Know-how

Know-how

Wielki Zderzacz
To będzie rewolucja w badaniach cząstek elementarnych. W listopadzie 2007 r. w Genewie rozpocznie pracę Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), największy akcelerator na świecie. Powstaje on 50-150 m pod ziemią, w miejscu dawnego akceleratora kołowego LEP. Będzie kosztować 10 mld USD. Nowy akcelerator ma wykorzystywać zjawisko nadprzewodnictwa, czyli braku oporu pewnych materiałów w niskich temperaturach. Nikt wcześniej nie wybudował tak ogromnego urządzenia nadprzewodzącego. Uruchomione zostaną też dwa dodatkowe detektory, które umożliwią przyglądanie się najmniejszym cząstkom materii. Będą miały ponad 20 m wysokości i prawie 45 m długości. Nowe detektory będą rejestrować około 800 mln zderzeń na sekundę. Z każdego z nich uzyskają około 200 mln informacji. W ciągu każdej sekundy detektory LHC będą przetwarzały tyle informacji, ile europejska sieć telekomunikacyjna. Fizycy mają nadzieję, że wykryją boską cząstkę - bozon Higgsa, hipotetyczną cząstkę, bez której burzy się współczesna koncepcja budowy materii. Na ślad bozonu Higgsa natrafiono już podczas prób z użyciem akceleratora LEP. Szanse na znalezienie boskiej cząstki rosną.
Tomasz Rożek

Stulecie stulatków
Dożycie stu lat przestaje być fenomenem. W tym roku do stu lat zwiększy się przeciętna oczekiwana długość życia w Japonii. Dziewczynki, które w ubiegłym roku urodziły się w Kraju Kwitnącej Wiśni, mogą dożyć 2104 r. Podobnie jest w innych krajach uprzemysłowionych. W 1840 r. ludzie żyli średnio zaledwie 40 lat, najbardziej długowieczni byli wtedy Szwedzi, którzy dożywali 45 lat. Od tego czasu średnia długość życia wzrosła o 40,3 roku i co roku wydłuża się o trzy miesiące. W krajach uprzemysłowionych przeciętna długość życia wynosi już 80 lat. Japonki żyją średnio 85 lat i nic nie wskazuje na to, że to kres możliwości. W USA i Europie, w tym w Polsce, co drugie dziecko, które w najbliższych latach przyjdzie na świat, powinno dożyć stu lat, a część z nich, jak prognozują demografowie, dożyje nawet 2150 r. Superstulatkowie nowej generacji mają szansę osiągnąć wiek, w jakim umierali biblijni patriarchowie. W nowym roku zamiast stu lat w zdrowiu możemy sobie życzyć 200 lat!
Zbigniew Wojtasiński

Baza klimatu
W Polsce może być coraz więcej powodzi i suszy, a o śniegu możemy zacząć zapominać - mówią klimatolodzy. Przewidywane zmiany klimatyczne mogą spowodować bardziej intensywne opady, a nawet huragany. Dowiemy się jednak zawczasu, którym regionom Polski i kiedy będą zagrażać takie ekstremalne zjawiska atmosferyczne. Poinformuje o tym publicznie dostępna baza danych, nad którą pracują uczeni z 22 polskich uczelni i instytutów badawczych pod kierownictwem prof. Jacka Jani z Uniwersytetu Śląskiego. Baza będzie gotowa w 2008 r. Uczeni przedstawią w niej także scenariusze strat i możliwości adaptacji w regionach szczególnie ważnych dla Polski ze względu na gęstość zaludnienia czy walory przyrodnicze. Dzięki temu być może uda się lepiej zadbać o zdrowie ludzi, o zwierzęta, które w poszukiwaniu chłodniejszego klimatu uciekają na północ, a także o polskie wybrzeże niszczone przez sztormy. Badania przeprowadzone w Warszawie dowodzą, że gdy latem temperatura powyżej 30?C utrzymuje się sześć dni, śmiertelność zwiększa się o 20 proc. (MF)

Życie w kosmosie
Na Księżycu powstanie stacja kosmiczna - zapowiada NASA. Podobnie jak w wypadku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej załoga księżycowej bazy będzie się stale zmieniać. Pierwsza czwórka astronautów ma wyruszyć na krótką wizytę na Księżycu dopiero w 2020 r., ale już w 2007 r. będą przygotowane roboty, które zostaną wysłane na Księżyc w 2008 r. Ich zadaniem będzie znalezienie najkorzystniejszego miejsca na zbudowanie stacji. Najprawdopodobniej najdogodniejsze okażą się okolice biegunów, które są oświetlone światłem słonecznym przez 70-80 proc. księżycowej doby. To zapewni stałe źródło energii i umiarkowaną temperaturę. Kolejny robot wyruszy na Księżyc w 2010 r., by dokładnie zbadać wybrane miejsce. Uczeni są przekonani, że roboty dostarczą nie znanych dotychczas informacji o Księżycu, których nie udałoby się uzyskać z Ziemi.
