Potwarz sławy

Potwarz sławy

Jeśli o tobie nie plotkują - nie żyjesz!
Polityk powinien być jak żona Cezara - poza wszelkim podejrzeniem. To klasyczne sformułowanie usłyszałem od komentatorów przy okazji seksafery w Samoobronie. Ładnie to brzmi. Juliusz Cezar - o którym powiadano, że był mężem żonom i żoną mężom - rozwiódł się pod takim właśnie pretekstem z Oktawią. Nie mógł znieść plotek, które sam rozpuszczał.
Plotka, mimo niewątpliwej użyteczności, ma fatalną opinię. Zupełnie niesłusznie. Plotka jest ludziom potrzebna. Wskazuje na to choćby prosty fakt, że mimo trwającego od tysiącleci moralizatorskiego zwalczania plotki, ona trwa i ma się dobrze. Jest zarówno obiektem żywego zainteresowania społeczeństwa, jak i ważnym źródłem informacji.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej koła endeckie rozpuszczały pogłoski, że marszałek Piłsudski ma w Belwederze stałą linię telefoniczną, przez którą porozumiewa się z Żydami na Kremlu. Pod koniec PRL rozpuszczono z kolei pogłoskę, że przygotowywana jest publikacja dwutomowej wymiany listów między Piłsudskim i Tuchaczewskim, z której miało wynikać, że obaj marszałkowie blisko się przyjaźnili. Jakoś nic z tego nie wyszło. Nie wydano nawet korespondencji generała Jaruzelskiego z marszałkiem Ustinowem. Być może jedno zależało od drugiego, ale to tylko plotka. Tym razem moja.

Plotka w raju
Plotka jest tak stara jak język - twierdzi niemiecki socjolog Klaus Thiele-Dohrmann. A rozsiewanie plotek było praktykowane zarówno w starożytnych Chinach, jak i w Grecji i Rzymie. Platon radził, aby się chronić przed plotką, żyjąc tak, by nikt jej nie dawał wiary. Oscar Wilde uważał, że plotka nie jest rzeczą najgorszą. Najgorsze jest, gdy się o kimś w ogóle nie mówi.
Symbolem plotki była w starożytności Fama - przerażający twór złożony z piór, oczu, języków i paplających ust. Fama była jednak córką Ziemi, to znaczy nieodłączną towarzyszką życia. I jest do dziś - w utyskiwaniach i potępieniach. Gazety brukowe wciąż mają najwyższe nakłady i czytają je wszyscy, nawet jeśli część robi to po kryjomu. Konfucjusz pouczał Chińczyków, że człowiek szlachetny nie przekazuje pogłosek i nie stawia innych w trudnej sytuacji na skutek gadatliwości. Jego słowa zawsze zawierają jądro prawdy. Człowiek niskich instynktów bierze na siebie przez jedno słowo winę, która ciąży na nim całe życie. A tu tymczasem Chińczycy do dziś powtarzają sobie na ucho, że wielki Mao dla zachowania sił witalnych praktykował okłady z młodych dziewic.
W innym zakątku ziemi i innym kręgu kulturowym król Salomon radził: kto postępuje jak plotkarz, zdradza tajemnice. Nie zadawaj się z tym, który dużo mówi. Salomon musiał być otoczony chmarą plotkarzy, bo w Starym Testamencie jest o nim sporo plotek. W biblijnej Księdze Hioba jest wiele fragmentów wskazujących na niebezpieczeństwo paplania. Język, powiada Hiob, powinien być trzymany na wodzy, bo lekkomyślna gadanina, plotka, oszczerstwo, obracają się przeciwko bliźnim, a więc także przeciwko Bogu jako ich Stwórcy.
Bardzo ładne rady, ale w Biblii aż się roi od plotek, poczynając od tych na temat Adama i Ewy w raju albo pijanego Noego. I w żaden sposób nie można ich wykorzenić. Dlatego apostoł Paweł już w pierwszym liście do Koryntian ostrzega, że zła gadanina psuje obyczaje, a w liście do Efezjan nawołuje, by nie plotkowali. Tymczasem historycy uważają, że rzeź niewiniątek to złośliwa plotka o Herodzie.

