Jak umierali nieśmiertelni

Jak umierali nieśmiertelni

Uczeni chcą ustalić, na co zmarli Adam Mickiewicz i Fryderyk Chopin
Adam Mickiewicz nie zmarł na cholerę, lecz z powodu działalności politycznej został otruty podczas pobytu w Konstantynopolu? Tadeusz Boy-Żeleński, który wszczął na ten temat dyskusję w latach 30. minionego wieku, sugerował, że poeta został zamordowany przez agentów gen. Władysława Zamoyskiego. Historyk Juliusz Harbuz twierdził, że truciznę podał Mickiewiczowi tajemniczy kucharz Grek, wynajęty przez rosyjskich dyplomatów. Do dziś to podejrzenie jest poważnie rozważane, gdyż objawy zatrucia płynnym arszenikiem, zakażenia cholerą i zatrucia pokarmowego są podobne - powodują silne odwodnienie organizmu.
Wszelkie wątpliwości w tej sprawie mogą rozstrzygnąć jedynie badania resztek szkieletu wieszcza przechowywanych na Wawelu. Zamierzają je przeprowadzić specjaliści z Zakładu Techniki Molekularnej Akademii Medycznej we Wrocławiu. - Chcemy zbadać próbki pobrane z kości krzyżowej Mickiewicza - mówi doc. Tadeusz Dobosz, szef ośrodka. - Jeśli ciało jest ułożone na wznak, w czasie rozkładu na kość krzyżową spływa najwięcej ocieklin zawierających ślady zarazków, które przyczyniły się do śmierci. Ponieważ kość jest porowata, w jej zagłębieniach może się znajdować cenny materiał do badań.

Choroba z wylewem krwi
Oficjalnie przyczyną śmierci Mickiewicza, który zmarł 26 listopada 1855 r., była cholera, ale lekarz Jan Gębicki poświadczył, że "Pan Mickiewicz zmarł na jego rękach na skomplikowaną chorobę z wylewem krwi do mózgu". Być może zakaźnej choroby nie nazwano wprost, aby uniknąć problemów z wywiezieniem zwłok, które statkiem przetransportowano do Francji i pogrzebano na cmentarzu w Montmorency, a w 1890 r. ekshumowano i pochowano na Wawelu. Ciało poety po zabalsamowaniu złożono do trumny i do 30 grudnia przetrzymywano w budynku w Konstantynopolu, w którym Mickiewicz mieszkał i umarł. Czy podczas epidemii ktokolwiek zaryzykowałby zdrowie pozostałych mieszkańców domu, gdyby przyczyną śmierci była choroba zakaźna?
Niektórzy badacze przypuszczają, że śmierć poety była wynikiem powikłań mózgowych lub krwotoku w jamie brzusznej. Jej pośrednią przyczyną mogły być też złe warunki życia poety w Konstantynopolu. Mickiewicz stołował się w podłych podmiejskich garkuchniach, a w listopadzie słoty i ogarszający się stan zdrowia spowodowały, że nawet tam rzadko jadał. Warto jednak ustalić, jaka była faktyczna przyczyna śmierci autora "Pana Tadeusza".

