Homo europeicus

Homo europeicus

Polacy chcą amerykańskiego poziomu życia i europejskiego socjalizmu
Góral chciał się zapisać do partii. I dla sprawy gotów był oddać świnię, konia i krowę. Tylko owcy by nie oddał. Bo ją akurat miał. Tak jak góral rozumują Polacy chcący mieć niskie podatki i wysokie świadczenia. To wprawdzie niemożliwe w skali społeczeństwa, ale niewykluczone w wypadku Jana Kowalskiego. I to, że tego właśnie się domaga, wskazuje także na przekonanie o istnieniu szczęśliwców uprzywilejowanych w podziale dóbr, do której to grupy i on chciałby należeć. Takie wnioski wypływają z badania "Wprost": Jacy są Polacy Anno Domini 2006?
Jakich chcemy podatków, a jakiej ordynacji wyborczej? Czy chcemy dodatkowo płacić za usługi medyczne? Na te i inne pytania odpowiadały osoby ankietowane przez Pentor na zlecenie "Wprost". Wyniki badań dowodzą, że w pojedynku między Miltonem Friedmanem a Karolem Marksem, który od ponad piętnastu lat toczy się w naszych głowach, jest remis. Ale remis ze wskazaniem na Marksa.

Schizofrenia w granicach normy
Istotną cechą odpowiedzi na pytania zadawane w badaniach socjologicznych na początku lat 90. była ich schizofreniczność. Polacy chcieli wyższych świadczeń społecznych i niższych podatków. Wyższych płac i większego bezpieczeństwa pracy. Większej dostępności dóbr i krótszego czasu pracy. Taka wiara w istnienie darmowych obiadów była po części reliktem czasów homo sovieticus. Nie od rzeczy będzie przypomnieć, że w badaniach świadomości gospodarczej, przeprowadzonych w 1994 r., trzy czwarte ankietowanych uważało państwową własność przedsiębiorstw za najlepszą. Podobny odsetek Polaków uważał za słuszne, aby to władza państwowa określała, co mają produkować przedsiębiorstwa.
Schizofrenia ekonomiczna Polaków w III RP się jednak zmniejszała i dzisiaj powiedzieć o niej można, że nie odbiega od europejskiej normy. Bo na podobny sposób myślenia wskazało "Badanie systemu wartości Europejczyków", przeprowadzone w czerwcu 2005 r. wspólnie przez Euro RSCG oraz TNS OBOP. Pokazało, że 73 proc. mieszkańców unii uważa, że "konkurencja ma pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy i zatrudnienie, a jednocześnie aż 61 proc. z nich nie zgadza się na liberalizację przepisów dotyczących zatrudniania i zwalniania pracowników.

Efekt owcy
To, że ponad połowa Polaków (58 proc.) uważa obecną progresywną konstrukcję podatku dochodowego za sprawiedliwą, a tylko (czy może "aż") jedna trzecia jest zwolennikiem podatku liniowego, mogłoby sugerować, iż jesteśmy wielkimi zwolennikami solidaryzmu. Kiedy jednak włącza się efekt "owcy" z dowcipu o góralu, na pytanie: "czy zgodziliby się płacić wyższe podatki, aby było więcej pieniędzy na cele socjalne?" 70 proc. mówi liberalne "nie", a tylko 29 proc. zgadza się na finansowanie rozwiązań socjalistycznych.
Choć nie chcemy finansować rozszerzania sfery socjalnej, to już uzyskanych przywilejów gotowi jesteśmy zażarcie bronić. Sondaż przeprowadzony przez CBOS przed dwoma laty, podczas debaty nad planem Hausnera, przewidującym redukcję wydatków socjalnych budżetu po to, aby można było obniżyć podatki, pokazał, że za takim rozwiązaniem opowiada się tylko 14 proc. badanych, a przeciw jest aż 65 proc.
Z odpowiedzi na pytanie: "Czy jesteśmy za zrównaniem wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, czy też przeciwko temu?" wynika, że za utrzymaniem obecnego uprzywilejowania kobiet jest 67 proc. Polaków (przeciw - tylko 28 proc.). Gdyby jednak to pytanie sformułować brutalniej (choć w sposób absolutnie merytorycznie prawdziwy): "Czy godzisz się, aby mężczyźni swoimi niższymi emeryturami finansowali wyższe świadczenia kobiet wcześniej przechodzących na emerytury", to uzyskalibyśmy najprawdopodobniej 50 proc. odpowiedzi "nie" (mężczyźni) i 50 proc. odpowiedzi "tak" (kobiety).