Lepper u Apellesa
Grecki satyryk Lukian opisał historię sławnego malarza Apellesa z Efezu, który na skutek oszczerstwa omal nie postradał życia. Apelles był przez długi czas faworytem króla Ptolemeusza IV. Zawistny kolega doniósł łatwowiernemu królowi, że Apelles zadaje się ze zdrajcami kraju. Wściekły król kazał swego przyjaciela zabić, ale w ostatniej chwili ktoś powiedział królowi prawdę, ratując malarzowi życie. Ptolemeusz bardzo żałował, że uwierzył plotce i sowicie Apellesa nagrodził. Malarz namalował po tym przeżyciu obraz, który Lukian widział, i który tak opisał: po prawej stronie siedzi mężczyzna z ogromnymi uszami, obok niego stoją dwie kobiety, symbolizujące niewiedzę i nieufność. Mężczyzna wyciąga rękę do pięknej, ale gniewnej dziewczyny, która uosabia potwarz i w jednym ręku trzyma płonącą żagiew, a prawą ciągnie za włosy młodego chłopca, który wyciąga ręce ku niebu, jakby wzywał bogów na świadków swej niewinności. Przed dziewczyną bieży blady mężczyzna, uosabiający zawiść, a u jej stóp siedzą dwie kobiety, symbole sprytu i oszustwa. Proszę sobie wyobrazić tę scenę i spróbować przystosować ją do naszych plotek i naszych warunków. To znaczy dorobić postaciom współczesne twarze. Świetna zabawa.
Obraz Apellesa nie dotrwał do naszych czasów, ale musiał mocno tkwić w tradycji, skoro pod koniec XV wieku Sandro Botticelli namalował podobny - "Spotwarzenie Apellesa". Obraz można obejrzeć w Ufficjach we Florencji.
Ładna jest historia innej ofiary plotki - jednego z najwybitniejszych uczonych mężów w dziejach Anglii Francisa Bacona. Robił on na dworze króla Jakuba oszałamiającą karierę. Kiedy został mianowany lordem kanclerzem, zaczęły krążyć plotki, że jako sędzia brał łapówki. W rezultacie tych plotek stracił stanowisko, miejsce w parlamencie i wypędzono go z dworu. Nadawałby się świetnie na tragiczną ofiarę plotek, gdyby nie to, że przyznał się do korupcji. Oświadczył, że owszem, brał, ale łapówki nie miały wpływu na wydawane przez niego wyroki.

Plotka wizerunkowa
Plotka czasami bywała przyjmowana z radością przez oplotkowanego. W 1516 r. padło ulubione zwierzę papieża Leona X - słoń podarowany mu przez króla Portugalii. Papież był niepocieszony. Agostino Chigi, bankier ze Sieny, mecenas sztuki, poprosił swego podopiecznego, poetę do dziś określanego mianem pornografa, Pietra Aretina, by spróbował jakoś Ojca Świętego rozbawić. Aretino napisał "Testament słonia", w którym precyzyjnie i drastycznie opisał występki, jakie lud rzymski przypisywał kościelnym dostojnikom. Zapewniam, że przy tym opisie wszystko, co opublikowano o życiu - nazwijmy to - towarzyskim Samoobrony, to tylko wyrywki z elementarza dla dziewcząt z dobrych domów. Tymczasem papieża rozbawiło to do tego stopnia, że odebrał opiekę nad Aretinem bankierowi i zabrał poetę na własny dwór. Ktoś zawistny rozpuścił potem pogłoskę, że Aretino został przez mecenasa Chigi wyrzucony, ponieważ złapano go na kradzieży sreber.
Bracia Edmond i Jules de Goncourtowie opisali w swoich dziennikach rozmowę o Aleksandrze Dumasie synu, prowadzoną przy obiedzie przez grono zacnych pisarzy. Najpierw stwierdzono jednogłośnie, że jego twórczość nie ma nic wspólnego z literaturą, a potem, że Dumas jest pozbawiony ludzkich uczuć - pieprzy tylko regularnie, ale nie kocha. Spośród uczestników tej rozmowy do historii literatury nikt nie wszedł. I bardzo jest ten opis podobny do naszych rozmów w zacnych gronach. O twórcach i ich twórczości.
