Nagroda za nudę

Nagroda za nudę

To, co jest czytane, nie jest nagradzane. I odwrotnie
W 2003 r. w Ameryce wybuchł literacki skandal. Narodowa Fundacja Książki przyznała doroczny medal za wybitny wkład w literaturę autorowi horrorów Stephenowi Kingowi. Literacki salon nie krył oburzenia. Jak twórca czytadeł może dostać najważniejsze wyróżnienie? Umieszczony w jednym szeregu z Philipem Rothem, Johnem Updike’em i noblistką Toni Morrison? Legendarny krytyk, profesor uniwersytetu w Yale Harold Bloom opisał tę sytuację jako przejaw postępującej degeneracji amerykańskiej kultury. Książki Kinga określono jako antyliteraturę. Wielkość mniemana
Tak jak Harold Bloom myślą przedstawiciele polskiego salonu literackiego. Są skrajnie uczuleni na powieści science fiction. O ile w krajach anglosaskich, które dla literatury są tym, czym Szampania dla miłośników win musujących, fantastykę traktuje się poważnie, o tyle w Polsce wciąż jest to dziedzina wstydliwa. Wychowani w pogardzie dla kultury popularnej polscy krytycy nie są w stanie analizować dzieł fantasy i science fiction, automatycznie klasyfikując je jako durną rozrywkę. Nawet jeśli spora część rodzimej produkcji fantastycznej to gnioty, zdarzają się przecież dzieła wybitne. Na przykład w powieściach Andrzeja Sapkowskiego recenzenci i jurorzy nie potrafią dostrzec krytyki społeczno-politycznej na miarę Żeromskiego. Odstręcza ich Jacek Dukaj, którego nie sposób pojąć bez dużej wiedzy z zakresu nauk ścisłych. A dzieła Marka Huberatha traktują jak bajkę dla dzieci, ignorując ich filozoficzną klasę.
Salon oburza przede wszystkim duża poczytność fantastyki. Twierdzenie, że popularne oznacza złe, w rodzimym światku literackim jest normą. Co ciekawe, taka zależność nie zachodzi w wypadku kina. Twórcy kina popularnego, jak Spielberg czy Tarantino, zyskali w Polsce status klasyków. Ale już ich literaccy odpowiednicy są mieszani z błotem. Wielkość jest bowiem utożsamiana z czytelniczą nieatrakcyjnością. Znamienne, że warsztat Dukaja krytycy docenili u nas dopiero wtedy, gdy zrobiona na motywach jego opowiadań krótkometrażówka fantasy Tomasza Bagińskiego zdobyła Oscara.

Sztuka opowiadania
Krytycy nie zauważają, że literatura gatunkowa jest u nas jedynym miejscem, gdzie przetrwał tradycyjny warsztat literacki. Tylko twórcy horrorów, kryminałów i powieści fantastycznych próbują opowiadać ciekawe historie, ratując tym samym polską powieść jako gatunek. Ale na poklask i nagrody może liczyć wyłącznie literatura nieatrakcyjna czytelniczo.
Rodzimi twórcy i krytycy przeoczyli, że na świecie od lat wraca się do klasycznej powieści, w której najważniejsze jest opowiedzenie fascynującej historii. Wystarczy przejrzeć dzieła laureatów nagród Nobla czy Bookera z ostatnich lat. Poza Elfriede Jelinek i Aravindem Adigą to bez wyjątku opowiadacze, dla których inwencja formalna jest drugorzędna wobec pieczołowicie skonstruowanej pasjonującej opowieści. Nic dziwnego, że u Anglosasów przemysł literacki sprzęgnięty jest z przemysłem filmowym, a u nas z adaptacjami głośnych książek jest krucho.

Dobry autor to martwy autor
Twórca fantastyki może w Polsce uzyskać poparcie na salonach, tylko wpisując się w jeden z kilku wzorców. Po pierwsze, najlepiej, żeby nie żył. Świadczą o tym przykłady Tolkiena, Dicka, Lema, Zajdla i Snerga, uznawanych obecnie za klasyków. Po drugie, powinien być obiektem udokumentowanego uwielbienia ze strony sławnego pisarza głównego nurtu. To z kolei przypadek Howarda Lovecrafta, twórcy horrorów o krwawych bóstwach z innych światów, którego dla krytyki odzyskał Michel Houellebecq. Pomaga też nietypowa, artystowska biografia. Tu wygrywają ćpun Dick, szaleniec, który uznawał Lema za sowiecką organizację szpiegowską, i Thomas Pynchon, którego nikt nie widział od kilkudziesięciu lat i właściwie nie wiadomo, czy istnieje.
