Saperzy historii

Saperzy historii

Na co trafiają amatorzy poszukiwania skarbów
Dwa dzbany wypełnione sześcioma tysiącami monet pochodzącymi z okresu panowania cesarza Konstantyna I Wielkiego (307-337 n.e.) odnaleziono w walijskim miasteczku Vale of Glamorgan. To jeden z największych rzymskich skarbów, na jaki kiedykolwiek natrafiono w Walii. Skarb znaleźli nie archeolodzy, lecz poszukiwacz amator, 79-letni Derek Eveleigh. Znalezisko trafi do muzeum, a Eveleigh otrzyma nagrodę w wysokości połowy jego wartości. W Polsce amatorzy też odkrywają skarby, ale się z tym nie afiszują. Nie dość, że nie otrzymują znaleźnego, to jeszcze może się nimi zainteresować prokuratura.Bohaterowie dziedzictwa
W zeszłym roku wyposażeni w wykrywacze metalu David Whelan i jego syn Andrew znaleźli w Harrogate w północnej Anglii wielki srebrny puchar, a w nim m.in. 617 srebrnych monet i złotą bransoletę. Jak się później okazało, był to pochodzący m.in. z Afganistanu, Rosji i Skandynawii skarb wikingów. Zdaniem ekspertów z British Museum, to najcenniejsze znalezisko w ciągu ostatnich 150 lat. Whelanowie za przekazanie go państwu dostali 500 tys. funtów. Równie hojną nagrodę otrzymali bracia Arvid i Edvin Svanborgowie, którzy na szwedzkiej Gotlandii znaleźli w 2006 r. trzy kilogramy srebrnych monet z X wieku, czy Björn Engström, który kilka lat wcześniej na tej samej wyspie wykopał największy na świecie skarb należący do wikingów: 65 kg srebrnych i 20 kg brązowych monet, naszyjniki, bransolety i inne elementy biżuterii.
W Polsce osoba, która próbowałaby naśladować brytyjskich czy szwedzkich odkrywców, mogłaby liczyć w najlepszym razie na dyplom ministra kultury i symboliczną nagrodę pieniężną. W najgorszym razie zainteresowałaby się nią prokuratura, aby sprawdzić, czy poszukiwania prowadzono zgodnie z prawem i czy żadnego ze znalezisk nie ukryto. Nic dziwnego, że wojewódzkim konserwatorom zabytków w naszym kraju zgłasza znaleziska zaledwie kilka osób rocznie, choć amatorskim poszukiwaniem skarbów ukrytych w ziemi zajmuje się nawet 100 tys. osób. Dla porównania – Portable Antiquities Scheme w Wielkiej Brytanii powiększyło w tym roku swój zbiór o ponad 50 tys. eksponatów. Od 1997 r., kiedy powołano tę instytucję, do końca 2007 r. zarejestrowano w niej ponad 300 tys. zabytków znalezionych przez amatorów. David Lammy, były minister kultury Wielkiej Brytanii, nazywa poszukiwaczy skarbów „bohaterami brytyjskiego dziedzictwa".

Ochotnicy z detektorami
W Polsce większość archeologów uważa poszukiwaczy skarbów za prawdziwą zmorę – oskarżają ich o niszczenie wykopalisk. Tyle że kilka tysięcy z nich to osoby z ogromną wiedzą historyczną. Mają swoje stowarzyszenia, własne serwisy internetowe i wydawnictwa. Są wśród nich biznesmeni, menedżerowie, studenci, oficerowie policji. O archeologach amatorach zrobiło się głośno w czerwcu 2007 r., gdy odkryli pod Mrągowem pochodzące z pierwszej połowy pierwszego tysiąclecia cmentarzysko bałtyjskiego plemienia Galindów. Członkowie Pogotowia Archeologicznego, organizacji zrzeszającej hobbystów współpracujących z zawodowymi archeologami, w ciągu trzech dni zebrali 600 metalowych zabytków: broń, ozdoby, elementy pasa i przedmioty codziennego użytku. – Za niewielkie pieniądze lub wręcz za darmo udostępniali swój czas, wiedzę i sprzęt – mówi dr Tomasz Nowakiewicz, archeolog z Uniwersytetu Warszawskiego, który w 2006 r. wpadł na pomysł założenia pogotowia.
