Jan Paweł Lenin

Jan Paweł Lenin

Polskie pomniki nie przyjęły do wiadomości zmiany ustroju
Realizm socjalistyczny oficjalnie w Polsce trwał zaledwie pięć lat. Tak naprawdę nie umarł nigdy, a ostatnio przeżywa renesans. Zwłaszcza w rzeźbie. I nie decyduje o tym układ polityczny. Notable, i ci warszawscy, i małomiasteczkowi, niezależnie od swych partyjnych umocowań uwielbiają estetykę socrealu, więc składając zamówienia u artystów, wręcz żądają takich dzieł. Mało tego - są święcie przekonani, że tylko tak może wyglądać pomnik.

Wania i inni
- Mam kolejne zamówienie na papieża. Zrobiłem ich już chyba trzech - mówi znany krakowski rzeźbiarz Marian Konieczny, twórca stołecznej Nike, Lenina z Nowej Huty i nie mniej znanego "Wani", czyli żołnierza Armii Radzieckiej, który zdobił przez lata reprezentacyjną aleję Częstochowy prowadzącą do klasztoru jasnogórskiego. U stóp pomnika w Licheniu, na którym stoi Jan Paweł II, pierwotnie miała być tylko umieszczona klęcząca postać księdza. Ale artysta usłyszał, że skoro "lud Boży wznosi Panu świątynię, to właśnie lud należy upamiętnić". - No i zrobiłem płaskorzeźby - opowiada Konieczny. Ludzie uwiecznieni na ścianach cokołu nie różnią się niczym od proletariackich bohaterów utrwalanych w kamieniu i spiżu we wczesnym PRL. Tak jak i tam, tak i tutaj lud pcha taczki, na nogach ma gumiaki, a na głowach berety. - To są przecież realne rzeczy, nadal buduje się w gumiakach - tłumaczy Konieczny.
Dla wielu twórców nie jest istotne, czy rzeźbią Lenina, czy Jana Pawła II. Jednym z takich artystów jest Konieczny. Niektóre z jego pomników zdemontowano po 1989 r. Taki los spotkał częstochowskiego "Wanię" czy Aleksandra Zawadzkiego z Dąbrowy Górniczej. Pomnik Lenina w Nowej Hucie próbowano zniszczyć już pod koniec lat 70., podkładając bombę. Cudem ocalały wódz bolszewików stoi obecnie w parku niedaleko Sztokholmu. Szwedzki kolekcjoner kupił go w cenie złomu. "Wania", któremu azylu udzieliły gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych, podczas demontażu został uszkodzony. Stracił gałązkę oliwną trzymaną we wzniesionej dłoni (w drugiej nadal ściska pepeszę). Gliwicka firma zrewanżowała się Częstochowie, odlewając z brązu marszałka Piłsudskiego - stoi teraz w miejscu, gdzie prężył się wcześniej bohaterski czerwonoarmista.
Socrealizm, choć zadekretowany przez Stalina, wywołał żywy oddźwięk w polskim społeczeństwie. Twórcy z trudem nadążali za rosnącym zapotrzebowaniem na prawomyślne obrazy, rzeźby, plakaty i grafiki. Większość była prezentowana na czterech wielkich wystawach plastyki (1950-54). Na każdą zgłaszano prawie 3 tys. prac, z których komisja wybierała ponad osiemset. Reszta wykorzystywana była przy okazji pochodów pierwszomajowych i innych propagandowych spędów.
Nawet kiedy władza przestała forsować soc, artyści wciąż malowali i rzeźbili w tym stylu. Estetyka topornego realizmu nie została bowiem wymyślona przez Stalina. Jeszcze przed wojną pracownie europejskich rzeźbiarzy opuszczały tłumy spiżowych, dobrze umięśnionych ludowo-narodowych herosów. Do skrajności doprowadzili ten typ hitlerowcy, ale i w Polsce znalazł on wielu admiratorów. Koń, szabla, patos - do tego byliśmy przyzwyczajani. Żadne artystyczne awangardy nie zdołały zapuścić nad Wisłą korzeni. Przeciętni odbiorcy przyjęli powrót realizmu z ulgą, bo z jego zrozumieniem nie mieli kłopotów. Kolejne monumenty Koniecznego oraz innych artystów tworzących w "konserwatywnej" manierze zapełniały polską przestrzeń. Estetyka pozostaje mniej więcej ta sama, zmieniają się tylko bohaterowie. Posągi Lenina i jego towarzyszy ustąpiły miejsca księdzu Popiełuszce, Piłsudskiemu i przede wszystkim Janowi Pawłowi II. Ich uroda jest zwykle odwrotnie proporcjonalna do pompy, z jaką są odsłaniane.

