Giełda

Giełda

Dodano: 
Już 35 tys. osób chce polecieć w kosmos z Virgin Galactic, siostrzaną spółką Virgin Atlantic
Hossa
Świat

Harry rekordzista
Około 36 mln USD zarobiła w ciągu zaledwie 24 godzin podczas premiery szóstej części cyklu o Harrym Potterze "Harry Potter i książę półkrwi" brytyjska pisarka Joanne Rowling. To wydawniczy rekord świata. W USA i Wielkiej Brytanii pierwszego dnia sprzedano 8,9 mln książek. Nową powieść Rowling wydano w rekordowym nakładzie 10,8 mln egzemplarzy, jednak z powodu ogromnego popytu zdecydowano się dodrukować 2,7 mln książek. Najnowsza część przygód młodego czarodzieja to najszybciej sprzedająca się książka w historii. Premierę polskiego wydania przewidziano na 28 stycznia 2006 r.



Podróż za dwieście tysięcy
Już 35 tys. osób chce polecieć w kosmos z Virgin Galactic, siostrzaną spółką Virgin Atlantic. Najpóźniej w roku 2008 firma ma umożliwić zamożnym klientom loty orbitalne. Zainwestowała już 21,5 mln USD w technologię Burta Rutana, zdobywcy nagrody X-Prize (10 mln USD), który pierwszy zbudował za prywatne pieniądze pojazd umożliwiający lot w kosmos. Virgin Galactic przeznaczy 100 mln USD na budowę pięciu pojazdów, które będą mogły wynieść na orbitę załogę oraz sześciu - siedmiu pasażerów. Podczas podróży orbitalnej, poprzedzonej kilkoma dniami przygotowań, przez 7 min będą oni przebywać w stanie nieważkości i ujrzą krzywiznę Ziemi. Klienci Virgin Galactic będą musieli wyłożyć 200 tys. USD, czyli 1 proc. ceny, jaką zapłacił Amerykanin Denis Tito, pierwszy kosmiczny turysta.

 

Polska

Niemieckiego bankruta kupię
Spółka Sanplast ze Strzelna pokonała w przetargu 30 producentów wyposażenia łazienek i przejęła bankrutującą niemiecką firmę Hoesch GmbH. Dzięki temu polska firma uzupełni swoją ofertę produktami z wyższej półki, z których słynął Hoesch. Na początku czerwca tego roku Boryszew SA kupił innego bankruta z Niemiec - producenta granulatu poliestrowego i przędzy chemicznej Kuag. Wartość transakcji wyniosła 5,5 mln euro. To dopiero początek podobnych przejęć; liczba bankrutujących firm w Niemczech stale rośnie i w 2004 r. sięgnęła 40 tys. przedsiębiorstw. (MZ)

Kołacze za pracę
Polscy robotnicy otrzymają od nieuczciwego pracodawcy odszkodowania w wysokości 3-4 tys. euro - orzekł irlandzki sąd. Czterech Polaków pracowało na budowach dla firmy Nydal Limited, za co otrzymywali 200-250 euro tygodniowo. Kiedy pracodawca obniżył im zarobki do 100-125 euro, wyjaśniając, że jest to spowodowane wzrostem stawek podatkowych, postanowili walczyć o swoje prawa w sądzie. Pomoc prawną zapewniła im irlandzka centrala związkowa SIPTU. Sąd orzekł, że firma łamała prawo, zaniżając stawki i zmuszając do pracy po 12 godzin przez siedem dni w tygodniu.

Europejskie walcowanie
Ponad 2 mld zł zainwestuje w polskie huty koncern Mittal Steel. Najważniejszą inwestycją ma być budowa nowej walcowni gorącej blach w Hucie Sendzimira w Krakowie. Prace, które będą kosztować 1,15 mld zł, zakończą w grudniu 2006 r. Nowa walcownia pod względem standardu dorówna najlepszym tego typu obiektom w Europie. Będzie produkować blachy przeznaczone dla branży samochodowej, paliwowej i naftowej. Zmodernizowane będą też Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej i walcownia w Sosnowcu. W ten sposób koncern realizuje zobowiązania wynikające z umowy prywatyzacyjnej, dzięki której przejął 70 proc. polskiego rynku stali.