W lipcu 2008 r. członkowie Sekcji Historyczno-Eksploracyjnej Towarzystwa Przyjaciół Sopotu, współpracujący z poznańskim Muzeum Broni Pancernej, wydobyli z jednej z wielkopolskich rzek wrak niemieckiego działa samobieżnego Sturmgeschütz IV z okresu II wojny światowej. Jest to drugi zachowany egzemplarz na świecie. Amatorzy pomagali też w tym roku m.in. w wykopaliskach na cmentarzysku gockim w Krośnie pod Elblągiem oraz we wczesnośredniowiecznym grodzisku w Szurpiłach na Suwalszczyźnie.
Archeolodzy amatorzy nie porównują się do Indiany Jonesa, awanturnika archeologa z popularnych filmów Stevena Spielberga. – Nie szukamy świętego Graala czy zaginionej Arki – zastrzega 33-letni Mirosław Bieniecki, z zawodu socjolog, archeolog amator i współzałożyciel Krajowego Stowarzyszenia Odkrywców Archeopogotowie. Dziś członkowie tego stowarzyszenia są poszukiwanymi przez archeologów współpracownikami. Dzięki pomocy hobbystów udało się w 2008 r. zebrać ponad 1000 przedmiotów w Truso, osadzie wikingów na terenie Żuław. Archeolodzy współpracowali też z amatorami przy wykopaliskach w osadzie celtyckiej w Nowej Cerekwi koło Kietrza w województwie olsztyńskim. W 2007 r. udało im się tam wydobyć kilkaset zabytków, mimo że prace archeologiczne prowadzono w tym rejonie od kilkudziesięciu lat.

Marchewka zamiast kija
W Polsce mamy bardzo restrykcyjne przepisy dotyczące amatorskiej archeologii, które jednocześnie trudno jest wyegzekwować. Skutek jest taki, że armia poszukiwaczy skarbów działa w Polsce niezgodnie z prawem, ale nie ponosi tego konsekwencji. Jednocześnie surowe prawo prowadzi do rozwoju czarnego rynku. W Bułgarii, gdzie tak jak w Polsce karano prowadzących nielegalne wykopaliska, nie zatrzymano tego procederu. Przez wiele lat w grabieniu pozostałości rzymskiego miasta Ratiaria (na początku naszej ery słynęło z produkcji złotej biżuterii i broni) w północno-zachodniej części kraju brały udział tysiące osób (w tym ochroniarze wynajęci przez władze do pilnowania ruin), wspomaganych przez kilkanaście buldożerów. Od 2000 r. zaledwie około 20 osób trafiło za to do więzienia, a kilkaset zostało ukaranych grzywnami lub robotami publicznymi. Takie kary na nikim nie robiły wrażenia, ponieważ za niektóre znalezione w Ratiarii zabytki można było dostać nawet kilkadziesiąt tysięcy euro. Wielu mieszkańców pobliskiej wsi Archar za pieniądze z nielegalnej sprzedaży znalezisk wybudowało sobie domy.
Najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia skali nielegalnych poszukiwań okazało się nagradzanie tych, którzy znalezisko przekażą władzom. W Danii i w niemieckich landach poszukiwacze skarbów chętnie oddają zabytki do muzeów, bo dzięki temu zyskują sławę znalazców i wysokie nagrody finansowe. Najskuteczniejszy system współpracy państwa z poszukiwaczami skarbów działa w Anglii i Walii. Znaleziska są przekazywane do Portable Antiquities Scheme. Jego eksperci rejestrują je (tylko takie eksponaty można sprzedawać i kupować), katalogują, a później szukają zainteresowanego nimi muzeum. Jeśli znajdzie się takie, fundusz (finansowany przez brytyjski odpowiednik Totalizatora Sportowego) odkupuje eksponat od znalazcy po cenach rynkowych (połowa pieniędzy trafia do właściciela ziemi, na której dokonano odkrycia). Jeśli żadne muzeum nie jest zainteresowane zabytkiem, ten wraca do znalazcy, który może sam go sprzedać.
