Oderwańcy

Oderwańcy

Dodano:   /  Zmieniono: 
Polska była jedynym krajem bloku wschodniego, w którym pozwalano kwitnąć abstrakcji
Stefan Kisielewski opowiadał taką anegdotę. W czasach Gomułki do Polski przyjechała delegacja rumuńskich komunistów i ktoś wpadł na pomysł, by ich zaprowadzić na wystawę do Muzeum Narodowego w Warszawie. Pokazywano tam prawie same obrazy abstrakcyjne. Rumuni natychmiast wyszli oburzeni, że polscy towarzysze promują kapitalistyczną zgniliznę. Na co Gomułka stwierdził: "Na abstrakcji się nie znam, ale rumuńscy towarzysze nie będą decydowali, jakie u nas mają być wystawy". W latach 60., kiedy to się działo, Polska była bodaj jedynym krajem bloku wschodniego, w którym dopuszczano istnienie abstrakcji, a nawet pozwalano jej kwitnąć. W paryskim Musée d'Orsay można było przez ostatnie kilka miesięcy oglądać wystawę "U źródeł abstrakcji, 1800-1914" pokazującą, skąd się w ogóle abstrakcja wzięła.
Wystawa o początkach abstrakcji w Musée d'Orsay to osobliwy pomysł, jeśli wziąć pod uwagę, że jest to muzeum sztuki XIX wieku, kiedy abstrakcji po prostu nie było. Wystawa dowodzi jednak, że ten wybór ma sens, bo abstrakcja to dziecko XIX-wiecznego postępu w nauce oraz ówczesnych teorii percepcji. Dlatego - obok prac XX-wiecznych artystów w rodzaju Paula Klee, Roberta Delaunaya, Francisa Picabii czy FrantisŠka Kupki - na wystawie w Musée d'Orsay znajdziemy także obrazy mistrzów XIX wieku - Williama Turnera, Caspara Davida Friedricha, Serge'a Charchoune'a, Davida Bomberga czy Marsdena Hartleya.

Co to jest abstrakcja?
Serge Lemoine i Pascal Rousseau, twórcy wystawy, proponują zinterpretowanie abstrakcji poprzez znaczenie tego pojęcia dla naukowców, filozofów i artystów w XIX wieku oraz na przełomie XIX i XX wieku. Abstrakcja (z łaciny abstrahere – odciągać, odrywać) oznacza w sztuce nowoczesnej rezygnację z odtwarzania przedmiotów i zdarzeń na rzecz prezentowania czystych elementów plastycznych: linii, form, płaszczyzn, kolorów. Jest sztuką nieprzedstawiającą, niefiguratywną, bezprzedmiotową, konkretną. Abstrakcja wywodzi się od takich twórców i kierunków, jak Edouard Manet, impresjoniści, neoimpresjoniści (Gauguin, Cézanne, Van Gogh, Seurat), nabiści, fowiści i kubiści. Drugie źródło abstrakcji to pierwiastki spirytualistyczne obecne w tekstach pionierów: Kandinsky'ego, Mondriana, Malewicza, w malarstwie Kupki, a także w twórczości współczesnych artystów abstrakcyjnych, na przykład Aurélie Nemours czy Helmuta Federlego.
Za datę pojawienia się abstrakcji przyjmuje się rok 1910, kiedy Kandinsky namalował "Akwarelę abstrakcyjną". W tym samym roku stworzył też podstawy teoretyczne sztuki abstrakcyjnej - w rozprawie manifeście "Über das Geistige in der Kunst" (O duchowości w sztuce). Około 1910 r. dzieła abstrakcyjne powstawały już w całej Europie, czego dowodzi m.in. twórczość: Pieta Mondriana, Kazimierza Malewicza, FrantisŠka Kupki, Roberta Delaunaya, a także Mikołaja Ciurlionisa, Francisa Picabii, Arthura G. Dove'a czy Michaiła Łarionowa. Po 1915 r. do pionierów dołączyli nowi zwolennicy abstrakcji: Hans Arp i Sophie Taeuber-Arp, Sonia Delaunay, Natalia Gonczarowa, Olga Rozanowa, Fernand Léger, Paul Klee, August Macke, amerykańscy synchroniści: Morgan Russell i Stanton Macdonald-Wright, Alberto Magnelli, Edward Wadsworth, czy włoscy futuryści: Giacomo Balla, Umberto Boccioni, Gino Severini. Głównymi ośrodkami sztuki abstrakcyjnej były w tym czasie Holandia, Rosja, Szwajcaria i Niemcy.

