Republika szamanów

Republika szamanów

Dodano: 
10 miejsc, które musisz zobaczyć: Budrewicz odkrywa Tuwę Ustalenie, czy Tuwa naprawdę istnieje, stwarza trudności. Gdy z ciekawości pytam, otrzymuję takie odpowiedzi: "Wiadomo, to miasto gdzie wyrabiają samowary"; "To państewko na Pacyfiku", "Może to jedna z nowych gwiazd?". Szczęśliwie nikt nie twierdził, że to rodowa siedziba Juliana Tuwima... Wyjątkowi erudyci przypominali sobie, że pierwsze na świecie znaczki pocztowe ukazały się w azjatyckiej Tuwie. Tylko istni mędrcy słyszeli coś o pisarzu Ferdynandzie Antonim Ossendowskim, który gdzieś w okolicach Mongolii, a więc i Tuwy, krążył. Że gdzieś tam doszło do jego spotkania z legendarnym baronem Ungernem.
Niech owaa ma cię w swojej opiece!
Do Tuwy poleciałem samolotem. Ląduje się w mieście Kyzył - stolicy dawnego Urianhaju, a obecnej Tuwy, czyli autonomicznej republiki Federacji Rosyjskiej. Kraj ma obszar połowy Polski, ale żyje tam nie więcej ludzi niż w dużej dzielnicy Warszawy: około 300 tysięcy. Gdzieś tu, po spotkaniu z rzeką Bij-Chem, bierze początek Ulug-Chem, czyli wielki Jenisej, a nad nim stoi obelisk oznaczający środek Azji. Ten środek ustalił w 1910 r. angielski uczony i odkrywca Alexander Carruhers. Brzmi to dumnie, więc mało kto się przejmuje, że do miana centrum kontynentu przyznaje się tuzin innych miejsc między Uralem a Japonią. Tak czy inaczej, fotografia na tle obelisku upamiętniającego środek Azji jest obowiązkowa. Bez niej czułbym się jak bez paszportu.
Tuwa jest krajem przyjaznym ludziom i nikt tu nikomu nie zamierza dokuczać. Niczego się dzisiaj tu nie ukrywa, nawet szamańskich tradycji. Pokazuje się liczne miejsca duchów opiekuńczych - owaa. Przeważnie są to kopce kamieni lub drzewa obwieszone paskami różnokolorowego materiału. Zaprasza się w Góry Sajańskie, na obszerne połoniny pełne owiec, kóz, jaków, wielbłądów, a także pasących się marałów - jeleni o imponującym porożu. Po wyżynach galopują jeźdźcy na koniach; przeważnie chłopcy nigdy nie uczeni konnej jazdy, dosiadający wierzchowców na oklep.

Korytarz Hunów
Na stołecznych ulicach oraz w mniejszych miastach i osadach słyszy się język tuwiński, rzadziej rosyjski. Tuwa jest bodaj jedyną republiką w Federacji Rosyjskiej, gdzie tubylcy stanowią większość ludności. Zadziwiające, w jak wielkim stopniu zachowali od VII wieku swoją odrębność. A historię mieli dramatyczną. Rządzili nimi kolejni najeźdźcy: Ujgurzy, Kirgizi, Mongołowie, Chińczycy. Przeciw tym ostatnim wybuchło kilka krwawych powstań, a jedno z nich trwało aż dwadzieścia lat (1864-1884).
Po wizycie w Tuwie przed kilkunastu laty pisałem: "Trudne i niebezpieczne było życie w kraju stanowiącym korytarz Hunów, potem obszar ścierających się wpływów Rosji i Chin. Kraju feudałów i pasterzy, Nojonów i Aratów. Władza chińsko-mandżurska skończyła się w roku 1912. Pomogła w tym Rosja, która po dwóch latach objęła protektorat nad niepodległym państwem, a później (w 1921 r.) zaanektowała całe terytorium pod nazwą Tuwińskiej Republiki Ludowej, przekształconej 70 lat później w republikę o przymiotniku `autonomiczna`. I choć Moskwa trzymała dłoń na semipaństewku, mieszkańcy gór i wyżyn na granicy Mongolii pozostawali wierni tradycji i zachowywali suwerenność myślenia. W 1992 r. powitali u siebie Dalajlamę, traktując go jak głowę państwa tybetańskiego i podkreślając duchową z nim łączność; w czasie wizyty Dalajlama poświęcił nową flagę republiki Tuwy".