Nie sposób zignorować twórcy, który sprzedaje setki tysięcy egzemplarzy, a frazy z jego powieści wchodzą do potocznego języka. Tu kłania się Sapkowski, po latach nominowany do nagrody Nike. W jego wypadku istotna wydaje się też postmodernistyczna ironia: „Nie opowiadam tej bajki na serio, bawię się konwencją". Autor fantastyki może też zyskać uznanie, jeśli latami produkuje książki erudycyjne, niełatwe w odbiorze. Tak jak Jacek Dukaj, uhonorowany niedawno Nagrodą Kościelskich. I wzorzec ostatni: uznanie krytyki jest możliwe, jeśli książkę fantastyczną promuje się bez użycia zakazanych słów „science fiction". Widać to na przykładzie jednego z największych współczesnych prozaików Wiktora Pielewina. Próżno szukać nazwy gatunku w materiałach promocyjnych, a w recenzjach pojawia się najwyżej w kontekście usprawiedliwienia: oto Pielewin znakomicie łączy science fiction z wieloma innymi stylami.

Pokolenie gwiezdnych wojen
Pisarstwo Dukaja obala powszechne wśród krytyków przekonanie, że fantastyka to gatunek bajkowy, niepoważny i dziecinny. Dukaj jest seryjnym zdobywcą Nagrody im. Janusza A. Zajdla, którą przyznają fani fantastyki. Tą czytelniczą nagrodą zostały też wyróżnione trudne teksty Marka Huberatha czy dzieła Sapkowskiego. Czytelnik fantastyki jest więc wyrobiony literacko. Oprócz języka i erudycji wymaga jednak pasjonującej fabuły, co krytykom wydaje się wsteczne, niedzisiejsze i niemodne. – Zasadniczo powtarzamy tu procesy kulturowe, które na Zachodzie zaszły pokolenie wcześniej – mówi Dukaj. – Żeby Pulitzerem mogła zostać nagrodzona np. „Droga" Cormaca McCarthy’ego czy „The Amazing Adventures of Kavalier & Clay" Michaela Chabona, musiała tam nastąpić wymiana autorytetów na te wychowane już w kulturze, gdzie na równych zasadach funkcjonowały rozmaite konwencje literackie. A w Polsce to jest dopiero pokolenie 30-, 40-latków. Trafna ocena brzmi: pokolenie, które nie zaznało „ukąszenia Skywalkerowskiego", dla którego nie jest oczywiste czytanie komiksów i któremu obcy jest świat gier komputerowych, nie jest w stanie w pełni docenić kultury popularnej.

Biblia komiksowa
Wieloletni redaktor naczelny „Nowej Fantastyki" Maciej Parowski prowokacyjnie obwieścił, że wszystko, co wie o sztuce, wie z popkultury. Zrobił to w wywiadzie zamieszczonym w książce „Pospolite ruszenie". – Najwięcej o swojej religii dowiedziałem się z „Przygód księdza Browna" Chestertona, a to była popkultura. Naukowe paradoksy miałem u Lema i Lewisa Carrolla, który zrobił bajeczkę dla dziewczynki w za krótkiej spódniczce. Tematykę religijną, artystyczny eksperyment miałem w „Pulp Fiction” Tarantina – mówił Parowski. Skąd się bierze rozdźwięk między krytyką a fantastyką? – W 1925 r. José Ortega y Gasset napisał esej „Uwagi o powieści” (rzecz wyszła u nas w 1980 r. w tomie „Dehumanizacja sztuki”) – odpowiada Parowski. – Charakteryzuje w nim Ortega przemianę, jakiej podlega proza nowoczesna. Jej bohater staje się niedookreślony. Fragment uzyskuje przewagę nad całością. Chwila, wrażenie są ważniejsze od procesu. Jednostka od systemu. Forma od treści, od sporu idei.