Sierp, młot i laptop
Konieczny doktoryzował się, a w zasadzie uzyskał tytuł "kandydat nauk" w Leningradzie, w słynnym instytucie im. Riepina. - Ten wyjazd był zderzeniem z zupełnie innym rozumieniem sztuki, z inną hierarchią wartości - wspomina rzeźbiarz. Na Wschodzie zweryfikował poglądy, które wiózł ze sobą z Krakowa, z pracowni Xawerego Dunikowskiego. Pierwszą pracę, jaką pokazał, komisja odrzuciła ze względu na postformistyczne kubistyczne formy. Promotor powiedział Koniecznemu, że przyjeżdżając do Leningradu, wiedział, co zastanie. I dodał, że nawet najpiękniejsza kobieta może dać mu tylko to, co ma... Polski rzeźbiarz zrozumiał aluzję. Jego kolejna praca, "Stary atleta" z 1956 r. zrobiła juź w ZSRR furorę.
Konieczny ma w swojej pracowni wiele nie zrealizowanych dzieł. Znacznie ciekawszych od tych zamówionych. Bo choć wielokrotnie próbował uciec od socu, nie udało mu się to, gdyż jego klienci takich dzieł żądają. Fundatorzy pomnika Jana Zamoyskiego w Zamościu domagali się, by założyciel miasta miał godny swej wielkości wizerunek, by siedział na koniu i spoglądał na swój gród z wysokiego postumentu. Spiżowy hetman, stworzony za 600 tys. zł ma 10 m wysokości i wszystkim się podoba. Za granicą artysta ma wolną rękę. Tak było, kiedy Konieczny wygrał konkurs na pomnik Tadeusza Kościuszki w Filadelfii. Był zaskoczony, gdy okazało się, że może sam zdecydować, jak dzieło ma wyglądać. Równie uprzejmi okazali się Algierczycy. Jeden z największych monumentów na świecie, "Chwała i męczeństwo", mierzący 95 m, polski rzeźbiarz postawił na wzgórzu górującym nad algierską stolicą.
Nie można winić artysty, że tworzy to, na co jest popyt. Gdyby o wyglądzie pomników decydowały referenda, wszystkie wyglądałyby tak samo. Zmieniałyby się tylko atrybuty. Raz byłby to narodowy sztandar, innym razem sierp i młot. Co będzie dzierżył w rękach spiżowy bohater XXI wieku ? Stawiam na laptopa.
Okładka tygodnika WPROST: 44/2006
Więcej możesz przeczytać w 44/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2006 (1246)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 SYNDROM LADY MAKBET Bardzo podobał mi się artykuł "Syndrom lady Makbet" (nr 42), zawsze interesowała mnie ta tematyka, wiem, że żaden wypadek nie jest dziełem przypadku. Chcę jednak skrytykować tezę dotyczącą fanów hip-hopu.... 3
  • Na stronie - Odpust w saloonie 15 gru 2006, 15:00 W polskiej codzienności salon styka się z saloonem, a nostalgia z odpustem 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO Trwa zbieranie świadectw od osób uzdrowionych dzięki wstawiennictwu Jana Pawia II. Doniesienia o cudach napływały z całego świata od początku lat 80. i były gromadzone przez watykański Sekretariat Stanu. Za... 6
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Premier Jarosław Kaczyński © A. Jagielak 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 OSTATNI ATAK UKŁADU Że też premierowi Kaczyńskiemu kołkiem język nie stanął, gdy podczas wywiadu udzielonego "Wprost" ("Ostatni atak układu", nr 40) stwierdził, że jego powyborcze rozmowy z PO z punktu widzenia... 14