Pęcherz astronoma
Dzięki pośmiertnym badaniom udało się rozwikłać zagadkę śmierci duńskiego astronoma Tychona Brahego, którego obserwacje ciał niebieskich zostały wykorzystane przez jego ucznia, Johannesa Keplera, do stworzenia teorii ruchów planet. Legenda głosi, że astronom zmarł z powodu zapalenia, a może nawet rozerwania pęcherza moczowego, wypełnionego ponad granice możliwości podczas uczty wydanej w 1601 r. przez Rudolfa II w Pradze. Brahe, podobno przez grzeczność, godzinami nie wstawał od stołu, ponieważ etykieta zabraniała mu udać się na stronę przed gospodarzem. Taka wersja śmierci jest jednak mało prawdopodobna, choć niewykluczone, że Brahe cierpiał na powiększenie prostaty. Objawy, które wystąpiły krótko przed śmiercią astronoma: uremia i bezsenność, pasują zaś do zatrucia rtęcią.
W instytucie medycyny sądowej na uniwersytecie w Kopenhadze przebadano włosy z brody Brahego, wydobyte z grobowca w kościele Marii Panny przed Tynem w Pradze. Badania zostały powtórzone w Fysiska Institutionen na szwedzkim uniwersytecie w Lund i wykazały wysokie stężenie związków rtęci w organizmie zmarłego. Nie musi to jeszcze oznaczać, że Brahe został otruty, choć niewątpliwie u schyłku XVI wieku w Pradze znalazłoby się wielu, którzy chętnie widzieliby astronoma martwego, uważając, że ma zbyt silny wpływ na cesarza. Brahe, który interesował się farmakoterapią oraz medycyną i sam wytwarzał lekarstwa, przypuszczalnie przyjął po prostu zbyt dużą dawkę medykamentu zawierającego rtęć. Prawdopodobnie próbował w ten sposób leczyć chorobę prostaty.

Płuca Chopina
Podobne badania mogą pomóc ustalić, na co faktycznie chorował i zmarł Fryderyk Chopin. Czy była to gruźlica, jak się powszechnie sądzi, czy raczej - jak podejrzewa prof. Wojciech Cichy z Akademii Medycznej w Poznaniu - mukowiscydoza, genetyczna choroba, która w XIX wieku nie była jeszcze rozpoznana. Charakterystyczne dla tego schorzenia jest zaleganie gęstego, lepkiego śluzu w drogach oddechowych i niewydolność trzustki. Chopin od dzieciństwa miał problemy zdrowotne: biegunki, bóle żołądka, głowy i stawów, był też podatny na przeziębienia. Łatwo się męczył, miał niedowagę, a w późniejszym okresie życia pluł krwią i męczyły go duszności. Nie pozostawił też potomstwa.
Te objawy są charakterystyczne dla mukowiscydozy (dotknięci nią mężczyźni cierpią m.in. na bezpłodność). W dodatku na podobną chorobę płuc cierpiała siostra kompozytora Emilia, która zmarła w wieku 14 lat. Można zatem podejrzewać, że rodzice Chopina byli nosicielami genu CFTR wywołującego mukowiscydozę, gdyż jest to tzw. recesywna choroba genetyczna. Występuje jedynie wtedy, gdy zarówno ojciec, jak i matka są jej nosicielami. Prawdę można by poznać dzięki badaniom szczątków kompozytora złożonych w warszawskim kościele Świętego Krzyża. - Podejrzewamy, że tkanki serca kompozytora są dobrze zachowane, ponieważ siostra Chopina przywiozła je do Polski w koniaku, a to świetny środek konserwujący - mówi doc. Dobosz.

Podagra Karola V
Nowoczesne metody diagnostyczne coraz częściej są wykorzystywane na całym świecie do rozwiązywania zagadek przeszłości. Dzięki badaniom przeprowadzonym w sekcji patologii molekularnej uniwersyteckiej kliniki w Barcelonie wiemy, że przyczyną cierpień jednego z najpotężniejszych władców szesnastowiecznej Europy, hiszpańskiego króla Karola V, była podagra. Lekarze i biolodzy przebadali fragment kości palca przechowywany od śmierci władcy w 1558 r. w kościele św. Wawrzyńca w Eskurialu na północny zachód od Madrytu (wyniki analiz opublikowali w sierpniowym wydaniu czasopisma "New England Journal of Medicine").
Podagra jest powodowana zbyt wysokim stężeniem kwasu moczowego w stawach. Najdrobniejszy ruch sprawia choremu ból. Dwa lata przed śmiercią ból zmusił władcę do abdykacji i poszukiwania schronienia w klasztorze. Nie ma co do tego wątpliwości, bo dzięki mikroskopowi elektronowemu uczeni wykryli w szczątkach Karola V grubą warstwę kryształów moczanu, które spowodowały uszkodzenie stawu.