Wszystkie te przemiany nie spełniają oczekiwań i potrzeb odbiorcy, który chce w dziele zobaczyć świat, ogarnąć targające nim konflikty i spiski, poznać wizerunki i racje stron. Dlatego to sztuka popularna, to science fiction, a także komiks z jego prostą filozofią o zmagających się wciąż siłach dobra i zła lepiej opisują rzeczywistość, w której żyjemy.
Nie sposób nie zgodzić się z Parowskim, czytając to, co mają do zaproponowania Huberath, Dukaj, Sapkowski, Grzędowicz czy Orbitowski. W dobie dominacji krótkiego, prostego przekazu, gdy niepodzielnie panuje kultura wizualna, promowanie i krytyczne docenienie science fiction mogą być drogą do utrzymania opiniotwórczej pozycji literatury. Dziś nie da się unikać w prozie popkulturowych odniesień. Pozbawiona ich literatura nie będzie atrakcyjna dla nikogo poza wąskim kręgiem akademickich elit i salonu. Warto, by polska krytyka wreszcie to zrozumiała. Jak powiedział Parowski, „w naszych czasach popkultura oznacza kulturalne życie".


Okładka tygodnika WPROST: 48/2008
Więcej możesz przeczytać w 48/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2008 (1353)

  • Wprost od czytelników 23 lis 2008, 22:00 Dokładać po równo Ostatnio dużo mówi się na temat wyjazdu prezydenta Lecha Kaczyńskiego do Japonii. Największym bólem wielu polityków i dziennikarzy jest to, że nie spotka się on z prezydentem Francji. Ale czy musi? Za to dokłada się... 3
  • Na stronie - Nie idźcie tą drogą! 23 lis 2008, 22:00 Z powodu kryzysu nie musimy się obnosić z miną i postawą kogoś, komu tir wjechał do ogródka 3
  • Wist prezydenta? 23 lis 2008, 22:00 Emerytury 8
  • Skaner 23 lis 2008, 22:00 8
  • Chłopak z Hollyłódź 23 lis 2008, 22:00 Jan Machulski (1928-2008) 9
  • Szkoła dla córek Obamy 23 lis 2008, 22:00 USA 9
  • Wschodzące miasta 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje 9
  • Dossier 23 lis 2008, 22:00 „Rosja to nie Związek Radziecki"Dmitrij Miedwiediew, prezydent Rosji, o możliwości wypracowania partnerskich stosunków z USA„Jeśli chodzi o bezpieczeństwo energetyczne, nasza polityka nie jest skierowana przeciwko... 10
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE -  Skazana na bluesa 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Małgorzatą Kidawa-Błońską, posłanką PO, producentką filmową 10
  • Ludzie 23 lis 2008, 22:00 Eastwood ze SpielbergiemClint Eastwood prowadzi rozmowy na temat ewentualnej reżyserii filmu „Hereafter", do którego prawa ma Steven Spielberg. Obaj twórcy współpracowali ostatnio przy „Sztandarze chwały”. W wypadku... 11
  • Na celowniku ekologów 23 lis 2008, 22:00 Obyczaje 11
  • Ranking mafii 23 lis 2008, 22:00 Przestępczość 12
  • Wykrywacz kłamstw 23 lis 2008, 22:00 „To jest rząd, który zaprowadził elementarny ład" – stwierdził na obradach Rady Krajowej PO Donald Tusk, podsumowując osiągnięcia rocznej działalności koalicji rządowej. Donald Franciszek Tusk (ur. 22 kwietnia 1957 r.),... 12
  • Bieg przez płotki 23 lis 2008, 22:00 Przedsiębiorczość 14
  • Znajdź pracę z „Wprost” 23 lis 2008, 22:00 Internet 14
  • Zapytaj Wprost - Wolę się śmiać z innych 23 lis 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika 'Wprost" odpowiada Tadeusz Cymański. 16
  • Plus ujemny - Nasz poprawczak 23 lis 2008, 22:00 Dzięki mediacyjnym talentom Sarkozy’ego organy płciowe Saakaszwilego zostały uratowane 18