Źle, czyli dobrze
Na zmianę sposobu myślenia w kwestii emerytalnej trzeba poczekać do momentu uruchomienia wypłat emerytur w systemie kapitałowym (OFE). Nic bowiem tak dobrze nie wyjaśnia teoretycznych zawiłości ekonomii jak praktyka. A jeśli chodzi o służbę zdrowia, to taką edukację mamy już za sobą. Tylko 41 proc. Polaków sprzeciwia się wprowadzeniu odpłatności za usługi medyczne, a ponad połowa takie rozwiązanie popiera (54 proc.). Jest to dowód na prawdziwość popularnego wśród ekonomistów stwierdzenia, że jeśli sytuacja robi się dostatecznie zła, to ludzie gotowi są poprzeć nawet rozwiązania w oczywisty sposób słuszne i efektywne. No, ale na tę edukację kolejni ministrowie oraz szefowie kas chorych i NFZ pracowali przez kilka lat. Ze złym, czyli dobrym, skutkiem. Jeszcze bowiem przed sześciu laty w badaniach CBOS aż 90 proc. ankietowanych uważało, że to "państwo powinno zapewnić obywatelom opiekę zdrowotną." I nie był to wskaźnik szokująco wysoki: w badaniach RSCG-OBOP podobnie odpowiedziało aż 85 proc. mieszkańców unii.
Sytuacja w szkolnictwie wyższym jest nieco lepsza niż w służbie zdrowia, a zresztą z usług szkolnictwa nie wszyscy korzystają, co sprawia, że wiedza o jego katastrofalnym - przeciętnie - poziomie nie jest powszechna. Dlatego w kwestii odpłatności za studia podobna rewolucja poglądów jeszcze się nie dokonała - 46 proc. Polaków uważa, że "złym rozwiązaniem jest, aby wszyscy studenci płacili za studia, w zamian za co wprowadzony byłby system stypendiów i kredytów dla studentów".

MARKS KONTRA FRIEDMAN

Na początku lat 90. Polacy wierzyli w istnienie "darmowych obieadów". W III RP ich schizofrenia ekonomiczna się zmniejszyła i dziś nie odbiega od europejskiej normy
Twardy Polak, katolik niepraktykujący
Aby odpowiedzieć na pytanie, czy Polacy są bardziej socjalni, czy bardziej liberalni, po prostu zsumowaliśmy odpowiedzi (nie jest to bardzo wyrafinowany metodologicznie sposób agregacji, o czymś jednak informuje). Z sumowania w meczu Marks - Friedman wyszedł niemal remis (ze wskazaniem zmieniającym się co miesiąc w zależności od liczby dziadków w Wehrmachcie i pozycji leppero-elpeerów w rządzie) - 241 - 227. A to może oznaczać, że sytuacja, w której partia solidarystyczna (PiS) i liberalna (PO) cieszą się zbliżonym poparciem, nie wynika tylko z aktualnej politycznej mody, ale ma uzasadnienie w ideologicznych poglądach wyborców.
Polak chce silnej władzy (za ordynacją większościową opowiada się trzy czwarte badanych, za proporcjonalną - tylko 18 proc.), nie chce euro (55 proc.- przeciw, 37 proc. - za) i nie wpuści do Polski obcych (53 proc. jest za utrzymaniem ograniczeń w podejmowaniu pracy przez przybyszy zza wschodniej granicy). Te odpowiedzi dobrze pasują do wzorca osobowości konserwatywnej czy nawet nieco nacjonalistycznej. Uważa się, że takie myślenie często występuje w społecznościach tradycyjnie katolickich, łącząc się z rygoryzmem moralnym i aprobatą dla etycznych wskazań Kościoła. I tu spora niespodzianka. Nasze poglądy moralne pozostają w sporym konflikcie z tym wzorcem i ocierają się wręcz o postmodernistyczny permisywizm. Oto bowiem tylko 16 proc. badanych popiera zaostrzenie ustawy aborcyjnej, a aż 33 proc. jest za jej złagodzeniem (utrzymania status quo domaga się 44 proc.). Jeszcze większe zdziwienie budzi fakt, że aż 36 proc. Polaków popiera dopuszczalność eutanazji. Ta dwoistość także może mieć spore konsekwencje polityczne, zwłaszcza że w kwestiach moralnych bardzo trudno jest znaleźć kompromis.
Cóż wiemy o sobie? Wiemy, jak dotychczas wiedzieliśmy, że ciągle daleko nam do Ameryki, którą tak chwalimy, gdy mówimy o poziomie życia, o łatwości prowadzenia biznesu. Wiemy też, że ciągle bliżej nam do socjalliberalnej Europy, którą tak chętnie krytykujemy, gdy mowa o prowadzeniu biznesu, o monstrualnym fiskalizmie itp. Rację ma Jarosław Kaczyński, gdy mówi, że wybory - gdyby je obecnie przeprowadzić - dałyby wynik podobny do poprzednich.