Naukowcy chcą także lepiej poznać Marsa. Sondy zostaną wystrzelone na tę planetę w 2007 r. i 2009 r., by szukać śladów życia. Na najnowszych zdjęciach wykonanych przez Mars Global Surveyor, sondę kosmiczną NASA, widać wyraźne ślady przypominające te, które tworzą strumienie wody wypływającej z krateru i spływającej po jego zboczach. Uczeni prowadzący obserwacje twierdzą, że każde z wyżłobień musiała stworzyć taka ilość wody, jaką można wypełnić nawet dziesięć basenów. Badania meteorytu marsjańskiego znalezionego kilka lat temu na Ziemi sugerowały, że dawno temu żyły na Marsie prymitywne organizmy przypominające bakterie. Musiały one być jednak dwa razy mniejsze od najmniejszych drobnoustrojów ziemskich. - Pojazdy, które obecnie są na Marsie, nie są w stanie bezdyskusyjnie stwierdzić, czy istnieje tam życie. Nie można tego jednak wykluczyć - mówi prof. Józef Kaźmierczak, kierownik Zakładu Biogeologii Instytutu Paleobiologii PAN. Na Ziemi jest wiele obszarów o podobnym klimacie do marsjańskiego, na których istnieją organizmy żywe. Przykładem są suche doliny Antarktydy czy syberyjska wieczna zmarzlina. Na Marsie 3,5 mld lat temu panowały warunki zbliżone do ziemskich. Ponieważ jednak Czerwona Planeta jest dziesięciokrotnie lżejsza niż Ziemia, słabsze jest też pole grawitacyjne i nie ma pola magnetycznego, nie była w stanie utrzymać pierwotnej atmosfery, która przez jakiś czas chroniła ją przed promieniowaniem kosmicznym i ultrafioletowym oraz pozwalała utrzymać konieczny do życia cykl hydrologiczny.
Monika Florek-Moskal

Nowa twarz
Pierwszy na świecie przeszczep twarzy najprawdopodobniej przeprowadzą wkrótce brytyjscy chirurdzy z Royal Free Hospital w Londynie pod kierunkiem dr. Petera Butlera. Do tej przełomowej operacji lekarze wybiorą pacjenta, który przeszedł już 70 zabiegów chirurgicznych, jego twarz jest nadal pokryta bliznami, mięśnie źle pracują, a przeszczep jest jedyną nadzieją na normalne życie. Pacjent musi mieć także odpowiednie predyspozycje psychicznie, by po zabiegu zaakceptował nową twarz i nie cierpiał na zaburzenia poczucia tożsamości.