Plac Lenina Pasterza
Centrum stolicy, gdzie wznosi się budynek teatru, nosi nazwę placu Arata (pasterza), a nie - jak do niedawna - placu Lenina. Stamtąd wieczorami grupki młodzieży zmierzają nad brzeg Jeniseju. Nikomu nie przeszkadzają unoszące się nad głowami czarne ptaki - podobno gatunek małych sępów. Przy obelisku odbywa się rytuał fotografowania. Niemal wszyscy noszą teraz z sobą komórkowe telefony. Przybyło też samochodów osobowych; gdy byłem tu pierwszy raz, na jezdniach panowała zupełna pustka, więc ze zdumieniem oglądałem scenę czołowego zderzenia dwóch bardzo powoli jadących aut.
Ważne w życiu 70-tysięcznego Kyzyłu, zwłaszcza jego młodego pokolenia, są odwiedziny w internetowch kawiarenkach. Działa tam też sporo restauracji i kawiarń. Sklepy są pełne towarów zachodniego pochodzenia. Oczywiście działają bankomaty. Słyszy się często język angielski, nauczany w wielu tuwińskich szkołach. Tuwa ma własny program telewizyjny i radiowy, dzięki czemu wszyscy mogą oglądać reklamy Coca-Coli i słuchać prezydenta republiki Szerig-ooł Oorżaka. Dzięki mediom popularne są zespoły kultywujące narodową sztukę gardłowego śpiewu.
Rzadko namawiam do odwiedzania muzeów, ale Kyzył będzie wyjątkiem. Bo zbiór zgromadzonych w muzeum narodowym starych fotografii jest wręcz niewiarygodny: ludzie w skórach i futrach, człowiek trzymany w dybach, nauka pisania na tabliczkach wysmarowanych zwierzęcym tłuszczem (papieru nie było), odrąbane przez Chińczyków i osadzone na żerdziach głowy, pierwszy samolot na niebie i tłumy osłupiałych gapiów.
Przed laty pytałem w Kyzyle, czy istnieje szansa na rozmowę z jakimś szamanem. Nie udało się. Dziś w każdym kożunie (województwie) działają szamani, niekiedy kobiety. To już element tuwińskiego folkloru: mówi się, że ci ludzie są w stałym kontakcie z duchami, że nauczają, jak należy żyć, udzielają porad medycznych. Gdy słyszy się gdzieś z oddali rytmiczne uderzenia bębna, można się domyślać trwającego właśnie szamańskiego seansu. Animizm, totemizm, a nawet fetyszyzm zawsze były tolerowane, a teraz są wielce wpływowe w kraju na pograniczu kultur i politycznych stref.

Byle nie araga!
Polecam wyprawę na mongolskie pogranicze. Droga, którą się jedzie, jest jak koryto wyschniętej rzeki. Dokoła brzozy, modrzewie, syberyjskie limby. A dalej i wyżej - tajga, tundra wysokogórska. Przez drogę przebiegają stadka owiec o czarnych pyszczkach. Czasem melduje się tabun koni lub pojedynczy jeździec. Praży słońce, pada deszcz lub grad, w perspektywie kręci się mała trąba powietrzna. Nadlatują ptaki, zapowiadając bliskość ludzkich siedzib. Wreszcie, blisko granicznej rzeki Naryn, pierwsze jurty i trawy: długie, smagane przez wiatr.
