Męski, żeński, nijaki

Męski, żeński, nijaki

Językiem możemy manipulować, używając go zgodnie z tradycją i nawykami. A tradycja pokazuje świat, który jest stworzony i zdominowany przez mężczyzn.
Toczy się walka o język. Według niektórych minister Mucha zachowała się dziwacznie, domagając się używania słowa „ministra", według innych –  zgodnie ze standardami europejskimi, których zobowiązaliśmy się przestrzegać.

Język może pełnić funkcje neutralno-informacyjne, a może też mieć charakter perswazyjny, manipulacyjny, sformułowania mogą budzić zaciekawienie albo nudę. Doskonale wiedzą o tym wydawcy tabloidów oraz  pisma „Uważam Rze". Język w niewielkim stopniu odwzorowuje rzeczywistość, głównie kształtuje nasz sposób widzenia świata. Gdyby nasza wiedza, na przykład o Polsce, pochodziła wyłącznie z „Naszego Dziennika” lub „Gazety Polskiej”, to widzielibyśmy zupełnie inny kraj niż ten, który wyłania się czytelnikom „Wprost” czy „Gazety Wyborczej”.

Językiem możemy manipulować świadomie i nieświadomie, używając go  zgodnie z tradycją i nawykami. A tradycja jest antropocentryczna, czyli pokazuje świat, który jest stworzony i zdominowany przez mężczyzn. Jakie mamy rodzaje w naszym języku? Męski, żeński i nijaki. Kolejność ma  znaczenie. Niemal wszystkie funkcje, stanowiska i czynności związane ze  sferą publiczną, władzą i statusem zarezerwowane są dla rodzaju męskiego. Nic dziwnego. Do jakiegoś czasu (mniej więcej do połowy XX w.) językowy prymat rodzaju męskiego odzwierciedlał strukturę świata. Dziś już nie. Nie dość, że nie odpowiada on rzeczywistości, to ma jeszcze charakter jawnie dyskryminujący.

Weźmy przykład, a jest ich mnóstwo. Centrum Nauki Kopernik ogłosiło konkurs „FameLab", którego celem jest zachęcenie do kreatywności potencjalnych „uczestników”, młodych „naukowców”, „inżynierów i biotechnologów”. Hasło: „Naukowiec to fajny zawód”. Konkurs ma wyłonić najbardziej kreatywnych, komunikatywnych „naukowców i badaczy” (za „Wprost” 27.02). Czy ma to być jakaś patriarchalna impreza zastrzeżona wyłącznie dla mężczyzn?! Zapewne nie, ale przekaz jest z pewnością zniechęcający dla kobiet. Temu zniechęceniu sprzyja szkoła. W stereotypach przez nią przedstawianych dziewczynki powinny dbać o urodę i dom. Inżynierem zostanie brat, bo jest nim i  tata. A mama? Mama gotuje. Nie ma w podręcznikach (tych powszechnie używanych) wizerunku mamy inżynierki, informatyczki czy polityczki, choć to zawody dostępne dla kobiet i dobrze płatne. Kobiety mniej więc będą zachęcone ofertą Centrum Nauki Kopernik, bo jest ona dla „naukowców”, nie dla „naukowczyń” (względnie „kobiet nauki”).

Tymczasem ogłoszenie o  konkursie można by sformułować bardziej neutralnie, używając określeń typu „osoba" lub wprowadzając, tam gdzie się da, podwójne formy rodzajowe badacz/badaczka, uczestnik/uczestniczka. Trochę wysiłku i może Centrum Nauki Kopernik udałoby się przyciągnąć do konkursu obie płcie, a  w każdym razie nie dyskryminować jednej.

