Złoty na walutowym morzu

Złoty na walutowym morzu

Podręcznikowa wiedza na temat kursów walut bierze w łeb, gdy – tak jak dziś – rynkami finansowymi rządzi psychologia wspomagana przez działania rządów i banków centralnych.
Studenci uczą się, że kurs zależy od tego, ile można kupić za jednostkę waluty. Wartość waluty rośnie, gdy kraj ma dodatni bilans w wymianie z zagranicą, a maleje, gdy kraj ma ogromny dług, gdyż możliwa jest inflacja lub (nie daj Boże!) niewypłacalność kraju. Z kolei waluta może się umocnić, gdy bank centralny podniesie oprocentowanie – bo wówczas opłaca się lokować w niej oszczędności.

Ale to wszystko tylko teoria, bo dziś rynkami finansowymi rządzi psychologia, dyskretnie wspomagana przez działania rządów i banków centralnych. Banki centralne wpompowały do gospodarki biliony dolarów, euro, funtów, jenów i nie sposób przewidzieć, jakie będą tego długofalowe skutki. Stopy procentowe w najważniejszych bankach centralnych świata są na rekordowo niskich poziomach i nie mogą już dalej spadać. Mogą iść tylko w górę. Wzrosty stóp zaczną się, gdy gospodarka ruszy pełną parą, a wraz z nią inflacja. Na razie banki zwlekają z podwyżkami, obawiając się, że mocna waluta zagrozi rachitycznemu wzrostowi gospodarczemu.

Ruchy walut na światowych rynkach powinni opisywać fizycy, gdyż rynek przypomina skomplikowany system naczyń połączonych. Co miesiąc minutę po tym, jak The Bureau of Labor Statistics ogłasza, ile przybyło lub ubyło miejsc pracy i jakie jest bezrobocie, dolar idzie w górę lub w dół wobec euro i jena. Na zmianę kursu euro reaguje frank szwajcarski, gdyż cztery piąte handlu i transakcji finansowych Szwajcarii jest związanych ze strefą euro. Natomiast zmiana kursu jena chwieje walutami Azji Wschodniej. Huśtawka trwa parę dni, a potem wszystko się uspokaja, aż do kolejnego komunikatu o bezrobociu, inflacji lub prognozach któregoś z najważniejszych banków centralnych.

Bezpieczne schronienia

Zawodność podręcznikowej wiedzy ekonomicznej dotyczy np. tego, jak definiować bezpieczeństwo inwestycji walutowych. Japonia ma największy dług publiczny na świecie, stopy procentowe Banku Japonii są na rekordowo niskim poziomie, a mimo to jen w drugim półroczu 2010 r. umocnił się wobec dolara o ponad 14 proc. Z kolei dolar zyskał wobec euro, choć gospodarka amerykańska ma ogromny deficyt w wymianie z zagranicą – w roku ubiegłym blisko pół biliona dolarów – łatany eksportem… dolarów, w których banki centralne utrzymują większość swych rezerw. Zamieszanie na światowych rynkach zwykle umacnia dolara, gdyż Ameryka jest postrzegana jako bezpieczna oaza dla inwestorów.

Równie bezpieczna jest Szwajcaria, żyjąca z operacji finansowych. Od lat ma ogromną nadwyżkę w wymianie z zagranicą – w ostatnim roku jakieś 50 mld dol., czyli około 10 proc. PKB. Na początku 2009 r. szwajcarski frank zaczął tracić do dolara i euro, gdyż finansiści obawiali się, że gospodarka kraju mocno odczuje światowy kryzys bankowy. Potem frank zaczął się umacniać, gdyż stało się jasne, że Szwajcarzy prowadzą znacznie bardziej konserwatywną politykę pieniężną niż strefa euro, tym bardziej USA.