Operacja ma trwać 12 godzin. Składa się na nią transplantacja skóry, tkanki tłuszczowej i naczyń krwionośnych. Pierwszy na świecie przeszczep części twarzy wykonał rok temu dr Jean-Michel Dubernard z francuskiego Centre Hospitalier Universitaire w Lyonie. Jego pacjentką była 38-letnia Isabelle Dinoire, którą pogryzł pies. Przeszczepiono jej nos, wargi i podbródek od 46-letniej dawczyni, u której stwierdzono śmierć mózgową. Twarz Dinoire stopniowo zaczęła odzyskiwać funkcje. Po miesiącu pacjentka mogła przeżuwać pokarmy i zaczęła mówić. Cztery miesiące później prawie całkowicie odzyskała czucie. Teraz zaczyna się uśmiechać i wkrótce zamierza wrócić do pracy jako sekretarka.
Lekarze usuną twarz jak maskę, ze skórą, tkanką tłuszczową i naczyniami krwionośnymi. Przeszczep tkanki mięśniowej ograniczą do minimum.
  • Jedna z dwóch par żyt i tętnic po każdej stronie twarzy, pochodząca z tkanek dawcy, zostanie połączona z naczyniami krwionośnymi biorcy.
  • Zakończenia nerwowe zostaną z sobą zszyte, by przywrócić możliwość ruchu twarzy i zdolność
  • Cienkie szwy, mocujące przeszczepioną twarz, będą biegły wokół szyi, oczu, nosa i ust.
  • Można przeszczepić także mięsień dźwi-gacz kąta ust, żeby ułatwić ruchy twarzy, np. uśmiechanie się.
  • Jeśli zostanie utrzymane krążenie krwi, przeszczep się przyjmie.

Monika Florek-Moskal

Fuzja jąder
Za kilka miesięcy w Cadarache we Francji ruszy budowa tokamaka ITER, największego reaktora fuzji jądrowej. To trzeci najdroższy w historii projekt naukowy (po Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i projekcie Manhattan) - ma kosztować ponad 12 mld USD. ITER nie jest pierwszym reaktorem termojądrowym, są ich dziesiątki. Jest natomiast pierwszym, który ma ostatecznie sprawdzić, czy syntezę jądrową da się wykorzystać do produkcji prądu. Nigdzie na świecie nie udało się dotychczas utrzymać reakcji termojądrowej dłużej niż 6,5 minuty. Ten rekord należy do reaktora Tore Supra, pracującego we Francji. W fazie testów tokamaka ITER reakcja ma być utrzymywana prawie przez 10 minut. Z czasem cykl pracy będzie wydłużany, a docelowo reaktor ma pracować bez przerwy. Paliwem dla tokamaka są ogólnodostępne izotopy wodoru. ITER nie produkuje odpadów i może dać niewyobrażalne ilości energii - z 50 filiżanek wody morskiej teoretycznie można uzyskać tyle energii, ile z dwóch ton węgla. Energia jest uwalniana w postaci energii kinetycznej (ruchu) neutronów. Nikt dotychczas nie próbował na taką skalę zamieniać energii rozpędzonych neutronów w prąd elektryczny.
Nieustanny czas pracy urządzenia wymaga zastosowania materiałów odpornych na temperatury sięgające setek milionów stopni, dlatego przy okazji realizacji projektu ITER zostanie powołany instytut inżynierii materiałowej International Fusion Materials Irradiation Facility.
Jeżeli ITER odniesie sukces, w Cadarache powstanie pierwszy komercyjny reaktor termojądrowy DEMO. Jego planowana moc ma wynieść aż 2 GW, czyli cztery razy więcej niż moc ITER. DEMO ma produkować 25 razy więcej energii, niż sam zużyje. Budowa reaktora i jego zaplecza potrwa około dziesięciu lat. Najwcześniej w 2050 r. w sieciach energetycznych popłynie prąd wyprodukowany w reaktorach podobnych do ITER.