Kobiety to ogromny potencjał. Przekonały się o tym kraje, które szukając go ( jak Wielka Brytania), zaczęły od usuwania stereotypów związanych z płcią (głównie przez weryfikację podręczników szkolnych) i zmianę języka na bardziej neutralny. W Niemczech i innych krajach unijnych (również w Szwajcarii) funkcjonują ustawy, które nakazują (!) w pismach prawnych, administracyjnych, służbowych uwzględnianie równego statusu kobiet i  mężczyzn poprzez neutralizację płciową języka lub dostosowanie go do obu płci. Nawet więcej! W niektórych krajach toczą się dyskusje, czy  przypadkiem używanie dwóch rodzajów nie jest dyskryminujące dla osób o  innej orientacji seksualnej! Zobaczmy, że w języku polskim „trzeci rodzaj" jest „nijaki”; słowo to jest nie tylko nazwą rodzaju, ale  zarazem pejoratywnym przymiotnikiem. A przecież mamy w Polsce osoby, które nie mieszczą ani w rodzaju żeńskim, ani w męskim, a bycie „nijakim” jest wyraźną formą dyskryminacji.

Słowa, o których się dziś gorąco dyskutuje, takie jak ministra (ale również profesora i magistra), pochodzą od form łacińskich i gdyby zaczęto ich częściej używać, brzmiałyby zapewne lepiej (nawet dla konserwatywnych patriotów) niż  „talk-showy", „shopy” i inne obcojęzyczne słowa, którymi naszpikowany jest nasz język.

Można było zmienić ustrój, byśmy czuli się wolni, można więc zmienić i język, byśmy czuli się równi.

Okładka tygodnika WPROST: 10/2012
Więcej możesz przeczytać w 10/2012 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 23
  • Artur IP
    Moze zwyczajnie znaczenie slow uleglo poszerzeniu i niekoniecznie trzeba tworzyc \"potworki\"jezykowe aby leczyc cudze kompleksy?!
    Jezyk polski ma troche inna charakterystyke niz np. szwecki,angielski.Nalezy do jezykow fonetycznych z grupy slowianskiej.Proponuje porozmawiac z jezykoznawca.
    Blagam Pania o nowe ustawy w parlamecie ktore sa logiczne i nie powoduja roznych patologii!Jezyk polski potrzebuje wsparcia bo sa Polacy ktorzy juz tylko sadza ze mowia po polsku.
    • huzar IP
      To jakieś chore wypatrzenie, ta baba jest zdrowo rąbnięta! Polecam książkę Płeć mózgu.
      • Vrag IP
        Jestem facetem ale ruch feministyczny (z przyczyn ideologicznych) jest mi bardzo bliski. Jednakże, mimo cały mój szacunek dla pani profesor, nie mogę się zgodzić z taką tezą językową. Feministkom powinno raczej zależeć na \"nijakości\" rzeczowników personifikujących, jak to ma miejsce w ruchu sufrażystek anglojęzycznych, gdzie preferowane są np. police-person zamiast policeman czy nawet policewoman. Co wydaje się logiczne. Płeć w takich przypadkach (policjant, strażak, strażnik itp.) nie ma żadnego znaczenia.
        • Piotr IP
          Z wyglądu przypomina pani mężczyżnę.
          Proponuję zmienić płeć-dla pani to była by pestka.
          • aekielski IP
            Naukowiec to ciężki zawód. Przekonałem się o tym na własnej skórze. Chciałem zostać naukowcem.W tym celu zakupiłem jednorazówkę i postanowiłem się golić do czasu aż osiągnie ona jakość żyletki Rawa Lux. Po 5 latach zrezygnowałem z eksperymentu. Prawdziwy mężczyzna nie płacze. Tak stwierdził ktoś kto nie golił się nową żyletką Rawa Lux. To było harakiri na żywym organizmie.

            Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2012 (1516)

            • Kwestia klasy 4 mar 2012, 12:00 Faulujący i tak przechodzą do historii jako faulujący. Jakiekolwiek sukcesy by w życiu odnieśli. 4
            • Zmęczony kanclerz kontratakuje 4 mar 2012, 12:00 Dla PO Donald Tusk jest jak mityczny baron Münchhausen. Ilekroć jego partia zaczyna grzęznąć w sondażowym bagnie, premier chwyta koleżeństwo za włosy i wyciąga z tarapatów. 9
            • Mamy pecha 4 mar 2012, 12:00 Odbyła się gala Viva Comet, nagród muzycznych przyznawanych przez telewizję Viva. Nagrodę dla Artysty Roku odebrał niejaki Łuszczykiewicz Wojciech, lider zespołu Video. Wszystko fajnie, z tym że zespół Video lubi na Facebooku jakieś 8... 10
            • Smuda kontra cały świat 4 mar 2012, 12:00 Już niedługo poczucie dumy narodowej milionów Polaków zależeć będzie od jednej osoby – Franciszka Smudy, selekcjonera narodowej jedenastki. Na jego głowie, i w nogach jego piłkarzy, spoczywa znaczna część odpowiedzialności za powodzenie największej imprezy sportowej w... 14
            • Smuda kontra cały świat 4 mar 2012, 12:00 Już niedługo poczucie dumy narodowej milionów Polaków zależeć będzie od jednej osoby – Franciszka Smudy, selekcjonera narodowej jedenastki. Na jego głowie, i w nogach jego piłkarzy, spoczywa znaczna część odpowiedzialności za... 14
            • Kaczyński powinien trzymać kciuki 4 mar 2012, 12:00 Zostaliśmy z PiS wyrzuceni. Rozstania nie są łatwe i budzą emocje. Chcemy się różnić z PiS pięknie i wyciągamy dłoń do prezesa Kaczyńskiego. Wspieramy w parlamencie wszystkie sensowne projekty jego partii – mówi Zbigniew Ziobro. 20
            • Dworek z widokiem na elektrownię 4 mar 2012, 12:00 Złośliwi twierdzą, że Krzysztof Kilian został oddelegowany do Polskiej Grupy Energetycznej, by zrobić tam porządek z ludźmi Schetyny i Pawlaka. Życzliwi dziwią się, że dopiero teraz, bo PGE to spółka pełna nierozwiązanych sprzeczności, a Kilian to mistrz godzenia wody z ogniem. 24
            • Dworek z widokiem na elektrownie 4 mar 2012, 12:00 Złośliwi twierdzą, że Krzysztof Kilian został oddelegowany do Polskiej Grupy Energetycznej, by zrobić tam porządek z ludżmi Schetyny i Pawlaka. Życzliwi dziwią się, że dopiero teraz, bo PGE to spółka pełna nierozwiązanych... 24
            • Czerwony harcerz od Urbana 4 mar 2012, 12:00 Był już ręką. Konkretnie prawą ręką Jerzego Urbana. Dziś jest ustami partii Janusza Palikota. 26
            • Czerwony harcerz od Urbana 4 mar 2012, 12:00 Był już ręką. Konkretnie prawą ręką Jerzego Urbana. Dziś jest ustami partii Janusza Palikota. 1. Andrzej Rozenek wstąpił po cichu. Z rana. Po cichu, bo konferencja pod tytułem „Oficjalne wstąpienie Andrzeja Rozenka do partii Ruch... 26
            • Fajny już byłem 4 mar 2012, 12:00 Ta władza jest naprawdę pewna siebie. Bo chyba tylko dlatego na liście leków refundowanych nie ma leku na przesadny optymizm. Chory na to minister zdrowia nie zapowiada powrotu do zdrowia. 30
            • Fajny już byłem 4 mar 2012, 12:00 Ta władza jest naprawdę pewna siebie. Bo chyba tylko dlatego na liście leków refundowanych nie ma leku na przesadny optymizm. Chory na to minister zdrowia nie zapowiada powrotu do zdrowia. PIOTR NAJSZTUB: Mówię „Kopacz”, a pan... 31
