Wenus na stosie

Wenus na stosie

Botticelli najpierw uwolnił malarstwo od religijnego brzemienia, a potem jeszcze silniej mu się poddał
Walka renesansu z gotykiem" - tak powinna być zatytułowana wielka wystawa Sandro Botticellego. Otwarto ją kilka dni temu w siedzibie francuskiego senatu - paryskim Pałacu Luksemburskim. Oficjalnie wystawa nosi nazwę "Botticelli: od Wawrzyńca Wspaniałego do Savonaroli". Te dwie postacie - Medyceusza rozkochanego w sztuce i fanatycznego mnicha - ukształtowały życie i sztukę mistrza z Florencji.

Wielka trójca z Florencji
Sandro Botticelli urodził się w 1446 r. w rodzinie garbarza. Nosił nazwisko Alessandro di Mariano Filipepi. Do historii sztuki wszedł jednak pod przydomkiem "beczułka". Trzy lata później w rodzinie Medyceuszy urodził się chłopiec, który przeszedł do historii jako Wawrzyniec Wspaniały. Za następne trzy lata na świecie pojawił się Hieronim Savonarola. Losy tych trzech postaci splotły się w dorosłym życiu. W latach ich dzieciństwa Florencja była jednym z najciekawszych i najważniejszych miejsc ówczesnego świata. Medyceusz Kosma Starszy doprowadził miasto do wyjątkowej potęgi. To on zainicjował otaczanie opieką artystów. Za jego czasów pojawiają się w mieście twórcy tej klasy co Brunelleschi, Donatello czy  Fra Angelico.
Młody Sandro trafił do pracowni Filippo Lippiego. Wśród tematów jego obrazów na początku dominowały wątki religijne, później inspirował się klasyczną starożytnością. W tym czasie brat Hieronim czytał dzieła starożytnych: najpierw Platona, potem Arystotelesa. Ostatecznie stał się gorącym admiratorem anielskiego doktora z Paryża, czyli św. Tomasza. Z kolei młody Wawrzyniec pobierał nauki sprawowania władzy na dworze swego dziadka Kosmy.
Rok po przejęciu władzy przez Wawrzyńca Medyceusza (w 1470 r.) Sandro otworzył własną pracownię. Malował głównie Madonny. Pokazywane na paryskiej wystawie kolejne ich wizerunki sugerują, że Botticelli chciał się stać kimś w rodzaju gotyckiego mistrza jednego tematu. Z czasem jednak zaczął tworzyć wyobrażenia Marii, jakich świat dotychczas nie wiedział. Madonna na jego obrazach z posągowej Królowej Niebios przemieniła się w piękną młodą dziewczynę. Jej rysy znajdziemy potem w najbardziej znanych obrazach - "Narodzinach Wenus" i "Primaverze" (niestety, nie pokazywanych w Pałacu Luksemburskim).

Piętno Savonaroli
W 1481 r. Botticelli wyjechał do Rzymu, by tam przyozdobić freskami Kaplicę Sykstyńską, co oznaczało, że miał już wtedy status uznanego mistrza, bo tylko takim dawano zlecenia tego rodzaju. Głównym motywem znowu były Madonny. Równocześnie malował freski w Villi Pucci - inspirując się "Dekameronem" Boccaccia. Także Hieronim Savonarola zrobił karierę: został przeorem klasztoru dominikanów we Florencji. Na jego kazania zaczęły przychodzić tłumy. Mnich wzywał wiernych do ascezy, co jednoznacznie odczytywano jako sprzeciw wobec rządów rozkochanego w przepychu Medyceusza. Kazań mnicha słucha też Botticelli - robią na nim wielkie wrażenie. W 1493 r. Wawrzyniec zmarł nagle, a władzę przejął jego syn Piero. Savonarola tak podgrzewał nastroje, że w 1494 r. Piera wygnano. Rządy we Florencji przejął mnich kaznodzieja. Botticelli opowiada się po jego stronie, ale boi się Savonaroli. Tę ewolucję pokazuje odwrót od tematów niereligijnych. W ostatnich ze znanych obrazów niereligijnych - "Kalumni Apellesa" - w lewym rogu widać nagą kobietę do złudzenia przypominającą postać z "Narodzin Wenus". "Kalumnię" można oglądać na wystawie w Paryżu, innych "świeckich" obrazów z tego czasu już nie - przypuszczalnie mistrz sam rzucił je na stos rozpalony przez tzw. piagnoni, czyli płaczki Savonaroli.