  • Ryba po polsku - Przychodzi Kuna do Kurnika 15 gru 2006, 15:00 Mimo rozmaitych list z typami żadnego typa tak naprawdę nie udało się jeszcze załatwić 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 ODKĄD ISTNIEJĄ OBIE RUBRYKI, Mazurek i Zalewski zawsze żyli w zgodzie. Ale ostatnio doszło między nimi do poważnego zgrzytu. Kłócili się, który ma pisać koalicję, bo żaden nie chciał się w tym babrać. Na razie Polska Agencja... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 W ZWIĄZKU Z TYM, ŻE KAŻDY szanujący się dziennikarz musi teraz coś podsłuchać, my postanowiliśmy podzielić się z państwem podsłuchaną w sejmowym barze Za Kratą rozmową pewnego dygnitarza SLD (jak widać, nie zdradzamy nawet... 17
  • Wprost przeciwnie - Władza korumpuje 15 gru 2006, 15:00 W demokratycznym państwie nie ma równych i równiejszych 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Narkoukład 15 gru 2006, 15:00 Czy generał Papała padł ofiarą mafii narkotykowej? 20
  • Spisek szemranych postaci 15 gru 2006, 15:00 Rozmowa ze Zbigniewem Ziobrą, ministrem sprawiedliwości 26
  • Prawa ręka Ziobry 15 gru 2006, 15:00 Ledwie doszło do rozpadu koalicji z Samoobroną, a już niektóre śledztwa z politykami w tle utknęły w miejscu 30
  • Europejskie marzenie 15 gru 2006, 15:00 Historia Polski i Niemiec wbrew naszym narodowym stereotypom częściej była historią sojuszu niż konfliktu 34
  • Polako-Niemcy 15 gru 2006, 15:00 Polsko-niemieckie pogranicze to laboratorium Europy jutra? 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Życie jak w Madrycie Władze Madrytu podjęły starania, aby miasto stało się turystyczną stolicą świata. Tę trzecią co do wielkości metropolię w Unii Europejskiej (ponad 5 mln mieszkańców) odwiedza rocznie tylu gości,... 38
  • Kapitalizmu 15 gru 2006, 15:00 Polscy przedsiębiorcy wybierają populistyczny program rynkowy 40
  • Trzech muszkieterów 15 gru 2006, 15:00 Władimir Putin jednoczy Unię Europejską przeciwko Rosji 46
  • Emeryci kupują! 15 gru 2006, 15:00 Co drugie nowe auto kupują w Europie ludzie, którzy ukończyli 60 lat 50
  • Szpieg w firmie 15 gru 2006, 15:00 Poufne informacje wyciekają już z ośmiu na dziesięć przedsiębiorstw! 54
  • 2 x 2 = 4 - Rok 2006? 15 gru 2006, 15:00 Przypisywanie sobie przez rządzącą ekipę sukcesów gospodarczych budzi uśmiech politowania 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   60
  • Wielkie mini 15 gru 2006, 15:00 Kto oglądał film "Włoska robota", wie, że Mini nie tylko ładnie wygląda, ale i świetnie jeździ. A sprzedaje się tak dobrze, że fabryka BMW w Oksfordzie nie jest w stanie nadążyć z realizacją zamówień. Nowy Mini Cooper S... 60
  • Myszka à la papryczka 15 gru 2006, 15:00 Myszka komputerowa nie musi być nijaka. To akcesorium, które może wyrażać osobowość, styl i nastrój. Ciekawie zaprojektowane będzie dla komputera tym, czym dobrze dobrany pasek dla kreacji. Takie idee przyświecają szwajcarskiej firmie... 60
  • Wódka rządzi 15 gru 2006, 15:00   Wódka to zdecydowanie najpopularniejszy mocny alkohol w naszym kraju. Polacy powoli zaczynają odkrywać inne mocne trunki: brandy i whisky. 60
  • Militaryzacja torebek 15 gru 2006, 15:00 Najnowszym trendem w damskich dodatkach są torby stylizowane na raportówki. Duńska firma Adax wprowadza właśnie na polski rynek kwadratowe i prostokątne, skórzane torby w bieli i czerni. Pasują one do "militarnego" charakteru... 60
  • Czekoladowe porto 15 gru 2006, 15:00 Late Bottled Vintage Port 2000, Graham's Cena: 99 zł; importer: Centrum Wina Graham's stanowi perłę w kolekcji Symingtonów, szkockiej rodziny będącej właścicielem kilku najważniejszych domów produkujących porto. Tu robione są... 60