Diabetyk Henryka VIII
Uczeni chcą teraz rozwikłać zagadkę śmierci angielskiego króla Henryka VIII, którego szczątki znajdują się w kaplicy zamku
Windsor. Oficjalną przyczyną śmierci władcy w styczniu 1547 r., w wieku zaledwie 56 lat, było owrzodzenie nogi. W ten sposób miała się wypełnić ponura przepowiednia lorda Montague. Tyle że ataki gniewu, które nękały władcę pod koniec życia, paranoja, chroniczna bezsenność, zapalenia gardła i straszne bóle głowy oraz liczne poronienia dwóch z jego sześciu żon: Anny Boleyn i Katarzyny Aragońskiej, dały początek legendzie o śmierci króla na skutek zarażenia syfilisem. Henryk VIII był otyły i jeszcze przed pięćdziesiątką miał kłopoty z potencją. W ostatnich dniach życia był tak słaby, że nie był w stanie podnieść kielicha do ust.
Dzisiaj lekarze przychylają się do opinii, że król cierpiał na ciężką odmianę cukrzycy, która spowodowała owrzodzenie, a następnie gangrenę nóg. Choroba wywołała też miażdżycę, która doprowadziła do zmian w mózgu odpowiedzialnych za straszliwe wybuchy gniewu Henryka.

Współpraca: Monika Florek-Moskal

Gangrena Heroda
Amerykańscy lekarze, którzy od kilkunastu lat spotykają się na corocznych konferencjach w Baltimore, próbują ustalić przyczyny śmierci słynnych postaci historycznych. Kilka tygodni przed spotkaniem każdy jego uczestnik otrzymuje anonimową historię choroby "pacjenta" i ma za zadanie postawić diagnozę zgodną ze współczesną wiedzą medyczną. Wnioski lekarzy często kłócą się z obiegowymi opiniami: Mozart prawdopodobnie nie został otruty, lecz zmarł w wyniku niewydolności zastoinowej serca; przyczyną śmierci Beethovena była marskość wątroby, a Peryklesa - tyfus.
Jan Hirschmann z University of Washington School of Medicine w Seattle twierdzi, że przyczyną śmierci biblijnego króla Judei Heroda mogła być chroniczna choroba nerek, dodatkowo skomplikowana ciężkim przypadkiem gangreny genitaliów. Hirschmann oparł swoją diagnozę na świadectwach historyka Józefa Flawiusza, który co prawda żył kilkadziesiąt lat po Herodzie, ale miał dostęp do zapisków historyka z dworu króla, Nikolasa z Damaszku. Józef opisuje dręczącą władcę gorączkę, nieznośną wysypkę na całej skórze, nieustanne bóle wewnętrznych organów, guzy na stopach i zapalenie wewnątrz jamy brzusznej. Historycy przypuszczali dotychczas, że Herod zmarł na rzeżączkę.

Fryderyk Chopin
1810-1849
Uważa się, że Fryderyk Chopin zmarł na gruźlicę. Występujące u niego od dzieciństwa biegunki, bóle stawów, głowy i żołądka mogą jednak świadczyć o tym, że muzyk chorował na mukowiscydozę, chorobę genetyczną nieznaną w XIX wieku.

Adam Mickiewicz
1798-1855
"Pan Mickiewicz zmarł na moich rękach na skomplikowaną chorobę z wylewem krwi do mózgu" - napisał lekarz Jan Gębicki, historycy zaś przyjmują, że przyczyną śmierci pisarza była cholera. Wątpliwości w tej sprawie mogłoby rozstrzygnąć badanie szczątków poety.

Ludwik van Beethoven
1770-1827
Grupa amerykańskich lekarzy próbuje ustalić przyczyny śmierci postaci historycznych. Stawiają diagnozę na podstawie anonimowej historii choroby.
W ten sposób powstało przypuszczenie, że Beethoven zmarł na marskość wątroby.

Marcin Luter
1483-1546
Marcin Luter cierpiał na chorobę Méniére'a, która atakuje błędnik. Bardzo wysokie ciśnienie krwi podsycane temperamentem Lutra doprowadziło do dusznicy bolesnej i w rezultacie do śmierci na skutek zawału.