Okładka tygodnika WPROST: 1/2007
Więcej możesz przeczytać w 1/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2007 (1254)

  • Życzenia 5 sty 2007 Niech rok siódmy tego wieku po siedmiokroć trafi w gusty: najpierw siedem procent wzrostu, potem siedem dekad tłustych, siódme niebo, istny Eden... Tego życzy Czytelnikom "Wprost" na 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 3
  • Na stronie - Rok Człowieka Roku 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro poddaje Polskę "szokowej terapii prawnej" 3
  • Playback 5 sty 2007 Wicepremier i minister finansów Zyta Gilowska © A. JAGIELAK 4
  • Skaner 5 sty 2007 SKANER POLSKA TAJNE KONTA Rozpruta przesyłka prokuratury Wtajemniczych okolicznościach została rozpruta paczka z dokumentami ze szwajcarskiej prokuratury dla polskich śledczych. Dokumenty są dowodem na to, że polscy politycy, w tym... 8
  • Sawka czatuje 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Poczta 5 sty 2007 OŚWIADCZENIE Wydawca tygodnika "Wprost" przeprasza Piotra Rachwalskiego za nazwanie go w artykule "Zadymiarze do wynajęcia" - zamieszczonym w tygodniku "Wprost" 11 maja 2003 r. (nr 19) - "jednym z najbardziej... 14
  • Z życia koalicji 5 sty 2007 PONAD 70 PROC. Polaków ufa Kazimierzowi Marcinkiewiczowi. To sporo. Cóż z tego, skoro wśród tych nieufnych jest Jarosław Kaczyński. Premier nie chciał, żeby były premier był wicepremierem. A co na to przyszły premier? KAZIO CHCIAŁ... 16
  • Z życia opozycji 5 sty 2007 JEŚLI WIERZYĆ PROKURATURZE, to eseldowskim ministrom spraw wewnętrznych kablowanie czerwonym, że policja na nich coś szykuje, weszło w krew. Skazany za to został Sobotka, teraz prokuratura podejrzewa, że komu innemu kablował też Janik.... 17
  • Wprost przeciwnie - Saldo ujemne 5 sty 2007 Rok 2006 nie był dobry dla świata 18
  • Fotoplastykon 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Człowiek Roku 2006 - Zbigniew Ziobro 5 sty 2007 Prokurator Polski 20
  • Alfabet Ziobry 5 sty 2007 A - adwokatura - To piękny zawód pod warunkiem, że jest wykonywany etycznie. Niestety z tym bywa różnie. Źle pojęta solidarność zawodowa wyklucza nadzieję na zmiany na lepsze. Dlatego chcę odebrać korporacjom sądownictwo... 28
  • Urodzony przywódca 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro - profil osobowości 30
  • Człowiek z zagranicy 5 sty 2007 Nominowani do tytułu Człowiek Roku 2006 Jeszcze nigdy w historii wyboru Człowieka Roku "Wprost" wśród nominowanych nie było tak wielu obcokrajowców. Jeszcze nigdy nie było też tylu osób związanych ze sportem - trzej trenerzy z... 31
  • Egzekutor roku 5 sty 2007 Lech Kaczyński wróży Zbigniewowi Ziobrze dużą przyszłość. Kazimierz Marcinkiewicz uważa go za polskiego Rudolpha Giulianiego. A włoski prokurator Ferdinando Imposimato ceni za walkę z korupcją. 32
  • Gambit Kaczyńskiego 5 sty 2007 Kazimierz Marcinkiewicz wysiadł z pociągu polityka na przystanku bank i może już nigdy do polityki nie wrócić 36
  • Powiernictwo ćwiczebne 5 sty 2007 Powiernictwo Pruskie domaga się tego, o czym wielu Niemców myśli, ale boi się powiedzieć 40