Wchodząc na pograniczu do brezentowej jurty, myślałem tylko, czy gościnni czabani (pasterze) nie każą mi pić aragi, czyli miejscowego kumysu, i jeść baranich flaków. Na szczęście do tego nie doszło. Usiedliśmy na niskich krzesełkach i słuchałem opowieści o sukcesach i kłopotach, o ciągłych zmianach pogody, o tym, jak do pobliskiej jurty zszedł z gór niedźwiedź i porwał barana. W tym czasie przez rozległe pastwisko galopowały konie z dosiadającymi ich chłopakami o ciemnej skórze. Raz po raz któryś z jeźdźców rzucał lasso na niepokornego rumaka. Czułem się jak w Teksasie. A potem odjechaliśmy w konnej honorowej asyście. I tak jest w Tuwie wszędzie - ciekawie i serdecznie. W każdym z pięciu tuwińskich miast, w dziesiątkach tuzinów wsi, osad i jurt. Także w rzadkich wioskach starowierców, np. w Erżeju, gdzie wszyscy mają białą skórę i włosy blond. Trzeba wyjątkowego trafu, by gdzieś blisko mongolskiej granicy dostrzec posępne twarze przemytników, byś może ludzi narkobiznesu. Tych lepiej omijać szerokim łukiem.
Jak dotrzeć do Tuwy? To proste jak transsyberyjska linia kolejowa: pociągiem do Moskwy, stamtąd pociągiem do Abakanu (trzy i pół doby), potem już tylko jakieś pięćset kilometrów autobusem do Kyzyłu. Kto bardziej ceni czas niż pieniądze, może lecieć samolotem - bilet z Moskwy do Tuwy kosztuje około 1000 zł.
Okładka tygodnika WPROST: 30/2005
Więcej możesz przeczytać w 30/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2005 (1182)

  • Wprost od czytelników 31 lip 2005 CZY WIESZ, CO JESZ? Autorzy artykułu "Czy wiesz co jesz?" ( nr 29) stawiają pytanie: co jeść, by nie szkodziło? My znamy odpowiedź: trzeba szukać na rynku żywności ekologicznej, czyli naturalnej. Jej pochodzenie powinno być... 5
  • Na stronie - Profesorki atakują 31 lip 2005 Prawdziwy inteligent powinien być letnim ciołkiem, który nie ma żadnych poglądów Achtundachtzig Professoren: Vaterland, du bist verloren" (88 profesorów: ojczyzno, jesteś zgubiona). Ponieważ czasy są feministyczne, słowo "profesorów" powinno być w tym powiedzonku zamienione... 5
  • Skaner 31 lip 2005 POLITYKA STOSOWANA Plan Kwaśniewskiego Aleksander Kwaśniewski chce na fundamencie SLD po wyborach utworzyć nową partię lewicową. Realizacją planu ma się zająć Krzysztof Janik, który podporządkował sobie formalnego lidera sojuszu... 8
  • Dossier 31 lip 2005 JAN ROKITA lider Platformy Obywatelskiej "Uczciwość w polityce i niskie podatki jako sposób walki z bezrobociem. To albo śmierć" TOK FM ANDRZEJ LEPPER szef Samoobrony "Gdybym widział tylko same plusy i wszystko och!,... 9
  • Sawka czatuje 31 lip 2005 10
  • Kadry 31 lip 2005 Józef Oleksy - zejście do Senatu 11
  • Ryba po polsku - Głos wołającego na puszczy 31 lip 2005 Jeden Miller się obraża, a drugi chowa pieniądze. To nie może być zbieg okoliczności Krzyż Pański z tymi Millerami. Jeden Miller oblegał Jasną Górę i strzelał z kolubryny. Drugi Miller się obraził i zapowiedział emigrację do miasta Łodzi. Trzeci Miller zachomikował ponad 700... 14
  • Playback 31 lip 2005 15
  • Poczta 31 lip 2005 Kłamstwo Borowskiego? Błędna jest informacja zawarta w tekście "Kłamstwo Borowskiego?" (nr 26), jakoby skarb państwa - wówczas gdy byłem szefem Urzędu Rady Ministrów - zbył 2 proc. udziałów wydawnictwa... 15
