Lekcje bierności

Lekcje bierności

Uczymy dzieci ulegania przemocy
Posłynnej lekcji angielskiego, podczas której uczniowie technikum budowlanego w Toruniu dręczyli nauczyciela, podniosła się fala głosów wzywających do walki z narastaniem agresji i przemocy w szkołach. Wkrótce jednak w liceum ekonomicznym
w Opolu doszło do niemal bliźniaczego zdarzenia. Po tym jak kolejni uczniowie ginęli z rąk swoich kolegów (poza murami szkół), odbywały się czarne marsze protestacyjne. Po pewnym czasie dochodziło do kolejnych aktów przemocy. Nie ma chyba się co łudzić, że będzie inaczej po samobójczej śmierci 14-letniej Ani, zaszczutej przez jej kolegów z klasy. Powszechny szok wywołany tragicznym zdarzeniem w gdańskim gimnazjum nr 2 jest albo przejawem zbiorowej hipokryzji, albo zastraszającego braku wiedzy społeczeństwa o tym, co naprawdę się dzieje w szkołach. Nie wiadomo, co gorsze, bo narastająca przemoc jest w nich codziennością. Badania CBOS przeprowadzone na potrzeby kampanii społecznej "Szkoła bez przemocy" dowodzą, że 32 proc. uczniów i 34 proc. nauczycieli uważa, iż w ich szkole przemoc jest poważnym problemem. Badania przeprowadzone przez Grażynę Poraj z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego są jeszcze bardziej porażające. Wynika z nich, że 73 proc. uczniów szkół podstawowych i 53 proc. uczniów gimnazjów doświadcza agresji w szkole. 65 proc. uczniów podstawówek i 42 proc. gimnazjalistów przyznaje, że zostało pobitych lub było świadkami takiego zdarzenia!

Szkoły bierności
Bardziej alarmujące od skali przemocy jest jednak to, że aż 76 proc. uczniów, którzy padli ofiarą przemocy w szkole, nie zareagowało w żaden sposób. Aż 69 proc. gimnazjalistów stwierdziło, że nie mają nic przeciwko przemocy wobec innych, wulgaryzmom, krzywdzeniu innych za pomocą kłamstw, ośmieszania. Problemem jest więc także - i to w znacznie większym stopniu - niemal zupełny brak mechanizmów reagowania na akty szkolnej przemocy, co sprawia, że sprawcy czują się bezkarni, a ofiary i świadkowie nie wiedzą nawet, do kogo mogą się zwrócić o pomoc, lub uznają, że nie ma to żadnego sensu. Ta bierność jest charakterystyczna dla większości wypadków szkolnej przemocy. To dlatego nikt w klasie gdańskiego gimnazjum nie zareagował na poniżanie Ani, co tak dziwi obecnie pedagogów i polityków. Dlaczego jednak dopiero post factum? Czyżby jedni i drudzy naprawdę nie mieli pojęcia, co się dzieje w szkołach? Tak jak nikt wcześniej nie zareagował na zniszczenie samochodów nauczycieli gimnazjum w Gdańsku - przez tych samych uczniów, którzy później znęcali się nad Anią, popychając ją do samobójstwa.
Receptą na bezpieczeństwo uczniów mieli być umundurowani ochroniarze, strzegący obecnie wejścia do wielu szkół, identyfikatory dla uczniów i stały monitoring. Te spektakularne środki nie załatwiają jednak sprawy, bo większość agresorów nie szturmuje szkoły z zewnątrz. Są w środku i noszą uczniowskie plakietki. Kamery na korytarzach i szatniach nie sfilmują przecież tego, co się dzieje w toaletach i szkolnych klasach.
W Polsce brak jest spójnej i przemyślanej koncepcji przeciwdziałania agresji. Część szkół wdraża własne pomysły. Jednym z nich są na przykład tzw. skrzynki zaufania, które zawisły w lubelskich i zamojskich gimnazjach. Uczniowie mogą wrzucać do nich anonimowe informacje o sprawcach szkolnej przemocy. W szkołach w Iłży i Poznaniu niebieskie skrzynki pojawiły się z inicjatywy policjantów. W kwietniu tego roku ruszyła też kampania "Szkoła bez przemocy", zorganizowana przez dzienniki regionalne wydawane przez Polskapresse i fundację Grupy Telekomunikacji Polskiej. Wzięło w niej udział 2813 szkół. W tym gdańskie gimnazjum nr 2, w którym doszło do tragedii.

