Kopalnie króla Salomona

Kopalnie króla Salomona

Nie wszystkie biblijne opisy największego władcy w dziejach Izraela są bajką
Czy królestwo biblijnego króla Salomona naprawdę istniało? Jedna z najgorętszych debat archeologicznych ożyła ponownie dzięki odkryciu archeologów, którymi kieruje Thomas Levy z uniwersytetu w San Diego. Od 2002 r. jego ekipa prowadzi badania w Khirbat en-Nahas położonym 50 km od Morza Martwego i w takiej samej odległości od ruin Petry. Dopiero teraz naukowcy trafili tam na największą na Bliskim Wschodzie kopalnię miedzi z wczesnej epoki żelaza.W Khirbat en-Nahas wytapiano miedź od 940 r. p.n.e. przez 40 lat. Produkcja odbywała się na tak dużą skalę, że „hutnicy" zostawili po sobie warstwę szlaki, odpadów po wytopie miedzi, grubości 2,5 m.
W jednym z odkopanych domów archeolodzy odkryli skarabeusza z egipskiego miasta Tanis i amulet egipskiej bogini Mut. Thomas Levy uważa, że zabytki mogły dotrzeć do Khirbat en-Nahas podczas najazdu faraona Szeszonka pod koniec X wieku p.n.e. Źródła potwierdzają obecność Szeszonka w położonym około 10 km dalej Hazevah. Być może faraon chciał też przejąć kontrolę nad produkcją miedzi. Około 910 r. w Khirbat en-Nahas przestano wydobywać metal. Produkcja została wznowiona w IX wieku p.n.e.

Ściany ze złota
Według Biblii, Salomon był synem Dawida – króla, który jako młodzieniec zwyciężył potężnego Filistyna Goliata, oraz Batszeby, którą Dawid ukradł jej poprzedniemu mężowi.
Salomon był największym władcą w dziejach Izraela, jego królestwo rozciągało się od Eufratu po północny kraniec zatoki Akaba. Miał 700 żon (wśród nich nawet córkę faraona) i 300 nałożnic. Według tradycji arabskiej, był magiem i miał latający dywan, który mógł przetransportować 40 tys. osób z Damaszku do Medyny w jeden dzień. Salomon wzniósł Pierwszą Świątynię w Jerozolimie i zgromadził niesamowite bogactwa. Jest uważany za autora Księgi Przysłów, Księgi Koheleta i „Pieśni nad pieśniami".
Według Biblii, Salomon pił ze złotych kubków, a jego straż używała 300 złotych tarczy. Na stopniach prowadzących do wykładanego złotem tronu z kości słoniowej spoczywało 12 złotych lwów i tyleż złotych aniołów. Nad tronem umieszczono 12-ramienny złoty kandelabr, złoto zdobiło też ściany świątyni w Jerozolimie, gdzie przechowywano Arkę Przymierza. Z Biblii wynika, że Salomon przywiózł szlachetny kruszec z Ofiru. Historycy policzyli, że jeśli potraktować biblijny przekaz dosłownie, pod koniec panowania Salomon miał 500 ton złota, które dziś byłoby warte 15 bln zł. To stawia go na drugim (po Aleksandrze Wielkim) miejscu na liście najbogatszych władców świata. Pozostaje pytanie, gdzie znajdował się tajemniczy Ofir.

Poszukiwacze zaginionego skarbu
Skarbu Salomona szukali starożytni Grecy i podróżnicy w czasach renesansu. Grecki astronom i geograf Klaudiusz Ptolemeusz obliczył, że Ofir znajdował się na terenie dzisiejszego Pakistanu, u ujścia rzeki Indus, lub w cieśninie Malakka, między Indonezją i Malezją. Pewien portugalski podróżnik z XV wieku uznał, że Ofir znajduje się w Zimbabwe. Kolumb wierzył, że znalazł Ofir na Haiti, a sir Walter Raleigh – w dżunglach Surinamu. Kiedy w 1568 r. hiszpański kapitan Alvaro Mendaña de Neyra odkrył na Pacyfiku archipelag, nazwał go Wyspami Salomona, bo wierzył, że tam znajduje się Ofir.