30 listopada 2009 r. był dniem historycznym. Po raz pierwszy frank wart był tyle samo co dolar. W pierwszej połowie 2010 r. dolar znów był górą, lecz końcówka roku należała do franka. Mało kto pamięta, że w 1924 r. złoty wart był tyle samo co frank szwajcarski, czyli 0,290322 grama złota. 1 dolar kosztował 5,18 zł i 5,18 franka szwajcarskiego. Przez prawie 90 lat polski złoty upadał i powstawał, a szwajcarski frank trwał i stale się umacniał.

Walutowa łamigłówka

Słaby dolar cieszy amerykańskich przedsiębiorców, a mocne euro martwi europejskich eksporterów. Za to w Zurychu nie mają nic przeciw umacnianiu własnej waluty. Jak wyjaśnić tę łamigłówkę?

Otóż im słabsza waluta, tym łatwiej eksporterom sprzedawać towary za granicę, bo tam one tanieją. To tylko jedna strona układanki. Druga to długi zaciągane w obcych walutach. Szwajcarzy, dla których najważniejszym działem gospodarki są usługi, zwłaszcza finansowe, na spadku własnej waluty mogą tylko stracić, bo dostaną z powrotem mniej, niż pożyczyli np. polskim bankom udzielającym kredytów we franku. Za to szwajcarski eksport jest odporny na wahania kursu, bo to głównie towary wcześniej importowane – uszlachetnione, przepakowane i opatrzone etykietą Made in Switzerland.

Dla dużych unijnych firm produkcyjnych, takich jak EADS (producent airbusów), osłabienie euro jest dobrą wiadomością – bo więcej będzie potencjalnych nabywców. Jednak ktoś, kto trzyma swe oszczędności w obligacjach określonych w euro, drży na myśl o spadku kursu europejskiej waluty. W dodatku im słabszy pieniądz, tym większe ryzyko inflacji, co może zmusić bank centralny do podniesienia stóp procentowych, zanim nadejdzie prawdziwe ożywienie.

Jak widać, nie sposób powiedzieć, jaki kurs wymiany jest najlepszy. Czy euro powinno kosztować 1,2 dolara, czy 1,5? Podręcznikowa ekonomia mówi o kursie równowagi, który pozwala zrównoważyć wymianę handlową między dwoma krajami. Dziś on nie działa. Europa ma nadwyżkę w handlu z USA, więc euro powinno się umacniać. Ale się nie umacnia, bo część krajów strefy euro ma problemy. A co będzie, jeśli się okaże, że nie tylko niewielka Portugalia, ale także Hiszpania, a nawet Włochy potrzebują pomocy europejskiego funduszu ratunkowego?

Rozpatrzmy scenariusz całkiem prawdopodobny, sugerowany przez większość ekonomistów. Przy kolejnym kryzysie związanym z długiem jednego z krajów strefy euro Rada Europejska, czyli zebranie wszystkich przywódców państw Unii, postanawia, że kosztami należy obciążyć nie tylko podatników, ale także tych, którzy pożyczali zagrożonym państwom, kupując ich obligacje. Tych pożyczek udzielały banki, głównie francuskie, niemieckie i brytyjskie. Dziś w swych Złoty na walutowym morzu kursy walut Witold Gadomski portfelach mają obligacje zagrożonych krajów warte setki miliardów euro. Banki znajdą się w opałach i uratować je może tylko potężny zastrzyk pieniędzy z Europejskiego Banku Centralnego. EBC będzie musiał uruchomić drukarnie pieniędzy.

Na samą myśl o takim scenariuszu inwestorzy wyprzedają obligacje powiązane z euro, lokując pieniądze w dolary. Jeśli w ciągu roku złe scenariusze w strefie euro się nie sprawdzą, waluta europejska będzie w grudniu warta 1,4-1,5 dolara. Ale jeśli wstrząsy nie ustaną, to kursy dwu najważniejszych walut świata mogą się wyrównać.