Szkoły braku wychowania
- "Szkoła bez przemocy" to czysta hipokryzja. Pogadamy, wywiesimy szyldy i zadekretujemy, że koniec z przemocą. A tak naprawdę koniec przemocy sprowadza się do nadmiernej tolerancji wobec wszystkiego, do rozmycia systemu wartości - uważa prof. Mirosław Handke, były minister edukacji. Mirosława Kątna, przewodnicząca Komitetu Ochrony Praw Dziecka, twierdzi, że jedną z przyczyn szkolnej agresji jest sprowadzenie nauczyciela do roli edukatora, a nie wychowawcy. - Nauczyciele ciągle muszą podnosić swoje kwalifikacje w nauczaniu danego przedmiotu, realizować coraz obszerniejszy program i na wychowywanie nie ma już czasu. Umiejętności wychowawcze się nie liczą, ich się nie gratyfikuje - mówi. Przewodnicząca KOPD często uczestniczy w szkoleniach dla nauczycieli i obserwuje, że są oni bezradni. Dyrekcje nie stoją za nimi murem i gdy wydarzy się coś złego, pojedynczy nauczyciele stają się kozłami ofiarnymi. Co gorsza, często dyrekcja ukrywa problem przemocy, bo boi się, że szkoła spadnie w rankingu. W Toruniu, gdzie doszło do dręczenia nauczyciela przez uczniów, dyrekcja musiała zdawać sobie sprawę z tego, że zatrudnia nauczyciela, który przedtem pracował już w czterech różnych placówkach i w żadnej nie był zatrudniony zbyt długo z powodu braku umiejętności pedagogicznych.
Reforma edukacyjna nie ograniczyła przemocy w szkole. Minister Roman Giertych podkreśla, że do 60 proc. wypadków przemocy dochodzi w gimnazjach, w związku z czym rozważa on możliwość powrotu do dawnego systemu szkolnictwa ze szkołami podstawowymi i średnimi. Również Kątna jest zdania, że gimnazja to wylęgarnia agresji. Skupiają one dzieci w najtrudniejszym momencie ich życia - w okresie dojrzewania. Na dodatek są to dzieci z różnych środowisk. Dawniej ci uczniowie wzrastali razem w podstawówkach od pierwszej do ósmej klasy i łatwiej było nad nimi zapanować nauczycielom, którzy poznali przez lata osobowość i zachowania swoich podopiecznych. Mirosław Handke, autor reformy edukacyjnej, podkreśla, że nie została ona dokończona. W zamierzeniu gimnazja miały być bowiem połączone z liceum, jak junior high school i senior high school w USA. Gimnazjalna młodzież powinna być połączona ze starszą, dojrzalszą młodzieżą z liceów, a obie szkoły powinny funkcjonować w jednym budynku.

Pułapka bezstresowego wychowania
Eksperci zwracają uwagę na negatywne konsekwencje spowodowane stosowaniem tzw. wychowania bezstresowego. Stres jest potrzebny na każdym etapie życia i trzeba sobie umieć z nim radzić. Dzieci należy wychowywać w systemie nagród i kar. Ale dzisiaj rodzice często nie umieją być konsekwentni. O wartości wychowania bezstresowego może świadczyć to, że nawet Benjamin Spock, jego ojciec chrzestny, odżegnał się w 1984 r. od swoich pomysłów, po tym jak jego syn popełnił samobójstwo, a jego samego oskarżono o przyczynianie się do rozwoju narkomanii i alkoholizmu. Na skutek własnych błędów rodzice często oddają do szkoły dziecko już z poważnymi problemami wychowawczymi, a potem nie współpracują z nauczycielami, a nawet podważają ich autorytet. Tymczasem specjaliści podkreślają, że szkoła i rodzice muszą się zjednoczyć.
Nauczyciele i rodzice nie radzą sobie z problemem przemocy, więc uczniowie wypracowują strategie radzenia sobie w grupie. Mirosława Kątna podkreśla, że wytworzył się model "twardziela". Dotyczy to także dziewczynek, które coraz częściej wdają się w bójki, dopuszczają gróźb i wymuszeń.