Tym, który najbardziej rozpropagował legendę, był pisarz Henry Rider Haggard, którego wydany w 1885 r. bestseller „Kopalnie króla Salomona" stał się podstawą scenariusza czterech filmów o tym samym tytule. Haggarda fascynowały afrykańskie przygody takich podróżników jak Cecil Rhodes, David Livingstone czy Henry Stanley, więc na tym kontynencie umieścił kopalnie Salomona.
Wielu poszukiwaczy skarbów uwierzyło w wizje Haggarda. Jednym z najsłynniejszych był Frank Hayder, który w latach 20. XX wieku poszukiwał kopalni Salomona w Etiopii. W jego ślady poszedł pisarz i autor filmów dokumentalnych Tahir Shah. Dziadek Shaha organizował ekspedycje do dzisiejszego Jemenu, a ojciec – do Sudanu. Sam Shah wydał książkę „In Search of King Solomon’s Mines", ale kopalni nie znalazł.

Miedź w cenie złota
W powieści Haggarda głównym bogactwem Salomona nie było złoto, lecz diamenty. Miedź wydobywana w X wieku p.n.e. w Khirbat en-Nahas miała jednak w tym okresie o wiele więcej zastosowań niż diamenty i złoto razem wzięte. W Biblii znajduje się opis 60-litrowego zbiornika na wodę wykonanego dla świątyni w Jerozolimie, który był oparty na grzbietach 12 brązowych byków. Dach jerozolimskiej świątyni podpierały potężne mosiężne filary. Głównym składnikiem obu tych stopów jest miedź.
Chociaż archeolodzy nazywają okres, w którym działały kopalnie w Khirbat en-Nahas, wczesną epoką żelaza, obiekty wykonane z tego metalu dopiero zaczynały być używane. Żelazo jest materiałem o wiele twardszym, wytrzymalszym i odporniejszym niż brąz, ale proces jego obróbki jest bardziej skomplikowany. Technologia produkcji miedzi doskonalona przez dwa tysiąclecia przetrwała jeszcze długo: w X wieku p.n.e. ciągle był to najbardziej powszechny metal, z którego wykonywano broń, ozdoby i narzędzia.

Podkopywanie Biblii
Kopalnie w Khirbat en-Nahas w X wieku p.n.e. znajdowały się w królestwie Edom, którego ziemie rozciągały się, według Biblii, od Synaju po Wadi Zered w dzisiejszej zachodniej Jordanii. Według Starego Testamentu, Edomici, wywodzący się od Ezawa, byli jednymi z najbardziej kłopotliwych sąsiadów Izraela. Zabronili przejścia przez swoje ziemie Żydom, którzy uciekali z Egiptu. Ich kraj miał zostać później podbity przez króla Saula, a następnie jeszcze raz przez Dawida. Po śmierci Dawida edomicki książę Hadad, który uciekł do Egiptu, wszczął rebelię, ale nie udało mu się wyswobodzić spod władzy izraelickich królów. Krajem rządzili gubernatorzy, którzy kontrolowali też produkcję miedzi. Edomici odpłacili się Izraelitom, wspomagając w 587 p.n.e. króla Nabuchodonozora w plądrowaniu świątyni w Jerozolimie.
Dotychczas badacze uważali, że Edom nie rozwinął się jako królestwo przed VII wiekiem p.n.e. Datowanie kopalni w Khirbat en-Nahas może jednak sugerować, że zaawansowana organizacja państwowa mogła tam istnieć już dwa wieki wcześniej. Problem w tym, że wielu archeologów nie zgadza się z twierdzeniem, że opisane w Biblii państwo Salomona naprawdę istniało. Do lat 90. XX wieku większość badaczy traktowała biblijny opis wydarzeń od czasów Dawida jak dokument historyczny. Pojawiały się jednak wątpliwości. Wykopaliska prowadzone w Izraelu ujawniały szczegóły, które nie przeczą biblijnym opisom. W X wieku, okresie domniemanej potęgi królestwa Salomona, Juda była słabo zasiedlona. Archeolodzy odkryli niewiele ponad 20 małych osad, a cała populacja tego regionu wynosiła nie więcej niż pięć tysięcy osób, z których większość stanowili nomadzi. Nie ma też dowodów z X wieku p.n.e. powszechnej znajomości pisma, a bez administracji nie mogło istnieć zjednoczone, centralnie zarządzone państwo.