Honoriusz Balzak
1799-1850
Balzak dosłownie zapracował się na śmierć: ogromne ilości spożywanej kawy doprowadziły do nadwerężenia serca i hipertrofii lewej komory, praca przy świecach zrujnowała mu wzrok, a podczas pobytu w Rosji w 1847 r. zachorował na bronchit.

Henryk Viii
1491-1547
Oficjalną przyczyną śmierci Henryka VIII było owrzodzenie nogi. Dziś lekarze przypuszczają, że Henryk VIII cierpiał na ciężką cukrzycę, która spowodowała owrzodzenie, a następnie gangrenę nóg.

Wolfgang Amadeusz Mozart
1756-1791
Mozart prawdopodobnie nie został otruty, lecz zmarł w wyniku niewydolności zastoinowej serca - stanu, w którym serce powiększa się i pompuje krew nieefektywnie.

Karol V
1500-1558
Badania fragmentu kości palca Karola V pozwoliły ustalić, że przyczyną cierpień i śmierci hiszpańskiego króla była podagra, którą wywołuje zbyt wysokie stężenie kwasu moczowego w stawach.

WPROST EXTRA
Szatan Lutra
Znamy dokładnie okoliczności śmierci wielu słynnych ludzi. Juliusz Cezar został zakłuty sztyletami rzymskich senatorów. Franćois Vatel, szef kuchni Ludwika XIV, popełnił w 1671 r. samobójstwo ze wstydu, kiedy władca musiał czekać na zamówioną kolację. Jack Daniel, założyciel destylarni whisky, która do dzisiaj nosi jego imię, zmarł w 1911 z powodu zakażenia krwi z rany na palcu u stopy. Daniel ze złością kopnął sejf, nie mogąc sobie przypomnieć szyfru. Z kolei powieściopisarz Honoriusz Balzac dosłownie zapracował się na śmierć: ogromne ilości spożywanej czarnej kawy doprowadziły do nadwerężenia serca i hipertrofii lewej komory, praca przy świecach zrujnowała mu wzrok, a podczas pobytu w Rosji w 1847 r. nabawił się bronchitu.
W niektórych jednak wypadkach okoliczności śmierci bywają tajemnicze. Historycy przypuszczalnie nigdy się nie dowiedzą, dlaczego cesarz Fryderyk Barbarossa podczas trzeciej krucjaty utonął w rzece Salef (dzisiaj Göksu), która w tym miejscu miała zaledwie około metra głębokości. Prawdopodobnie szok w zetknięciu z lodowatą wodą wywołał u cesarza atak serca. Niektórzy badacze podejrzewają jednak, że Fryderyk został otruty. Nigdy też nie dowiemy się, czy Aleksander Wielki zmarł wskutek malarii, zapalenia opon mózgowych, czy trucizny.
Tajemnicza choroba nękała też Marcina Lutra. Sam Luter był przekonany, że jego ciało nawiedzał szatan, który gwizdał mu w uszach, ściskał serce, a czasem tak szybko wirował w głowie, że Luter spadał z krzesła. Dzisiaj lekarze podejrzewają, że Luter cierpiał na chorobę Méniére'a, która atakuje błędnik. Bardzo wysokie ciśnienie krwi, podsycane dodatkowo zapalczywym temperamentem Lutra, doprowadziło do dusznicy bolesnej i w rezultacie do śmierci na skutek zawału.