Inne kraje, nawet te najbardziej rozwinięte, też mają trudności w radzeniu sobie z przemocą. Prof. Adam Frączek, rektor Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, podkreśla, że incydenty, do których dochodzi w Stanach Zjednoczonych, wielokrotnie przewyższają brutalnością to, co się dzieje w Polsce. W Nowym Jorku władze wpadły na pomysł, by problem przemocy w szkołach rozwiązywać za pomocą kontraktów z rodzicami. Za dopilnowanie dziecka i współpracę ze szkołą rodzice dostają wynagrodzenie. - To pozytywne motywowanie rodziców, które sprawdza się lepiej niż negatywne. Rodzice dostają nagrodę za skuteczne uporanie się z problemem zamiast kary, którą mogłoby być na przykład wezwanie na rozmowę z dyrektorem - mówi Frączek i dodaje, że pomysł nowojorskich władz oświatowych ma sens zwłaszcza w połączeniu z zasadą "zero tolerancji dla przemocy", którą wprowadził jeszcze Rudolf Giuliani, poprzedni burmistrz Nowego Jorku.
Inaczej wygląda walka ze szkolną przemocą w Wielkiej Brytanii. Kiedy nauczyciele alarmują, że dziecko nie pojawia się na zajęciach albo w jego domu często odbywają się awantury, sprawą zajmuje się pracownik socjalny. - On jest w stanie powiedzieć, czy rodzinie potrzebna jest bardziej pomoc policjanta czy psychologa. Brytyjscy pracownicy socjalni, w przeciwieństwie do polskich, są pedagogami bądź psychologami. Nasi są przygotowani jedynie do rozdzielania pomocy społecznej - ubolewa Frączek. Podobny do brytyjskiego system pośrednictwa między szkołą a domem funkcjonuje w krajach skandynawskich.

Ucieczka od bierności
Jedynym zaprezentowanym ostatnio w Polsce przez polityków rozwiązaniem kwestii przemocy w szkołach jest pomysł Romana Giertycha na stworzenie oddzielnych szkół dla młodzieży sprawiającej kłopoty wychowawcze. Ideę ministra edukacji poparł po gdańskiej tragedii premier Jarosław Kaczyński. Pomysł stworzenia gettowych placówek robi złe wrażenie i nic dziwnego, że politycy opozycji gremialnie krytykują to rozwiązanie. Z drugiej jednak strony żaden z nich nie przedstawił alternatywnego pomysłu na powstrzymanie agresji w szkołach.
Na razie rodzicom w Polsce nie pozostaje nic innego, jak posłać dziecko do szkoły, która ma opinię bezpiecznej. Za takie szkoły uważa się najczęściej placówki prywatne i szkoły katolickie. Jednak utrwalenie się podziału na szkoły bezpieczne i niebezpieczne może mieć negatywne konsekwencje dla całego systemu edukacji. - Bezpieczeństwo jest standardem podstawowym i nie może go zabraknąć w żadnej szkole, czy to prywatnej, czy publicznej - mówi Frączek. Jeśli jednak system szkolnictwa nie uzbroi się lepiej do walki z przemocą, jedynym rozsądnym rozwiązaniem ze strony rodziców będzie trzymanie swoich dzieci jak najdalej od publicznych szkół bierności wobec przemocy.

WPROST EXTRA
OBLICZA SZKOLNEJ PRZEMOCY
  • Rozpowszechnianie szkodzących komuś kłamstw: osobiście doświadczyło tego 31 proc. uczniów.
    62 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Werbalne obrażanie, wymyślanie: osobiście doświadczyło tego 44 proc. uczniów.
    62 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Przymuszanie do zrobienia czegoś, czego nie chce się zrobić: osobiście doświadczyło tego 11 proc. uczniów.
    34 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Pobicie: osobiście doświadczyło tego 8 proc. uczniów.
    36 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Umyślne potrącenie, przewrócenie: osobiście doświadczyło tego 29 proc. uczniów.
    50 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Zniszczenie jakiejś rzeczy osobistej: osobiście doświadczyło tego 10 proc. uczniów.
    32 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Zmuszenie do kupienia komuś czegoś (np. papierosów) za własne pieniądze: osobiście doświadczyło tego 3 proc. uczniów.
    13 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Kradzież pieniędzy lub przedmiotów: osobiście doświadczyło tego 14 proc. uczniów.
