Mojżesz rocka

Mojżesz rocka

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czesław Niemen (1939-2004)
Jak tłum idzie w jedną stronę, to ja idę w odwrotną" - powiedział Czesław Niemen w jednym z wywiadów. Te słowa najtrafniej definiują czterdziestoletnią karierę najwybitniejszego polskiego wokalisty. Niemen był dla polskiej muzyki rockowej tym, kim w USA są Bob Dylan, Tom Waits czy Neil Young. Bywał nazywany Mojżeszem polskiego rocka. Niemen (urodzony jako Czesław Wydrzycki) zmarł w sobotę 17 stycznia w Warszawie na raka jelita grubego.
W ostatnim ćwierćwieczu wydał ledwie dwa albumy: "Terra deflorata" (1989) i "Spodchmurykapelusza"(2001). Gdyby nie one, o Niemenie można by mówić, że był wielkim nieobecnym na polskiej scenie - bardziej symbolem i legendą. Był jednak częścią naszej zbiorowej pamięci, o czym przypomniały reakcje tysięcy osób na doniesienia o jego chorobie.

Niemen jak Pink Floyd
Pierwszym skojarzeniem z nazwiskiem Niemena jest piosenka "Dziwny jest ten świat". Dramatyczne wykonanie tego protest songu z grupą Akwarele na festiwalu opolskim w 1967 r. było efektownym otwarciem solowej kariery byłego wokalisty Niebiesko-Czarnych. Piosenka okazała się też punktem zwrotnym w historii polskiego rocka. W drugiej połowie lat 60. rodzimi muzycy ugrzęźli w imitowaniu brytyjskiego rhythm and bluesa i gitarowego popu ery beatlemanii albo tkwili w przaśnej pseudoludowości. Niemen sięgnął po soul wielkich "krzykaczy" tamtej epoki - w szczególności Jamesa Browna. I stworzył w naszych warunkach pokoleniowy hymn na miarę "My Generation" The Who oraz "Satisfaction" The Rolling Stones. Po raz pierwszy język polski w zderzeniu z ro-ckową aranżacją zabrzmiał naturalnie. Reszty dokonał głos Niemena - mocny, ekspresyjny o dużej skali i bogatej barwie, który w innej rzeczywistości mógłby jego właścicielowi zapewnić miejsce w panteonie największych wokalistów XX wieku.
Zdobyty przez Niemena przebojem "Dziwny jest ten świat" status gwiazdy pierwszej wielkości przypieczętowały nagrania następnych płyt: "Sukcesu" (1968) i rewolucyjnego "Niemen Enigmatic" (1970). Na tej ostatniej płycie poemat Norwida "Bema pamięci żałobny rapsod" połączył się z rozbudowaną kilkuczęściową muzyczną formą o psychodelicznym zabarwieniu, nieco w stylu "In-A-Gadda-Da-Vida" Iron Butterfly czy "A Saucerful Of Secrets" Pink Floyd. Niemen sięgnął także po poezję Kazimierza Przerwy-Tetmajera ("Mów do mnie jeszcze") i Adama Asnyka ("Jednego serca"). W składzie jego zespołu pojawili się wówczas wybitni jazzmani - Zbigniew Namysłowski i Michał Urbaniak.