 

Bessa
Świat

Internet halt!
Vodafone Germany zamierza uniemożliwić swoim abonentom odbieranie rozmów ze Skype`a i innych telefonów internetowych. Heiko Witzke, rzecznik prasowy firmy, poinformował, że miałoby to nastąpić w 2007 r. Darmowy program Skype umożliwia bezpłatną rozmowę z osobą siedzącą przy podłączonym do sieci komputerze w dowolnym miejscu na świecie, a za niewielką opłatę (0,017 euro za minutę) można się dzięki niemu połączyć z telefonami stacjonarnymi i komórkowymi. Już 137 mln internautów korzysta z programu Skype. Nic więc dziwnego, że Niemcy chcą za wszelką cenę pozbyć się konkurencji.

Aprecjacja pozorowana
Chiny dokonały aprecjacji swojej waluty, obniżając kurs juana o 2 proc. i wiążąc go z koszykiem walut. Aprecjacja była odpowiedzią na naciski Amerykanów domagających się dostosowania siły chińskiej waluty do siły chińskiej gospodarki. Państwo Środka gwałtownie zwiększa eksport i wypracowuje kolosalną nadwyżkę handlową z USA. Stały kurs juana przy niskiej inflacji i szybko rosnącej wydajności pracy powodował, że eksport - zwłaszcza na rynek amerykański - stawał się coraz bardziej opłacalny. Analitycy przyjęli decyzję Pekinu z ulgą, jako "pierwszy krok". Mam inne zdanie na ten temat. Niewielka aprecjacja nie wpłynie w znaczący sposób na sytuację handlową Chin. Pozornie ustępując przed żądaniami partnerów, Pekin faktycznie nie cofnął się nawet o jotę.

 

Polska

Propaganda sukcesu Belki
Marek Belka obiecał przyspieszenie rocznego wzrostu PKB według formuły: "1-3-5- -7". Już wydawało się, że słowa dotrzymał. PKB w ubiegłym roku powiększył się o 5,3 proc. Niestety, pierwszy kwartał tego roku pokazał, że gramy nie w tempie allegro, lecz co najwyżej adagio. PKB obecnie rośnie tylko mniej więcej o 2 proc. Po ogłoszeniu czerwcowych danych o produkcji (wzrost o 6,8 proc.) zachwycony minister finansów Mirosław Gronicki ogłosił, że Polska znów ruszyła do galopu. To już nawet nie jest kłamstwo, to bezczelność. Świeto Bożego Ciała w tym roku wypadło w maju i w czerwcu był jeden dzień roboczy więcej, czyli 5 proc. czasu pracy. Jeżeli te 5 proc. odejmiemy, to wzrost produkcji zmniejszy się do niecałych 2 proc. I tyle też wynosi - bo łącznie w maju i czerwcu produkcja spadła o 0,2 proc. A ponieważ przemysł to podstawowy dział gospodarki, w obiecane przyspieszenie tempa wzrostu PKB trudno uwierzyć. Dla osiągnięcia wymarzonego przez rząd wskaźnika rocznego trzeba, by wzrost PKB jesienią przyspieszył do 5,5 proc. Jest to możliwe, ale równie prawdopodobne jak wygrana SLD w wyborach.
Michał Zieliński

Drogi bak
Nie będzie obniżki akcyzy na paliwa - informuje wiceminister finansów Jarosław Neneman. To odpowiedź resortu na apele Polskiej Izby Paliw Płynnych, która uważa, że obniżka akcyzy na benzynę mogłaby wynieść 30 gr na litrze, a oleju napędowego - 10 gr. Akcyza stanowi 38 proc. ceny paliwa. Jej zmniejszenie mogłoby powstrzymać szybki wzrost cen paliw, który zagraża rozwojowi gospodarczemu, podwyższając koszty produkcji i napędzając inflację. Obecnie za litr benzyny PB 95 trzeba zapłacić przeciętnie 4,24 zł. Eksperci przewidują, że w najbliższym czasie cena może wzrosnąć do 4,3 zł za litr, a jeżeli cena ropy naftowej zbliży się do 70 USD za baryłkę - nawet do 5 zł za litr.