    43 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek;
  • Werbalne obrażanie, wymyślanie: osobiście doświadczyło tego 44 proc. uczniów.
    62 proc. przyznało, że przydarzyło się to któremuś z kolegów/koleżanek.
Źródło: CBOS na zlecenie dzienników regionalnych dla potrzeb kampanii "Szkoła bez przemocy"

Justyna Pochanke, dziennikarka TVN, matka 10-letniej Zuzi:
Dzieci nie rodzą się złe. Można je zepsuć, zaniedbać, zlekceważyć albo o nich zapomnieć. Wtedy złe się stają. Trzeba o tym pamiętać, wymierzając karę. Pamiętać o dorosłych. Nawet dziesięciolatka można ukarać jak przestępcę. Bo nawet dziesięciolatki bywają okrutne. Pytanie czy w zimnej celi więcej zrozumieją, czy bardziej znienawidzą ten "dobry" świat. Schronisko dla nieletnich czy poprawczak nie mogą być przechowalnią i przystankiem w drodze do więzienia. Chyba, że chcemy hodowli potworów.
Pomysł na lepsze dzieci ? Lepsi dorośli. A jeśli uznamy, że to za dużo i że banał, to obniżajmy granicę odpowiedzialności za swoje czyny w nieskończoność. Wtedy znikną i krnąbrne pięciolatki i pyskate dwunastolatki, trzynastoletni złodzieje telefonów komórkowych, czternastoletni mordercy. Znikną w więziennej celi. Ciekawe czy wraz z nimi znikną też nasze dorosłe wyrzuty sumienia.
Nie drgnęła mi powieka, kiedy widziałam pięciu czternastolatków z gdańskiego gimnazjum wyprowadzanych w kajdankach z kurtkami na głowach. Jak dorośli przestępcy. Mimo, że są dziećmi, nie byli w stanie wzbudzić mojego współczucia, po tym co zrobili Ani. Sama mam niewiele młodszą Zuzię.
Pokojowego Nobla powinni dostać ludzie, którzy uświadomią tym chłopcom winę na tyle skutecznie, że już nigdy nikomu nie zrobią krzywdy. I na takich ludzi - bo tacy są wśród pedagogów, psychologów i wychowawców - liczę bardziej niż na więziennych klawiszy.

Bronisław Komorowski, poseł PO, ojciec pięciorga dzieci:
Jestem wstrząśnięty tragedią w Gdańsku. Przemoc w szkołach wszystkich niepokoi i budzi coraz większy protest. Taka samą sytuację pamiętam ze szkoły do której sam chodziłem. Nie była to jednak szkoła ciesząca się dobra opinią, bo moi rodzice nie chcieli mnie wychowywać pod kloszem.
Moje młodsze dzieci trafiły do szkoły Przymierza Rodzin, ale nie ze względu na bezpieczeństwo tylko przekonania i poglądy. W tej szkole istnieje nieformalna nić porozumiewania się rodziców miedzy sobą.
Ważne jest by kształtować u dzieci samokrytycyzm i odwagę reagowania na rzeczy złe. Przy większej aktywizacji rodziców w mniej elitarnych szkołąch można nawet osiągnąć więcej. W szkołach elitarnych też są przecież patologie, choć mniej prostackie, bardziej wyrafinowane. Nie wierzę w zapewnienie pełnego bezpieczeństwa psychologicznego w szkołach.