Badacze odkopujący pochodzące rzekomo z czasów Salomona pałace i fortyfikacje w Megiddo, Hazor i Gezer odkryli, że większość tych budowli została wzniesiona zapewne dopiero w IX wieku, co najmniej kilkadziesiąt lat za późno, żeby powstać pod rządami tego króla. Wielu archeologów przypuszcza, że w X wieku p.n.e. nie istniały jeszcze pałac i świątynia w Jerozolimie. Eilat Mazar, prowadząca tam wykopaliska archeolog z Uniwersytetu Hebrajskiego, uważa jednak inaczej.

Legenda historyczna
Izraelski archeolog Israel Finkelstein twierdzi, że biblijny opis potęgi Dawida i Salomona powstał w VII wieku p.n.e. na użytek ówczesnej propagandy. Panujący wówczas król Jozjasz rozpoczął reformy religijne, których celem było odrodzenie państwa żydowskiego. Wtedy najprawdopodobniej napisano księgi Jozuego, Sędziów, a także obie Księgi Samuela i dwie Księgi Królewskie. Ich twórcy, pracujący na podstawie starszych dokumentów i opowieści, opisali państwo, jakie sami znali. Jerozolima w VII wieku p.n.e. była kwitnącą stolicą monarchii z zawodową armią i rozbudowaną administracją. Opis królowej Saby, która odwiedziła Jerozolimę „ze świetnym orszakiem i wielbłądami dźwigającymi wonności i dużo złota oraz cennych kamieni", był zapewne obrazem inspirowanym VII-wiecznym, lukratywnym handlem z Arabią.
Finkelstein i inni badacze, m.in. Piotr Bienkowski z uniwersytetu w Manchester, uważają, że głównym użytkownikiem kopalń w Khirbat en-Nahas nie byli poddani Salomona, ale nomadzi, których ślady archeolodzy znaleźli w okolicy. Bienkowski sądzi, że budynki i forteca odkryte w okolicy kopalni pochodzą z późniejszego okresu. To możliwe, bo kopalnie były wykorzystywane sezonowo przez długi czas. Ich historia jest trudna do ustalenia, bo warstwy poprodukcyjnych odpadów nakładają się na siebie. Ta argumentacja nie przekonuje Thomasa Levy’ego. Uczony uważa, że miedź z kopalń w Khirbat en-Nahas miała budować potęgę państwa izraelskiego w X w. p.n.e.
Jednym z argumentów przeciwników dosłownego traktowania Biblii był dotychczas brak danych, skąd miałoby pochodzić bogactwo Salomona. Odkrycie w Khirbat en-Nahas być może jest pierwszym dowodem na to, że nie wszystkie historie o Salomonie są bajką.

Według Biblii, król Salomon przywiózł swój skarb z Ofiru. Pytanie, gdzie znajdowało się to tajemnicze miejsce, rozpalało wyobraźnię poszukiwaczy skarbów już w starożytnej Grecji. Być może odnaleziono je w Khirbat en-Nahas.


Okładka tygodnika WPROST: 48/2008
Więcej możesz przeczytać w 48/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 6
  • mikolaj   IP
    TAK naprawde istniało ogladałem film zanalezli kopalnie krola salomona i ksiegę salomona
    • eutychus@op.pl   IP
      Do autora artykułu ... \"bajki\" to się czyta dzieciom na dobranoc. Aż mi się nie chcę czytać przez ten tytuł.
      • zua   IP
        No! ten to na pewno miał konszachty z kosmitami!!!!
        • grendel66@o2.pl   IP
          Ja z zupełnie innej (nie dewociarskiej a czysto matematycznej) beczki:
          Pani Marto, gdyby 500 ton złota było dziś warte 15 bln zł, czyli 500 000 000 gramów złota było warte 15 000 000 000 000 zł, to 1 gram musiałby kosztować 30000 zł, więc 1000 razy więcej, niż obecnie kosztuje.