Wystawa w Pałacu Luksemburskim zaprzecza powszechnemu przekonaniu, że pod wpływem Savonaroli Botticelli kompletnie zmienił styl. W "Scenach z życia św. Zenobiego" wyraźnie widać to samo światło, które rozjaśniało "Primaverę". Do końca życia Botticelli używał tych samych wenusjańskich barw, które potem zachwyciły prerafaelitów. To oni na nowo odkryli mistrza Sandro, zmarłego w zapomnieniu w 1510 r. Jego duchowy mistrz dwanaście lat wcześniej z wyroku papieża spłonął na stosie, podobnym do tych, na których wcześniej płonęły nieprawomyślne książki i dzieła sztuki.
Okładka tygodnika WPROST: 42/2003
Więcej możesz przeczytać w 42/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2003 (1090)

  • Wprost od czytelników 19 paź 2003 Zwyczajni ludzie Jestem pełen uznania dla postaci przywołanych w artykule "Zwyczajni ludzie" (nr 39). Nie są to jednak zwyczajni ludzie - jak pisze Szewach Weiss - ale jednostki wybijające się w świecie. Powinno się stworzyć... 3
  • Na stronie - Cogito ergo sumuję 19 paź 2003 Kupienie portfela za ostatnie pieniądze to najlepsza decyzja u progu bankructwa. 3
  • Peryskop 19 paź 2003 Rolandem w Millera? 1 października Polscy żołnierze znajdują w pobliżu miejscowości Hilla w Iraku cztery rakiety typu Roland produkcji francusko-niemieckiej i detonują je. "Wiadomości" TVP informują, że pociski trafiły do... 8
  • Dossier 19 paź 2003 Adam MICHNIK redaktor naczelny "Gazety Wyborczej" Marek BEYLIN publicysta "Gazety Wyborczej" "Projekt podziału władzy w europejskiej konstytucji przywraca Francji i Niemcom dominującą pozycję w unii. Co gorsza,... 9
  • Poczta 19 paź 2003 Strefa wstydliwa Fotoplastykon Henryka Sawki o strefach odpowiedzialności w Iraku (nr 40) znakomicie komentuje zjawisko pijaństwa w wojsku. Z problemem alkoholizmu stykałem się wielokrotnie podczas służby. Chcę jednak podkreślić, że są... 11
  • Kadry 19 paź 2003 11
  • M&M 19 paź 2003 PRAWDA CZASU, PRAWDA EKRANU Przesłuchiwani oraz nie przesłuchiwani, rządzący i rządzeni, trzeźwi i "nachlani", wszyscy kłamią. Więc nie chcę z tobą gadać, wybacz, ty tam w lustrze... No, chyba że golniesz wykrywacz. 12
  • Playback 19 paź 2003 12
  • Kurnik kłamie 19 paź 2003 Roman Kurnik, były doradca szefa MSWiA Krzysztofa Janika, podał nieprawdziwe informacje w oświadczeniu majątkowym - uznała warszawska prokuratura i wszczęła śledztwo. 12
  • Z życia koalicji 19 paź 2003 Potrzebny nie lada fachowiec, bo szef Narodowego Funduszu Zdrowia musi na zdrowiu się znać i na finansach, no i być menedżerem. Twardy orzech do zgryzienia... Właściwie jedyni, jacy nam przychodzą do głowy, to Jamroży i Wieczerzak: i... 14
  • Z życia opozycji 19 paź 2003 Na gruzach ekologicznej frakcji Unii Wolności powstała nowa partia. Zwie się Zieloni 2004. W jej skład wchodzą nie tylko ekologowie, ale też feministki oraz mniejszości seksualne. By ustrzec się dyskryminacji, wszelkie władze partii... 15
  • Fotoplastykon 19 paź 2003 16