Tomasz Rożek
Okładka tygodnika WPROST: 1/2007
Więcej możesz przeczytać w 1/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2007 (1254)

  • Życzenia 5 sty 2007 Niech rok siódmy tego wieku po siedmiokroć trafi w gusty: najpierw siedem procent wzrostu, potem siedem dekad tłustych, siódme niebo, istny Eden... Tego życzy Czytelnikom "Wprost" na 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 3
  • Na stronie - Rok Człowieka Roku 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro poddaje Polskę "szokowej terapii prawnej" 3
  • Playback 5 sty 2007 Wicepremier i minister finansów Zyta Gilowska © A. JAGIELAK 4
  • Skaner 5 sty 2007 SKANER POLSKA TAJNE KONTA Rozpruta przesyłka prokuratury Wtajemniczych okolicznościach została rozpruta paczka z dokumentami ze szwajcarskiej prokuratury dla polskich śledczych. Dokumenty są dowodem na to, że polscy politycy, w tym... 8
  • Sawka czatuje 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Poczta 5 sty 2007 OŚWIADCZENIE Wydawca tygodnika "Wprost" przeprasza Piotra Rachwalskiego za nazwanie go w artykule "Zadymiarze do wynajęcia" - zamieszczonym w tygodniku "Wprost" 11 maja 2003 r. (nr 19) - "jednym z najbardziej... 14
  • Z życia koalicji 5 sty 2007 PONAD 70 PROC. Polaków ufa Kazimierzowi Marcinkiewiczowi. To sporo. Cóż z tego, skoro wśród tych nieufnych jest Jarosław Kaczyński. Premier nie chciał, żeby były premier był wicepremierem. A co na to przyszły premier? KAZIO CHCIAŁ... 16
  • Z życia opozycji 5 sty 2007 JEŚLI WIERZYĆ PROKURATURZE, to eseldowskim ministrom spraw wewnętrznych kablowanie czerwonym, że policja na nich coś szykuje, weszło w krew. Skazany za to został Sobotka, teraz prokuratura podejrzewa, że komu innemu kablował też Janik.... 17
  • Wprost przeciwnie - Saldo ujemne 5 sty 2007 Rok 2006 nie był dobry dla świata 18
  • Fotoplastykon 5 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Człowiek Roku 2006 - Zbigniew Ziobro 5 sty 2007 Prokurator Polski 20
  • Alfabet Ziobry 5 sty 2007 A - adwokatura - To piękny zawód pod warunkiem, że jest wykonywany etycznie. Niestety z tym bywa różnie. Źle pojęta solidarność zawodowa wyklucza nadzieję na zmiany na lepsze. Dlatego chcę odebrać korporacjom sądownictwo... 28
  • Urodzony przywódca 5 sty 2007 Zbigniew Ziobro - profil osobowości 30
  • Człowiek z zagranicy 5 sty 2007 Nominowani do tytułu Człowiek Roku 2006 Jeszcze nigdy w historii wyboru Człowieka Roku "Wprost" wśród nominowanych nie było tak wielu obcokrajowców. Jeszcze nigdy nie było też tylu osób związanych ze sportem - trzej trenerzy z... 31
  • Egzekutor roku 5 sty 2007 Lech Kaczyński wróży Zbigniewowi Ziobrze dużą przyszłość. Kazimierz Marcinkiewicz uważa go za polskiego Rudolpha Giulianiego. A włoski prokurator Ferdinando Imposimato ceni za walkę z korupcją. 32
  • Gambit Kaczyńskiego 5 sty 2007 Kazimierz Marcinkiewicz wysiadł z pociągu polityka na przystanku bank i może już nigdy do polityki nie wrócić 36
  • Powiernictwo ćwiczebne 5 sty 2007 Powiernictwo Pruskie domaga się tego, o czym wielu Niemców myśli, ale boi się powiedzieć 40