          Ale reszta OK

          pozdrawiam
          • gillner@inetia.pl   IP
            Tak [przez panią Martę Landau] zwane ‘bajki’ z Biblii są jednak wszystkie prawdą, bo są wypowiedziami prawdomównego Boga. Kolejne odkrycia naukowe tylko to potwierdzają, jak i w tym przypadku. A to, że na dzisiaj nie mamy jeszcze na coś dowodów, ani nie znaczy, że ich nich ma, ani że fakty opisane w Biblii nie miały miejsca. I choć nie wszystkie stwierdzenia pani Marty Landau są bajką, i choć nie wszystkie aktualne twierdzenia naukowców okażą się po 50 latach śmieszne, to jednak wbrew takim insynuacjom Biblia zawsze będzie lepsza od aktualnych twierdzeń niewszystkowiedzących naukowców. Swoją drogą ciekawe, jak bardzo pani Marta za 100 lat będzie żałować tego insynuującego nieprawdę podtytułu swojego ignorującego wszechmocnego Boga artykułu.

            Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2008 (1353)

            • Wprost od czytelników 23 lis 2008, 22:00 Dokładać po równo Ostatnio dużo mówi się na temat wyjazdu prezydenta Lecha Kaczyńskiego do Japonii. Największym bólem wielu polityków i dziennikarzy jest to, że nie spotka się on z prezydentem Francji. Ale czy musi? Za to dokłada się... 3
            • Na stronie - Nie idźcie tą drogą! 23 lis 2008, 22:00 Z powodu kryzysu nie musimy się obnosić z miną i postawą kogoś, komu tir wjechał do ogródka 3
            • Wist prezydenta? 23 lis 2008, 22:00 Emerytury 8
            • Skaner 23 lis 2008, 22:00 8
            • Chłopak z Hollyłódź 23 lis 2008, 22:00 Jan Machulski (1928-2008) 9
            • Szkoła dla córek Obamy 23 lis 2008, 22:00 USA 9
            • Wschodzące miasta 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje 9
            • Dossier 23 lis 2008, 22:00 „Rosja to nie Związek Radziecki"Dmitrij Miedwiediew, prezydent Rosji, o możliwości wypracowania partnerskich stosunków z USA„Jeśli chodzi o bezpieczeństwo energetyczne, nasza polityka nie jest skierowana przeciwko... 10
            • PYTANIA NIEPOLITYCZNE -  Skazana na bluesa 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Małgorzatą Kidawa-Błońską, posłanką PO, producentką filmową 10
            • Ludzie 23 lis 2008, 22:00 Eastwood ze SpielbergiemClint Eastwood prowadzi rozmowy na temat ewentualnej reżyserii filmu „Hereafter", do którego prawa ma Steven Spielberg. Obaj twórcy współpracowali ostatnio przy „Sztandarze chwały”. W wypadku... 11
            • Na celowniku ekologów 23 lis 2008, 22:00 Obyczaje 11
            • Ranking mafii 23 lis 2008, 22:00 Przestępczość 12
            • Wykrywacz kłamstw 23 lis 2008, 22:00 „To jest rząd, który zaprowadził elementarny ład" – stwierdził na obradach Rady Krajowej PO Donald Tusk, podsumowując osiągnięcia rocznej działalności koalicji rządowej. Donald Franciszek Tusk (ur. 22 kwietnia 1957 r.),... 12
            • Bieg przez płotki 23 lis 2008, 22:00 Przedsiębiorczość 14
            • Znajdź pracę z „Wprost” 23 lis 2008, 22:00 Internet 14
            • Zapytaj Wprost - Wolę się śmiać z innych 23 lis 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika 'Wprost" odpowiada Tadeusz Cymański. 16
            • Plus ujemny - Nasz poprawczak 23 lis 2008, 22:00 Dzięki mediacyjnym talentom Sarkozy’ego organy płciowe Saakaszwilego zostały uratowane 18
            • Poczta 23 lis 2008, 22:00 MikrozawałPolskie firmy borykają się z licznymi postaciami kryzysu – napisał autor artykułu „Mikrozawał" (nr 46). Choroby, na które zapadają przedsiębiorstwa – wahania wpływów, sterty nieopłaconych faktur... 20