  • Poczta 23 lis 2008, 22:00 MikrozawałPolskie firmy borykają się z licznymi postaciami kryzysu – napisał autor artykułu „Mikrozawał" (nr 46). Choroby, na które zapadają przedsiębiorstwa – wahania wpływów, sterty nieopłaconych faktur... 20
  • Playback 23 lis 2008, 22:00 Prezes PiS Jarosław Kaczyński oraz posłowie tej partii Aleksandra Natalli-Świat i Adam Lipiński 20
  • Wprost przeciwnie - Orły i cokoły 23 lis 2008, 22:00 Premier Tusk pozazdrościł prezydentowi Kaczyńskiemu jego pomnika i postanowił wybudować własny 21
  • Wydarzenia tygodnia - Kraj 23 lis 2008, 22:00 „Porządkowanie spraw Polski, sukcesy na arenie międzynarodowej i ważne reformy" – to w ocenie premiera Donalda Tuska efekty pierwszego roku działania rządu. Za sukcesy uznał wycofanie wojsk z Iraku, budowę dróg lokalnych,... 22
  • Wydarzenia tygodnia - Świat 23 lis 2008, 22:00 Sukcesem Moskwy zakończył się szczyt UE – Rosja w Nicei. Zdecydowano o odblokowaniu gruzińsko-rosyjskich negocjacji w sprawie nowego partnerstwa, mimo że Moskwa nie wypełniła zobowiązań dotyczących wycofania wojsk z Gruzji. Na... 24
  • Z życia koalicji 23 lis 2008, 22:00 Niezastąpiony premier in spe Grzegorz Schetyna nie widzi niczego złego w tym, że szef ABW Krzysztof Bondaryk zarabia bodaj półtorej bańki rocznie w firmie, którą kontroluje. Według wszelkich kanonów dziennikarstwa, powyższa wiadomość... 26
  • Z życia opozycji 23 lis 2008, 22:00 Za sprawą komisji śledczej z politycznych zaświatów powyłaziły rozmaite upiory, z Januszem Kaczmarkiem na czele. Były minister spraw wewnętrznych opowiedział, że nikogo przed niczym nie ostrzegał, a jeśli już ktoś to zrobił, to... 26
  • I PO miłości 23 lis 2008, 22:00 Donald Tusk i Grzegorz Schetyna już utoczyli sobie krwi, a będzie jeszcze ostrzej 30
  • Ziobro bis 23 lis 2008, 22:00 Zbigniew Ćwiąkalski i Zbigniew Ziobro różnią się tylko wzrostem 36
  • Skok na szpitale 23 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Mariuszem Łapińskim, byłym ministrem zdrowia 38
  • Za ile się sprzedamy 23 lis 2008, 22:00 Albo Warszawa nie rozumie zmian w europejskiej konstelacji, albo mamy klientystyczny zwrot w naszej polityce 40
  • Kto zabił Dębskiego 23 lis 2008, 22:00 Zabójca ministra Jacka Dębskiego najpewniej żyje i przebywa na wolności 42
  • Saperzy historii 23 lis 2008, 22:00 Na co trafiają amatorzy poszukiwania skarbów 44
  • Wprost z blogu 23 lis 2008, 22:00 Historia najnowszaZmowa milczeniaAleksander Ścios   www.cogito62.salon24.plPodobno ostatnimi słowami ks. Jerzego Popiełuszki, jakie usłyszał Waldemar Chrostowski, były słowa: „Panowie, dlaczego mnie tak traktujecie?". Dziś... 48
  • Trójka bez sternika 23 lis 2008, 22:00 49
  • Wojna polsko-ruska 23 lis 2008, 22:00 Polacy ponownie zainteresowali się rosyjskim kinemW warszawskim Pałacu Kultury odbywa się właśnie drugi festiwal filmów rosyjskich „Sputnik nad Warszawą". W otwarciu festiwalu uczestniczyli reżyser Nikita Michałkow, minister... 49
  • Sztuczki budżetowe 23 lis 2008, 22:00 Rząd oprze budżet na zaklęciu, że jakoś to będzieOparty na zbyt optymistycznych założeniach budżet na 2009 r. trzeba będzie poprawiać, zanim jeszcze został uchwalony. Aby dać czas na zmianę założeń, Sejm przełożył na połowę... 49
  • Germanofobia z przymusu 23 lis 2008, 22:00 To nie polscy dziennikarze wciskają media do antyniemieckiego kątaPolacy czują się przymusowo germanizowani" – zatytułował „Frankfurter Allgemeine Zeitung" tekst na temat odbierania dzieci polskim rodzicom w RFN. Po... 49