Abstrakcja i nauka
Tendencja do artystycznej deformacji (abstrahowania) nasiliła się w XIX wieku wraz z nowymi odkryciami w naukach przyrodniczych (szczególnie w fizjologii i fizyce) i nowymi teoriami percepcji. Początkiem swoistej rewolucji w dziedzinie ludzkiego postrzegania było wydanie w 1810 r. "Zur Farbenlehre" (O postrzeganiu kolorów) Goethego - traktatu, który inspirował artystów od Turnera przez Moneta po Seurata. Początek XIX wieku to rozwój akustyki oraz potwierdzenie przez Thomasa Younga pierwszych teorii falowych o rozproszeniu światła i dźwięku. Nieco później ukazują się rozprawy naukowe o kolorach (m.in. Michela-EugŻne'a Chevreula oraz Ogdena Rooda). Fizjologowie w rodzaju Gustava Fechnera czy Josepha Plateau, ryzykując ślepotę, badają światło słoneczne i jego działanie na ludzkie oko. W XIX w. pojawiają się nowe wyniki badań z zakresu fizjologii wrażeń słuchowych i wzrokowych, psychologii form, linii i kolorów, fizyki światła i dźwięku oraz pierwsze graficzne metody przedstawiania muzyki, ruchu i rytmu.
Ważnym powodem dążenia XIX-wiecznych malarzy do abstrakcji była ich fascynacja muzyką jako wzorem czystej sztuki i idealnym systemem kompozycyjnym (była ona widoczna również w teorii Goethego). Ernst Florens Chladni przedstawił wtedy wykresy geometryczne wibracji dźwiękowych (Klangfiguren). Muzyka jako podstawa kompozycji inspirowała malarzy od Friedricha po Mondriana (w kompozycji "Victory Boogie-Woogie") i Ciurlionisa, który był także kompozytorem.
Postępy techniki pod koniec XIX wieku inspirują artystów do konstruowania fantastycznych "maszynerii artystycznych" z pogranicza sztuk plastycznych, muzyki i techniki. W latach 1912-1914 Leopold Survage tworzył "Rytmy barwne" - cykl dwunastu sekwencji pierwszego filmu abstrakcyjnego. Z kolei Amerykanie Morgan Russell i Stanton Macdonald-Wright zaprojektowali tzw. Kinetic Light Machine. Technika wzbogacała sztukę o elementy ruchu, przestrzeni, projekcji światła i kolorów, emisji dźwięków itd.

Abstrakcja w odwrocie
Wiele razy w swej historii abstrakcja traciła siłę oddziaływania na rzecz sztuki figuratywnej i odzyskiwała ją ponownie. Malowanie obrazów abstrakcyjnych jeszcze na początku XX wieku było czystą herezją, a już w latach 20. - nowoczesnym językiem sztuki. W Polsce rozkwit sztuki abstrakcyjnej przypada m.in. na okres po 1955 r., kiedy to abstrakcja była synonimem sztuki antysocrealistycznej (abstrakcja kwitła także w latach 30., gdy tworzyli tacy mistrzowie, jak Strzemiński czy Kobro). Obecnie sztuka abstrakcyjna znajduje się w defensywie - znowu liczy się przede wszystkim malarstwo przedstawiające.

Więcej możesz przeczytać w 9/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 9/2004 (1109)