 


Notowania

 



Kolejka do księgi wieczystej
Polska należy do krajów z najgorszym dostępem do usług notarialnych - 1609 notariuszy obsługuje 38 mln ludzi. W podobnej do Polski Hiszpanii notariuszy jest prawie dwa razy więcej - 2950. Sytuacja się u nas poprawia, ale nieznacznie (w 2001 r. notariusz przypadał na 25 584 klientów, dziś - na 23 725). Nadal blokowany jest dostęp do zawodu notariusza prawnikom po studiach. Powolne tempo zmian powoduje, że to klienci zabiegają o notariuszy, a nie odwrotnie, czego wynikiem są wysokie ceny usług.

 



Od hitu do kitu  

Zrób to sam
Danuta Młodzikowska i Bjoern Lunden podejmują nierówną walkę z biurokratycznym systemem i tłumaczą, jak szybko i sprawnie założyć jednoosobową firmę. Napisana w prosty sposób "Jednoosobowa firma" to poradnik przeznaczony dla ludzi z dobrym pomysłem na małe przedsiębiorstwo. Autorzy radzą, w jaki sposób przebrnąć przez gąszcz przepisów bez konieczności zatrudnienia prawnika i księgowego. W książce znalazły się wzory druków wraz z objaśnieniami oraz ciekawe wskazówki. Są również adresy i telefony, pod którymi można uzyskać inne porady. Przeraża jedynie, że do wyjaśnienia, jak założyć jednoosobową firmę, potrzeba aż 370 stron. No cóż, mieszkamy w Polsce. (ał)

Okładka tygodnika WPROST: 30/2005
Więcej możesz przeczytać w 30/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2005 (1182)