  • Płaszcz dla konia 15 gru 2006, 15:00 Jeźdźcy dbają o konie bardziej niż o siebie. Kupują im odżywki witaminowe i gustowne stroje. Dlatego może ich zainteresować derka Univers - pomysł w sam raz na jesienne dni. Płaszcz dla konia składa się z trzech warstw: z polaru,... 60
  • Lekcje bierności 15 gru 2006, 15:00 Uczymy dzieci ulegania przemocy 62
  • Przytulne biuro 15 gru 2006, 15:00 Udomawiamy miejsce pracy po to, by móc w nim spędzać więcej czasu 66
  • Piękne miasto do umierania 15 gru 2006, 15:00 Trzeba kochać śmierć, jeśli kocha się życie - mawiają wiedeńczycy 70
  • Pazurem - Fikcja z wykopem 15 gru 2006, 15:00 Polki łakną, by przeczytać czarno na białym, iż są godne hrabiego, choć mają w domu starszego referenta 73
  • Zbrodnia i kara 15 gru 2006, 15:00 Wyrok, który zapadł w Norymberdze, Stalin przypłacił ciężkim zawałem serca 74
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Warzywa na głowę Warzywa, a nie owoce, poprawiają pamięć starszych osób. Uczeni z Rush University Medical Center w Chicago przez sześć lat badali ludzi po 65. roku życia. Uczestnicy eksperymentu spożywający warzywa i owoce w różnych... 78
  • Miłośc od pierwszego zapachu 15 gru 2006, 15:00 Mężczyźni jedzący zbyt dużo mięsa źle pachną i odstraszają kobiety 80
  • Widzący ślepi 15 gru 2006, 15:00 Jedni nie rozpoznają w lustrze własnej mimiki, inni nie rozróżniają psów i samochodów 84
  • Jak umierali nieśmiertelni 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą ustalić, na co zmarli Adam Mickiewicz i Fryderyk Chopin 86
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Royal i bolszewicy "Pomysły Ségolène Royal przypominają politykę bolszewików z czasów rewolucji" - w taki sposób konserwatywny dziennik "Le Figaro" skomentował plany socjalistki ubiegającej się o start w... 90
  • Pięćdziesiąt lat później 15 gru 2006, 15:00 Na 5 listopada zapowiedziano w Budapeszcie nowe demonstracje 92
  • Tarcza imienia Reagana 15 gru 2006, 15:00 Udział w systemie Globalnej Obrony Przeciwrakietowej jest historyczną szansą dla Polski 96
  • Wschodzące słoneczko Rosji 15 gru 2006, 15:00 Putin stworzył z byłych KGB-istow sprawną administrację i wyrugował z polityki moralność 100
  • My, Galicja 15 gru 2006, 15:00 Rodzą się wątpliwości, czy zachodnia i wschodnia Ukraina to na pewno jeden naród 102
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 106
  • Krzyk owiec 15 gru 2006, 15:00 Laibach znokautował potężnym prawym prostym wszystkich, którzy posądzali słoweński zespół o propagowanie ideologii totalitarnych. Muzycy sięgnęli po najbardziej popowe z utworów, czyli hymny narodowe. Wykonali je w równie popowym... 106
  • Bracia nie wysiadają 15 gru 2006, 15:00 "Chcesz zmieniać świat, to od siebie zacznij". Wyświechtane? Może, ale w tym kontekście brzmi zupełnie inaczej. Fisz, czyli Bartek Waglewski, właściciel charakterystycznego głosu i autor jakże celnych tekstów, wraz z Emadem... 106
  • Świat nie usłyszał 15 gru 2006, 15:00 Ledwie rok po rozpadzie The Beatles George Harrison wyszedł z cienia Johna Lennona i Paula McCartneya i albumem "All Things Must Pass" ustawił sobie poprzeczkę na takiej niebotycznej wysokości, że przez resztę życia nie był już... 106