W Polsce nagradzanie poszukiwaczy skarbów, którzy przekażą muzeum swoje znalezisko, jest rzadkością. Takiego obowiązku nie nakładają żadne przepisy. Wszystko zależy od dobrej woli konserwatora zabytków i Ministerstwa Kultury. A nagradzaniu poszukiwaczy sprzeciwia się część archeologów, dla których jest to wspieranie działalności przestępczej. Skutek jest taki, że niektóre cenne znaleziska trafiają do zachodnich domów aukcyjnych, a nie do polskich muzeów.


SKARB TYSIACLECIA
W maju 1988 r. podczas prac budowlanych na starówce w podwrocławskiej Środzie Śląskiej natrafiono na skorupy glinianych naczyń. Archeolodzy znaleźli wśród nich 40 złotych i 4 tys. srebrnych monet oraz złote klejnoty, m.in. koronę, zapinki, zawieszki, bransolety i pierścienie. Był to jeden z najstarszych skarbów średniowiecznych znalezionych w Europie i najwiekszy do tej pory skarb wykopany w Polsce. Byłby jeszcze większy, gdyby nie to, że mieszkańcy Środy Śląskiej przeczesali teren budowy i wysypisko, na które wywozono z niej gruz, zanim zrobili to archeolodzy. Do dzis nie wiadomo, jaka część średzkiego skarbu znajduje sie w prywatnych rękach. Jeszcze w 2005 r. pochodzące z niego kosztowności warte 6 mln zł policja znalazła u dwóch mieszkanców Torunia.

Na zdjęciu eksponaty z Muzeum Narodowego we Wrocławiu.



Okładka tygodnika WPROST: 48/2008
Więcej możesz przeczytać w 48/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 5
  • madrala   IP
    Jak szukasz skarbow w Egipcie to jestes archeologiem i zaslugujesz na Doctorat, jak szukasz skarbow Vikingow w Angli to jestes \"bohaterem brytyjskiego dziedzictwa\", a jak szukasz pozydowskich skarbow w Polsce to jestes hiena cmentarna. Wszystko jest relatywne.madrala
    • n   IP
      wszystkie archeologiczne ślady działalności człowieka a szczególnie zabytki są własnością skarbu państwa.Ustawa o ochronie zabytków jest dostępna też w internecie , więc polecam przeczytanie tej ustawy autorowi artykułu, wtedy nie będzie wypisywał takich dziwnych rzeczy.Gdyby każdy mógł w Polsce mógł na własną rękę szukać ,,wspaniałych zabytków\" to dużo stanowisk zostałoby zniszczonych,zabytki sprzedane bo przecież kasa jest ważniejsza niż dziedzictwo kulturowe.Podziwiamy zagraniczne muzea z licznymi i wspaniałymi zabytkami, gdyby u nas każdy kto znajdzie taki zabytek zwracał go do muzeum też mielibyśmy tak interesujące zbiory.Poza tym wynagrodzenie dla ,,przypadkowych \"znalazców,hmmm to może jeszcze z naszych podatków to ma być im wypłacane.Mam także jeszcze jedną uwagę do autora -wszyscy zachwycają się złotem ,bogatą biżuterią ...Zabytki to nie złoto, a właściwie rzadko takie rzeczy się znajduje.Zapomina się często np.o ceramice kultury łużyckiej oraz innych, figurkach zwierząt z gliny,naczyniach zoomorficznych, wiankach z grobów, koliach z paciorków szklanych , siekierkach, fragmentach jedwabnych wstążek w grobach, wagach.Archeologia to nie złoto i biżuteria , ale na pozór zwyczajne rzeczy, które ukazują dawne czasy, szczegóły życia.To nie są tylko skarby , ale np. ozdoby , które nosiła kobieta w danym plemieniu czy grupie, którą pochowano z szacunkiem , z najlepszymi rzeczami, które posiadała, aby towarzyszyły jej w życiu pośmiertnym.
      • Minelab   IP
        Wcale bym się nie zdziwił gdyby większość tych poszukiwaczy z wysp pochodziła z Polski.
        W końcu połowę kraju tam pracuje.