Rentgen Tutanchamona
Zahi Hawas, szef egipskiego urzędu starożytności, nie wyraził zgody na pobranie próbek tkanek Tutanchamona w celu zbadania jego DNA. W ubiegłym roku pozwolił jedynie na przebadanie mumii tomografem komputerowym. Nawet to nieinwazyjne badanie dało archeologom ogromną wiedzę na temat życia i śmierci młodziutkiego faraona.
Mumię w przeszłości prześwietlano dwukrotnie promieniami rentgenowskimi: w 1968 r. badania prowadzili naukowcy z uniwersytetu w Liverpoolu, a dziesięć lat później antropolodzy z uniwersytetu w Michigan. Powstała wówczas hipoteza, że faraon został zamordowany ciosem w tył głowy. Zaledwie 15-minutowe badanie tomografem komputerowym, podczas którego powstało 1 700 obrazów ciała faraona, pozwoliło jednak obalić tę hipotezę. W czaszce Tutanchamona rzeczywiście znajduje się otwór, został jednak wywiercony przez balsamiarzy, którzy przed poddaniem ciała mumifikacji usunęli z czaszki mózg. Drobne odłamki kości znalazły się wewnątrz czaszki prawdopodobnie na skutek działalności odkrywcy grobu Tutanchamona, Howarda Cartera, który dosłownie odrąbał przyklejoną żywicą mumię od dna sarkofagu, oddzielając ręce i nogi oraz głowę od torsu.
Badania tomografem pozwoliły ustalić, że władca zmarł w wieku 18-19 lat, mimo że cieszył się doskonałym zdrowiem, a jego ciało nie nosi oznak niedożywienia ani chronicznych chorób. Co więc spowodowało jego śmierć? Eduard Egarter Vigl i Paul Gostner, którzy wcześniej badali szczątki Ötzi (zachowane w lodowcu ciało człowieka żyjącego około 3300 lat p.n.e.), zauważyli, że lewa stopa i rzepka kolanowa faraona zostały złamane, prawdopodobnie krótko przed śmiercią, ponieważ rana była otwarta podczas balsamowania ciała. Najbardziej zdumiewające było jednak znalezienie w lewym kolanie drobinek złotej folii, dekorowanej przedstawieniami ptaków. Badacze uważają, że mogła się tam dostać z szat władcy, kiedy ten otrzymał silny cios, najprawdopodobniej mieczem. Jeśli to prawda, to faraona zabiła przypuszczalnie gangrena, do której doszło w wyniku tego urazu.
W ciele Tutanchamona brakuje również kości mostka i przednich części żeber. Niektórzy archeolodzy przypuszczają, że tak straszny ubytek ciała mógł być spowodowany przez wypadek na polowaniu, kiedy król został przygnieciony rydwanem. Niewykluczone jednak, że jest to również efekt pracy balsamiarzy.
 