Grzech niezależności
Im bardziej lud kochał Niemena, tym bardziej nie cierpiały go władze, które nie mogły mu darować ostentacyjnej niezależności i niezgodnego z gomułkowskim kanonem ubrania. Przykro wspomnieć, ale w antyniemenowskiej koalicji - obok dyspozycyjnych dziennikarzy różnych młodzieżówek i partyjnych organów - znaleźli się również m.in. poeta Stanisław Grochowiak ("'Dziwny jest ten świat' to bajoro poetyckie"), twórca kultowego "Rejsu" Marek Piwowski (autor szyderczego dokumentu "Sukces") oraz były członek grupy Niemen Józef Skrzek, który swego dawnego szefa określił mianem "muzycznego kaleki". Najcięższe działo przeciw krnąbrnemu artyście wytoczono w 1971 r., gdy PAP podała za jakimś lokalnym dziennikiem, że podczas koncertu w Radomsku pijany Niemen pokazał publiczności goły tyłek. Ogólnopolska prasa skwapliwie podchwyciła temat. Problemem było to, że Niemen w Radomsku nigdy nie występował. Wokalista wytoczył oszczercom proces i sprawę wygrał, ale o tym już gazety nie wspomniały.
Osiem lat po rzekomej aferze Niemen został uhonorowany Nagrodą Państwową I stopnia w dziedzinie działalności estradowej. Miał już wtedy za sobą doskonałe, choć idące pod prąd muzycznych mód, nagrania eksperymentalne z udziałem jazzowych oryginałów - kontrabasisty Helmuta Nadolskiego i trębacza Andrzeja Przybielskiego ("Niemen, vol. 1" i "Niemen, vol. 2" - 1973), cztery płyty nagrane dla niemieckiego oddziału CBS, w tym "Russische Lieder" z własnymi opracowaniami tradycyjnych pieśni rosyjskich, a także "Mourner's Rhapsody" (taki tytuł nosiło angielskie tłumaczenie "Rapsodu" Norwida), z udziałem Urbaniaka i plejady jazzowych oraz rockowych znakomitości. Miał też za sobą występy na wielu prestiżowych scenach za granicą. Jego osobę poważnie brano pod uwagę jako następcę Davida Claytona-Thomasa w formacji Blood, Sweat & Tears. Było jasne, że Niemen odniósł sukces na własnych warunkach. Ten sukces może nie gwarantował mu fortuny, lecz dawał to, o co zabiegał od początku: imponujący, jak na polskie warunki, margines swobody twórczej.
Zmęczenie koncertami i nieustannymi konfliktami z niezdyscyplinowanymi muzykami wpłynęło na jego decyzję o radykalnym ograniczeniu występów. Skupił się na działalności studyjnej - w otoczeniu bezwzględnie posłusznego jego woli elektronicznego instrumentarium. W postanowieniu tym utwierdził go udany w pełni autorski album "Katharsis" (1976) oraz nowo odkryta pasja pisania muzyki filmowej i teatralnej.

Człowiek wśród dinozaurów
Liczne reedycje przypominają, jak często Niemen jako kompozytor i eksperymentator flirtujący z popem, rockiem, soulem, free-jazzem, jazz-rockiem i elektroniką, wyprzedzał swój czas. Jego muzykę odkrywają kolejne pokolenia młodzieży. Dziś sample z jego nagrań można znaleźć w muzyce grup hiphopowych (choćby Wzgórza Ya-Pa 3 czy Slums Attack), jak i na albumie "Come With Us" znanej brytyjskiej formacji The Chemical Brothers, która zwróciła się do Niemena - i tekściarza, niejakiego Norwida - z prośbą o wyrażenie zgody na wykorzystanie fragmentu utworu "Pielgrzym" z płyty "Niemen Aerolit" (1974).
Kiedy w 1986 r. w sopockiej Operze Leśnej wyznaczyły sobie spotkanie dinozaury - gwiazdy muzyki młodzieżowej lat 60., by uczcić ćwierćwiecze polskiego mocnego uderzenia, tylko Niemen - samotny na wielkiej scenie, otoczony elektroniką - ani myślał się poddać atmosferze wspomnień i kombatanctwa. W przeciwieństwie do kolegów i koleżanek ze swego pokolenia, on nie był reliktem dawno minionej epoki. Należał do współczesności.

Jerzy Rzewuski
Więcej możesz przeczytać w 4/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2004 (1104)