  • Wprost od czytelników 31 lip 2005 CZY WIESZ, CO JESZ? Autorzy artykułu "Czy wiesz co jesz?" ( nr 29) stawiają pytanie: co jeść, by nie szkodziło? My znamy odpowiedź: trzeba szukać na rynku żywności ekologicznej, czyli naturalnej. Jej pochodzenie powinno być... 5
  • Na stronie - Profesorki atakują 31 lip 2005 Prawdziwy inteligent powinien być letnim ciołkiem, który nie ma żadnych poglądów Achtundachtzig Professoren: Vaterland, du bist verloren" (88 profesorów: ojczyzno, jesteś zgubiona). Ponieważ czasy są feministyczne, słowo "profesorów" powinno być w tym powiedzonku zamienione... 5
  • Skaner 31 lip 2005 POLITYKA STOSOWANA Plan Kwaśniewskiego Aleksander Kwaśniewski chce na fundamencie SLD po wyborach utworzyć nową partię lewicową. Realizacją planu ma się zająć Krzysztof Janik, który podporządkował sobie formalnego lidera sojuszu... 8
  • Dossier 31 lip 2005 JAN ROKITA lider Platformy Obywatelskiej "Uczciwość w polityce i niskie podatki jako sposób walki z bezrobociem. To albo śmierć" TOK FM ANDRZEJ LEPPER szef Samoobrony "Gdybym widział tylko same plusy i wszystko och!,... 9
  • Sawka czatuje 31 lip 2005 10
  • Kadry 31 lip 2005 Józef Oleksy - zejście do Senatu 11
  • Ryba po polsku - Głos wołającego na puszczy 31 lip 2005 Jeden Miller się obraża, a drugi chowa pieniądze. To nie może być zbieg okoliczności Krzyż Pański z tymi Millerami. Jeden Miller oblegał Jasną Górę i strzelał z kolubryny. Drugi Miller się obraził i zapowiedział emigrację do miasta Łodzi. Trzeci Miller zachomikował ponad 700... 14
  • Playback 31 lip 2005 15
  • Poczta 31 lip 2005 Kłamstwo Borowskiego? Błędna jest informacja zawarta w tekście "Kłamstwo Borowskiego?" (nr 26), jakoby skarb państwa - wówczas gdy byłem szefem Urzędu Rady Ministrów - zbył 2 proc. udziałów wydawnictwa... 15
  • Z życia koalicji 31 lip 2005 KIEDY DO KIOSKÓW TRAFIŁ POPRZEDNI NUMER "WPROST", w którym chcieliśmy się zakładać, że Tomasz Nałęcz prędzej czy później zdradzi Borowskiego i trafi pod skrzydła Cimoszewicza, nie sądziliśmy, że będzie... 16
  • Z życia opozycji 31 lip 2005 JAN ROKITA, JAK CO TYDZIEŃ, obrażał partię Kaczyńskich oraz burzył koalicję PO i PiS. Nuda. CZAS JAKIŚ NIE SŁYSZANY JAROSŁAW Kalinowski (PSL) wierzy, że jego notowania w kampanii prezydenckiej pójdą w górę, bo... 17
  • Nałęcz - Niewłaściwe pochodzenie 31 lip 2005 Wystarczy być zwolennikiem PiS, by automatycznie zyskać certyfikat przynależności do AK Obserwacja naszego życia politycznego dostarcza podręcznikowych przykładów różnic dzielących rządy autorytarne od demokratycznych. Raz jeszcze potwierdza się, że największa z tych... 18
  • Fotoplastykon 31 lip 2005 © H. Sawka www.przyssawka.pl 19
  • Województwo londyńskie 31 lip 2005 Już 300 tysięcy londyńczyków to Polacy Jeśli wybierasz się do Londynu na wakacje, właściwie nie musisz znać angielskiego. W metrze, autobusie, hotelu, restauracji czy pubie zawsze znajdzie się ktoś, kto mówi po polsku. Często w pubie czy restauracji pracuje kilkoro Polaków.... 20
  • Pierwszy polski Londyn 31 lip 2005 W autobusach przejeżdżających przez Ealing i Earl`s Court do niedawna było słychać głos konduktora anonsującego "polski korytarz" Pierwsi przybyli na Wyspy Brytyjskie Polacy ranni pod Narwikiem - marynarze i podhalańczycy. Była wiosna 1940 r. i mimo niepowodzenia w Norwegii... 32
  • Cel Polska 31 lip 2005 Atakując Polskę, islamscy ekstremiści mogą wpłynąć na wynik wyborów i doprowadzić do wycofania polskich sił z Iraku 34
  • Manifest Millera 31 lip 2005 Z rynkiem nie warto się spierać - w ostateczności to on zawsze ma rację 38
  • System Kwaśniewskiego 31 lip 2005 W PRL wszystko wprawdzie należało do państwa, ale państwo należało do partii Dlaczego tak wielu osobom nie spodobały się sprzeciwy wobec obecności Aleksandra Kwaśniewskiego na obchodach 25-lecia Sierpnia `80 i propozycja PiS, by zdegradować generała Jaruzelskiego? I... 40