Notował: Wojciech Kozak

Ilustracja: D. Krupa
Okładka tygodnika WPROST: 44/2006
Więcej możesz przeczytać w 44/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2006 (1246)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 SYNDROM LADY MAKBET Bardzo podobał mi się artykuł "Syndrom lady Makbet" (nr 42), zawsze interesowała mnie ta tematyka, wiem, że żaden wypadek nie jest dziełem przypadku. Chcę jednak skrytykować tezę dotyczącą fanów hip-hopu.... 3
  • Na stronie - Odpust w saloonie 15 gru 2006, 15:00 W polskiej codzienności salon styka się z saloonem, a nostalgia z odpustem 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO Trwa zbieranie świadectw od osób uzdrowionych dzięki wstawiennictwu Jana Pawia II. Doniesienia o cudach napływały z całego świata od początku lat 80. i były gromadzone przez watykański Sekretariat Stanu. Za... 6
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Premier Jarosław Kaczyński © A. Jagielak 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 OSTATNI ATAK UKŁADU Że też premierowi Kaczyńskiemu kołkiem język nie stanął, gdy podczas wywiadu udzielonego "Wprost" ("Ostatni atak układu", nr 40) stwierdził, że jego powyborcze rozmowy z PO z punktu widzenia... 14
  • Ryba po polsku - Przychodzi Kuna do Kurnika 15 gru 2006, 15:00 Mimo rozmaitych list z typami żadnego typa tak naprawdę nie udało się jeszcze załatwić 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 ODKĄD ISTNIEJĄ OBIE RUBRYKI, Mazurek i Zalewski zawsze żyli w zgodzie. Ale ostatnio doszło między nimi do poważnego zgrzytu. Kłócili się, który ma pisać koalicję, bo żaden nie chciał się w tym babrać. Na razie Polska Agencja... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 W ZWIĄZKU Z TYM, ŻE KAŻDY szanujący się dziennikarz musi teraz coś podsłuchać, my postanowiliśmy podzielić się z państwem podsłuchaną w sejmowym barze Za Kratą rozmową pewnego dygnitarza SLD (jak widać, nie zdradzamy nawet... 17
  • Wprost przeciwnie - Władza korumpuje 15 gru 2006, 15:00 W demokratycznym państwie nie ma równych i równiejszych 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Narkoukład 15 gru 2006, 15:00 Czy generał Papała padł ofiarą mafii narkotykowej? 20
  • Spisek szemranych postaci 15 gru 2006, 15:00 Rozmowa ze Zbigniewem Ziobrą, ministrem sprawiedliwości 26
  • Prawa ręka Ziobry 15 gru 2006, 15:00 Ledwie doszło do rozpadu koalicji z Samoobroną, a już niektóre śledztwa z politykami w tle utknęły w miejscu 30
  • Europejskie marzenie 15 gru 2006, 15:00 Historia Polski i Niemiec wbrew naszym narodowym stereotypom częściej była historią sojuszu niż konfliktu 34
  • Polako-Niemcy 15 gru 2006, 15:00 Polsko-niemieckie pogranicze to laboratorium Europy jutra? 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Życie jak w Madrycie Władze Madrytu podjęły starania, aby miasto stało się turystyczną stolicą świata. Tę trzecią co do wielkości metropolię w Unii Europejskiej (ponad 5 mln mieszkańców) odwiedza rocznie tylu gości,... 38
  • Kapitalizmu 15 gru 2006, 15:00 Polscy przedsiębiorcy wybierają populistyczny program rynkowy 40
  • Trzech muszkieterów 15 gru 2006, 15:00 Władimir Putin jednoczy Unię Europejską przeciwko Rosji 46
  • Emeryci kupują! 15 gru 2006, 15:00 Co drugie nowe auto kupują w Europie ludzie, którzy ukończyli 60 lat 50
  • Szpieg w firmie 15 gru 2006, 15:00 Poufne informacje wyciekają już z ośmiu na dziesięć przedsiębiorstw! 54
  • 2 x 2 = 4 - Rok 2006? 15 gru 2006, 15:00 Przypisywanie sobie przez rządzącą ekipę sukcesów gospodarczych budzi uśmiech politowania 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   60
  • Wielkie mini 15 gru 2006, 15:00 Kto oglądał film "Włoska robota", wie, że Mini nie tylko ładnie wygląda, ale i świetnie jeździ. A sprzedaje się tak dobrze, że fabryka BMW w Oksfordzie nie jest w stanie nadążyć z realizacją zamówień. Nowy Mini Cooper S... 60
