Mojżesz rocka

Mojżesz rocka

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czesław Niemen (1939-2004)
Jak tłum idzie w jedną stronę, to ja idę w odwrotną" - powiedział Czesław Niemen w jednym z wywiadów. Te słowa najtrafniej definiują czterdziestoletnią karierę najwybitniejszego polskiego wokalisty. Niemen był dla polskiej muzyki rockowej tym, kim w USA są Bob Dylan, Tom Waits czy Neil Young. Bywał nazywany Mojżeszem polskiego rocka. Niemen (urodzony jako Czesław Wydrzycki) zmarł w sobotę 17 stycznia w Warszawie na raka jelita grubego.
W ostatnim ćwierćwieczu wydał ledwie dwa albumy: "Terra deflorata" (1989) i "Spodchmurykapelusza"(2001). Gdyby nie one, o Niemenie można by mówić, że był wielkim nieobecnym na polskiej scenie - bardziej symbolem i legendą. Był jednak częścią naszej zbiorowej pamięci, o czym przypomniały reakcje tysięcy osób na doniesienia o jego chorobie.

Niemen jak Pink Floyd
Pierwszym skojarzeniem z nazwiskiem Niemena jest piosenka "Dziwny jest ten świat". Dramatyczne wykonanie tego protest songu z grupą Akwarele na festiwalu opolskim w 1967 r. było efektownym otwarciem solowej kariery byłego wokalisty Niebiesko-Czarnych. Piosenka okazała się też punktem zwrotnym w historii polskiego rocka. W drugiej połowie lat 60. rodzimi muzycy ugrzęźli w imitowaniu brytyjskiego rhythm and bluesa i gitarowego popu ery beatlemanii albo tkwili w przaśnej pseudoludowości. Niemen sięgnął po soul wielkich "krzykaczy" tamtej epoki - w szczególności Jamesa Browna. I stworzył w naszych warunkach pokoleniowy hymn na miarę "My Generation" The Who oraz "Satisfaction" The Rolling Stones. Po raz pierwszy język polski w zderzeniu z ro-ckową aranżacją zabrzmiał naturalnie. Reszty dokonał głos Niemena - mocny, ekspresyjny o dużej skali i bogatej barwie, który w innej rzeczywistości mógłby jego właścicielowi zapewnić miejsce w panteonie największych wokalistów XX wieku.
Zdobyty przez Niemena przebojem "Dziwny jest ten świat" status gwiazdy pierwszej wielkości przypieczętowały nagrania następnych płyt: "Sukcesu" (1968) i rewolucyjnego "Niemen Enigmatic" (1970). Na tej ostatniej płycie poemat Norwida "Bema pamięci żałobny rapsod" połączył się z rozbudowaną kilkuczęściową muzyczną formą o psychodelicznym zabarwieniu, nieco w stylu "In-A-Gadda-Da-Vida" Iron Butterfly czy "A Saucerful Of Secrets" Pink Floyd. Niemen sięgnął także po poezję Kazimierza Przerwy-Tetmajera ("Mów do mnie jeszcze") i Adama Asnyka ("Jednego serca"). W składzie jego zespołu pojawili się wówczas wybitni jazzmani - Zbigniew Namysłowski i Michał Urbaniak.