  • Ryba po polsku - Gęba i buziaczek 23 lis 2008, 22:00 W 1722 r. car Piotr I wyzwał wojewodę wileńskiego Ludwika Pocieja na pojedynek pijacki i przegrał 50
  • Szczęśliwy człowiek - Silvio Berlusconi 23 lis 2008, 22:00 Mimo ukończonych 72 lat Berlusconi jest w lepszej formie niż kiedykolwiek 52
  • Giełda 23 lis 2008, 22:00 56
  • Nieskuteczny jak komornik 23 lis 2008, 22:00 Zaledwie 20 proc. egzekucji komorniczych w Polsce jest skutecznych, a 85 proc. trwa dłużej niż rok – wynika z raportu Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan. Wygórowane stawki komorników i ich mizerna skuteczność... 56
  • Poloneza czas zacząć 23 lis 2008, 22:00 Po tym, jak UE uznała produkowane od X wieku polskie wino gronowe, pierwsze butelki tego trunku trafią wiosną 2009 r. na rynek. Butelka podkrakowskiego merlot lub zielonogórskiego cabernet będzie kosztować 20--30 zł. Produkcją wina w... 56
  • Wyprawa po petrodolary 23 lis 2008, 22:00 Inwestycje w polską energetykę i przemysł chemiczny, prywatyzacja Giełdy Papierów Wartościowych, sprzedaż majątku stoczni – to wszystko ma zostać zrealizowane za kuwejckie lub saudyjskie petrodolary. Kuwejt ma do zainwestowania... 56
  • Igrzyska bez chleba 23 lis 2008, 22:00 Dwie najbliższe olimpiady – zimowa w Vancouver w 2010 r. i letnia w Londynie w 2012 r. – straciły część finansowania po tym, jak Johnson & Johnson zrezygnował ze sponsoringu imprez. Koncern był jednym z oficjalnych... 56
  • 2x2=4 - Atomowe uderzenie 23 lis 2008, 22:00 Rehabilitacji atomu w Polsce przeciwne są węglowe lobby i demagogiczne żądania Śląska 65
  • Polskie elektrowstrząsy 23 lis 2008, 22:00 Około roku 2011 w Polsce zabraknie energii elektrycznej i będziemy za nią płacić najwięcej w Europie 66
  • Prawie jak Obama 23 lis 2008, 22:00 Polski rząd udaje, że nie ma kryzysu gospodarczego 72
  • Pakiet Łukaszenki 23 lis 2008, 22:00 Białoruś oferuje lepsze warunki do prowadzenia biznesu niż Polska 74
  • Jak ugryźć 121 miliardów 23 lis 2008, 22:00 Wkrótce rząd ogłosi, że program drogowy się zawalił 76
  • Renowacja 23 lis 2008, 22:00 Nowe Renault Mégane jest jak smaczny rogalik - trudno nim zaspokoić głód 78
  • Koncern życzeń 23 lis 2008, 22:00 Koncerny chcą, by rządy dopłacały do każdego nowego auta po dwa tysiące dolarów 80
  • Know-how 23 lis 2008, 22:00   82
  • W skali nano 23 lis 2008, 22:00 Tempo powstawania i wdrażania nowych nanomateriałów może spowodować problemy, na które nie jesteśmy przygotowani – ostrzegają eksperci brytyjskiej organizacji Royal Commision on Environmental Pollution. Na rynku jest już 600... 82
  • Alzheimer Wilsona 23 lis 2008, 22:00 Początki choroby Alzheimera mogły być jedną z przyczyn decyzji premiera Wielkiej Brytanii Harolda Wilsona o rezygnacji z urzędu w kwietniu 1976 r. – uważają naukowcy z Uniwersytetu Southampton. Neurolog dr Peter Garrard zdiagnozował... 82
  • Cywilizacja mrówek 23 lis 2008, 22:00 Jedna z największych zdobyczy człowieka – rolnictwo – jest znana mrówkom od 50 mln lat. Mrówki Atta i Acromyrmex odniosły największy sukces w tej dziedzinie wśród roślinożernych owadów. W podziemnych ogrodach na ścinanych... 82