  • Myszka à la papryczka 15 gru 2006, 15:00 Myszka komputerowa nie musi być nijaka. To akcesorium, które może wyrażać osobowość, styl i nastrój. Ciekawie zaprojektowane będzie dla komputera tym, czym dobrze dobrany pasek dla kreacji. Takie idee przyświecają szwajcarskiej firmie... 60
  • Wódka rządzi 15 gru 2006, 15:00   Wódka to zdecydowanie najpopularniejszy mocny alkohol w naszym kraju. Polacy powoli zaczynają odkrywać inne mocne trunki: brandy i whisky. 60
  • Militaryzacja torebek 15 gru 2006, 15:00 Najnowszym trendem w damskich dodatkach są torby stylizowane na raportówki. Duńska firma Adax wprowadza właśnie na polski rynek kwadratowe i prostokątne, skórzane torby w bieli i czerni. Pasują one do "militarnego" charakteru... 60
  • Czekoladowe porto 15 gru 2006, 15:00 Late Bottled Vintage Port 2000, Graham's Cena: 99 zł; importer: Centrum Wina Graham's stanowi perłę w kolekcji Symingtonów, szkockiej rodziny będącej właścicielem kilku najważniejszych domów produkujących porto. Tu robione są... 60
  • Płaszcz dla konia 15 gru 2006, 15:00 Jeźdźcy dbają o konie bardziej niż o siebie. Kupują im odżywki witaminowe i gustowne stroje. Dlatego może ich zainteresować derka Univers - pomysł w sam raz na jesienne dni. Płaszcz dla konia składa się z trzech warstw: z polaru,... 60
  • Lekcje bierności 15 gru 2006, 15:00 Uczymy dzieci ulegania przemocy 62
  • Przytulne biuro 15 gru 2006, 15:00 Udomawiamy miejsce pracy po to, by móc w nim spędzać więcej czasu 66
  • Piękne miasto do umierania 15 gru 2006, 15:00 Trzeba kochać śmierć, jeśli kocha się życie - mawiają wiedeńczycy 70
  • Pazurem - Fikcja z wykopem 15 gru 2006, 15:00 Polki łakną, by przeczytać czarno na białym, iż są godne hrabiego, choć mają w domu starszego referenta 73
  • Zbrodnia i kara 15 gru 2006, 15:00 Wyrok, który zapadł w Norymberdze, Stalin przypłacił ciężkim zawałem serca 74
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Warzywa na głowę Warzywa, a nie owoce, poprawiają pamięć starszych osób. Uczeni z Rush University Medical Center w Chicago przez sześć lat badali ludzi po 65. roku życia. Uczestnicy eksperymentu spożywający warzywa i owoce w różnych... 78
  • Miłośc od pierwszego zapachu 15 gru 2006, 15:00 Mężczyźni jedzący zbyt dużo mięsa źle pachną i odstraszają kobiety 80
  • Widzący ślepi 15 gru 2006, 15:00 Jedni nie rozpoznają w lustrze własnej mimiki, inni nie rozróżniają psów i samochodów 84
  • Jak umierali nieśmiertelni 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą ustalić, na co zmarli Adam Mickiewicz i Fryderyk Chopin 86
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Royal i bolszewicy "Pomysły Ségolène Royal przypominają politykę bolszewików z czasów rewolucji" - w taki sposób konserwatywny dziennik "Le Figaro" skomentował plany socjalistki ubiegającej się o start w... 90
  • Pięćdziesiąt lat później 15 gru 2006, 15:00 Na 5 listopada zapowiedziano w Budapeszcie nowe demonstracje 92
  • Tarcza imienia Reagana 15 gru 2006, 15:00 Udział w systemie Globalnej Obrony Przeciwrakietowej jest historyczną szansą dla Polski 96
  • Wschodzące słoneczko Rosji 15 gru 2006, 15:00 Putin stworzył z byłych KGB-istow sprawną administrację i wyrugował z polityki moralność 100
  • My, Galicja 15 gru 2006, 15:00 Rodzą się wątpliwości, czy zachodnia i wschodnia Ukraina to na pewno jeden naród 102
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 106
  • Krzyk owiec 15 gru 2006, 15:00 Laibach znokautował potężnym prawym prostym wszystkich, którzy posądzali słoweński zespół o propagowanie ideologii totalitarnych. Muzycy sięgnęli po najbardziej popowe z utworów, czyli hymny narodowe. Wykonali je w równie popowym... 106
  • Bracia nie wysiadają 15 gru 2006, 15:00 "Chcesz zmieniać świat, to od siebie zacznij". Wyświechtane? Może, ale w tym kontekście brzmi zupełnie inaczej. Fisz, czyli Bartek Waglewski, właściciel charakterystycznego głosu i autor jakże celnych tekstów, wraz z Emadem... 106