Grzech niezależności
Im bardziej lud kochał Niemena, tym bardziej nie cierpiały go władze, które nie mogły mu darować ostentacyjnej niezależności i niezgodnego z gomułkowskim kanonem ubrania. Przykro wspomnieć, ale w antyniemenowskiej koalicji - obok dyspozycyjnych dziennikarzy różnych młodzieżówek i partyjnych organów - znaleźli się również m.in. poeta Stanisław Grochowiak ("'Dziwny jest ten świat' to bajoro poetyckie"), twórca kultowego "Rejsu" Marek Piwowski (autor szyderczego dokumentu "Sukces") oraz były członek grupy Niemen Józef Skrzek, który swego dawnego szefa określił mianem "muzycznego kaleki". Najcięższe działo przeciw krnąbrnemu artyście wytoczono w 1971 r., gdy PAP podała za jakimś lokalnym dziennikiem, że podczas koncertu w Radomsku pijany Niemen pokazał publiczności goły tyłek. Ogólnopolska prasa skwapliwie podchwyciła temat. Problemem było to, że Niemen w Radomsku nigdy nie występował. Wokalista wytoczył oszczercom proces i sprawę wygrał, ale o tym już gazety nie wspomniały.
Osiem lat po rzekomej aferze Niemen został uhonorowany Nagrodą Państwową I stopnia w dziedzinie działalności estradowej. Miał już wtedy za sobą doskonałe, choć idące pod prąd muzycznych mód, nagrania eksperymentalne z udziałem jazzowych oryginałów - kontrabasisty Helmuta Nadolskiego i trębacza Andrzeja Przybielskiego ("Niemen, vol. 1" i "Niemen, vol. 2" - 1973), cztery płyty nagrane dla niemieckiego oddziału CBS, w tym "Russische Lieder" z własnymi opracowaniami tradycyjnych pieśni rosyjskich, a także "Mourner's Rhapsody" (taki tytuł nosiło angielskie tłumaczenie "Rapsodu" Norwida), z udziałem Urbaniaka i plejady jazzowych oraz rockowych znakomitości. Miał też za sobą występy na wielu prestiżowych scenach za granicą. Jego osobę poważnie brano pod uwagę jako następcę Davida Claytona-Thomasa w formacji Blood, Sweat & Tears. Było jasne, że Niemen odniósł sukces na własnych warunkach. Ten sukces może nie gwarantował mu fortuny, lecz dawał to, o co zabiegał od początku: imponujący, jak na polskie warunki, margines swobody twórczej.
Zmęczenie koncertami i nieustannymi konfliktami z niezdyscyplinowanymi muzykami wpłynęło na jego decyzję o radykalnym ograniczeniu występów. Skupił się na działalności studyjnej - w otoczeniu bezwzględnie posłusznego jego woli elektronicznego instrumentarium. W postanowieniu tym utwierdził go udany w pełni autorski album "Katharsis" (1976) oraz nowo odkryta pasja pisania muzyki filmowej i teatralnej.

Człowiek wśród dinozaurów
Liczne reedycje przypominają, jak często Niemen jako kompozytor i eksperymentator flirtujący z popem, rockiem, soulem, free-jazzem, jazz-rockiem i elektroniką, wyprzedzał swój czas. Jego muzykę odkrywają kolejne pokolenia młodzieży. Dziś sample z jego nagrań można znaleźć w muzyce grup hiphopowych (choćby Wzgórza Ya-Pa 3 czy Slums Attack), jak i na albumie "Come With Us" znanej brytyjskiej formacji The Chemical Brothers, która zwróciła się do Niemena - i tekściarza, niejakiego Norwida - z prośbą o wyrażenie zgody na wykorzystanie fragmentu utworu "Pielgrzym" z płyty "Niemen Aerolit" (1974).
Kiedy w 1986 r. w sopockiej Operze Leśnej wyznaczyły sobie spotkanie dinozaury - gwiazdy muzyki młodzieżowej lat 60., by uczcić ćwierćwiecze polskiego mocnego uderzenia, tylko Niemen - samotny na wielkiej scenie, otoczony elektroniką - ani myślał się poddać atmosferze wspomnień i kombatanctwa. W przeciwieństwie do kolegów i koleżanek ze swego pokolenia, on nie był reliktem dawno minionej epoki. Należał do współczesności.

Jerzy Rzewuski
Więcej możesz przeczytać w 4/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2004 (1104)