Okładka tygodnika WPROST: 44/2006
Więcej możesz przeczytać w 44/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2006 (1246)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 SYNDROM LADY MAKBET Bardzo podobał mi się artykuł "Syndrom lady Makbet" (nr 42), zawsze interesowała mnie ta tematyka, wiem, że żaden wypadek nie jest dziełem przypadku. Chcę jednak skrytykować tezę dotyczącą fanów hip-hopu.... 3
  • Na stronie - Odpust w saloonie 15 gru 2006, 15:00 W polskiej codzienności salon styka się z saloonem, a nostalgia z odpustem 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO Trwa zbieranie świadectw od osób uzdrowionych dzięki wstawiennictwu Jana Pawia II. Doniesienia o cudach napływały z całego świata od początku lat 80. i były gromadzone przez watykański Sekretariat Stanu. Za... 6
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Premier Jarosław Kaczyński © A. Jagielak 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 OSTATNI ATAK UKŁADU Że też premierowi Kaczyńskiemu kołkiem język nie stanął, gdy podczas wywiadu udzielonego "Wprost" ("Ostatni atak układu", nr 40) stwierdził, że jego powyborcze rozmowy z PO z punktu widzenia... 14
  • Ryba po polsku - Przychodzi Kuna do Kurnika 15 gru 2006, 15:00 Mimo rozmaitych list z typami żadnego typa tak naprawdę nie udało się jeszcze załatwić 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 ODKĄD ISTNIEJĄ OBIE RUBRYKI, Mazurek i Zalewski zawsze żyli w zgodzie. Ale ostatnio doszło między nimi do poważnego zgrzytu. Kłócili się, który ma pisać koalicję, bo żaden nie chciał się w tym babrać. Na razie Polska Agencja... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 W ZWIĄZKU Z TYM, ŻE KAŻDY szanujący się dziennikarz musi teraz coś podsłuchać, my postanowiliśmy podzielić się z państwem podsłuchaną w sejmowym barze Za Kratą rozmową pewnego dygnitarza SLD (jak widać, nie zdradzamy nawet... 17
  • Wprost przeciwnie - Władza korumpuje 15 gru 2006, 15:00 W demokratycznym państwie nie ma równych i równiejszych 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Narkoukład 15 gru 2006, 15:00 Czy generał Papała padł ofiarą mafii narkotykowej? 20
  • Spisek szemranych postaci 15 gru 2006, 15:00 Rozmowa ze Zbigniewem Ziobrą, ministrem sprawiedliwości 26
  • Prawa ręka Ziobry 15 gru 2006, 15:00 Ledwie doszło do rozpadu koalicji z Samoobroną, a już niektóre śledztwa z politykami w tle utknęły w miejscu 30
  • Europejskie marzenie 15 gru 2006, 15:00 Historia Polski i Niemiec wbrew naszym narodowym stereotypom częściej była historią sojuszu niż konfliktu 34
  • Polako-Niemcy 15 gru 2006, 15:00 Polsko-niemieckie pogranicze to laboratorium Europy jutra? 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Życie jak w Madrycie Władze Madrytu podjęły starania, aby miasto stało się turystyczną stolicą świata. Tę trzecią co do wielkości metropolię w Unii Europejskiej (ponad 5 mln mieszkańców) odwiedza rocznie tylu gości,... 38
  • Kapitalizmu 15 gru 2006, 15:00 Polscy przedsiębiorcy wybierają populistyczny program rynkowy 40
  • Trzech muszkieterów 15 gru 2006, 15:00 Władimir Putin jednoczy Unię Europejską przeciwko Rosji 46
  • Emeryci kupują! 15 gru 2006, 15:00 Co drugie nowe auto kupują w Europie ludzie, którzy ukończyli 60 lat 50
  • Szpieg w firmie 15 gru 2006, 15:00 Poufne informacje wyciekają już z ośmiu na dziesięć przedsiębiorstw! 54
  • 2 x 2 = 4 - Rok 2006? 15 gru 2006, 15:00 Przypisywanie sobie przez rządzącą ekipę sukcesów gospodarczych budzi uśmiech politowania 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   60
  • Wielkie mini 15 gru 2006, 15:00 Kto oglądał film "Włoska robota", wie, że Mini nie tylko ładnie wygląda, ale i świetnie jeździ. A sprzedaje się tak dobrze, że fabryka BMW w Oksfordzie nie jest w stanie nadążyć z realizacją zamówień. Nowy Mini Cooper S... 60