            • Pozorny wybór Szumilas 4 mar 2012, 12:00 Jak władza mówi, że sześciolatki poradzą sobie w szkołach, to… mówi. Ale któż by się czepiał, skoro inni za władzą powtarzają? A jeśli wszyscy mówią to samo, to nie może być przecież inaczej. 36
            • Pozorny wybór Szumilas 4 mar 2012, 12:00 Jak władza mówi, że sześciolatki poradzą sobie w szkołach, to… mówi. Ale któż by się czepiał, skoro inni za władzą powtarzają? A jeśli wszyscy mówią to samo, to nie może być przecież inaczej. Ze spotkania w szkole żona... 36
            • Męski, żeński, nijaki 4 mar 2012, 12:00 Językiem możemy manipulować, używając go zgodnie z tradycją i nawykami. A tradycja pokazuje świat, który jest stworzony i zdominowany przez mężczyzn. 40
            • Polska, Rosja, Europa 4 mar 2012, 12:00 Europa rosyjskiej polityki nie miała, nie ma i nie będzie miała. 42
            • Psycholog na kozetce 4 mar 2012, 12:00 Zdrowy rozsądek podpowiada, że polską psychologię należałoby dziś zdiagnozować jako niepoczytalną. Bo czy poczytalne jest leczenie dorosłych przy pomocy duchów? A czy ktoś świadomy swoich czynów metodycznie podduszałby dzieci? Albo bez podstaw wsadzałby ich rodziców do więzień? 44
            • Produkt solopodobny 4 mar 2012, 12:00 Dotychczas sól była tylko solą. Jednak tydzień temu dowiedzieliśmy się, że oprócz tej zwykłej, spożywczej, jest jeszcze sól wypadowa. I że tej drugiej nie wolno jeść. A jedlibyśmy ją nadal, gdyby solnej afery nie ujawnił reporter „Uwagi!” TVN. 48
            • Uzależnienie od zakupowego orgazmu 4 mar 2012, 12:00 Nie potrafią przejść obojętnie obok sklepowych witryn. Mają wszystko, ale wciąż potrzebują więcej. Za zakupy płacą kartą kredytową, a przy kasie czują dreszcz rozkoszy. Gdy dociera do nich, że mają problem, często płaczą. W szpitalu w Brzesku rusza pierwszy w Polsce ośrodek... 50
            • Wojna postu z karnawałem 4 mar 2012, 12:00 Polityczny karnawał w Rosji dobiega końca. Putin będzie chciał twardo rządzić, a opozycja – wymusić na Kremlu reformy. 54
            • Nękać Putina, nie Rosjan 4 mar 2012, 12:00 To Rosja może wprowadzić embargo wobec Europy – a nie odwrotnie. Zresztą nic by ono nie dało, poza nękaniem ludzi i tak pognębionych izolacją kraju od reszty świata – mówi Borys Niemcow, były wicepremier Rosji, lider opozycyjnego Sojuszu Sił Prawicowych. 57
            • Unia kontra portfel Łukaszenki 4 mar 2012, 12:00 Prezydent Białorusi wściekł się, gdy za radą Polski Unia chciała zabronić wjazdu oligarchom zarządzającym jego pieniędzmi ulokowanymi na zagranicznych kontach. I tak zaczęła się wojna. 60
            • Kup sobie rząd. Na Słowacji 4 mar 2012, 12:00 Polityczna generacja, która zapyziały kraj przemieniła w prymusa Europy Środkowej, odchodzi w niebyt okryta hańbą korupcji. 63
            • Wiosna islamistów 4 mar 2012, 12:00 Arabskie rewolty ograniczyły wpływy Iranu w krajach muzułmańskich. Potrząsanie rakietami w cieśninie Ormuz ma przypomnieć, że to ajatollahowie mają pochodnię, od której może spłonąć Bliski Wschód. 64
            • Kto pierwszy sięgnie dna? 4 mar 2012, 12:00 Dwaj milionerzy i słynny reżyser filmowy rywalizują w wyścigu na dno głębokiego na 11 km Rowu Mariańskiego. 68