  • Terminator Hausner 19 paź 2003 W październiku 2003 r. socjalizm w Polsce wszedł w tę fazę choroby, która kończy się śmiercią 18
  • Rada biznesu 19 paź 2003 Rozmowa z dr. Janem Kulczykiem, prezesem Polskiej Rady Biznesu 21
  • Gilotyna budżetowa 19 paź 2003 Albo zmniejszymy dług publiczny, albo wynagrodzenia budżetówki i emerytury będą niższe o 20 proc. 22
  • Gambit Kurczuka 19 paź 2003 Strzelając w Sobotkę przeciwnicy Millera w SLD celują w niego samego. 24
  • Marsjanie atakują! 19 paź 2003 Z partią Zieloni 2004 będzie głupiej, ale za to szykowniej 26
  • Pomniejszanie mniejszości 19 paź 2003 Niemcy nie wypełniają zobowiązań przyjętych wobec polskiej mniejszości 30
  • Pralka filmowa II 19 paź 2003 Sporami o rzeczy drugorzędne TVP chce się wykpić od odpowiedzialności za tuczenie firmy Lwa Rywina 34
  • Nałęcz - Spalona ziemia 19 paź 2003 Właściciel Tele-Foniki w barbarzyński sposób niszczy fabrykę w Ożarowie 36
  • Zawracanie gitary - Kobieta ze służby 19 paź 2003 Pomysł uczłowieczenia socjalizmu trafił w sedno partyjnego zamówienia 36
  • Giełda i wektory 19 paź 2003 Hossa Świat Państwo JukosSibnieft Rosyjskie koncerny paliwowe Jukos i Sibnieft poinformowały o sfinalizowaniu fuzji. W jej wyniku powstanie JukosSibnieft. Firmy połączyły się, wymieniając 72 proc. i jedną akcję Sibnieftu na 26,01 proc.... 38
  • Kabel u szyi 19 paź 2003 Ożarów ciągnie na dno Bogusława Cupiała, a on sam - banki 40
  • Hydrocud prywatyzacji 19 paź 2003 Jak przemienić pół tablicy Mendelejewa w wodę do picia 44
  • Kokosy z hektara 19 paź 2003 Mannę z Brukseli i naszych kieszeni załatwia rolnikom rząd 46
  • Po liczydło do głowy 19 paź 2003 Jak legalnie ograć zbyt pazernego fiskusa 48
  • Kuczmokracja 19 paź 2003 Odejście obecnego prezydenta Ukrainy zapoczątkuje wojnę domową oligarchów 52
  • Załatwione odmownie - Kłopoty z pamięcią 19 paź 2003 "Fachowcy" z SLD sięgnęli po to, czego nie zdążyli zapomnieć z czasów PRL - po centralizację 56
  • Supersam 19 paź 2003 Fulvia - reaktywacja 40 lat po debiucie pierwszej generacji lancii fulvii i 31 lat po zwycięstwie tego auta w Rajdzie Monte Carlo na rynku może się pojawić nowa fulvia coupé. Na razie jest to samochód koncepcyjny, ale już... 58
  • Narodowy Test Inteligencji 19 paź 2003 Zbadaj swoje IQ! 62
  • Ekran osobisty - Piękni i niemi 19 paź 2003 Polacy wierzą w to, iż uroda daje szczęście, ale zapominają, że przystojni ludzie to osoby z grupy wysokiego ryzyka 71
  • Zabójcze państwo opiekuńcze 19 paź 2003 Państwo socjalne wychowało egoistów, których we Francji nazywa się eufemistycznie indywidualistami 72
  • Czerwone cienie papieża 19 paź 2003 Jan Paweł II na celowniku mordercy księdza Popiełuszki 74
  • Know-how 19 paź 2003 Ochrona przed zawałem Lek stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego może w ciągu czterech lat nawet o 65 tys. zmniejszyć w Polsce liczbę zawałów serca i zgonów spowodowanych chorobami sercowo-naczyniowymi. - To kolejny... 79