  • Giełda - Trendy 2007 5 sty 2007 Hamulec wzrostu Polska znajduje się w korzystnej fazie cyklu koniunkturalnego. Gospodarka dynamicznie rośnie, pięcioprocentowa podwyżka wynagrodzeń powoduje, że wzrasta także popyt wewnętrzny, wreszcie zaczęły się także zwiększać... 44
  • Homo europeicus 5 sty 2007 Polacy chcą amerykańskiego poziomu życia i europejskiego socjalizmu 48
  • Wyścig z czwartą falą 5 sty 2007 W XXI wieku praca wygra z kapitałem 52
  • Chińska Republika Liberalna 5 sty 2007 Chiński kapitalizm socjalistyczny ma w sobie coraz mniej socjalizmu 55
  • 2x2=4 - Życzenia i wyzwania 5 sty 2007 Życzmy sobie, by nie biorąca udziału w wyborach połowa obywateli przestała być biernym tłumem 58
  • Supersam - Trendy 2007 5 sty 2007 60
  • Rok HDTV 5 sty 2007 Już dziś można oglądać w wysokiej rozdzielczości kanały Sport, Discovery HD oraz MGM na platformie N, a w Cyfrze + - Canal + Sport HD. Obie platformy planują kolejne kanały. W HDTV inwestuje też Cyfrowy Polsat (do końca roku ma się... 60
  • Złoto dla zuchwałych 5 sty 2007 W psychologii barw kolor złoty oznacza umiłowanie materii i podatność na pochwały. W modzie jest bezkonkurencyjny, jeśli chodzi o zuchwałe zwrócenie na siebie uwagi. Kolor złoty będzie hitem pierwszej połowy 2007 r. W Polsce Laura Guidi... 60
  • Maxicorolla 5 sty 2007 Na rynku motoryzacji rok upłynie pod znakiem najbardziej spektakularnej zmiany w popularnej klasie kompakt. Największy hit w tym segmencie - Toyota Corolla - ustąpi miejsca modelowi Auris. W polskich salonach auto znajdzie się w marcu.... 60
  • Lapto-Polacy 5 sty 2007 Wiele wskazuje na to, że w 2007 r. przenośny komputer stanie się przedmiotem równie osobistym i powszechnym jak telefon komórkowy. Tym bardziej że najprostsze nowe modele można kupić już za niecałe 2 tys. zł, zaś laptopy, jak wynika z... 60
  • Szerokie widoki 5 sty 2007 Vista (ang. "szerokie widoki") - tak nazywa się nowa wersja systemu operacyjnego Windows koncernu Microsoft. Użytkownicy następcy systemu Windows XP między innymi będą mieli do dyspozycji trzy interfejsy, wśród których znajdzie... 60
  • Panowie na obcasach 5 sty 2007 Kilka lat temu w ankiecie brytyjskiego "New Musical Express" David Bowie został uznany przez gwiazdy rocka za najwybitniejszego artystę wszech czasów. Teraz okazuje się również ikoną mody. Hitem wiosny mają być buty na koturnach... 60
  • Rukola zamiast żeberek 5 sty 2007 Chleb ze smalcem i ogórkami już się nam przejadł. Gołym okiem widać, że w centrach handlowych, w których jest kilka restauracji do wyboru, polskie jadło przegrywa z potrawami włoskimi czy greckimi. Nie bez znaczenia dla naszych upodobań... 60
  • iPhone kontra iPhone 5 sty 2007  Dwa w jednym, czyli telefon komórkowy plus odtwarzacz mp3 - tak prawdopodobnie będzie wyglądać największa pokusa dla miłośników nowinek elektronicznych w tym roku. Kevin Rose, prowadzący wideo podcast (rodzaj audycji telewizyjnej... 60
  • Striptiz u Harrodsa 5 sty 2007 Diabeł ubiera się na zimowych wyprzedażach 64
  • Blondynka wieczorową porą 5 sty 2007 Dżinsy, a nawet dresy proponują na sylwestra najwięksi projektanci 68
  • Pazurem - Tłok na przyczółku 5 sty 2007 Inaczej słucha się disco polo na potupajce w remizie, a inaczej gdy podają je tenorzy we frakach i pod batutą 71