  • Randka w ciemno 15 gru 2006, 15:00 Wiemy z amerykańskich filmów, że nie warto zabierać autostopowiczów. "Pułapka" przekonuje, że równie niebezpieczne jest zawieranie znajomości za pośrednictwem Internetu. Wirtualny flirt samotnego fotografa z czternastolatką ma... 106
  • Krótki film o przegrywaniu 15 gru 2006, 15:00 Kataraktę na oczach miał ten, kto pierwszy nazwał film Kaurismakiego czarnym kryminałem. Choć mamy tu femme fatale, posępnych przestępców oraz zgorzkniałą parę głównych bohaterów, to znajdujemy się w zupełnie innej krainie - tej z... 106
  • Gra w zielone 15 gru 2006, 15:00 Grzech nie obejrzeć reżyserskiej wersji "Miasta grzechu". Ale tylko pod warunkiem, że jest się zaprzysięgłym fanem komiksów i kamery cyfrowej, w dodatku odpornym na ekranową przemoc przekraczającą granicę sadyzmu. Po prawdzie... 106
  • Perwersje klasyka 15 gru 2006, 15:00 Z prozą Jerzego Pilcha jest jak z czeskim filmem. Niby nic się nie dzieje, a odbiorca i tak wstrzymuje oddech. Choć autor "Spisu cudzołożnic" nie jest mistrzem fabuły, jak nikt inny potrafi czarować czytelnika kunsztownym stylem,... 106
  • Wojna i pożądanie 15 gru 2006, 15:00 Po "Bożej podszewce" to kolejna udana powieść o wojennych dramatach Polaków z Wileńszczyzny. W "Czarnym rondzie" wojna widziana jest oczyma zwykłych ludzi, którzy tak samo jak hitlerowców czy enkawudzistów obawiają... 106
  • Epilog snu 15 gru 2006, 15:00 Kiedy po śmierci wielkiego poety jego bliscy wyciągają z osieroconych szuflad wiersze, szkice i notatki, muszą się czuć niezręcznie. Mają przecież świadomość, że gdyby autor żył, niektóre z tych tekstów nie ujrzałyby światła... 106
  • O jeden akt za daleko 15 gru 2006, 15:00 Metafora życia jako pokoju hotelowego to banał nad banały. U Miśkiewicza ten pokój jest wręcz regulaminowy - tapeta z wzorkiem i landszafcik w pozłacanej ramie nad łóżkiem. Przez ów pokój przewijają się kolejni ludzie, nie... 106
  • Whisky, morfina i prątki 15 gru 2006, 15:00 Romuald Szejd, dyrektor Sceny Prezentacje, odstąpił na moment od wystawiania francuskich bulwarówek i wyreżyserował "Zmierzch długiego dnia". Oglądając rezultat jego pracy, trudno się oprzeć wrażeniu, że słynny dramat... 106
  • Utopia w stepie 15 gru 2006, 15:00 Gwiazdy światowej architektury błogosławią postsowiecką wersję oświeconego absolutyzmu 110
  • Jan Paweł Lenin 15 gru 2006, 15:00 Polskie pomniki nie przyjęły do wiadomości zmiany ustroju 114
  • Klątwa kapitana Żbika 15 gru 2006, 15:00 Polski komiks utrzymuje się na powierzchni dzięki pokoleniu sentymentalnych tatusiów 116
  • Wencel gordyjski - Gdzie te sokoły? 15 gru 2006, 15:00 Spadkobiercami Homera i Mickiewicza są dziś komentatorzy sportowi 118
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 44 (210) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 30 października 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Zmiana godła przednim pomysłem Nadzieja w orłach Ledwie posłanka Sobecka (Ruch Narodowo-Ludowy) zgłosiła propozycję ustawy o opodatkowaniu par... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Powiększenie: Czy politycy robią nas w konia? Aż 73 proc. wyborców Prawa i Sprawiedliwości uważa, że politycy robią ich w konia. Spośród tych, którzy głosowali na PO, myśli tak aż 87 proc.! Tak wynika z badań przeprowadzonych dla... 121
  • Skibą w mur - Krasnoludki i gamonie 15 gru 2006, 15:00 Szansę na stanie się dziełem sztuki ma nawet pojedynczy milicjant 122

ZKDP - Nakład kontrolowany