Wiele plotek z przeszłości podniesiono do rangi faktów, wiele faktów pozostało w sferze plotek. Trudno rozróżnić. Jedno jest pewne, bez krwistych plotek o dawnych czasach, dawnych ludziach i ich czynach historia musiałaby być nauką bardzo suchą i potwornie nudną. Dlatego z punktu widzenia konsumenta dziejów powszechnych łacińska maksyma "Audacter calumniare, semper aliquit haeret" (Spotwarzaj spokojnie, zawsze coś z tego zostanie) jest całkowicie słuszna. I w interesie przyszłych pokoleń, po to aby miały o naszych czasach pojęcie właściwe, należy nie tylko plotkować, ale i plotki starannie zapisywać. Nie możemy pozbawić potomków przyjemności, z której sami tak chętnie i obficie korzystamy. W końcu intymne szczegóły z archiwów SB też zostaną kiedyś ujawnione. I bardzo dobrze. Inaczej potomni będą nas mieli za kukły wystrugane kozikiem z drewna. A my byliśmy i wciąż jesteśmy żywymi ludźmi.

Ilustracja: D. Krupa
Okładka tygodnika WPROST: 1/2007
Więcej możesz przeczytać w 1/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2007 (1254)

  • Życzenia 5 sty 2007 Niech rok siódmy tego wieku po siedmiokroć trafi w gusty: najpierw siedem procent wzrostu, potem siedem dekad tłustych, siódme niebo, istny Eden... Tego życzy Czytelnikom "Wprost" na 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 3
  • Na stronie - Rok Człowieka Roku 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro poddaje Polskę "szokowej terapii prawnej" 3
  • Playback 5 sty 2007 Wicepremier i minister finansów Zyta Gilowska © A. JAGIELAK 4
  • Skaner 5 sty 2007 SKANER POLSKA TAJNE KONTA Rozpruta przesyłka prokuratury Wtajemniczych okolicznościach została rozpruta paczka z dokumentami ze szwajcarskiej prokuratury dla polskich śledczych. Dokumenty są dowodem na to, że polscy politycy, w tym... 8
  • Sawka czatuje 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Poczta 5 sty 2007 OŚWIADCZENIE Wydawca tygodnika "Wprost" przeprasza Piotra Rachwalskiego za nazwanie go w artykule "Zadymiarze do wynajęcia" - zamieszczonym w tygodniku "Wprost" 11 maja 2003 r. (nr 19) - "jednym z najbardziej... 14
  • Z życia koalicji 5 sty 2007 PONAD 70 PROC. Polaków ufa Kazimierzowi Marcinkiewiczowi. To sporo. Cóż z tego, skoro wśród tych nieufnych jest Jarosław Kaczyński. Premier nie chciał, żeby były premier był wicepremierem. A co na to przyszły premier? KAZIO CHCIAŁ... 16
  • Z życia opozycji 5 sty 2007 JEŚLI WIERZYĆ PROKURATURZE, to eseldowskim ministrom spraw wewnętrznych kablowanie czerwonym, że policja na nich coś szykuje, weszło w krew. Skazany za to został Sobotka, teraz prokuratura podejrzewa, że komu innemu kablował też Janik.... 17
  • Wprost przeciwnie - Saldo ujemne 5 sty 2007 Rok 2006 nie był dobry dla świata 18
  • Fotoplastykon 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Człowiek Roku 2006 - Zbigniew Ziobro 5 sty 2007 Prokurator Polski 20
  • Alfabet Ziobry 5 sty 2007 A - adwokatura - To piękny zawód pod warunkiem, że jest wykonywany etycznie. Niestety z tym bywa różnie. Źle pojęta solidarność zawodowa wyklucza nadzieję na zmiany na lepsze. Dlatego chcę odebrać korporacjom sądownictwo... 28
  • Urodzony przywódca 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro - profil osobowości 30
  • Człowiek z zagranicy 5 sty 2007 Nominowani do tytułu Człowiek Roku 2006 Jeszcze nigdy w historii wyboru Człowieka Roku "Wprost" wśród nominowanych nie było tak wielu obcokrajowców. Jeszcze nigdy nie było też tylu osób związanych ze sportem - trzej trenerzy z... 31