        • bez-nazwy   IP
          Normalny kraj to i normalne traktowanie poszukiwaczy!. Nasz konserwator powinien się uczyć, uczyć i uczyć!!!.
          Nie pozdrawiam Konserwatora Zabytków.

          Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2008 (1353)

          • Wprost od czytelników 23 lis 2008, 22:00 Dokładać po równo Ostatnio dużo mówi się na temat wyjazdu prezydenta Lecha Kaczyńskiego do Japonii. Największym bólem wielu polityków i dziennikarzy jest to, że nie spotka się on z prezydentem Francji. Ale czy musi? Za to dokłada się... 3
          • Na stronie - Nie idźcie tą drogą! 23 lis 2008, 22:00 Z powodu kryzysu nie musimy się obnosić z miną i postawą kogoś, komu tir wjechał do ogródka 3
          • Wist prezydenta? 23 lis 2008, 22:00 Emerytury 8
          • Skaner 23 lis 2008, 22:00 8
          • Chłopak z Hollyłódź 23 lis 2008, 22:00 Jan Machulski (1928-2008) 9
          • Szkoła dla córek Obamy 23 lis 2008, 22:00 USA 9
          • Wschodzące miasta 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje 9
          • Dossier 23 lis 2008, 22:00 „Rosja to nie Związek Radziecki"Dmitrij Miedwiediew, prezydent Rosji, o możliwości wypracowania partnerskich stosunków z USA„Jeśli chodzi o bezpieczeństwo energetyczne, nasza polityka nie jest skierowana przeciwko... 10
          • PYTANIA NIEPOLITYCZNE -  Skazana na bluesa 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Małgorzatą Kidawa-Błońską, posłanką PO, producentką filmową 10
          • Ludzie 23 lis 2008, 22:00 Eastwood ze SpielbergiemClint Eastwood prowadzi rozmowy na temat ewentualnej reżyserii filmu „Hereafter", do którego prawa ma Steven Spielberg. Obaj twórcy współpracowali ostatnio przy „Sztandarze chwały”. W wypadku... 11
          • Na celowniku ekologów 23 lis 2008, 22:00 Obyczaje 11
          • Ranking mafii 23 lis 2008, 22:00 Przestępczość 12
          • Wykrywacz kłamstw 23 lis 2008, 22:00 „To jest rząd, który zaprowadził elementarny ład" – stwierdził na obradach Rady Krajowej PO Donald Tusk, podsumowując osiągnięcia rocznej działalności koalicji rządowej. Donald Franciszek Tusk (ur. 22 kwietnia 1957 r.),... 12
          • Bieg przez płotki 23 lis 2008, 22:00 Przedsiębiorczość 14
          • Znajdź pracę z „Wprost” 23 lis 2008, 22:00 Internet 14
          • Zapytaj Wprost - Wolę się śmiać z innych 23 lis 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika 'Wprost" odpowiada Tadeusz Cymański. 16
          • Plus ujemny - Nasz poprawczak 23 lis 2008, 22:00 Dzięki mediacyjnym talentom Sarkozy’ego organy płciowe Saakaszwilego zostały uratowane 18
          • Poczta 23 lis 2008, 22:00 MikrozawałPolskie firmy borykają się z licznymi postaciami kryzysu – napisał autor artykułu „Mikrozawał" (nr 46). Choroby, na które zapadają przedsiębiorstwa – wahania wpływów, sterty nieopłaconych faktur... 20
          • Playback 23 lis 2008, 22:00 Prezes PiS Jarosław Kaczyński oraz posłowie tej partii Aleksandra Natalli-Świat i Adam Lipiński 20
          • Wprost przeciwnie - Orły i cokoły 23 lis 2008, 22:00 Premier Tusk pozazdrościł prezydentowi Kaczyńskiemu jego pomnika i postanowił wybudować własny 21
          • Wydarzenia tygodnia - Kraj 23 lis 2008, 22:00 „Porządkowanie spraw Polski, sukcesy na arenie międzynarodowej i ważne reformy" – to w ocenie premiera Donalda Tuska efekty pierwszego roku działania rządu. Za sukcesy uznał wycofanie wojsk z Iraku, budowę dróg lokalnych,... 22