  • Schabowy najwyższego ryzyka 19 paź 2003 Dieta Kwaśniewskiego grozi zawałem serca i udarem mózgu 80
  • Nadprzewodnicy nauki 19 paź 2003 Aż sześciu z siedmiu badaczy uhonorowanych Nagrodą Nobla w medycynie i naukach ścisłych ma obywatelstwo amerykańskie 84
  • Bez granic 19 paź 2003 Stringi, które dzielą W reklamach od dawna wykorzystywane są nagość i seks. Sposób, w jaki swoje majtki zareklamowała firma Triumph, zbulwersował jednak zwykle tolerancyjnych w tych sprawach Francuzów. Reklamą nowej... 88
  • Chiracoschröderoland 19 paź 2003 Powstanie EWG bis i wyrzucenie projektu eurokonstytucji do kosza leży w naszym narodowym interesie 90
  • Mister Kalifornia 19 paź 2003 Nie udało się demokratom uczynić ze Schwarzeneggera szwarccharakteru 94
  • Gra w Nobla 19 paź 2003 Dlaczego papieżowi nie przyznano Pokojowej Nagrody Nobla? 98
  • Führer z kołchozu 19 paź 2003 Na nowej granicy Europy Wprost i The Times 100
  • Menu 19 paź 2003 Polska Z "Opentańcem" na podbój świata Chcę opętać tym spektaklem całą Europę - mówi producent "Opentańca" Marcin Perzyna. "Opentaniec" to musical zrealizowany z rozmachem, którego nie... 104
  • Piekło pod habitem 19 paź 2003 Kościół czeka na swego Giulianiego, który ogłosi "zero tolerancji" dla zła dziejącego się w parafiach i diecezjach 106
  • Wenus na stosie 19 paź 2003 Botticelli najpierw uwolnił malarstwo od religijnego brzemienia, a potem jeszcze silniej mu się poddał 110
  • Na każdy temat 19 paź 2003 Widzowie, a nie nadawcy, będą układać program telewizyjny 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 19 paź 2003 Adrianna Biedrzyńska Ada - Debiut Połówka romantyczno-fiskalnego duetu ze sfer show- -biznesowych przemówiła fonograficznie w znakomitym momencie. Dziś każdy Polak wie, kim jest pani Ada. Słowiańska wersja Bonnie i Clyde'a lub... 113
  • Seksopera 19 paź 2003 Biografia Billa Clintona przegrywa z autobiografią jego żony 114
  • Nowowizja - Gazeta w niebezpieczeństwie 19 paź 2003 Do typowych scen w kryminałach typu chandlerowskiego należy wstępna rozmowa detektywa i klienta, w której bohater, przyjmując zlecenie, zastrzega, że jeśli raz podejmie się jakiejś sprawy, to doprowadzi ją do końca niezależnie od tego, czy będzie się to podobało zleceniodawcy,... 116
  • Szkiełko w oku - Paluch boży 19 paź 2003 Jeremi Przybora powiedział kiedyś: "Kobieta to największy przyjaciel człowieka" 116
  • Organ Ludu 19 paź 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 42 (55) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 13 października 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Emeryci i renciści popierają nowe propozycje rządu Plan Hausnera - szansą dalszego wzrostu! Rząd... 117
  • Skibą w mur - Poezja pożera przestrzeń 19 paź 2003 Błok, Majakowski, Broniewski, podani w tramwaju z samego rana, mogą się okazać lepsi niż piwo czy piguły na kaca 118

ZKDP - Nakład kontrolowany