  • Szybka randka 23 lis 2008, 22:00 Gdy spośród kilkudziesięciu osób w ciągu pięciu minut musimy wybrać partnera na randkę, decydującą rolę odgrywa wygląd. Alison Lenton z University of Edinburgh obserwowała 118 szybkich randek organizowanych przez kluby w Wielkiej... 82
  • Cień Europy 23 lis 2008, 22:00 Czy powojenne dzieje Europy trzeba napisać na nowo? Taką próbę podjął brytyjski politolog Tony Judt w znakomitej książce „Powojnie". Autor nie ogranicza się do analizy geopolitycznej kontynentu. Przedstawia przemiany... 82
  • Mowa ciała 23 lis 2008, 22:00 Ekshumacja zwłok generała Sikorskiego prawdopodobnie niczego nie wyjaśni 84
  • Kopernik o włos 23 lis 2008, 22:00 Badania DNA potwierdzają, że znalezione we Fromborku szczątki należą do największego polskiego astronoma 88
  • Mit niewyspania 23 lis 2008, 22:00 Za dużo jemy, za dużo pijemy i za długo chcemy spać 90
  • Krótkonogi mózgowiec 23 lis 2008, 22:00 Dzieci Homo erectus rodziły się z mózgami niemal dorównującymi współczesnym noworodkom 94
  • Kopalnie króla Salomona 23 lis 2008, 22:00 Nie wszystkie biblijne opisy największego władcy w dziejach Izraela są bajką 98
  • Ekshumacja prawdy 23 lis 2008, 22:00 Jedyna widoczna rana na ciele generała była spowodowana przez odłamek kadłuba, który przebił podstawę nosa - relacjonował sierżant Joseph Harris 102
  • Górna półka - Pocztowa historia Polski 23 lis 2008, 22:00 Ta książka jest jak pudełko z rodzinnymi pamiątkami. Takie pudełko można znaleźć chyba w każdym polskim domu. Gdzieś na dnie takiego pudełka leżą przewiązane wyblakłą wstążką miłosne listy pradziadka do prababki i kilka listów... 105
  • Bez granic 23 lis 2008, 22:00   106
  • Książka - Powrót barbarzyńców 23 lis 2008, 22:00  U progu XX wieku wiele wskazywało na to, że świat czeka era nieograniczonego postępu technicznego i globalnego pokoju. Jednak w ciągu niespełna kilku lat, gdy Europa stanęła w ogniu wojny i bolszewizmu, powszechny optymizm ustąpił... 106
  • Brutalni piłkarze 23 lis 2008, 22:00 Nie tylko polski futbol nie może sobie poradzić z agresją wśród piłkarzy. Aby powstrzymać plagę bójek na boisku między zawodnikami, największa chińska telewizja CCTV zrezygnowała z transmitowania rozgrywek pierwszej ligi. Zarząd... 106
  • Cytat tygodnia 23 lis 2008, 22:00 „Kręci się koło mnie coraz więcej ludzi, wszystko wokół się zmienia. Aż się boję, czy będę mógł jeszcze spać we własnym łóżku" Barack Obama o wrażeniach z przygotowań do objęcia urzędu prezydenta USA   106
  • Wikiwojna 23 lis 2008, 22:00 Niemiecka edycja Wikipedii, największej encyklopedii internetowej, przez dwa dni była zamknięta dla użytkowników. Serwis zawieszono na polecenie sądu, który rozpatrywał skargę deputowanego postkomunistycznej Partii Lewicy Lutza Heilmanna.... 106
  • Jackson przeciw szejkowi 23 lis 2008, 22:00 Michael Jackson znowu ma kłopoty. Król popu najpierw z powodu problemów finansowych musiał sprzedać swą posiadłość Neverland, a teraz czeka go batalia sądowa z szejkiem Abdullahem, synem króla Bahrajnu. Szejk żąda zwrotu prawie 7 mln... 106
  • Bunt młodych Europejczyków 23 lis 2008, 22:00 Młodzież na zachodzie Europy wielkimi manifestacjami chce wychować polityków 108
  • Ukraiński rozkrok 23 lis 2008, 22:00 Kijów przegrywa z Moskwą walkę o ukraiński język i kulturę 112
  • Czerwony bankier 23 lis 2008, 22:00 Dominique Strauss-Kahn, szef MFW, chce zbudować nowy światowy ład polityczny i gospodarczy 114
