 118
  • Wencel gordyjski - Schizofrenia kibica 13 kwi 2008, 22:00 Jak proroczo mawia prezes Michał Listkiewicz, „ZSRR upadł, ale PZPN nie upadnie” 120
  • Ueorgan Ludu 13 kwi 2008, 22:00 Przyjaźń amerykańsko-rosyjska na terytorium Polski. * Wolny Tybet. A co z wolną Polską? * Kaczyński idzie drogą Leppera. * Komputerem w pekiński reżym 121
  • Krótko po wolsku - Życie to nie bajka 13 kwi 2008, 22:00 Ciekawe wyniki przyniosła ankieta rozpisana wśród Polaków, którzy mieli odpowiedzieć na pytanie, z jakimi bohaterami znanych bajek kojarzą im się nasi politycy. Osobiście jestem zaskoczony, że moi rodacy obsadzili Tuska w roli... 121
  • Skibą w mur - Rów imienia Kasi Cichopek 13 kwi 2008, 22:00 W zakłamanym świecie afer wielkie mogą być już tylko liczby, a nie ludzie 122

ZKDP - Nakład kontrolowany