  • Wprost od czytelników 25 sty 2004 List od czytelnika 3
  • Na stronie - Miller na prezydenta! 25 sty 2004 Każda kucharka powinna się nauczyć rządzić państwem - twierdził niejaki Lenin. 3
  • Peryskop 25 sty 2004 Owsiak klonuje Jurek Owsiak mocno się zdziwił, gdy podczas finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy zobaczył w studiu TVP drużynę "Wprost". Dziennikarze tygodnika przebrali się... za niego. Wszyscy mieli na sobie... 6
  • Dossier 25 sty 2004 Jan Maria ROKITA członek komisji śledczej w sprawie Rywina, poseł PO "Kto jak kto, ale pan minister Mariusz Łapiński, który ma tyle brzydkich rzeczy na sumieniu, oprócz tego Narodowego Funduszu Zdrowia, powinien jednak... 7
  • Kadry 25 sty 2004 Zdjęcie: Reporter 8
  • Jestem, więc piszę - Polityka moralnego niepokoju 25 sty 2004 Fakt, że prezydent Kwaśniewski ma wątpliwości, czy Polska jest państwem prawa, powinien przerażać 9
  • Poczta 25 sty 2004 List od czytelnika 10
  • W obronie biedy 25 sty 2004 Marek Majewski 11
  • Playback 25 sty 2004 11
  • Portret Pierwszego Psa RP 25 sty 2004 Nie chcę, by Jolanta Kwaśniewska sama namalowała swojego psa Sabę, więc zrobię to za nią - mówi znany malarz Edward Dwurnik. Okazją do namalowania portretu Saby jest akcja promocyjna firmy wystawiającej karty rabatowe. Na kartach... 11
  • Z życia koalicji 25 sty 2004 To już jest koniec. Brunatny Robert postanowił oszczędzić sobie obciachu i sam zrezygnował z kandydowania na prezesa Telewizji Białoruskiej Oddział w Warszawie. A przecież zżyliśmy się, to w końcu tyle lat... Tak więc na koniec, od... 12
  • Z życia opozycji 25 sty 2004 Śnieg zasypał Warszawę i unieruchomił miasto na amen. Prezydent Lech Kaczyński błyskawicznie znalazł winnych tego skandalu. "To meteorolodzy" - orzekł. A myśmy stawiali raczej na komunistów. Albo chociaż na Kozaka z... 13
  • Fotoplastykon 25 sty 2004 14
  • Mafia sądzi 25 sty 2004 Przy jednym stole, na balu sylwestrowym, nieprzypadkowo siedzieli obok siebie Roman Olszewski, ps. Sproket, Mieczysław J. oraz Waldemar Janoszczyk. Olszewski i Mieczysław J. byli członkami gangu pruszkowskiego. Jak się dowiedzieliśmy od kilku uczestników balu, przy tym samym... 16
  • Mordercy dzieciństwa 25 sty 2004 Na siedem lat więzienia skazano szefa pedofilskiej siatki, zdemaskowanej przez reporterów "Wprost" i telewizji Polsat. 22
  • Sojusz Lewicy Destrukcyjnej 25 sty 2004 SLD rządzi Polską tak jak ostatni królowie przedrewolucyjną Francją 24
  • Plan Bratkowskiego 25 sty 2004 Demokracją w aparatczyków 28
  • Żegnajcie w Europie 25 sty 2004 Unia Europejska to dom, w którym nowych lokatorów skierowano do piwnicy 30
  • Nałęcz - Cień choroby 25 sty 2004 Z myślą o poprawieniu notowań premiera w rabunkowy sposób eksploatowano jego wypadek 32
  • Giełda i wektory 25 sty 2004 HossaŚwiat Unia ratuje twarz Niemcy i Francja z premedytacją złamały traktat z Maastricht, nakładający na kraje członkowskie unii obowiązek utrzymywania deficytu budżetowego na poziomie nie wyższym niż 3 proc. PKB. Powinno się to... 34
  • Grupa trzymająca zboże 25 sty 2004 Urzędnicy podnoszą ceny żywności! 36
  • Zjazd Polski 25 sty 2004 W szybkim tempie tracimy wiarygodność kredytową 40
  • Podatek od głupoty 25 sty 2004 100-200 tysięcy miejsc pracy likwidują co roku urzędnicy skarbowi 43
  • Niezatapialny sejf 25 sty 2004 Rosja przez Cypr do Unii Europejskiej 47
  • Załatwione odmownie - Saga Lomborga 25 sty 2004 Największy postęp w ekologii dokonał się tam, gdzie dominuje największy wróg ekologów: cywilizacja zachodnia 50
  • Supersam 25 sty 2004 Zapach uwodziciela By stworzyć orientalną wodę CerrutiSÍ, odtworzono recepturę balsamu mauretańskiego, sporządzoną przez Rzymian w II wieku naszej ery. Balsam mauretański to kompozycja ziół, aromatycznego drewna i żywicy.... 52
  • Międzynarodowi Kombinatorzy Olimpijscy 25 sty 2004 W Atenach możemy zdobyć mniej medali niż w jakichkolwiek igrzyskach w ostatnich 40 latach 54
  • Mistrzowie koksu 25 sty 2004 Sportowcy biorą koks, bo wolą żyć krótko, byle zakosztować sławy i pieniędzy. 58
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Będzie bigos 25 sty 2004 Od dwóch dni cały mój dom przesiąknięty jest ciężką wonią kapuchy. Gotujemy bigos. Nie powiem, żebym często jadał tę naszą najbardziej narodową potrawę, przeciwnie, unikam jej jak mogę, głównie z uwagi na kiepskie samopoczucie jeszcze długo po spożyciu, ale też tak całkiem bez... 60