          • Wydarzenia tygodnia - Świat 23 lis 2008, 22:00 Sukcesem Moskwy zakończył się szczyt UE – Rosja w Nicei. Zdecydowano o odblokowaniu gruzińsko-rosyjskich negocjacji w sprawie nowego partnerstwa, mimo że Moskwa nie wypełniła zobowiązań dotyczących wycofania wojsk z Gruzji. Na... 24
          • Z życia koalicji 23 lis 2008, 22:00 Niezastąpiony premier in spe Grzegorz Schetyna nie widzi niczego złego w tym, że szef ABW Krzysztof Bondaryk zarabia bodaj półtorej bańki rocznie w firmie, którą kontroluje. Według wszelkich kanonów dziennikarstwa, powyższa wiadomość... 26
          • Z życia opozycji 23 lis 2008, 22:00 Za sprawą komisji śledczej z politycznych zaświatów powyłaziły rozmaite upiory, z Januszem Kaczmarkiem na czele. Były minister spraw wewnętrznych opowiedział, że nikogo przed niczym nie ostrzegał, a jeśli już ktoś to zrobił, to... 26
          • I PO miłości 23 lis 2008, 22:00 Donald Tusk i Grzegorz Schetyna już utoczyli sobie krwi, a będzie jeszcze ostrzej 30
          • Ziobro bis 23 lis 2008, 22:00 Zbigniew Ćwiąkalski i Zbigniew Ziobro różnią się tylko wzrostem 36
          • Skok na szpitale 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Mariuszem Łapińskim, byłym ministrem zdrowia 38
          • Za ile się sprzedamy 23 lis 2008, 22:00 Albo Warszawa nie rozumie zmian w europejskiej konstelacji, albo mamy klientystyczny zwrot w naszej polityce 40
          • Kto zabił Dębskiego 23 lis 2008, 22:00 Zabójca ministra Jacka Dębskiego najpewniej żyje i przebywa na wolności 42
          • Saperzy historii 23 lis 2008, 22:00 Na co trafiają amatorzy poszukiwania skarbów 44
          • Wprost z blogu 23 lis 2008, 22:00 Historia najnowszaZmowa milczeniaAleksander Ścios   www.cogito62.salon24.plPodobno ostatnimi słowami ks. Jerzego Popiełuszki, jakie usłyszał Waldemar Chrostowski, były słowa: „Panowie, dlaczego mnie tak traktujecie?". Dziś... 48
          • Trójka bez sternika 23 lis 2008, 22:00 49
          • Wojna polsko-ruska 23 lis 2008, 22:00 Polacy ponownie zainteresowali się rosyjskim kinemW warszawskim Pałacu Kultury odbywa się właśnie drugi festiwal filmów rosyjskich „Sputnik nad Warszawą". W otwarciu festiwalu uczestniczyli reżyser Nikita Michałkow, minister... 49
          • Sztuczki budżetowe 23 lis 2008, 22:00 Rząd oprze budżet na zaklęciu, że jakoś to będzieOparty na zbyt optymistycznych założeniach budżet na 2009 r. trzeba będzie poprawiać, zanim jeszcze został uchwalony. Aby dać czas na zmianę założeń, Sejm przełożył na połowę... 49
          • Germanofobia z przymusu 23 lis 2008, 22:00 To nie polscy dziennikarze wciskają media do antyniemieckiego kątaPolacy czują się przymusowo germanizowani" – zatytułował „Frankfurter Allgemeine Zeitung" tekst na temat odbierania dzieci polskim rodzicom w RFN. Po... 49
          • Ryba po polsku - Gęba i buziaczek 23 lis 2008, 22:00 W 1722 r. car Piotr I wyzwał wojewodę wileńskiego Ludwika Pocieja na pojedynek pijacki i przegrał 50
          • Szczęśliwy człowiek - Silvio Berlusconi 23 lis 2008, 22:00 Mimo ukończonych 72 lat Berlusconi jest w lepszej formie niż kiedykolwiek 52
          • Giełda 23 lis 2008, 22:00 56