            • Playback 23 lis 2008, 22:00 Prezes PiS Jarosław Kaczyński oraz posłowie tej partii Aleksandra Natalli-Świat i Adam Lipiński 20
            • Wprost przeciwnie - Orły i cokoły 23 lis 2008, 22:00 Premier Tusk pozazdrościł prezydentowi Kaczyńskiemu jego pomnika i postanowił wybudować własny 21
            • Wydarzenia tygodnia - Kraj 23 lis 2008, 22:00 „Porządkowanie spraw Polski, sukcesy na arenie międzynarodowej i ważne reformy" – to w ocenie premiera Donalda Tuska efekty pierwszego roku działania rządu. Za sukcesy uznał wycofanie wojsk z Iraku, budowę dróg lokalnych,... 22
            • Wydarzenia tygodnia - Świat 23 lis 2008, 22:00 Sukcesem Moskwy zakończył się szczyt UE – Rosja w Nicei. Zdecydowano o odblokowaniu gruzińsko-rosyjskich negocjacji w sprawie nowego partnerstwa, mimo że Moskwa nie wypełniła zobowiązań dotyczących wycofania wojsk z Gruzji. Na... 24
            • Z życia koalicji 23 lis 2008, 22:00 Niezastąpiony premier in spe Grzegorz Schetyna nie widzi niczego złego w tym, że szef ABW Krzysztof Bondaryk zarabia bodaj półtorej bańki rocznie w firmie, którą kontroluje. Według wszelkich kanonów dziennikarstwa, powyższa wiadomość... 26
            • Z życia opozycji 23 lis 2008, 22:00 Za sprawą komisji śledczej z politycznych zaświatów powyłaziły rozmaite upiory, z Januszem Kaczmarkiem na czele. Były minister spraw wewnętrznych opowiedział, że nikogo przed niczym nie ostrzegał, a jeśli już ktoś to zrobił, to... 26
            • I PO miłości 23 lis 2008, 22:00 Donald Tusk i Grzegorz Schetyna już utoczyli sobie krwi, a będzie jeszcze ostrzej 30
            • Ziobro bis 23 lis 2008, 22:00 Zbigniew Ćwiąkalski i Zbigniew Ziobro różnią się tylko wzrostem 36
            • Skok na szpitale 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Mariuszem Łapińskim, byłym ministrem zdrowia 38
            • Za ile się sprzedamy 23 lis 2008, 22:00 Albo Warszawa nie rozumie zmian w europejskiej konstelacji, albo mamy klientystyczny zwrot w naszej polityce 40
            • Kto zabił Dębskiego 23 lis 2008, 22:00 Zabójca ministra Jacka Dębskiego najpewniej żyje i przebywa na wolności 42
            • Saperzy historii 23 lis 2008, 22:00 Na co trafiają amatorzy poszukiwania skarbów 44
            • Wprost z blogu 23 lis 2008, 22:00 Historia najnowszaZmowa milczeniaAleksander Ścios   www.cogito62.salon24.plPodobno ostatnimi słowami ks. Jerzego Popiełuszki, jakie usłyszał Waldemar Chrostowski, były słowa: „Panowie, dlaczego mnie tak traktujecie?". Dziś... 48
            • Trójka bez sternika 23 lis 2008, 22:00 49
            • Wojna polsko-ruska 23 lis 2008, 22:00 Polacy ponownie zainteresowali się rosyjskim kinemW warszawskim Pałacu Kultury odbywa się właśnie drugi festiwal filmów rosyjskich „Sputnik nad Warszawą". W otwarciu festiwalu uczestniczyli reżyser Nikita Michałkow, minister... 49
            • Sztuczki budżetowe 23 lis 2008, 22:00 Rząd oprze budżet na zaklęciu, że jakoś to będzieOparty na zbyt optymistycznych założeniach budżet na 2009 r. trzeba będzie poprawiać, zanim jeszcze został uchwalony. Aby dać czas na zmianę założeń, Sejm przełożył na połowę... 49
            • Germanofobia z przymusu 23 lis 2008, 22:00 To nie polscy dziennikarze wciskają media do antyniemieckiego kątaPolacy czują się przymusowo germanizowani" – zatytułował „Frankfurter Allgemeine Zeitung" tekst na temat odbierania dzieci polskim rodzicom w RFN. Po... 49