  • Egzekutor roku 5 sty 2007 Lech Kaczyński wróży Zbigniewowi Ziobrze dużą przyszłość. Kazimierz Marcinkiewicz uważa go za polskiego Rudolpha Giulianiego. A włoski prokurator Ferdinando Imposimato ceni za walkę z korupcją. 32
  • Gambit Kaczyńskiego 5 sty 2007 Kazimierz Marcinkiewicz wysiadł z pociągu polityka na przystanku bank i może już nigdy do polityki nie wrócić 36
  • Powiernictwo ćwiczebne 5 sty 2007 Powiernictwo Pruskie domaga się tego, o czym wielu Niemców myśli, ale boi się powiedzieć 40
  • Giełda - Trendy 2007 5 sty 2007 Hamulec wzrostu Polska znajduje się w korzystnej fazie cyklu koniunkturalnego. Gospodarka dynamicznie rośnie, pięcioprocentowa podwyżka wynagrodzeń powoduje, że wzrasta także popyt wewnętrzny, wreszcie zaczęły się także zwiększać... 44
  • Homo europeicus 5 sty 2007 Polacy chcą amerykańskiego poziomu życia i europejskiego socjalizmu 48
  • Wyścig z czwartą falą 5 sty 2007 W XXI wieku praca wygra z kapitałem 52
  • Chińska Republika Liberalna 5 sty 2007 Chiński kapitalizm socjalistyczny ma w sobie coraz mniej socjalizmu 55
  • 2x2=4 - Życzenia i wyzwania 5 sty 2007 Życzmy sobie, by nie biorąca udziału w wyborach połowa obywateli przestała być biernym tłumem 58
  • Supersam - Trendy 2007 5 sty 2007 60
  • Rok HDTV 5 sty 2007 Już dziś można oglądać w wysokiej rozdzielczości kanały Sport, Discovery HD oraz MGM na platformie N, a w Cyfrze + - Canal + Sport HD. Obie platformy planują kolejne kanały. W HDTV inwestuje też Cyfrowy Polsat (do końca roku ma się... 60
  • Złoto dla zuchwałych 5 sty 2007 W psychologii barw kolor złoty oznacza umiłowanie materii i podatność na pochwały. W modzie jest bezkonkurencyjny, jeśli chodzi o zuchwałe zwrócenie na siebie uwagi. Kolor złoty będzie hitem pierwszej połowy 2007 r. W Polsce Laura Guidi... 60
  • Maxicorolla 5 sty 2007 Na rynku motoryzacji rok upłynie pod znakiem najbardziej spektakularnej zmiany w popularnej klasie kompakt. Największy hit w tym segmencie - Toyota Corolla - ustąpi miejsca modelowi Auris. W polskich salonach auto znajdzie się w marcu.... 60
  • Lapto-Polacy 5 sty 2007 Wiele wskazuje na to, że w 2007 r. przenośny komputer stanie się przedmiotem równie osobistym i powszechnym jak telefon komórkowy. Tym bardziej że najprostsze nowe modele można kupić już za niecałe 2 tys. zł, zaś laptopy, jak wynika z... 60
  • Szerokie widoki 5 sty 2007 Vista (ang. "szerokie widoki") - tak nazywa się nowa wersja systemu operacyjnego Windows koncernu Microsoft. Użytkownicy następcy systemu Windows XP między innymi będą mieli do dyspozycji trzy interfejsy, wśród których znajdzie... 60
  • Panowie na obcasach 5 sty 2007 Kilka lat temu w ankiecie brytyjskiego "New Musical Express" David Bowie został uznany przez gwiazdy rocka za najwybitniejszego artystę wszech czasów. Teraz okazuje się również ikoną mody. Hitem wiosny mają być buty na koturnach... 60
  • Rukola zamiast żeberek 5 sty 2007 Chleb ze smalcem i ogórkami już się nam przejadł. Gołym okiem widać, że w centrach handlowych, w których jest kilka restauracji do wyboru, polskie jadło przegrywa z potrawami włoskimi czy greckimi. Nie bez znaczenia dla naszych upodobań... 60
  • iPhone kontra iPhone 5 sty 2007  Dwa w jednym, czyli telefon komórkowy plus odtwarzacz mp3 - tak prawdopodobnie będzie wyglądać największa pokusa dla miłośników nowinek elektronicznych w tym roku. Kevin Rose, prowadzący wideo podcast (rodzaj audycji telewizyjnej... 60