  • Świat nie usłyszał 15 gru 2006, 15:00 Ledwie rok po rozpadzie The Beatles George Harrison wyszedł z cienia Johna Lennona i Paula McCartneya i albumem "All Things Must Pass" ustawił sobie poprzeczkę na takiej niebotycznej wysokości, że przez resztę życia nie był już... 106
  • Randka w ciemno 15 gru 2006, 15:00 Wiemy z amerykańskich filmów, że nie warto zabierać autostopowiczów. "Pułapka" przekonuje, że równie niebezpieczne jest zawieranie znajomości za pośrednictwem Internetu. Wirtualny flirt samotnego fotografa z czternastolatką ma... 106
  • Krótki film o przegrywaniu 15 gru 2006, 15:00 Kataraktę na oczach miał ten, kto pierwszy nazwał film Kaurismakiego czarnym kryminałem. Choć mamy tu femme fatale, posępnych przestępców oraz zgorzkniałą parę głównych bohaterów, to znajdujemy się w zupełnie innej krainie - tej z... 106
  • Gra w zielone 15 gru 2006, 15:00 Grzech nie obejrzeć reżyserskiej wersji "Miasta grzechu". Ale tylko pod warunkiem, że jest się zaprzysięgłym fanem komiksów i kamery cyfrowej, w dodatku odpornym na ekranową przemoc przekraczającą granicę sadyzmu. Po prawdzie... 106
  • Perwersje klasyka 15 gru 2006, 15:00 Z prozą Jerzego Pilcha jest jak z czeskim filmem. Niby nic się nie dzieje, a odbiorca i tak wstrzymuje oddech. Choć autor "Spisu cudzołożnic" nie jest mistrzem fabuły, jak nikt inny potrafi czarować czytelnika kunsztownym stylem,... 106
  • Wojna i pożądanie 15 gru 2006, 15:00 Po "Bożej podszewce" to kolejna udana powieść o wojennych dramatach Polaków z Wileńszczyzny. W "Czarnym rondzie" wojna widziana jest oczyma zwykłych ludzi, którzy tak samo jak hitlerowców czy enkawudzistów obawiają... 106
  • Epilog snu 15 gru 2006, 15:00 Kiedy po śmierci wielkiego poety jego bliscy wyciągają z osieroconych szuflad wiersze, szkice i notatki, muszą się czuć niezręcznie. Mają przecież świadomość, że gdyby autor żył, niektóre z tych tekstów nie ujrzałyby światła... 106
  • O jeden akt za daleko 15 gru 2006, 15:00 Metafora życia jako pokoju hotelowego to banał nad banały. U Miśkiewicza ten pokój jest wręcz regulaminowy - tapeta z wzorkiem i landszafcik w pozłacanej ramie nad łóżkiem. Przez ów pokój przewijają się kolejni ludzie, nie... 106
  • Whisky, morfina i prątki 15 gru 2006, 15:00 Romuald Szejd, dyrektor Sceny Prezentacje, odstąpił na moment od wystawiania francuskich bulwarówek i wyreżyserował "Zmierzch długiego dnia". Oglądając rezultat jego pracy, trudno się oprzeć wrażeniu, że słynny dramat... 106
  • Utopia w stepie 15 gru 2006, 15:00 Gwiazdy światowej architektury błogosławią postsowiecką wersję oświeconego absolutyzmu 110
  • Jan Paweł Lenin 15 gru 2006, 15:00 Polskie pomniki nie przyjęły do wiadomości zmiany ustroju 114
  • Klątwa kapitana Żbika 15 gru 2006, 15:00 Polski komiks utrzymuje się na powierzchni dzięki pokoleniu sentymentalnych tatusiów 116
  • Wencel gordyjski - Gdzie te sokoły? 15 gru 2006, 15:00 Spadkobiercami Homera i Mickiewicza są dziś komentatorzy sportowi 118
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 44 (210) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 30 października 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Zmiana godła przednim pomysłem Nadzieja w orłach Ledwie posłanka Sobecka (Ruch Narodowo-Ludowy) zgłosiła propozycję ustawy o opodatkowaniu par... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Powiększenie: Czy politycy robią nas w konia? Aż 73 proc. wyborców Prawa i Sprawiedliwości uważa, że politycy robią ich w konia. Spośród tych, którzy głosowali na PO, myśli tak aż 87 proc.! Tak wynika z badań przeprowadzonych dla... 121
  • Skibą w mur - Krasnoludki i gamonie 15 gru 2006, 15:00 Szansę na stanie się dziełem sztuki ma nawet pojedynczy milicjant 122

ZKDP - Nakład kontrolowany