  • Wprost od czytelników29 lut 2004List od czytelnika3
  • Na stronie - Kreatywna eutanazja29 lut 2004Uśmiechnij się, jutro będzie gorzej! - to nowe hasło programowe koalicji SLD-UP.3
  • Skaner29 lut 2004Namierzony bin Laden Gordon Thomas Współpracownik "Sunday Express", specjalizuje się w problematyce bezpieczeństwa, tajnych służb i wojskowości Osama bin Laden został otoczony przez siły specjalne USA w górzystym...8
  • Sawka29 lut 20049
  • Dossier29 lut 2004Bp TADEUSZ PIERONEK rektor Papieskiej Akademii Teologicznej Z finansowymi ulgami Kościoła jest jak z nożem, który może służyć i do krojenia chleba, i morderstwa "Życie Warszawy" IZABELLA SIERAKOWSKA posłanka SLD W SLD...9
  • Licznik29 lut 20040,9 kg herbaty i 2,5 kg kawy zużywa rocznie przeciętny Polak 80 l herbaty i 20 l kawy wypija średnio każdy z nas w ciągu roku 2 filiżanki herbaty i 0,5 filiżanki kawy przypada dziennie na każdego z nas 21,6 zł na herbatę i 54 zł na...10
  • Kadry29 lut 200411
  • Jestem, więc piszę - Kto jest winien?29 lut 2004Różne są definicje polityki. Moja własna brzmi: polityka jest to szukanie i znajdowanie winnych13
  • Nałęcz - Potrzeba remontu29 lut 2004Lewicę czeka żałosna porażka, jeśli jej liderzy nie zrobią rachunku sumienia14
  • Playback29 lut 200415
  • M&M29 lut 2004Marek Majewski15
  • Poczta29 lut 2004Listy od czytelników15
  • Z życia koalicji29 lut 2004Nagonka na Leszka Millera trwa na całego. Po całym stadku pomniejszych (pod względem znaczenia, nie gabarytów) działaczy SLD pożegnanie ze stanowiskiem szefa partii zasugerował premierowi Marek Borowski. Nawet taki inteligentny...16
  • Z życia opozycji29 lut 2004Ostatecznym akordem rozpadu warszawskiej koalicji PO i PiS było odwołanie Wojciecha Kozaka ze stanowiska przewodniczącego rady Warszawy. Uczynili to wspólnie radni PiS i Ligi Polskich Rodzin. Na pożegnanie Kozak zarzucił Lechowi...17
  • Fotoplastykon29 lut 200418
  • Gaz paraliżujący29 lut 2004Broń gazowa może być użyta przez Moskwę w razie jakiegokolwiek kryzysu w stosunkach rosyjsko-polskich20
  • Służby specjalnej niekompetencji29 lut 2004Zbigniew Siemiątkowski wiedział, że rywalem Bumaru jest Ostrowski Arms długo przed rozstrzygnięciem przetargu23
  • Epidemia Kroloppa29 lut 2004Dyrektor chóru jest zarażony HIV co najmniej od dziesięciu lat, a od kilku lat jest chory na AIDS.26
  • Niemiec w koloniach29 lut 2004Wydawca z Passau robi w Polsce coś, na co nigdy by się nie odważył w Niemczech30
  • Województwo kaliningradzkie29 lut 2004Kaliningrad bardziej przypomina Polskę niż niektóre miasta na Warmii i Mazurach32
  • Giełda i wektory29 lut 2004HossaŚwiat Łączenie komórek Amerykański operator Cingular, a nie brytyjski Vodafone, przejmie AT&T Wireless, trzecią największą w USA sieć telefonii komórkowej. Cingular przebił ofertę Brytyjczyków o 3 mld USD,...36
  • Drogo, bo w Polsce29 lut 2004Według określenia brytyjskiego historyka prof. Normana Daviesa, wciąż tkwimy w stanie "ustabilizowanej klęski". Jak bowiem inaczej określić sytuację, skoro w 2004 r. 78 proc. Polaków stwierdza w sondażu CBOS, że bogaci obywatele to ci, których...38
  • Europa trzech prędkości29 lut 2004Wielcy, cisi i gęgacze, czyli dlaczego sześć państw UE wzywa resztę do rozsądku44
  • Pies ubogiego ogrodnika29 lut 2004Kto uniemożliwia biednym korzystanie z dobrodziejstw kapitalizmu48
  • Mistrzowie niszy29 lut 2004Jak zarobić tam, gdzie innym nie przychodzi to do głowy?50
  • Propaganda klęski29 lut 2004Im lepiej w Ameryce, tym gorzej dla światowej lewicy52
  • Do lamusa historii!29 lut 2004Do kształtowania polskiej rzeczywistości pretendują ekonomiczni i polityczni analfabeci53
  • Balcerowicz wprost - Ochrona przed krótkowzrocznością29 lut 2004Ataki na niezależność NBP zawsze miały jeden cel: krótkotrwałe zyski polityczne kosztem "spodlenia" pieniądza54
  • Supersam29 lut 2004Komputerowe tabliczki56
  • Porno w gębie29 lut 2004Ranking polskich fast foodów według Bikonta i Makłowicza.58
  • Dzicy dzicy29 lut 2004Dla Yanomami nie istnieją takie pojęcia, jak wczoraj czy jutro - wszystko dzieje się teraz.63
  • Krzesła do ubierania29 lut 2004Szczotarska idzie śladem Arkadiusa66