  • Striptiz u Harrodsa 5 sty 2007 Diabeł ubiera się na zimowych wyprzedażach 64
  • Blondynka wieczorową porą 5 sty 2007 Dżinsy, a nawet dresy proponują na sylwestra najwięksi projektanci 68
  • Pazurem - Tłok na przyczółku 5 sty 2007 Inaczej słucha się disco polo na potupajce w remizie, a inaczej gdy podają je tenorzy we frakach i pod batutą 71
  • Potwarz sławy 5 sty 2007 Jeśli o tobie nie plotkują - nie żyjesz! 72
  • Smutek Hurdów 5 sty 2007 W sercu Hiszpanii żyje lud opóźniony cywilizacyjnie o kilka stuleci 74
  • Know-how 5 sty 2007 Wielki Zderzacz To będzie rewolucja w badaniach cząstek elementarnych. W listopadzie 2007 r. w Genewie rozpocznie pracę Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), największy akcelerator na świecie. Powstaje on 50-150 m pod ziemią, w miejscu dawnego... 76
  • Leczenie śmiercią 5 sty 2007 Lekarze zamiast przetaczać krew, będą zamrażać chorych! 80
  • Szerszenie bojowe 5 sty 2007 Miniroboty poruszające się jak owady wesprą żołnierzy i policjantów 84
  • Prehistoria przemocy 5 sty 2007 W epoce kamiennej wojny pochłaniały więcej ofiar niż w czasach współczesnych 86
  • Bez granic - Trendy 2007 5 sty 2007 UE.Niemiecki plan gry Josep Borrell Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Bardzo ważne będzie już samo rozpoczęcie roku od symbolicznego rozszerzenia Unii Europejskiej o Bułgarię i Rumunię i objęcie prezydencji we wspólnocie przez... 88
  • Unia klasy B 5 sty 2007 Komisja Europejska postanowiła, że akcesja Bułgarii i Rumunii do UE będzie warunkowa 92
  • Powrót realistów 5 sty 2007 Rozmowa z Henrym Kissingerem, byłym sekretarzem stanu USA W Iraku Amerykanie muszą dokonać wyboru między demokracją a stabilnością 96
  • Leonid Iljicz Putin 5 sty 2007 Rządy Breżniewa są wspominane jako najlepszy okres w historii Rosji i Związku Sowieckiego 100
  • Kultura - trendy 2007 5 sty 2007 KINO. Powódź kontynuacji W kinie przez cały rok najważniejsze będzie pytanie: czy kolejne numerki pomnożą cyferki? Czeka nas festiwal kontynuacji - od wyczekiwanych ("Shrek 3", piąty "Harry Potter i Zakon Feniksa",... 102
  • Zły zapach 5 sty 2007 Zbrodnia w służbie ludzkości nigdy nie wyglądała tak pięknie, jak w filmie "Pachnidło" 106
  • Recenzor 5 sty 2007 W jądrze ciemności "Shooting Dogs" to film o poczuciu bezradności w obliczu rozszalałej przemocy. Gorzko ironiczny i wstrząsający. Rzecz dotyczy ludobójstwa, jakiego dokonały bojówki Hutu w Rwandzie na Tutsich w 1994 r. Kino... 110
  • Górna półka - Podróż do wnętrza Kościoła 5 sty 2007 George Weigel "Boży wybór. Papież Benedykt XVI i przyszłość Kościoła katolickiego" Znak, Kraków 2006 Dynamiczna, zmienna ortodoksja - taki projekt katolicyzmu przedstawia w swojej najnowszej książce filozof i teolog George... 112
  • Krótko po wolsku - Terytorium powiernicze 5 sty 2007 Na podstawie opinii pojawiających się w zagranicznych mediach i zaskakująco chętnie u nas cytowanych łatwo dojść do wniosku, że Polska jest murzynem Europy. I to niekoniecznie białym. Opinia ta wynika nie tylko stąd, że światli,... 113
  • Ueorgan Ludu 5 sty 2007 POLECAMY PREZENTY NOWOROCZNE Model F 16 jastrząb Miły prezent dla miłośników militariów. I pamiętaj - twój model jest na razie jedynym sprawnym myśliwcem tego typu w kraju. Bilet lotniczy Bilet do Hollywood na światową galę, gdzie... 113
  • Skibą w mur - Tak będzie 5 sty 2007 W 2007 r. do Młodzieży Wszechpolskiej masowo będą się zapisywać krótko ostrzyżeni fani hip-hopu 114

ZKDP - Nakład kontrolowany