  • Myszka à la papryczka 15 gru 2006, 15:00 Myszka komputerowa nie musi być nijaka. To akcesorium, które może wyrażać osobowość, styl i nastrój. Ciekawie zaprojektowane będzie dla komputera tym, czym dobrze dobrany pasek dla kreacji. Takie idee przyświecają szwajcarskiej firmie... 60
  • Wódka rządzi 15 gru 2006, 15:00   Wódka to zdecydowanie najpopularniejszy mocny alkohol w naszym kraju. Polacy powoli zaczynają odkrywać inne mocne trunki: brandy i whisky. 60
  • Militaryzacja torebek 15 gru 2006, 15:00 Najnowszym trendem w damskich dodatkach są torby stylizowane na raportówki. Duńska firma Adax wprowadza właśnie na polski rynek kwadratowe i prostokątne, skórzane torby w bieli i czerni. Pasują one do "militarnego" charakteru... 60
  • Czekoladowe porto 15 gru 2006, 15:00 Late Bottled Vintage Port 2000, Graham's Cena: 99 zł; importer: Centrum Wina Graham's stanowi perłę w kolekcji Symingtonów, szkockiej rodziny będącej właścicielem kilku najważniejszych domów produkujących porto. Tu robione są... 60
  • Płaszcz dla konia 15 gru 2006, 15:00 Jeźdźcy dbają o konie bardziej niż o siebie. Kupują im odżywki witaminowe i gustowne stroje. Dlatego może ich zainteresować derka Univers - pomysł w sam raz na jesienne dni. Płaszcz dla konia składa się z trzech warstw: z polaru,... 60
  • Lekcje bierności 15 gru 2006, 15:00 Uczymy dzieci ulegania przemocy 62
  • Przytulne biuro 15 gru 2006, 15:00 Udomawiamy miejsce pracy po to, by móc w nim spędzać więcej czasu 66
  • Piękne miasto do umierania 15 gru 2006, 15:00 Trzeba kochać śmierć, jeśli kocha się życie - mawiają wiedeńczycy 70
  • Pazurem - Fikcja z wykopem 15 gru 2006, 15:00 Polki łakną, by przeczytać czarno na białym, iż są godne hrabiego, choć mają w domu starszego referenta 73
  • Zbrodnia i kara 15 gru 2006, 15:00 Wyrok, który zapadł w Norymberdze, Stalin przypłacił ciężkim zawałem serca 74
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Warzywa na głowę Warzywa, a nie owoce, poprawiają pamięć starszych osób. Uczeni z Rush University Medical Center w Chicago przez sześć lat badali ludzi po 65. roku życia. Uczestnicy eksperymentu spożywający warzywa i owoce w różnych... 78
  • Miłośc od pierwszego zapachu 15 gru 2006, 15:00 Mężczyźni jedzący zbyt dużo mięsa źle pachną i odstraszają kobiety 80
  • Widzący ślepi 15 gru 2006, 15:00 Jedni nie rozpoznają w lustrze własnej mimiki, inni nie rozróżniają psów i samochodów 84
  • Jak umierali nieśmiertelni 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą ustalić, na co zmarli Adam Mickiewicz i Fryderyk Chopin 86
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Royal i bolszewicy "Pomysły Ségolène Royal przypominają politykę bolszewików z czasów rewolucji" - w taki sposób konserwatywny dziennik "Le Figaro" skomentował plany socjalistki ubiegającej się o start w... 90
  • Pięćdziesiąt lat później 15 gru 2006, 15:00 Na 5 listopada zapowiedziano w Budapeszcie nowe demonstracje 92
  • Tarcza imienia Reagana 15 gru 2006, 15:00 Udział w systemie Globalnej Obrony Przeciwrakietowej jest historyczną szansą dla Polski 96
  • Wschodzące słoneczko Rosji 15 gru 2006, 15:00 Putin stworzył z byłych KGB-istow sprawną administrację i wyrugował z polityki moralność 100
  • My, Galicja 15 gru 2006, 15:00 Rodzą się wątpliwości, czy zachodnia i wschodnia Ukraina to na pewno jeden naród 102
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 106
  • Krzyk owiec 15 gru 2006, 15:00 Laibach znokautował potężnym prawym prostym wszystkich, którzy posądzali słoweński zespół o propagowanie ideologii totalitarnych. Muzycy sięgnęli po najbardziej popowe z utworów, czyli hymny narodowe. Wykonali je w równie popowym... 106
  • Bracia nie wysiadają 15 gru 2006, 15:00 "Chcesz zmieniać świat, to od siebie zacznij". Wyświechtane? Może, ale w tym kontekście brzmi zupełnie inaczej. Fisz, czyli Bartek Waglewski, właściciel charakterystycznego głosu i autor jakże celnych tekstów, wraz z Emadem... 106