          • Nieskuteczny jak komornik 23 lis 2008, 22:00 Zaledwie 20 proc. egzekucji komorniczych w Polsce jest skutecznych, a 85 proc. trwa dłużej niż rok – wynika z raportu Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan. Wygórowane stawki komorników i ich mizerna skuteczność... 56
          • Poloneza czas zacząć 23 lis 2008, 22:00 Po tym, jak UE uznała produkowane od X wieku polskie wino gronowe, pierwsze butelki tego trunku trafią wiosną 2009 r. na rynek. Butelka podkrakowskiego merlot lub zielonogórskiego cabernet będzie kosztować 20--30 zł. Produkcją wina w... 56
          • Wyprawa po petrodolary 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje w polską energetykę i przemysł chemiczny, prywatyzacja Giełdy Papierów Wartościowych, sprzedaż majątku stoczni – to wszystko ma zostać zrealizowane za kuwejckie lub saudyjskie petrodolary. Kuwejt ma do zainwestowania... 56
          • Igrzyska bez chleba 23 lis 2008, 22:00 Dwie najbliższe olimpiady – zimowa w Vancouver w 2010 r. i letnia w Londynie w 2012 r. – straciły część finansowania po tym, jak Johnson & Johnson zrezygnował ze sponsoringu imprez. Koncern był jednym z oficjalnych... 56
          • 2x2=4 - Atomowe uderzenie 23 lis 2008, 22:00 Rehabilitacji atomu w Polsce przeciwne są węglowe lobby i demagogiczne żądania Śląska 65
          • Polskie elektrowstrząsy 23 lis 2008, 22:00 Około roku 2011 w Polsce zabraknie energii elektrycznej i będziemy za nią płacić najwięcej w Europie 66
          • Prawie jak Obama 23 lis 2008, 22:00 Polski rząd udaje, że nie ma kryzysu gospodarczego 72
          • Pakiet Łukaszenki 23 lis 2008, 22:00 Białoruś oferuje lepsze warunki do prowadzenia biznesu niż Polska 74
          • Jak ugryźć 121 miliardów 23 lis 2008, 22:00 Wkrótce rząd ogłosi, że program drogowy się zawalił 76
          • Renowacja 23 lis 2008, 22:00 Nowe Renault Mégane jest jak smaczny rogalik - trudno nim zaspokoić głód 78
          • Koncern życzeń 23 lis 2008, 22:00 Koncerny chcą, by rządy dopłacały do każdego nowego auta po dwa tysiące dolarów 80
          • Know-how 23 lis 2008, 22:00   82
          • W skali nano 23 lis 2008, 22:00 Tempo powstawania i wdrażania nowych nanomateriałów może spowodować problemy, na które nie jesteśmy przygotowani – ostrzegają eksperci brytyjskiej organizacji Royal Commision on Environmental Pollution. Na rynku jest już 600... 82
          • Alzheimer Wilsona 23 lis 2008, 22:00 Początki choroby Alzheimera mogły być jedną z przyczyn decyzji premiera Wielkiej Brytanii Harolda Wilsona o rezygnacji z urzędu w kwietniu 1976 r. – uważają naukowcy z Uniwersytetu Southampton. Neurolog dr Peter Garrard zdiagnozował... 82
          • Cywilizacja mrówek 23 lis 2008, 22:00 Jedna z największych zdobyczy człowieka – rolnictwo – jest znana mrówkom od 50 mln lat. Mrówki Atta i Acromyrmex odniosły największy sukces w tej dziedzinie wśród roślinożernych owadów. W podziemnych ogrodach na ścinanych... 82
          • Szybka randka 23 lis 2008, 22:00 Gdy spośród kilkudziesięciu osób w ciągu pięciu minut musimy wybrać partnera na randkę, decydującą rolę odgrywa wygląd. Alison Lenton z University of Edinburgh obserwowała 118 szybkich randek organizowanych przez kluby w Wielkiej... 82
          • Cień Europy 23 lis 2008, 22:00 Czy powojenne dzieje Europy trzeba napisać na nowo? Taką próbę podjął brytyjski politolog Tony Judt w znakomitej książce „Powojnie". Autor nie ogranicza się do analizy geopolitycznej kontynentu. Przedstawia przemiany... 82