  • Wprost od czytelników25 sty 2004List od czytelnika3
  • Na stronie - Miller na prezydenta!25 sty 2004Każda kucharka powinna się nauczyć rządzić państwem - twierdził niejaki Lenin.3
  • Peryskop25 sty 2004Owsiak klonuje Jurek Owsiak mocno się zdziwił, gdy podczas finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy zobaczył w studiu TVP drużynę "Wprost". Dziennikarze tygodnika przebrali się... za niego. Wszyscy mieli na sobie...6
  • Dossier25 sty 2004Jan Maria ROKITA członek komisji śledczej w sprawie Rywina, poseł PO "Kto jak kto, ale pan minister Mariusz Łapiński, który ma tyle brzydkich rzeczy na sumieniu, oprócz tego Narodowego Funduszu Zdrowia, powinien jednak...7
  • Kadry25 sty 2004Zdjęcie: Reporter8
  • Jestem, więc piszę - Polityka moralnego niepokoju25 sty 2004Fakt, że prezydent Kwaśniewski ma wątpliwości, czy Polska jest państwem prawa, powinien przerażać9
  • Poczta25 sty 2004List od czytelnika10
  • W obronie biedy25 sty 2004Marek Majewski11
  • Playback25 sty 200411
  • Portret Pierwszego Psa RP25 sty 2004Nie chcę, by Jolanta Kwaśniewska sama namalowała swojego psa Sabę, więc zrobię to za nią - mówi znany malarz Edward Dwurnik. Okazją do namalowania portretu Saby jest akcja promocyjna firmy wystawiającej karty rabatowe. Na kartach...11
  • Z życia koalicji25 sty 2004To już jest koniec. Brunatny Robert postanowił oszczędzić sobie obciachu i sam zrezygnował z kandydowania na prezesa Telewizji Białoruskiej Oddział w Warszawie. A przecież zżyliśmy się, to w końcu tyle lat... Tak więc na koniec, od...12
  • Z życia opozycji25 sty 2004Śnieg zasypał Warszawę i unieruchomił miasto na amen. Prezydent Lech Kaczyński błyskawicznie znalazł winnych tego skandalu. "To meteorolodzy" - orzekł. A myśmy stawiali raczej na komunistów. Albo chociaż na Kozaka z...13
  • Fotoplastykon25 sty 200414
  • Mafia sądzi25 sty 2004Przy jednym stole, na balu sylwestrowym, nieprzypadkowo siedzieli obok siebie Roman Olszewski, ps. Sproket, Mieczysław J. oraz Waldemar Janoszczyk. Olszewski i Mieczysław J. byli członkami gangu pruszkowskiego. Jak się dowiedzieliśmy od kilku...16
  • Mordercy dzieciństwa25 sty 2004Na siedem lat więzienia skazano szefa pedofilskiej siatki, zdemaskowanej przez reporterów "Wprost" i telewizji Polsat.22
  • Sojusz Lewicy Destrukcyjnej25 sty 2004SLD rządzi Polską tak jak ostatni królowie przedrewolucyjną Francją24
  • Plan Bratkowskiego25 sty 2004Demokracją w aparatczyków28
  • Żegnajcie w Europie25 sty 2004Unia Europejska to dom, w którym nowych lokatorów skierowano do piwnicy30
  • Nałęcz - Cień choroby25 sty 2004Z myślą o poprawieniu notowań premiera w rabunkowy sposób eksploatowano jego wypadek32
  • Giełda i wektory25 sty 2004HossaŚwiat Unia ratuje twarz Niemcy i Francja z premedytacją złamały traktat z Maastricht, nakładający na kraje członkowskie unii obowiązek utrzymywania deficytu budżetowego na poziomie nie wyższym niż 3 proc. PKB. Powinno się to...34
  • Grupa trzymająca zboże25 sty 2004Urzędnicy podnoszą ceny żywności!36
  • Zjazd Polski25 sty 2004W szybkim tempie tracimy wiarygodność kredytową40
  • Podatek od głupoty25 sty 2004100-200 tysięcy miejsc pracy likwidują co roku urzędnicy skarbowi43
  • Niezatapialny sejf25 sty 2004Rosja przez Cypr do Unii Europejskiej47
  • Załatwione odmownie - Saga Lomborga25 sty 2004Największy postęp w ekologii dokonał się tam, gdzie dominuje największy wróg ekologów: cywilizacja zachodnia50
  • Supersam25 sty 2004Zapach uwodziciela By stworzyć orientalną wodę CerrutiSÍ, odtworzono recepturę balsamu mauretańskiego, sporządzoną przez Rzymian w II wieku naszej ery. Balsam mauretański to kompozycja ziół, aromatycznego drewna i żywicy....52
  • Międzynarodowi Kombinatorzy Olimpijscy25 sty 2004W Atenach możemy zdobyć mniej medali niż w jakichkolwiek igrzyskach w ostatnich 40 latach54
  • Mistrzowie koksu25 sty 2004Sportowcy biorą koks, bo wolą żyć krótko, byle zakosztować sławy i pieniędzy.58
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Będzie bigos25 sty 2004Od dwóch dni cały mój dom przesiąknięty jest ciężką wonią kapuchy. Gotujemy bigos. Nie powiem, żebym często jadał tę naszą najbardziej narodową potrawę, przeciwnie, unikam jej jak mogę, głównie z uwagi na kiepskie samopoczucie jeszcze długo po...60