  • Giełda 31 lip 2005 Już 35 tys. osób chce polecieć w kosmos z Virgin Galactic, siostrzaną spółką Virgin Atlantic 42
  • Gazostrojka 31 lip 2005 Urynkowienie cen gazu przez Rosjan tyle ma wspólnego z wolnym rynkiem, ile pieriestrojka z demokracją 44
  • Podwodna łódź żaglowa 31 lip 2005 PiS proponuje program umiarkowanie szybkiej katastrofy Euro - nie, niskie stopy procentowe - tak, podatek liniowy - nie, zarżnąć klasę średnią - tak. Ulga rodzinna i mieszkanie dla każdego, prywatyzacja bez prywatyzacji... To najważniejsze elementy programu gospodarczego... 50
  • Skrzydlaty byk 31 lip 2005 Na wojnę z Coca-Colą i Pepsi idzie Dietrich Mateschitz, twórca Red Bulla, najbogatszy Austriak Na red bullu najbogatszy Austriak Dietrich Mateschitz zarobił ponad 2 mld USD. Teraz ma nowy pomysł, który ma podwoić jego majątek - to aqualuna, woda butelkowana podczas pełni... 54
  • Załatwione odmownie - Socjalizm albo uczciwość 31 lip 2005 Socjalizm jest to najdłuższa i najbardziej uciążliwa droga od kapitalizmu do kapitalizmu Słuchając ekonomicznego bełkotu z trybuny sejmowej, głupot z ust liderów partii politycznych czy wreszcie dyskusji o gospodarce, w których większość uczestników wykazuje płyciznę... 58
  • Supersam 31 lip 2005 60
  • Mądry jak but 31 lip 2005 "Inteligentne" obuwie dopasowane do kinetyki i anatomii stopy stało się strategicznym produktem największych koncernów obuwniczych. Po pierwszym bucie z wmontowanym silniczkiem Adidasa i ergonomicznym modelu firmy Nike z... 60
  • Męski niezbędnik 31 lip 2005 Ponad połowa ankietowanych mężczyzn w Polsce twierdzi, że przykłada dużą wagę do estetyki swego ciała, a co czwarty przyznaje, że uważnie śledzi nowe trendy - wynika z ostatnich badań IPSOS. Modę na metroseksualność podchwytują... 60
  • Cytrusy pod prysznic 31 lip 2005 Aż o 600 proc. rocznie wzrasta w Polsce sprzedaż żelów pod prysznic o właściwościach aromaterapeutycznych i energetyzujących, podczas gdy sprzedaż tradycyjnego mydła w kostce w ciągu ostatnich trzech lat spadła o 20 proc. Żel pod... 60
  • Heroiczni naiwniacy 31 lip 2005 Niektórzy Niemcy mówią o polskim kulcie maryjnym tak, jakby był on większym zagrożeniem niż partie neonazistowskie w ich kraju 62
  • Brzuch, który mówi 31 lip 2005 Odsłonięte płaskie brzuchy kobiet symbolizują wolność i młodość 66
  • Plażowa animacja 31 lip 2005 Mariusz Czerkawski, Małgorzata Potocka i Zbigniew Górny gościli w miasteczkach Happy Events i uczyli, czym jest dobra wakacyjna rozrywka Ten, kto próbuje oddzielić edukację od rozrywki, nie powinien się zajmować żadną z tych dziedzin" - mawiał Marshall McLuhan, kanadyjski... 69
  • Republika szamanów 31 lip 2005 10 miejsc, które musisz zobaczyć: Budrewicz odkrywa Tuwę Ustalenie, czy Tuwa naprawdę istnieje, stwarza trudności. Gdy z ciekawości pytam, otrzymuję takie odpowiedzi: "Wiadomo, to miasto gdzie wyrabiają samowary"; "To państewko na Pacyfiku", "Może to jedna z nowych gwiazd?".... 70
  • Polacy na Kremlu 31 lip 2005 Dzięki atrakcyjności polskiego modelu demokratycznego Dymitr Samozwaniec 400 lat temu zasiadł na tronie carów Czterysta lat temu Polaków na Kremlu było wyjątkowo wielu. Była nawet polska caryca - wojewodzianka sandomierska Maryna z rodu Mniszchów. W lipcu mija czterechsetna... 74
  • Know-how 31 lip 2005 Dane komputerowe można przesyłać przez ciało człowieka - twierdzą specjaliści z japońskiej firmy NTT 78
  • Francuski paradoks w Polsce 31 lip 2005 Najlepiej służą zdrowiu czerwone wina wytwarzane z winogron uprawianych na północy 80
  • Rak umysłu 31 lip 2005 Leczenie medytacją jest jak podpieranie zapałką wskaźnika paliwa w samochodzie Doskonałe ciało jest podstawą wszelkiego działania, a najlepiej uczynić je takim przez medytację - przekonują stare indoaryjskie pisma. Tylko w USA medytację uprawia ponad 10 mln osób - dwukrotnie... 86
  • Bez granic 31 lip 2005 Brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych poszukuje kandydata na ambasadora przy Watykanie za pośrednictwem anonsów w prasie 88