  • Potwarz sławy 5 sty 2007 Jeśli o tobie nie plotkują - nie żyjesz! 72
  • Smutek Hurdów 5 sty 2007 W sercu Hiszpanii żyje lud opóźniony cywilizacyjnie o kilka stuleci 74
  • Know-how 5 sty 2007 Wielki Zderzacz To będzie rewolucja w badaniach cząstek elementarnych. W listopadzie 2007 r. w Genewie rozpocznie pracę Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), największy akcelerator na świecie. Powstaje on 50-150 m pod ziemią, w miejscu dawnego... 76
  • Leczenie śmiercią 5 sty 2007 Lekarze zamiast przetaczać krew, będą zamrażać chorych! 80
  • Szerszenie bojowe 5 sty 2007 Miniroboty poruszające się jak owady wesprą żołnierzy i policjantów 84
  • Prehistoria przemocy 5 sty 2007 W epoce kamiennej wojny pochłaniały więcej ofiar niż w czasach współczesnych 86
  • Bez granic - Trendy 2007 5 sty 2007 UE.Niemiecki plan gry Josep Borrell Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Bardzo ważne będzie już samo rozpoczęcie roku od symbolicznego rozszerzenia Unii Europejskiej o Bułgarię i Rumunię i objęcie prezydencji we wspólnocie przez... 88
  • Unia klasy B 5 sty 2007 Komisja Europejska postanowiła, że akcesja Bułgarii i Rumunii do UE będzie warunkowa 92
  • Powrót realistów 5 sty 2007 Rozmowa z Henrym Kissingerem, byłym sekretarzem stanu USA W Iraku Amerykanie muszą dokonać wyboru między demokracją a stabilnością 96
  • Leonid Iljicz Putin 5 sty 2007 Rządy Breżniewa są wspominane jako najlepszy okres w historii Rosji i Związku Sowieckiego 100
  • Kultura - trendy 2007 5 sty 2007 KINO. Powódź kontynuacji W kinie przez cały rok najważniejsze będzie pytanie: czy kolejne numerki pomnożą cyferki? Czeka nas festiwal kontynuacji - od wyczekiwanych ("Shrek 3", piąty "Harry Potter i Zakon Feniksa",... 102
  • Zły zapach 5 sty 2007 Zbrodnia w służbie ludzkości nigdy nie wyglądała tak pięknie, jak w filmie "Pachnidło" 106
  • Recenzor 5 sty 2007 W jądrze ciemności "Shooting Dogs" to film o poczuciu bezradności w obliczu rozszalałej przemocy. Gorzko ironiczny i wstrząsający. Rzecz dotyczy ludobójstwa, jakiego dokonały bojówki Hutu w Rwandzie na Tutsich w 1994 r. Kino... 110
  • Górna półka - Podróż do wnętrza Kościoła 5 sty 2007 George Weigel "Boży wybór. Papież Benedykt XVI i przyszłość Kościoła katolickiego" Znak, Kraków 2006 Dynamiczna, zmienna ortodoksja - taki projekt katolicyzmu przedstawia w swojej najnowszej książce filozof i teolog George... 112
  • Krótko po wolsku - Terytorium powiernicze 5 sty 2007 Na podstawie opinii pojawiających się w zagranicznych mediach i zaskakująco chętnie u nas cytowanych łatwo dojść do wniosku, że Polska jest murzynem Europy. I to niekoniecznie białym. Opinia ta wynika nie tylko stąd, że światli,... 113
  • Ueorgan Ludu 5 sty 2007 POLECAMY PREZENTY NOWOROCZNE Model F 16 jastrząb Miły prezent dla miłośników militariów. I pamiętaj - twój model jest na razie jedynym sprawnym myśliwcem tego typu w kraju. Bilet lotniczy Bilet do Hollywood na światową galę, gdzie... 113
  • Skibą w mur - Tak będzie 5 sty 2007 W 2007 r. do Młodzieży Wszechpolskiej masowo będą się zapisywać krótko ostrzyżeni fani hip-hopu 114

ZKDP - Nakład kontrolowany