  • Z życia koalicji 31 lip 2005 KIEDY DO KIOSKÓW TRAFIŁ POPRZEDNI NUMER "WPROST", w którym chcieliśmy się zakładać, że Tomasz Nałęcz prędzej czy później zdradzi Borowskiego i trafi pod skrzydła Cimoszewicza, nie sądziliśmy, że będzie... 16
  • Z życia opozycji 31 lip 2005 JAN ROKITA, JAK CO TYDZIEŃ, obrażał partię Kaczyńskich oraz burzył koalicję PO i PiS. Nuda. CZAS JAKIŚ NIE SŁYSZANY JAROSŁAW Kalinowski (PSL) wierzy, że jego notowania w kampanii prezydenckiej pójdą w górę, bo... 17
  • Nałęcz - Niewłaściwe pochodzenie 31 lip 2005 Wystarczy być zwolennikiem PiS, by automatycznie zyskać certyfikat przynależności do AK Obserwacja naszego życia politycznego dostarcza podręcznikowych przykładów różnic dzielących rządy autorytarne od demokratycznych. Raz jeszcze potwierdza się, że największa z tych... 18
  • Fotoplastykon 31 lip 2005 © H. Sawka www.przyssawka.pl 19
  • Województwo londyńskie 31 lip 2005 Już 300 tysięcy londyńczyków to Polacy Jeśli wybierasz się do Londynu na wakacje, właściwie nie musisz znać angielskiego. W metrze, autobusie, hotelu, restauracji czy pubie zawsze znajdzie się ktoś, kto mówi po polsku. Często w pubie czy restauracji pracuje kilkoro Polaków.... 20
  • Pierwszy polski Londyn 31 lip 2005 W autobusach przejeżdżających przez Ealing i Earl`s Court do niedawna było słychać głos konduktora anonsującego "polski korytarz" Pierwsi przybyli na Wyspy Brytyjskie Polacy ranni pod Narwikiem - marynarze i podhalańczycy. Była wiosna 1940 r. i mimo niepowodzenia w Norwegii... 32
  • Cel Polska 31 lip 2005 Atakując Polskę, islamscy ekstremiści mogą wpłynąć na wynik wyborów i doprowadzić do wycofania polskich sił z Iraku 34
  • Manifest Millera 31 lip 2005 Z rynkiem nie warto się spierać - w ostateczności to on zawsze ma rację 38
  • System Kwaśniewskiego 31 lip 2005 W PRL wszystko wprawdzie należało do państwa, ale państwo należało do partii Dlaczego tak wielu osobom nie spodobały się sprzeciwy wobec obecności Aleksandra Kwaśniewskiego na obchodach 25-lecia Sierpnia `80 i propozycja PiS, by zdegradować generała Jaruzelskiego? I... 40
  • Giełda 31 lip 2005 Już 35 tys. osób chce polecieć w kosmos z Virgin Galactic, siostrzaną spółką Virgin Atlantic 42
  • Gazostrojka 31 lip 2005 Urynkowienie cen gazu przez Rosjan tyle ma wspólnego z wolnym rynkiem, ile pieriestrojka z demokracją 44
  • Podwodna łódź żaglowa 31 lip 2005 PiS proponuje program umiarkowanie szybkiej katastrofy Euro - nie, niskie stopy procentowe - tak, podatek liniowy - nie, zarżnąć klasę średnią - tak. Ulga rodzinna i mieszkanie dla każdego, prywatyzacja bez prywatyzacji... To najważniejsze elementy programu gospodarczego... 50
  • Skrzydlaty byk 31 lip 2005 Na wojnę z Coca-Colą i Pepsi idzie Dietrich Mateschitz, twórca Red Bulla, najbogatszy Austriak Na red bullu najbogatszy Austriak Dietrich Mateschitz zarobił ponad 2 mld USD. Teraz ma nowy pomysł, który ma podwoić jego majątek - to aqualuna, woda butelkowana podczas pełni... 54
  • Załatwione odmownie - Socjalizm albo uczciwość 31 lip 2005 Socjalizm jest to najdłuższa i najbardziej uciążliwa droga od kapitalizmu do kapitalizmu Słuchając ekonomicznego bełkotu z trybuny sejmowej, głupot z ust liderów partii politycznych czy wreszcie dyskusji o gospodarce, w których większość uczestników wykazuje płyciznę... 58
  • Supersam 31 lip 2005 60