  • Ożenek29 lut 2004Bycie samotnym znaczy tyle tylko, że aktualnie nie nosi się zdjęcia ukochanej czy ukochanego w portfelu69
  • Geniusz zagłady29 lut 2004Stanisław Ulam, polski matematyk, doprowadził 50 lat temu do powstania bomby wodorowej70
  • Know-how29 lut 2004Skandal w kryminalistyce? Odciski palców, wykorzystywane w kryminalistyce od ponad stu lat, nie są stuprocentową metodą identyfikacji osób podejrzanych o popełnienie zbrodni - twierdzą James Wayman, dyrektor US National...73
  • Hiperlekomania29 lut 2004Polacy najczęściej po Amerykanach i Francuzach zażywają środki przeciwbólowe.74
  • Genogladiatorzy29 lut 2004Jak atleci pozazdrościli szczurom78
  • Bez granic29 lut 2004Niewypał Putina Wielkie rosyjskie "manewry wyborcze" skompromitowały generałów. Na oczach prezydenta Władimira Putina, który specjalnie na tę okazję przywdział mundur, rakieta wystrzelona z okrętu rozleciała się...80
  • Kapelusze zostały rzucone29 lut 2004Bush kontra kto? Republikanin Teddy Roosevelt zapytany w 1912 r., czy będzie kandydował na prezydenta, odparł: "Mój kapelusz jest już na ringu". Od tego czasu powiedzenie "rzucić kapelusz na ring" oznacza oficjalne zgłoszenie kandydatury w...82
  • Klucz do Białego Domu29 lut 2004Po ataku na World Trade Center z 11 września 2001 r. administracja George'a W. Busha gotowa jest na wszelkie formy wojny prewencyjnej, co oznacza możliwość uderzenia na państwa, które są w stanie zdobyć broń masowego rażenia (WMD) i dać ją...84
  • Egzorcyzmy w Berlinie29 lut 2004Trójkąt Niemcy - Francja - Wielka Brytania pozostaje w sferze wirtualnej87
  • "Ty podły Żydzie"29 lut 2004Muzułmanie zainfekowali Francję antysemityzmem88
  • RasPutin29 lut 2004Rosja oficjalnie wprowadziła termin "cywilizacja prawosławna" do języka polityki90
  • Bananowce owocują29 lut 2004Jak USA zaszczepiły demokrację w Ameryce Środkowej91
  • Menu29 lut 2004Kraj Do tanga trzeba pięciu Zespół Tangata Quintet istnieje dopiero dwa lata, ale od początku podbił serca słuchaczy. Piątka wybitnych instrumentalistów młodego pokolenia postawiła na muzykę Astora Piazolli. Zmarły w 1992...94
  • Grocholiada29 lut 2004Jestem pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. I to mi wystarcza - mówi królowa polskiej powieści popularnej96
  • Buntownik z nudy29 lut 2004Pieprzonymi cipami nazwał lider Sex Pistols dwunastomilionową telewizyjną widownię reality show98
  • DVD Kamila Śmiałkowskiego29 lut 2004Recenzje filmów DVD99
  • Nieprzyzwoicie przyzwoite piosenki29 lut 2004Śpiewający poeci ratują honor polskiej muzyki rozrywkowej100
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego29 lut 2004KURT NILSEN 1 *** Śpiewający hydraulicy to rzadka profesja. Szerzej znanym na rynku wokalnym specem od kolanek i przepychania rur był niejaki Drupi. Makarroni zapiewajło, co to straszył nasze matki na festiwalach. Kurt też był specem od...101
  • Oderwańcy29 lut 2004Polska była jedynym krajem bloku wschodniego, w którym pozwalano kwitnąć abstrakcji102
  • Sława i chała29 lut 2004Recenzje: wystawa,kino, książki,106
  • Koń po szwedzku29 lut 2004W "Historiach kuchennych" Norwegowie niemiłosiernie kpią ze Szwedów, ale ostatecznie chcą się bratać107
  • Ludosamożerca29 lut 2004Szwabski ludożerca dostał osiem lat na literackie przetrawienie kawałka obywatela holenderskiego. Kuchnia niemiecka zawsze była ciężkostrawna, na przykład Günter Grass. Być może przetrawi wcześniej i już za rok wydali z siebie powieść i...108
  • Co-media - Kriegsmarine dawniej Łódź29 lut 2004Dwaj radni z Łódzkiego Porozumienia Obywatelskiego zaproponowali, by jednocześnie z aktualnymi nazwami niektórych łódzkich ulic funkcjonowały nazwy z okresu okupacji niemieckiej. Chcą w ten sposób upamiętnić rocznicę likwidacji getta.108
  • Organ Ludu29 lut 2004TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 9 (74) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 23 lutego 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Ku dalszej jedności moralno-politycznej narodu Stella Maris czyli Gwiazdka Pomyślności Niedostatecznie...109
  • Skibą w mur - Ustąpić, by dalej trąbić29 lut 2004W dobie gdy poparcie dla lewicy spada szybciej niż stringi tancerek erotycznych, fotel szefa SLD jest tak samo atrakcyjny jak fotel dentystyczny110