  • Giełda - Trendy 2007 5 sty 2007 Hamulec wzrostu Polska znajduje się w korzystnej fazie cyklu koniunkturalnego. Gospodarka dynamicznie rośnie, pięcioprocentowa podwyżka wynagrodzeń powoduje, że wzrasta także popyt wewnętrzny, wreszcie zaczęły się także zwiększać... 44
  • Homo europeicus 5 sty 2007 Polacy chcą amerykańskiego poziomu życia i europejskiego socjalizmu 48
  • Wyścig z czwartą falą 5 sty 2007 W XXI wieku praca wygra z kapitałem 52
  • Chińska Republika Liberalna 5 sty 2007 Chiński kapitalizm socjalistyczny ma w sobie coraz mniej socjalizmu 55
  • 2x2=4 - Życzenia i wyzwania 5 sty 2007 Życzmy sobie, by nie biorąca udziału w wyborach połowa obywateli przestała być biernym tłumem 58
  • Supersam - Trendy 2007 5 sty 2007 60
  • Rok HDTV 5 sty 2007 Już dziś można oglądać w wysokiej rozdzielczości kanały Sport, Discovery HD oraz MGM na platformie N, a w Cyfrze + - Canal + Sport HD. Obie platformy planują kolejne kanały. W HDTV inwestuje też Cyfrowy Polsat (do końca roku ma się... 60
  • Złoto dla zuchwałych 5 sty 2007 W psychologii barw kolor złoty oznacza umiłowanie materii i podatność na pochwały. W modzie jest bezkonkurencyjny, jeśli chodzi o zuchwałe zwrócenie na siebie uwagi. Kolor złoty będzie hitem pierwszej połowy 2007 r. W Polsce Laura Guidi... 60
  • Maxicorolla 5 sty 2007 Na rynku motoryzacji rok upłynie pod znakiem najbardziej spektakularnej zmiany w popularnej klasie kompakt. Największy hit w tym segmencie - Toyota Corolla - ustąpi miejsca modelowi Auris. W polskich salonach auto znajdzie się w marcu.... 60
  • Lapto-Polacy 5 sty 2007 Wiele wskazuje na to, że w 2007 r. przenośny komputer stanie się przedmiotem równie osobistym i powszechnym jak telefon komórkowy. Tym bardziej że najprostsze nowe modele można kupić już za niecałe 2 tys. zł, zaś laptopy, jak wynika z... 60
  • Szerokie widoki 5 sty 2007 Vista (ang. "szerokie widoki") - tak nazywa się nowa wersja systemu operacyjnego Windows koncernu Microsoft. Użytkownicy następcy systemu Windows XP między innymi będą mieli do dyspozycji trzy interfejsy, wśród których znajdzie... 60
  • Panowie na obcasach 5 sty 2007 Kilka lat temu w ankiecie brytyjskiego "New Musical Express" David Bowie został uznany przez gwiazdy rocka za najwybitniejszego artystę wszech czasów. Teraz okazuje się również ikoną mody. Hitem wiosny mają być buty na koturnach... 60
  • Rukola zamiast żeberek 5 sty 2007 Chleb ze smalcem i ogórkami już się nam przejadł. Gołym okiem widać, że w centrach handlowych, w których jest kilka restauracji do wyboru, polskie jadło przegrywa z potrawami włoskimi czy greckimi. Nie bez znaczenia dla naszych upodobań... 60
  • iPhone kontra iPhone 5 sty 2007  Dwa w jednym, czyli telefon komórkowy plus odtwarzacz mp3 - tak prawdopodobnie będzie wyglądać największa pokusa dla miłośników nowinek elektronicznych w tym roku. Kevin Rose, prowadzący wideo podcast (rodzaj audycji telewizyjnej... 60
  • Striptiz u Harrodsa 5 sty 2007 Diabeł ubiera się na zimowych wyprzedażach 64
  • Blondynka wieczorową porą 5 sty 2007 Dżinsy, a nawet dresy proponują na sylwestra najwięksi projektanci 68
  • Pazurem - Tłok na przyczółku 5 sty 2007 Inaczej słucha się disco polo na potupajce w remizie, a inaczej gdy podają je tenorzy we frakach i pod batutą 71