            • Ryba po polsku - Gęba i buziaczek 23 lis 2008, 22:00 W 1722 r. car Piotr I wyzwał wojewodę wileńskiego Ludwika Pocieja na pojedynek pijacki i przegrał 50
            • Szczęśliwy człowiek - Silvio Berlusconi 23 lis 2008, 22:00 Mimo ukończonych 72 lat Berlusconi jest w lepszej formie niż kiedykolwiek 52
            • Giełda 23 lis 2008, 22:00 56
            • Nieskuteczny jak komornik 23 lis 2008, 22:00 Zaledwie 20 proc. egzekucji komorniczych w Polsce jest skutecznych, a 85 proc. trwa dłużej niż rok – wynika z raportu Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan. Wygórowane stawki komorników i ich mizerna skuteczność... 56
            • Poloneza czas zacząć 23 lis 2008, 22:00 Po tym, jak UE uznała produkowane od X wieku polskie wino gronowe, pierwsze butelki tego trunku trafią wiosną 2009 r. na rynek. Butelka podkrakowskiego merlot lub zielonogórskiego cabernet będzie kosztować 20--30 zł. Produkcją wina w... 56
            • Wyprawa po petrodolary 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje w polską energetykę i przemysł chemiczny, prywatyzacja Giełdy Papierów Wartościowych, sprzedaż majątku stoczni – to wszystko ma zostać zrealizowane za kuwejckie lub saudyjskie petrodolary. Kuwejt ma do zainwestowania... 56
            • Igrzyska bez chleba 23 lis 2008, 22:00 Dwie najbliższe olimpiady – zimowa w Vancouver w 2010 r. i letnia w Londynie w 2012 r. – straciły część finansowania po tym, jak Johnson & Johnson zrezygnował ze sponsoringu imprez. Koncern był jednym z oficjalnych... 56
            • 2x2=4 - Atomowe uderzenie 23 lis 2008, 22:00 Rehabilitacji atomu w Polsce przeciwne są węglowe lobby i demagogiczne żądania Śląska 65
            • Polskie elektrowstrząsy 23 lis 2008, 22:00 Około roku 2011 w Polsce zabraknie energii elektrycznej i będziemy za nią płacić najwięcej w Europie 66
            • Prawie jak Obama 23 lis 2008, 22:00 Polski rząd udaje, że nie ma kryzysu gospodarczego 72
            • Pakiet Łukaszenki 23 lis 2008, 22:00 Białoruś oferuje lepsze warunki do prowadzenia biznesu niż Polska 74
            • Jak ugryźć 121 miliardów 23 lis 2008, 22:00 Wkrótce rząd ogłosi, że program drogowy się zawalił 76
            • Renowacja 23 lis 2008, 22:00 Nowe Renault Mégane jest jak smaczny rogalik - trudno nim zaspokoić głód 78
            • Koncern życzeń 23 lis 2008, 22:00 Koncerny chcą, by rządy dopłacały do każdego nowego auta po dwa tysiące dolarów 80
            • Know-how 23 lis 2008, 22:00   82
            • W skali nano 23 lis 2008, 22:00 Tempo powstawania i wdrażania nowych nanomateriałów może spowodować problemy, na które nie jesteśmy przygotowani – ostrzegają eksperci brytyjskiej organizacji Royal Commision on Environmental Pollution. Na rynku jest już 600... 82
            • Alzheimer Wilsona 23 lis 2008, 22:00 Początki choroby Alzheimera mogły być jedną z przyczyn decyzji premiera Wielkiej Brytanii Harolda Wilsona o rezygnacji z urzędu w kwietniu 1976 r. – uważają naukowcy z Uniwersytetu Southampton. Neurolog dr Peter Garrard zdiagnozował... 82
            • Cywilizacja mrówek 23 lis 2008, 22:00 Jedna z największych zdobyczy człowieka – rolnictwo – jest znana mrówkom od 50 mln lat. Mrówki Atta i Acromyrmex odniosły największy sukces w tej dziedzinie wśród roślinożernych owadów. W podziemnych ogrodach na ścinanych... 82
            • Szybka randka 23 lis 2008, 22:00 Gdy spośród kilkudziesięciu osób w ciągu pięciu minut musimy wybrać partnera na randkę, decydującą rolę odgrywa wygląd. Alison Lenton z University of Edinburgh obserwowała 118 szybkich randek organizowanych przez kluby w Wielkiej... 82