  • Świat nie usłyszał 15 gru 2006, 15:00 Ledwie rok po rozpadzie The Beatles George Harrison wyszedł z cienia Johna Lennona i Paula McCartneya i albumem "All Things Must Pass" ustawił sobie poprzeczkę na takiej niebotycznej wysokości, że przez resztę życia nie był już... 106
  • Randka w ciemno 15 gru 2006, 15:00 Wiemy z amerykańskich filmów, że nie warto zabierać autostopowiczów. "Pułapka" przekonuje, że równie niebezpieczne jest zawieranie znajomości za pośrednictwem Internetu. Wirtualny flirt samotnego fotografa z czternastolatką ma... 106
  • Krótki film o przegrywaniu 15 gru 2006, 15:00 Kataraktę na oczach miał ten, kto pierwszy nazwał film Kaurismakiego czarnym kryminałem. Choć mamy tu femme fatale, posępnych przestępców oraz zgorzkniałą parę głównych bohaterów, to znajdujemy się w zupełnie innej krainie - tej z... 106
  • Gra w zielone 15 gru 2006, 15:00 Grzech nie obejrzeć reżyserskiej wersji "Miasta grzechu". Ale tylko pod warunkiem, że jest się zaprzysięgłym fanem komiksów i kamery cyfrowej, w dodatku odpornym na ekranową przemoc przekraczającą granicę sadyzmu. Po prawdzie... 106
  • Perwersje klasyka 15 gru 2006, 15:00 Z prozą Jerzego Pilcha jest jak z czeskim filmem. Niby nic się nie dzieje, a odbiorca i tak wstrzymuje oddech. Choć autor "Spisu cudzołożnic" nie jest mistrzem fabuły, jak nikt inny potrafi czarować czytelnika kunsztownym stylem,... 106
  • Wojna i pożądanie 15 gru 2006, 15:00 Po "Bożej podszewce" to kolejna udana powieść o wojennych dramatach Polaków z Wileńszczyzny. W "Czarnym rondzie" wojna widziana jest oczyma zwykłych ludzi, którzy tak samo jak hitlerowców czy enkawudzistów obawiają... 106
  • Epilog snu 15 gru 2006, 15:00 Kiedy po śmierci wielkiego poety jego bliscy wyciągają z osieroconych szuflad wiersze, szkice i notatki, muszą się czuć niezręcznie. Mają przecież świadomość, że gdyby autor żył, niektóre z tych tekstów nie ujrzałyby światła... 106
  • O jeden akt za daleko 15 gru 2006, 15:00 Metafora życia jako pokoju hotelowego to banał nad banały. U Miśkiewicza ten pokój jest wręcz regulaminowy - tapeta z wzorkiem i landszafcik w pozłacanej ramie nad łóżkiem. Przez ów pokój przewijają się kolejni ludzie, nie... 106
  • Whisky, morfina i prątki 15 gru 2006, 15:00 Romuald Szejd, dyrektor Sceny Prezentacje, odstąpił na moment od wystawiania francuskich bulwarówek i wyreżyserował "Zmierzch długiego dnia". Oglądając rezultat jego pracy, trudno się oprzeć wrażeniu, że słynny dramat... 106
  • Utopia w stepie 15 gru 2006, 15:00 Gwiazdy światowej architektury błogosławią postsowiecką wersję oświeconego absolutyzmu 110
  • Jan Paweł Lenin 15 gru 2006, 15:00 Polskie pomniki nie przyjęły do wiadomości zmiany ustroju 114
  • Klątwa kapitana Żbika 15 gru 2006, 15:00 Polski komiks utrzymuje się na powierzchni dzięki pokoleniu sentymentalnych tatusiów 116
  • Wencel gordyjski - Gdzie te sokoły? 15 gru 2006, 15:00 Spadkobiercami Homera i Mickiewicza są dziś komentatorzy sportowi 118
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 44 (210) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 30 października 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Zmiana godła przednim pomysłem Nadzieja w orłach Ledwie posłanka Sobecka (Ruch Narodowo-Ludowy) zgłosiła propozycję ustawy o opodatkowaniu par... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Powiększenie: Czy politycy robią nas w konia? Aż 73 proc. wyborców Prawa i Sprawiedliwości uważa, że politycy robią ich w konia. Spośród tych, którzy głosowali na PO, myśli tak aż 87 proc.! Tak wynika z badań przeprowadzonych dla... 121
  • Skibą w mur - Krasnoludki i gamonie 15 gru 2006, 15:00 Szansę na stanie się dziełem sztuki ma nawet pojedynczy milicjant 122

ZKDP - Nakład kontrolowany