  • Ekran osobisty - Wyspy szczęścia25 sty 2004To, co najcenniejszego mają dziś do zaoferowania transatlantyki, to... ucieczka ze zmęczonego wojną, strachem i waśniami świata61
  • Dzień (bez)wolności25 sty 2004"Za Wisłą nie zabijajcie, ale poza tym róbcie tam, co chcecie" - brzmiała dyrektywa Stalina64
  • Know-how25 sty 2004Lekka śmierć Palenie papierosów o niskiej zawartości substancji smolistych (light, super light) nie zmniejsza ryzyka zachorowania na raka płuc - ostrzega "British Medical Journal". Do takich wniosków doszli amerykańscy...67
  • Zapalenie życia25 sty 2004Co może nas uchronić przed rakiem, zawałem serca i cukrzycą? Gdy pierwszy raz w 1997 r. opublikowaliśmy wyniki badań sugerujące, że stan zapalny może sygnalizować wysokie ryzyko zawału serca i udaru mózgu, wszyscy uznali, że się mylimy. Teraz68
  • Wstrzymaj oddech!25 sty 2004Każdy miligram tlenku węgla w metrze sześciennym powietrza oznacza dwa śmiertelne zawały72
  • Uszy do góry25 sty 2004Głusi będą mogli słyszeć?74
  • Bez granic25 sty 2004Samba turystyczna, Autorytet z wąsem,76
  • Rusza wróg na Busha25 sty 2004Bush na pewno nie przegra swego miejsca w historii ze stażystką78
  • Islamska bomba25 sty 2004Jak pakistańska technologia nuklearna trafiła do państw rozbójniczych80
  • Mekka globalizacji25 sty 20046,5 tysiąca żołnierzy będzie strzec uczestników szczytu w Davos82
  • Kolce róż25 sty 2004Tkwimy między Ameryką a Rosją84
  • Szaron opatrznościowy25 sty 2004Izrael wyznaczy Palestyńczykom własną "mapę drogową". Czy również w tym roku Izrael będzie bezczynnie czekał na pojawienie się przywódcy palestyńskiego, z którym można będzie cokolwiek ustalić? Czy nadal 100 tys. osadników żydowskich na terenach...85
  • Wyjść po żydowsku25 sty 2004Szewach Weiss dokonał rzeczy niemożliwej: przyczynił się do wspólnego polsko-żydowskiego spojrzenia na historię86
  • Menu25 sty 2004Świat Małpa znowu w raju "Za każdym razem, gdy próbowałem napisać fajną, popową piosenkę, w którymś momencie uświadamiałem sobie, że zrzynam z Pixies" - powiedział kiedyś Kurt Cobain. Nie on jeden przyznawał...88
  • Kanibal sztuki25 sty 2004Największym dziełem Salvadora Dalego był on sam90
  • Najdłuższa wojna wszechświata25 sty 2004"Gwiezdne wojny" można kręcić przez kolejne tysiąclecia94
  • Mojżesz rocka25 sty 2004Czesław Niemen (1939-2004)96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego25 sty 2004MIĘDZY NAMI **** Cafe #3 Między Nami to podobno naczelna kwatera warszawki. Tajemniczego ugrupowania towarzyskiego. Bez względu na przynależność klientów konsumentów lokal wypromował markę muzyczną, która od kilku...97
  • Klątwa Tuwima25 sty 2004Jedyne, co Julian Tuwim dedykował Bierutowi, to apel o ułaskawienie skazanych na śmierć żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych98
  • Sława i chała25 sty 2004Książki Wołanie na duszy Rewolucja! Pierwszy w historii ludzkości "przewodnik po świecie niewidzialnym" - zachęca hasło z obwoluty. Mało tego, każda współczesna kobieta, uzbrojona w to dzieło, może "usłyszeć...99
  • Co-media - Niepolitycznie25 sty 2004Dorosłe życie ma tę ponurą cechę, że ludzi powinno się rozliczać nie z tego, co chcieli, ale z tego, co im wyszło. Tu mógłbym podać jako ponury przykład kariery prawie wszystkich obecnych polityków, ale tym razem felieton ma być o drobiazgach. I...100
  • Z grzędy zrzędy - Do polskich elit25 sty 2004Przypomnijcie sobie, jak to kiedyś było. Wyszedł jeleń z lasu, pani pyta: - No Jasiu, co to jest? A Jasio z pewną taką nieśmiałością: - Lenin, nie Lenin...? W Moskwie opowiadali, że młodożeńcom na noc poślubną dają trzyosobowe...100
  • Organ Ludu25 sty 2004TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 4 (69) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 19 stycznia 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Sensacyjne odkrycie "Organu Ludu"! Pierwsi na świecie drukujemy odnalezioną przez "OL"...101
  • Skibą w mur - Lania i podsumowania25 sty 2004Za Wydarzenie Roku uznano dwa zjawiska: Saddam Husajn wyciągnięty z ziemianki i Mariusz Łapiński wyciągnięty z SLD102