  • Ekran osobisty - Wyspy szczęścia 25 sty 2004 To, co najcenniejszego mają dziś do zaoferowania transatlantyki, to... ucieczka ze zmęczonego wojną, strachem i waśniami świata 61
  • Dzień (bez)wolności 25 sty 2004 "Za Wisłą nie zabijajcie, ale poza tym róbcie tam, co chcecie" - brzmiała dyrektywa Stalina 64
  • Know-how 25 sty 2004 Lekka śmierć Palenie papierosów o niskiej zawartości substancji smolistych (light, super light) nie zmniejsza ryzyka zachorowania na raka płuc - ostrzega "British Medical Journal". Do takich wniosków doszli amerykańscy... 67
  • Zapalenie życia 25 sty 2004 Co może nas uchronić przed rakiem, zawałem serca i cukrzycą? Gdy pierwszy raz w 1997 r. opublikowaliśmy wyniki badań sugerujące, że stan zapalny może sygnalizować wysokie ryzyko zawału serca i udaru mózgu, wszyscy uznali, że się mylimy. Teraz 68
  • Wstrzymaj oddech! 25 sty 2004 Każdy miligram tlenku węgla w metrze sześciennym powietrza oznacza dwa śmiertelne zawały 72
  • Uszy do góry 25 sty 2004 Głusi będą mogli słyszeć? 74
  • Bez granic 25 sty 2004 Samba turystyczna, Autorytet z wąsem, 76
  • Rusza wróg na Busha 25 sty 2004 Bush na pewno nie przegra swego miejsca w historii ze stażystką 78
  • Islamska bomba 25 sty 2004 Jak pakistańska technologia nuklearna trafiła do państw rozbójniczych 80
  • Mekka globalizacji 25 sty 2004 6,5 tysiąca żołnierzy będzie strzec uczestników szczytu w Davos 82
  • Kolce róż 25 sty 2004 Tkwimy między Ameryką a Rosją 84
  • Szaron opatrznościowy 25 sty 2004 Izrael wyznaczy Palestyńczykom własną "mapę drogową". Czy również w tym roku Izrael będzie bezczynnie czekał na pojawienie się przywódcy palestyńskiego, z którym można będzie cokolwiek ustalić? Czy nadal 100 tys. osadników żydowskich na terenach palestyńskich będzie wodziło za... 85
  • Wyjść po żydowsku 25 sty 2004 Szewach Weiss dokonał rzeczy niemożliwej: przyczynił się do wspólnego polsko-żydowskiego spojrzenia na historię 86
  • Menu 25 sty 2004 Świat Małpa znowu w raju "Za każdym razem, gdy próbowałem napisać fajną, popową piosenkę, w którymś momencie uświadamiałem sobie, że zrzynam z Pixies" - powiedział kiedyś Kurt Cobain. Nie on jeden przyznawał... 88
  • Kanibal sztuki 25 sty 2004 Największym dziełem Salvadora Dalego był on sam 90
  • Najdłuższa wojna wszechświata 25 sty 2004 "Gwiezdne wojny" można kręcić przez kolejne tysiąclecia 94
  • Mojżesz rocka 25 sty 2004 Czesław Niemen (1939-2004) 96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 25 sty 2004 MIĘDZY NAMI **** Cafe #3 Między Nami to podobno naczelna kwatera warszawki. Tajemniczego ugrupowania towarzyskiego. Bez względu na przynależność klientów konsumentów lokal wypromował markę muzyczną, która od kilku... 97
  • Klątwa Tuwima 25 sty 2004 Jedyne, co Julian Tuwim dedykował Bierutowi, to apel o ułaskawienie skazanych na śmierć żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych 98
  • Sława i chała 25 sty 2004 Książki Wołanie na duszy Rewolucja! Pierwszy w historii ludzkości "przewodnik po świecie niewidzialnym" - zachęca hasło z obwoluty. Mało tego, każda współczesna kobieta, uzbrojona w to dzieło, może "usłyszeć... 99
  • Co-media - Niepolitycznie 25 sty 2004 Dorosłe życie ma tę ponurą cechę, że ludzi powinno się rozliczać nie z tego, co chcieli, ale z tego, co im wyszło. Tu mógłbym podać jako ponury przykład kariery prawie wszystkich obecnych polityków, ale tym razem felieton ma być o drobiazgach. I nie mam na myśli polityków... 100
  • Z grzędy zrzędy - Do polskich elit 25 sty 2004 Przypomnijcie sobie, jak to kiedyś było. Wyszedł jeleń z lasu, pani pyta: - No Jasiu, co to jest? A Jasio z pewną taką nieśmiałością: - Lenin, nie Lenin...? W Moskwie opowiadali, że młodożeńcom na noc poślubną dają trzyosobowe... 100
  • Organ Ludu 25 sty 2004 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 4 (69) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 19 stycznia 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Sensacyjne odkrycie "Organu Ludu"! Pierwsi na świecie drukujemy odnalezioną przez "OL"... 101
  • Skibą w mur - Lania i podsumowania 25 sty 2004 Za Wydarzenie Roku uznano dwa zjawiska: Saddam Husajn wyciągnięty z ziemianki i Mariusz Łapiński wyciągnięty z SLD 102