  • Smoczy apetyt 31 lip 2005 Rosja i Chiny tworzą azjatycki Układ Warszawski "Rząd rosyjski nie tylko nie chciał, lecz wręcz szczerze żałował zajęcia miasta, a ten stan na pewno nie zostanie utrzymany" - tłumaczył zaniepokojonemu brytyjskiemu ambasadorowi Aleksander Gorczakow, szef carskiej dyplomacji,... 90
  • Krwawi kochankowie aniołów 31 lip 2005 W kurorcie Szarm el-Szejk terroryści zadali cios prezydentowi Egiptu 94
  • Kanclerz z DDR 31 lip 2005 Mniej Francji, więcej Ameryki - oto europejski program Angeli Merkel 96
  • Piąta wojna Izraela? 31 lip 2005 Prawdziwy inteligent powinien być letnim ciołkiem, który nie ma żadnych poglądów Achtundachtzig Professoren: Vaterland, du bist verloren" (88 profesorów: ojczyzno, jesteś zgubiona). Ponieważ czasy są feministyczne, słowo "profesorów" powinno być w tym powiedzonku zamienione... 98
  • Hamulec puczu 31 lip 2005 Palestyńczycy nie mają co liczyć na wojnę domową w Izraelu 101
  • Menu 31 lip 2005 KRÓTKO PO WOLSKU   Kaganiec Szarika Dotarła do nas wiadomość, że niemieckie Centrum przeciw Wypędzeniom w Berlinie organizuje szeroki dział muzealny i zwraca się do darczyńców z prośbą o eksponaty. Płyną więc... 102
  • Recenzje 31 lip 2005 104
  • Akcja Superemeryta 31 lip 2005 ***** Co się stanie, jeśli dzieci suberbohaterów zwrócą się przeciwko sobie i rozpętają prawdziwą apokalipsę? Wtedy tylko jedna postać może uratować świat. Po dziesięciu latach emerytury podstarzały Superman postanawia wrócić ze... 104
  • Rimbaudowie z Times Square 31 lip 2005 ***/* "Szary dzień, czerwone światło żarówki, jeszcze nigdy nie słyszałem takiej historii z ust żadnego człowieka z wyjątkiem tych wspaniałych facetów, których znałem w młodości, wielkich bohaterów Ameryki, z którymi się... 104
  • Batman - zmartwychwstanie 31 lip 2005 **** Istnieje pewna symetria między "Gwiezdnymi wojnami - Zemstą Sithów" a "Batmanem - Początkiem". Zarówno młody Anakin Skywalker, jak i Bruce Wayne otrzymują rozkaz ścięcia głowy rzekomego zdrajcy. Od wykonania tego... 104
  • Gniewni z Miasta Aniołów 31 lip 2005 ***/* Do dziś to Robert Altman był mistrzem filmowych puzzli. Wielu twórców próbowało naśladować jego styl wielowątkowej narracji, znany z "Nashville" czy "Na skróty", ale nie dorastali mu do pięt. I oto wreszcie... 104
  • Prywatne życie Stuarta 31 lip 2005 **** Stuart A. Staples jest obdarzony jednym z najbardziej charakterystycznych głosów we współczesnym rocku. Jego głęboki baryton o ciemnym kolorycie decyduje o tożsamości muzyki kultowej brytyjskiej formacji Tindersticks i jest stawiany w... 104
  • Pożegnanie z upiorami 31 lip 2005 Rozpaczliwym skokiem w wolność stała się 50 lat temu wystawa młodych plastyków w Arsenale Wyglądało to na jeszcze jedną imprezę w ramach prowadzonej od lat "walki o pokój", która miała przekonać świat, że komunizm jest ludzki i łagodny. Na taki efekt zorganizowanej 21 lipca... 106
  • Pojedynek tytanów 31 lip 2005 Bayreuth Wagnera kontra Salzburg Mozarta Latem Europa ma dwie stolice muzyczne: austriacki Salzburg i niemiecki Bayreuth. Toczą one zaciętą wojnę o pierwszeństwo: oba festiwale odbywają się w tym samym czasie, a miasta dzieli nie większa odległość niż Warszawę od Krakowa,... 110
  • Janosik z Kalifornii 31 lip 2005 Zorro, niegdysiejszy macho, stał się współczesnym mężczyzną metroseksualnym 112
  • Ueorgan Ludu 31 lip 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 30 (145) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 25 lipca 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Amerykańskie gazety, chodzące - jak wiadomo - na... 113
  • Skibą w mur - Ranking kotleciarzy 31 lip 2005 Dzień bez notowań, rankingów czy list przebojów jest dniem straconym Żyjemy w epoce, w której życiem medialnym zawładnęła statystyka. Każdy dzień bez notowań, rankingów czy list przebojów jest dniem straconym. Od czasu gdy pewien amerykański naukowiec dzięki badaniom... 114

ZKDP - Nakład kontrolowany