  • Mądry jak but 31 lip 2005 "Inteligentne" obuwie dopasowane do kinetyki i anatomii stopy stało się strategicznym produktem największych koncernów obuwniczych. Po pierwszym bucie z wmontowanym silniczkiem Adidasa i ergonomicznym modelu firmy Nike z... 60
  • Męski niezbędnik 31 lip 2005 Ponad połowa ankietowanych mężczyzn w Polsce twierdzi, że przykłada dużą wagę do estetyki swego ciała, a co czwarty przyznaje, że uważnie śledzi nowe trendy - wynika z ostatnich badań IPSOS. Modę na metroseksualność podchwytują... 60
  • Cytrusy pod prysznic 31 lip 2005 Aż o 600 proc. rocznie wzrasta w Polsce sprzedaż żelów pod prysznic o właściwościach aromaterapeutycznych i energetyzujących, podczas gdy sprzedaż tradycyjnego mydła w kostce w ciągu ostatnich trzech lat spadła o 20 proc. Żel pod... 60
  • Heroiczni naiwniacy 31 lip 2005 Niektórzy Niemcy mówią o polskim kulcie maryjnym tak, jakby był on większym zagrożeniem niż partie neonazistowskie w ich kraju 62
  • Brzuch, który mówi 31 lip 2005 Odsłonięte płaskie brzuchy kobiet symbolizują wolność i młodość 66
  • Plażowa animacja 31 lip 2005 Mariusz Czerkawski, Małgorzata Potocka i Zbigniew Górny gościli w miasteczkach Happy Events i uczyli, czym jest dobra wakacyjna rozrywka Ten, kto próbuje oddzielić edukację od rozrywki, nie powinien się zajmować żadną z tych dziedzin" - mawiał Marshall McLuhan, kanadyjski... 69
  • Republika szamanów 31 lip 2005 10 miejsc, które musisz zobaczyć: Budrewicz odkrywa Tuwę Ustalenie, czy Tuwa naprawdę istnieje, stwarza trudności. Gdy z ciekawości pytam, otrzymuję takie odpowiedzi: "Wiadomo, to miasto gdzie wyrabiają samowary"; "To państewko na Pacyfiku", "Może to jedna z nowych gwiazd?".... 70
  • Polacy na Kremlu 31 lip 2005 Dzięki atrakcyjności polskiego modelu demokratycznego Dymitr Samozwaniec 400 lat temu zasiadł na tronie carów Czterysta lat temu Polaków na Kremlu było wyjątkowo wielu. Była nawet polska caryca - wojewodzianka sandomierska Maryna z rodu Mniszchów. W lipcu mija czterechsetna... 74
  • Know-how 31 lip 2005 Dane komputerowe można przesyłać przez ciało człowieka - twierdzą specjaliści z japońskiej firmy NTT 78
  • Francuski paradoks w Polsce 31 lip 2005 Najlepiej służą zdrowiu czerwone wina wytwarzane z winogron uprawianych na północy 80
  • Rak umysłu 31 lip 2005 Leczenie medytacją jest jak podpieranie zapałką wskaźnika paliwa w samochodzie Doskonałe ciało jest podstawą wszelkiego działania, a najlepiej uczynić je takim przez medytację - przekonują stare indoaryjskie pisma. Tylko w USA medytację uprawia ponad 10 mln osób - dwukrotnie... 86
  • Bez granic 31 lip 2005 Brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych poszukuje kandydata na ambasadora przy Watykanie za pośrednictwem anonsów w prasie 88
  • Smoczy apetyt 31 lip 2005 Rosja i Chiny tworzą azjatycki Układ Warszawski "Rząd rosyjski nie tylko nie chciał, lecz wręcz szczerze żałował zajęcia miasta, a ten stan na pewno nie zostanie utrzymany" - tłumaczył zaniepokojonemu brytyjskiemu ambasadorowi Aleksander Gorczakow, szef carskiej dyplomacji,... 90
  • Krwawi kochankowie aniołów 31 lip 2005 W kurorcie Szarm el-Szejk terroryści zadali cios prezydentowi Egiptu 94
  • Kanclerz z DDR 31 lip 2005 Mniej Francji, więcej Ameryki - oto europejski program Angeli Merkel 96