          • Mowa ciała 23 lis 2008, 22:00 Ekshumacja zwłok generała Sikorskiego prawdopodobnie niczego nie wyjaśni 84
          • Kopernik o włos 23 lis 2008, 22:00 Badania DNA potwierdzają, że znalezione we Fromborku szczątki należą do największego polskiego astronoma 88
          • Mit niewyspania 23 lis 2008, 22:00 Za dużo jemy, za dużo pijemy i za długo chcemy spać 90
          • Krótkonogi mózgowiec 23 lis 2008, 22:00 Dzieci Homo erectus rodziły się z mózgami niemal dorównującymi współczesnym noworodkom 94
          • Kopalnie króla Salomona 23 lis 2008, 22:00 Nie wszystkie biblijne opisy największego władcy w dziejach Izraela są bajką 98
          • Ekshumacja prawdy 23 lis 2008, 22:00 Jedyna widoczna rana na ciele generała była spowodowana przez odłamek kadłuba, który przebił podstawę nosa - relacjonował sierżant Joseph Harris 102
          • Górna półka - Pocztowa historia Polski 23 lis 2008, 22:00 Ta książka jest jak pudełko z rodzinnymi pamiątkami. Takie pudełko można znaleźć chyba w każdym polskim domu. Gdzieś na dnie takiego pudełka leżą przewiązane wyblakłą wstążką miłosne listy pradziadka do prababki i kilka listów... 105
          • Bez granic 23 lis 2008, 22:00   106
          • Książka - Powrót barbarzyńców 23 lis 2008, 22:00  U progu XX wieku wiele wskazywało na to, że świat czeka era nieograniczonego postępu technicznego i globalnego pokoju. Jednak w ciągu niespełna kilku lat, gdy Europa stanęła w ogniu wojny i bolszewizmu, powszechny optymizm ustąpił... 106
          • Brutalni piłkarze 23 lis 2008, 22:00 Nie tylko polski futbol nie może sobie poradzić z agresją wśród piłkarzy. Aby powstrzymać plagę bójek na boisku między zawodnikami, największa chińska telewizja CCTV zrezygnowała z transmitowania rozgrywek pierwszej ligi. Zarząd... 106
          • Cytat tygodnia 23 lis 2008, 22:00 „Kręci się koło mnie coraz więcej ludzi, wszystko wokół się zmienia. Aż się boję, czy będę mógł jeszcze spać we własnym łóżku" Barack Obama o wrażeniach z przygotowań do objęcia urzędu prezydenta USA   106
          • Wikiwojna 23 lis 2008, 22:00 Niemiecka edycja Wikipedii, największej encyklopedii internetowej, przez dwa dni była zamknięta dla użytkowników. Serwis zawieszono na polecenie sądu, który rozpatrywał skargę deputowanego postkomunistycznej Partii Lewicy Lutza Heilmanna.... 106
          • Jackson przeciw szejkowi 23 lis 2008, 22:00 Michael Jackson znowu ma kłopoty. Król popu najpierw z powodu problemów finansowych musiał sprzedać swą posiadłość Neverland, a teraz czeka go batalia sądowa z szejkiem Abdullahem, synem króla Bahrajnu. Szejk żąda zwrotu prawie 7 mln... 106
          • Bunt młodych Europejczyków 23 lis 2008, 22:00 Młodzież na zachodzie Europy wielkimi manifestacjami chce wychować polityków 108
          • Ukraiński rozkrok 23 lis 2008, 22:00 Kijów przegrywa z Moskwą walkę o ukraiński język i kulturę 112
          • Czerwony bankier 23 lis 2008, 22:00 Dominique Strauss-Kahn, szef MFW, chce zbudować nowy światowy ład polityczny i gospodarczy 114
          • Playboy Kim 23 lis 2008, 22:00 Jak się bawią dziedzice komunistycznej dynastii w Korei Północnej 118
          • Tour de Maczek 23 lis 2008, 22:00 Holendrzy i Belgowie zarabiają na polskiej historii 120