  • Playboy Kim 23 lis 2008, 22:00 Jak się bawią dziedzice komunistycznej dynastii w Korei Północnej 118
  • Tour de Maczek 23 lis 2008, 22:00 Holendrzy i Belgowie zarabiają na polskiej historii 120
  • Pasaż 23 lis 2008, 22:00 122
  • But do kariery 23 lis 2008, 22:00 Carrie Bradshaw, grana przez Sarah Jessicę Parker bohaterka „Seksu w wielkim mieście", ma nieuleczalnego bzika na punkcie butów. Na butoholizm cierpi też najwyraźniej Victoria Beckham, która szokuje coraz dziwniejszymi butami:... 122
  • Powrót ćwieków 23 lis 2008, 22:00 Max & Co. stawia na różnorodność i na sezon jesienno-zimowy proponuje pięć różnych kolekcji. Do strojów nawiązujących do stylu grunge dopasowano ciężkie buty z imitacji skór zwierzęcych. Do krótkich płaszczyków, marszczeń i... 122
  • Barwy zimy 23 lis 2008, 22:00 Projektanci marki Ecco uważają, że kolor butów powinien współgrać z zimowym krajobrazem. Za odpowiednie uznali m.in. śliwkowy fiolet, oliwkową zieleń, szaroniebieski, czarny i czerwony. Projektanci Ecco przyznają też, że przy... 122
  • Cały ten zamsz 23 lis 2008, 22:00 Zamszowe kozaczki to jedne z ulubionych butów gwiazd – noszą je m.in. Britney Spears i Miley Cyrus, a u nas Doda. Zamsz pasuje także do stylu boho wylansowanego przez Siennę Miller. Tej jesieni zamsz jest tak modny, że można się w... 122
  • Zamiast kozaków 23 lis 2008, 22:00 Zamiast wymyślnymi butami wrażenie można zrobić tym, co się do nich doda. Jednym z najbardziej przykuwających uwagę pomysłów domu mody Givenchy są tej jesieni szerokie leg-warmers (ocieplacze) ze skóry, prawie całkiem zasłaniające... 122
  • Zrobieni na szaro 23 lis 2008, 22:00 Szare kozaki nosi Rihanna – muszą więc być bardzo modne. Choć piosenkarka zaistniała w show-biznesie dopiero trzy lata temu, już jest uznawana jest za trendsetterkę. Tym razem jednak sama podąża za trendami wytyczonymi przez... 122
  • Laser 23 lis 2008, 22:00 Seal, „Soul"Posiadacz magicznego głosu zawsze miał kłopot z repertuarem. Jak ktoś mu pisał, wychodziły rzeczy wielkie. Jak pisał sam – zdarzały się kataklizmy. Tym razem sięgnął po największe soulowe hity w bardzo... 126
  • Bierz obraz i w nogi 23 lis 2008, 22:00 Subiektywny poradnik kolekcjonera 128
  • Efekt Whartona 23 lis 2008, 22:00 Przygarnęliśmy Whartona, Carrolla czy Coelho tak, jakbyśmy w knajpie poprosili cygańską kapelę o ulubiony kawałek do kotleta 132
  • Dziecięca choroba muzyczna 23 lis 2008, 22:00 Boysbandy nie są zjawiskiem muzycznym, lecz psychologicznym i emocjonalnym 136
  • Nagroda za nudę 23 lis 2008, 22:00 To, co jest czytane, nie jest nagradzane. I odwrotnie 138
  • Góral na nartach 23 lis 2008, 22:00 Wprost na narty - Francja 140
  • Wencel gordyjski - Smętni chrześcijanie 23 lis 2008, 22:00 Manifestując dystans wobec politycznej poprawności, nie trzeba nakładać na twarz trupio bladej maski 144
  • Ueorgan Ludu 23 lis 2008, 22:00 Nobel z ekonomii dla Polski * Sklonujemy Kopernika 145
  • Krótko po wolsku - Pułapka na myślenie 23 lis 2008, 22:00 W prasie brytyjskiej pojawiły się alarmistyczne artykuły o młodzieży. Rozwydrzenie, rozpasanie, przestępczość na niespotykaną dotychczas skalę. Kiedyś zwalono by to na nędzę, kapitalistyczny wyzysk, ciemnotę. Ale jak wytłumaczyć,... 145
  • Skibą w mur - Życie jak film 23 lis 2008, 22:00 Premier Donald Tusk to ewidentnie zagubiony inżynier Karwowski z serialu „Czterdziestolatek” 146

ZKDP - Nakład kontrolowany