            • Cień Europy 23 lis 2008, 22:00 Czy powojenne dzieje Europy trzeba napisać na nowo? Taką próbę podjął brytyjski politolog Tony Judt w znakomitej książce „Powojnie". Autor nie ogranicza się do analizy geopolitycznej kontynentu. Przedstawia przemiany... 82
            • Mowa ciała 23 lis 2008, 22:00 Ekshumacja zwłok generała Sikorskiego prawdopodobnie niczego nie wyjaśni 84
            • Kopernik o włos 23 lis 2008, 22:00 Badania DNA potwierdzają, że znalezione we Fromborku szczątki należą do największego polskiego astronoma 88
            • Mit niewyspania 23 lis 2008, 22:00 Za dużo jemy, za dużo pijemy i za długo chcemy spać 90
            • Krótkonogi mózgowiec 23 lis 2008, 22:00 Dzieci Homo erectus rodziły się z mózgami niemal dorównującymi współczesnym noworodkom 94
            • Kopalnie króla Salomona 23 lis 2008, 22:00 Nie wszystkie biblijne opisy największego władcy w dziejach Izraela są bajką 98
            • Ekshumacja prawdy 23 lis 2008, 22:00 Jedyna widoczna rana na ciele generała była spowodowana przez odłamek kadłuba, który przebił podstawę nosa - relacjonował sierżant Joseph Harris 102
            • Górna półka - Pocztowa historia Polski 23 lis 2008, 22:00 Ta książka jest jak pudełko z rodzinnymi pamiątkami. Takie pudełko można znaleźć chyba w każdym polskim domu. Gdzieś na dnie takiego pudełka leżą przewiązane wyblakłą wstążką miłosne listy pradziadka do prababki i kilka listów... 105
            • Bez granic 23 lis 2008, 22:00   106
            • Książka - Powrót barbarzyńców 23 lis 2008, 22:00  U progu XX wieku wiele wskazywało na to, że świat czeka era nieograniczonego postępu technicznego i globalnego pokoju. Jednak w ciągu niespełna kilku lat, gdy Europa stanęła w ogniu wojny i bolszewizmu, powszechny optymizm ustąpił... 106
            • Brutalni piłkarze 23 lis 2008, 22:00 Nie tylko polski futbol nie może sobie poradzić z agresją wśród piłkarzy. Aby powstrzymać plagę bójek na boisku między zawodnikami, największa chińska telewizja CCTV zrezygnowała z transmitowania rozgrywek pierwszej ligi. Zarząd... 106
            • Cytat tygodnia 23 lis 2008, 22:00 „Kręci się koło mnie coraz więcej ludzi, wszystko wokół się zmienia. Aż się boję, czy będę mógł jeszcze spać we własnym łóżku" Barack Obama o wrażeniach z przygotowań do objęcia urzędu prezydenta USA   106
            • Wikiwojna 23 lis 2008, 22:00 Niemiecka edycja Wikipedii, największej encyklopedii internetowej, przez dwa dni była zamknięta dla użytkowników. Serwis zawieszono na polecenie sądu, który rozpatrywał skargę deputowanego postkomunistycznej Partii Lewicy Lutza Heilmanna.... 106
            • Jackson przeciw szejkowi 23 lis 2008, 22:00 Michael Jackson znowu ma kłopoty. Król popu najpierw z powodu problemów finansowych musiał sprzedać swą posiadłość Neverland, a teraz czeka go batalia sądowa z szejkiem Abdullahem, synem króla Bahrajnu. Szejk żąda zwrotu prawie 7 mln... 106
            • Bunt młodych Europejczyków 23 lis 2008, 22:00 Młodzież na zachodzie Europy wielkimi manifestacjami chce wychować polityków 108
            • Ukraiński rozkrok 23 lis 2008, 22:00 Kijów przegrywa z Moskwą walkę o ukraiński język i kulturę 112
            • Czerwony bankier 23 lis 2008, 22:00 Dominique Strauss-Kahn, szef MFW, chce zbudować nowy światowy ład polityczny i gospodarczy 114
            • Playboy Kim 23 lis 2008, 22:00 Jak się bawią dziedzice komunistycznej dynastii w Korei Północnej 118