          • Pasaż 23 lis 2008, 22:00 122
          • But do kariery 23 lis 2008, 22:00 Carrie Bradshaw, grana przez Sarah Jessicę Parker bohaterka „Seksu w wielkim mieście", ma nieuleczalnego bzika na punkcie butów. Na butoholizm cierpi też najwyraźniej Victoria Beckham, która szokuje coraz dziwniejszymi butami:... 122
          • Powrót ćwieków 23 lis 2008, 22:00 Max & Co. stawia na różnorodność i na sezon jesienno-zimowy proponuje pięć różnych kolekcji. Do strojów nawiązujących do stylu grunge dopasowano ciężkie buty z imitacji skór zwierzęcych. Do krótkich płaszczyków, marszczeń i... 122
          • Barwy zimy 23 lis 2008, 22:00 Projektanci marki Ecco uważają, że kolor butów powinien współgrać z zimowym krajobrazem. Za odpowiednie uznali m.in. śliwkowy fiolet, oliwkową zieleń, szaroniebieski, czarny i czerwony. Projektanci Ecco przyznają też, że przy... 122
          • Cały ten zamsz 23 lis 2008, 22:00 Zamszowe kozaczki to jedne z ulubionych butów gwiazd – noszą je m.in. Britney Spears i Miley Cyrus, a u nas Doda. Zamsz pasuje także do stylu boho wylansowanego przez Siennę Miller. Tej jesieni zamsz jest tak modny, że można się w... 122
          • Zamiast kozaków 23 lis 2008, 22:00 Zamiast wymyślnymi butami wrażenie można zrobić tym, co się do nich doda. Jednym z najbardziej przykuwających uwagę pomysłów domu mody Givenchy są tej jesieni szerokie leg-warmers (ocieplacze) ze skóry, prawie całkiem zasłaniające... 122
          • Zrobieni na szaro 23 lis 2008, 22:00 Szare kozaki nosi Rihanna – muszą więc być bardzo modne. Choć piosenkarka zaistniała w show-biznesie dopiero trzy lata temu, już jest uznawana jest za trendsetterkę. Tym razem jednak sama podąża za trendami wytyczonymi przez... 122
          • Laser 23 lis 2008, 22:00 Seal, „Soul"Posiadacz magicznego głosu zawsze miał kłopot z repertuarem. Jak ktoś mu pisał, wychodziły rzeczy wielkie. Jak pisał sam – zdarzały się kataklizmy. Tym razem sięgnął po największe soulowe hity w bardzo... 126
          • Bierz obraz i w nogi 23 lis 2008, 22:00 Subiektywny poradnik kolekcjonera 128
          • Efekt Whartona 23 lis 2008, 22:00 Przygarnęliśmy Whartona, Carrolla czy Coelho tak, jakbyśmy w knajpie poprosili cygańską kapelę o ulubiony kawałek do kotleta 132
          • Dziecięca choroba muzyczna 23 lis 2008, 22:00 Boysbandy nie są zjawiskiem muzycznym, lecz psychologicznym i emocjonalnym 136
          • Nagroda za nudę 23 lis 2008, 22:00 To, co jest czytane, nie jest nagradzane. I odwrotnie 138
          • Góral na nartach 23 lis 2008, 22:00 Wprost na narty - Francja 140
          • Wencel gordyjski - Smętni chrześcijanie 23 lis 2008, 22:00 Manifestując dystans wobec politycznej poprawności, nie trzeba nakładać na twarz trupio bladej maski 144
          • Ueorgan Ludu 23 lis 2008, 22:00 Nobel z ekonomii dla Polski * Sklonujemy Kopernika 145
          • Krótko po wolsku - Pułapka na myślenie 23 lis 2008, 22:00 W prasie brytyjskiej pojawiły się alarmistyczne artykuły o młodzieży. Rozwydrzenie, rozpasanie, przestępczość na niespotykaną dotychczas skalę. Kiedyś zwalono by to na nędzę, kapitalistyczny wyzysk, ciemnotę. Ale jak wytłumaczyć,... 145
          • Skibą w mur - Życie jak film 23 lis 2008, 22:00 Premier Donald Tusk to ewidentnie zagubiony inżynier Karwowski z serialu „Czterdziestolatek” 146

          ZKDP - Nakład kontrolowany