            • Tory, tony i rock'n'roll 4 mar 2012, 12:00 Niemcy z Deutsche Bahn mieli ją dobiĆ. Teraz ona zagraża Niemcom. Polska państwowa firma stała się ważnym graczem na rynku europejskiego transportu kolejowego. Czy utrzyma tę pozycję? 70
            • Reklama na premierze 4 mar 2012, 12:00 Ponad milion złotych warte są usługi reklamowe, jakie wyświadczył premier Donald Tusk takim markom jak Puma, Nike, Adidas czy Ermenegildo Zegna. Produktów tych firm premier używa codziennie, pracując, odpoczywając czy występując publicznie i robiąc im reklamę, za którą biznes... 73
            • Hiszpańska fuzja 4 mar 2012, 12:00 W jednej z reklam sprzed paru lat kilkuletni syn pytał ojca: „Jak jest dom po hiszpańsku?”, „Mieszkanie?”, „A samochód?”. Odpowiedź za każdym razem brzmiała: „Santander”. Teraz „Santander” oznacza wielką bankową... 76
            • Tulipanowe żniwa 4 mar 2012, 12:00 Polscy badylarze trzymają się mocno. Gnębią ich wysokie koszty energii i import z Afryki, ale nadal utrzymują silną pozycję na kwiaciarskiej mapie Europy. 8 marca to ich najlepszy dzień w roku. 78
            • Koncernom muzycznym już dziękujemy 4 mar 2012, 12:00 ACTA, o które jest taka awantura, to nic innego jak kolejna próba przedłużenia życia starych modeli zarabiania na twórczości przez duże koncerny wydawnicze i fonograficzne. 81
            • Król Francji 4 mar 2012, 12:00 Nad Sekwaną kochano go miłością bezwarunkową. Reszta świata dopiero zaczyna dostrzegać jego wielkość. O fenomenie autora „Je t’aime... moi non plus” wszystkim, którzy po francusku potrafią powiedzieć tylko „merci”, opowiada książka „Serge... 82
            • Pstrykamy, nie kasujemy 4 mar 2012, 12:00 Jeszcze niedawno ich kadry były peryferiami sztuki. Dziś nikt nie odmawia im miejsca w galeriach. Wystawa prac jednego z nich – Rafała Milacha – ruszyła właśnie w warszawskiej Zachęcie. Oglądajcie i uczcie się. 86
            • Sklepy mięsne 4 mar 2012, 12:00 Takie czasy, że o własnej śmierci dowiadujemy się z nekrologów. Ale przed każdym końcem świata, nawet malutkim, warto podlać kwiaty i odwieźć dziecko do przedszkola. 89
            • Walczący z wiatrakami 4 mar 2012, 12:00 Terry Gilliam zamierza wrócić na plan „The man who killed Don Quixote” – ta wiadomoŚĆ zelektryzowała niejednego fana kina. Bo od filmów, które powstały, ciekawsze bywają losy produkcji nieukończonych. Dowodzi tego choćby dokument, który właśnie się ukazał na... 90
            • Szok 4 mar 2012, 12:00 Przeżyłem kilka dni temu szok. Pierwszy raz od słynnej ucieczki Aleksandra Kwaśniewskiego z Sejmu po drabinie posłowie umykali przed dziennikarzami. Byli to posłowie PiS. Bali się banalnych, przyznacie, pytań. – Czy pan jest... 96
            • Pomyśl, ile mamy z nich pożytku? 4 mar 2012, 12:00 Prowadzę sobie audycję w Radiu Tu, prowadzę na tak zwanym żywo, dzwonią słuchacze, bo co ma w końcu Polak do roboty wieczorami, kiedy telewizja taka nudna, a tu dzwoni... Służbiście wstaję! 96
            • Strzał po premierze 4 mar 2012, 12:00 Próby do spektaklu trwały wyjątkowo długo. Być może działo się tak dlatego, że w roli Hamleta reżyser obsadził czajnik elektryczny. Aktorzy tego teatru widzieli już różne eksperymenty. Dyrekcja, otwarta na nowinki w sztuce, często... 98

            ZKDP - Nakład kontrolowany