            • Tour de Maczek 23 lis 2008, 22:00 Holendrzy i Belgowie zarabiają na polskiej historii 120
            • Pasaż 23 lis 2008, 22:00 122
            • But do kariery 23 lis 2008, 22:00 Carrie Bradshaw, grana przez Sarah Jessicę Parker bohaterka „Seksu w wielkim mieście", ma nieuleczalnego bzika na punkcie butów. Na butoholizm cierpi też najwyraźniej Victoria Beckham, która szokuje coraz dziwniejszymi butami:... 122
            • Powrót ćwieków 23 lis 2008, 22:00 Max & Co. stawia na różnorodność i na sezon jesienno-zimowy proponuje pięć różnych kolekcji. Do strojów nawiązujących do stylu grunge dopasowano ciężkie buty z imitacji skór zwierzęcych. Do krótkich płaszczyków, marszczeń i... 122
            • Barwy zimy 23 lis 2008, 22:00 Projektanci marki Ecco uważają, że kolor butów powinien współgrać z zimowym krajobrazem. Za odpowiednie uznali m.in. śliwkowy fiolet, oliwkową zieleń, szaroniebieski, czarny i czerwony. Projektanci Ecco przyznają też, że przy... 122
            • Cały ten zamsz 23 lis 2008, 22:00 Zamszowe kozaczki to jedne z ulubionych butów gwiazd – noszą je m.in. Britney Spears i Miley Cyrus, a u nas Doda. Zamsz pasuje także do stylu boho wylansowanego przez Siennę Miller. Tej jesieni zamsz jest tak modny, że można się w... 122
            • Zamiast kozaków 23 lis 2008, 22:00 Zamiast wymyślnymi butami wrażenie można zrobić tym, co się do nich doda. Jednym z najbardziej przykuwających uwagę pomysłów domu mody Givenchy są tej jesieni szerokie leg-warmers (ocieplacze) ze skóry, prawie całkiem zasłaniające... 122
            • Zrobieni na szaro 23 lis 2008, 22:00 Szare kozaki nosi Rihanna – muszą więc być bardzo modne. Choć piosenkarka zaistniała w show-biznesie dopiero trzy lata temu, już jest uznawana jest za trendsetterkę. Tym razem jednak sama podąża za trendami wytyczonymi przez... 122
            • Laser 23 lis 2008, 22:00 Seal, „Soul"Posiadacz magicznego głosu zawsze miał kłopot z repertuarem. Jak ktoś mu pisał, wychodziły rzeczy wielkie. Jak pisał sam – zdarzały się kataklizmy. Tym razem sięgnął po największe soulowe hity w bardzo... 126
            • Bierz obraz i w nogi 23 lis 2008, 22:00 Subiektywny poradnik kolekcjonera 128
            • Efekt Whartona 23 lis 2008, 22:00 Przygarnęliśmy Whartona, Carrolla czy Coelho tak, jakbyśmy w knajpie poprosili cygańską kapelę o ulubiony kawałek do kotleta 132
            • Dziecięca choroba muzyczna 23 lis 2008, 22:00 Boysbandy nie są zjawiskiem muzycznym, lecz psychologicznym i emocjonalnym 136
            • Nagroda za nudę 23 lis 2008, 22:00 To, co jest czytane, nie jest nagradzane. I odwrotnie 138
            • Góral na nartach 23 lis 2008, 22:00 Wprost na narty - Francja 140
            • Wencel gordyjski - Smętni chrześcijanie 23 lis 2008, 22:00 Manifestując dystans wobec politycznej poprawności, nie trzeba nakładać na twarz trupio bladej maski 144
            • Ueorgan Ludu 23 lis 2008, 22:00 Nobel z ekonomii dla Polski * Sklonujemy Kopernika 145
            • Krótko po wolsku - Pułapka na myślenie 23 lis 2008, 22:00 W prasie brytyjskiej pojawiły się alarmistyczne artykuły o młodzieży. Rozwydrzenie, rozpasanie, przestępczość na niespotykaną dotychczas skalę. Kiedyś zwalono by to na nędzę, kapitalistyczny wyzysk, ciemnotę. Ale jak wytłumaczyć,... 145
            • Skibą w mur - Życie jak film 23 lis 2008, 22:00 Premier Donald Tusk to ewidentnie zagubiony inżynier Karwowski z serialu „Czterdziestolatek” 146

            ZKDP - Nakład kontrolowany