  • Piąta wojna Izraela? 31 lip 2005 Prawdziwy inteligent powinien być letnim ciołkiem, który nie ma żadnych poglądów Achtundachtzig Professoren: Vaterland, du bist verloren" (88 profesorów: ojczyzno, jesteś zgubiona). Ponieważ czasy są feministyczne, słowo "profesorów" powinno być w tym powiedzonku zamienione... 98
  • Hamulec puczu 31 lip 2005 Palestyńczycy nie mają co liczyć na wojnę domową w Izraelu 101
  • Menu 31 lip 2005 KRÓTKO PO WOLSKU   Kaganiec Szarika Dotarła do nas wiadomość, że niemieckie Centrum przeciw Wypędzeniom w Berlinie organizuje szeroki dział muzealny i zwraca się do darczyńców z prośbą o eksponaty. Płyną więc... 102
  • Recenzje 31 lip 2005 104
  • Akcja Superemeryta 31 lip 2005 ***** Co się stanie, jeśli dzieci suberbohaterów zwrócą się przeciwko sobie i rozpętają prawdziwą apokalipsę? Wtedy tylko jedna postać może uratować świat. Po dziesięciu latach emerytury podstarzały Superman postanawia wrócić ze... 104
  • Rimbaudowie z Times Square 31 lip 2005 ***/* "Szary dzień, czerwone światło żarówki, jeszcze nigdy nie słyszałem takiej historii z ust żadnego człowieka z wyjątkiem tych wspaniałych facetów, których znałem w młodości, wielkich bohaterów Ameryki, z którymi się... 104
  • Batman - zmartwychwstanie 31 lip 2005 **** Istnieje pewna symetria między "Gwiezdnymi wojnami - Zemstą Sithów" a "Batmanem - Początkiem". Zarówno młody Anakin Skywalker, jak i Bruce Wayne otrzymują rozkaz ścięcia głowy rzekomego zdrajcy. Od wykonania tego... 104
  • Gniewni z Miasta Aniołów 31 lip 2005 ***/* Do dziś to Robert Altman był mistrzem filmowych puzzli. Wielu twórców próbowało naśladować jego styl wielowątkowej narracji, znany z "Nashville" czy "Na skróty", ale nie dorastali mu do pięt. I oto wreszcie... 104
  • Prywatne życie Stuarta 31 lip 2005 **** Stuart A. Staples jest obdarzony jednym z najbardziej charakterystycznych głosów we współczesnym rocku. Jego głęboki baryton o ciemnym kolorycie decyduje o tożsamości muzyki kultowej brytyjskiej formacji Tindersticks i jest stawiany w... 104
  • Pożegnanie z upiorami 31 lip 2005 Rozpaczliwym skokiem w wolność stała się 50 lat temu wystawa młodych plastyków w Arsenale Wyglądało to na jeszcze jedną imprezę w ramach prowadzonej od lat "walki o pokój", która miała przekonać świat, że komunizm jest ludzki i łagodny. Na taki efekt zorganizowanej 21 lipca... 106
  • Pojedynek tytanów 31 lip 2005 Bayreuth Wagnera kontra Salzburg Mozarta Latem Europa ma dwie stolice muzyczne: austriacki Salzburg i niemiecki Bayreuth. Toczą one zaciętą wojnę o pierwszeństwo: oba festiwale odbywają się w tym samym czasie, a miasta dzieli nie większa odległość niż Warszawę od Krakowa,... 110
  • Janosik z Kalifornii 31 lip 2005 Zorro, niegdysiejszy macho, stał się współczesnym mężczyzną metroseksualnym 112
  • Ueorgan Ludu 31 lip 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 30 (145) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 25 lipca 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Amerykańskie gazety, chodzące - jak wiadomo - na... 113
  • Skibą w mur - Ranking kotleciarzy 31 lip 2005 Dzień bez notowań, rankingów czy list przebojów jest dniem straconym Żyjemy w epoce, w której życiem medialnym zawładnęła statystyka. Każdy dzień bez notowań, rankingów czy list przebojów jest dniem straconym. Od czasu gdy pewien amerykański naukowiec dzięki badaniom... 114

ZKDP - Nakład kontrolowany