  • Potwarz sławy 5 sty 2007 Jeśli o tobie nie plotkują - nie żyjesz! 72
  • Smutek Hurdów 5 sty 2007 W sercu Hiszpanii żyje lud opóźniony cywilizacyjnie o kilka stuleci 74
  • Know-how 5 sty 2007 Wielki Zderzacz To będzie rewolucja w badaniach cząstek elementarnych. W listopadzie 2007 r. w Genewie rozpocznie pracę Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), największy akcelerator na świecie. Powstaje on 50-150 m pod ziemią, w miejscu dawnego... 76
  • Leczenie śmiercią 5 sty 2007 Lekarze zamiast przetaczać krew, będą zamrażać chorych! 80
  • Szerszenie bojowe 5 sty 2007 Miniroboty poruszające się jak owady wesprą żołnierzy i policjantów 84
  • Prehistoria przemocy 5 sty 2007 W epoce kamiennej wojny pochłaniały więcej ofiar niż w czasach współczesnych 86
  • Bez granic - Trendy 2007 5 sty 2007 UE.Niemiecki plan gry Josep Borrell Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Bardzo ważne będzie już samo rozpoczęcie roku od symbolicznego rozszerzenia Unii Europejskiej o Bułgarię i Rumunię i objęcie prezydencji we wspólnocie przez... 88
  • Unia klasy B 5 sty 2007 Komisja Europejska postanowiła, że akcesja Bułgarii i Rumunii do UE będzie warunkowa 92
  • Powrót realistów 5 sty 2007 Rozmowa z Henrym Kissingerem, byłym sekretarzem stanu USA W Iraku Amerykanie muszą dokonać wyboru między demokracją a stabilnością 96
  • Leonid Iljicz Putin 5 sty 2007 Rządy Breżniewa są wspominane jako najlepszy okres w historii Rosji i Związku Sowieckiego 100
  • Kultura - trendy 2007 5 sty 2007 KINO. Powódź kontynuacji W kinie przez cały rok najważniejsze będzie pytanie: czy kolejne numerki pomnożą cyferki? Czeka nas festiwal kontynuacji - od wyczekiwanych ("Shrek 3", piąty "Harry Potter i Zakon Feniksa",... 102
  • Zły zapach 5 sty 2007 Zbrodnia w służbie ludzkości nigdy nie wyglądała tak pięknie, jak w filmie "Pachnidło" 106
  • Recenzor 5 sty 2007 W jądrze ciemności "Shooting Dogs" to film o poczuciu bezradności w obliczu rozszalałej przemocy. Gorzko ironiczny i wstrząsający. Rzecz dotyczy ludobójstwa, jakiego dokonały bojówki Hutu w Rwandzie na Tutsich w 1994 r. Kino... 110
  • Górna półka - Podróż do wnętrza Kościoła 5 sty 2007 George Weigel "Boży wybór. Papież Benedykt XVI i przyszłość Kościoła katolickiego" Znak, Kraków 2006 Dynamiczna, zmienna ortodoksja - taki projekt katolicyzmu przedstawia w swojej najnowszej książce filozof i teolog George... 112
  • Krótko po wolsku - Terytorium powiernicze 5 sty 2007 Na podstawie opinii pojawiających się w zagranicznych mediach i zaskakująco chętnie u nas cytowanych łatwo dojść do wniosku, że Polska jest murzynem Europy. I to niekoniecznie białym. Opinia ta wynika nie tylko stąd, że światli,... 113
  • Ueorgan Ludu 5 sty 2007 POLECAMY PREZENTY NOWOROCZNE Model F 16 jastrząb Miły prezent dla miłośników militariów. I pamiętaj - twój model jest na razie jedynym sprawnym myśliwcem tego typu w kraju. Bilet lotniczy Bilet do Hollywood na światową galę, gdzie... 113
  • Skibą w mur - Tak będzie 5 sty 2007 W 2007 r. do Młodzieży Wszechpolskiej masowo będą się zapisywać krótko ostrzyżeni fani hip-hopu 114

ZKDP - Nakład kontrolowany