Nowy zawodnik Dolar, euro, funt, frank szwajcarski, jen to waluty wymienialne w kantorach całego świata. Ale na globalny rynek coraz silniej wpływa juan, ofi cjalnie nazywany renminbi (czyli waluta ludowa). Nie jest w pełni wymienialny, a jego kurs jest sztucznie zaniżony poprzez interwencje Ludowego Banku Chin. W ubiegłym roku na rynkach fi nansowych zapachniało wojną. Nie gorącą – na czołgi i rakiety – ale wojną walutową między Chinami a Stanami Zjednoczonymi i Europą.

Chińczycy przywiązali renminbi do dolara i przez dziesięć lat – od 1995 do 2005 r. – utrzymywali go na niezmiennym poziomie. Jeden dolar wart był 8,277 juana. Przez ten czas wydajność pracy w Chinach rosła w zawrotnym tempie, co przy sztywnym kursie juana oznaczało, że towary eksportowane do USA stawały się coraz tańsze. W 2009 r. USA miały 226,9 mld dol. defi cytu w handlu z Chinami, a w 2010 r. zapewne około 250 mld dol. Amerykanie, a w mniejszym stopniu także Europejczycy, domagają się uwolnienia juana lub jego rewaluacji. W ostatnich latach chińska waluta nieco się umocniła i dolar kosztuje dziś 6,63 juana, ale kurs równowagi byłby na poziomie około 4 juanów.

Te chińskie manipulacje kursem są kosztowne. Chiny zgromadziły przeszło 2,5 bln (2500 mld) dol. i mogą tylko bezradnie patrzeć, jak ich rezerwy tracą wartość wraz ze spadkiem kursu amerykańskiego pieniądza. Co więcej, pompowane przez Rezerwę Federalną dolary nadmuchują w Chinach bańkę spekulacyjną i podnoszą poziom cen. W grudniu 2010 r. Ludowy Bank Chin musiał po raz kolejny podnieść stopy procentowe, by zapobiec kryzysowi.

Po wzburzonym walutowym oceanie płynie mała łódeczka – polski złoty. Jeśli w tym roku trafi my na strefę ciszy, złoty będzie się umacniał. Mówiąc językiem analityków fnansowych – istnieje przestrzeń dla aprecjacji naszej waluty. Otwarcie gospodarki na świat sprawia, że uruchamiane są rezerwy, wcześniej uśpione, i szybko rośnie wydajność pracy. Gospodarka staje się coraz bardziej konkurencyjna i to umacnia walutę. Proces ten przyspieszył, gdy Polska weszła do Unii Europejskiej. W kwietniu 2004 r. dolar kosztował przeszło 4 zł, euro 4,80, a frank szwajcarski 3,1 zł. W ciągu ponad sześciu lat nasza waluta umocniła się wobec dolara o jedną trzecią, wobec euro o jedną czwartą. Tylko szwajcarski frank nie dał się pobić.

I to jest problem, gdyż frank szwajcarski jest ulubioną walutą, w jakiej zaciągamy kredyty hipoteczne. Przed trzema laty, gdy frank był rekordowo tani (w sierpniu 2008 r. mniej niż 2 zł), 80 proc. kredytów hipotecznych było zaciąganych w tej walucie. Dziś kredyty we frankach stanowią tylko kilka procent wszystkich, choć właśnie teraz opłacałoby się je zaciągać. Bo szansa na to, że frank dalej będzie się umacniał wobec złotego, nie jest duża.

No, chyba że natrafi my na sztorm. Każde zamieszanie na rynkach finansowych, nawet z dala od Polski (a tym bardziej w pobliżu, na przykład na Węgrzech), osłabia naszą walutę, choć złoty niczemu nie jest winny. Tyle że jest małą łódeczką, która musi się zmagać z wielkimi falami. Jak na razie okazuje się odporna na wywrotki, choć kilka razy fala porządnie ją podtopiła.

Autor jest publicystą Gazety Wyborczej
Okładka tygodnika WPROST: 4/2011
Więcej możesz przeczytać w 4/2011 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2011 (1459)

  • Dorosłość w erze posmoleńskiej 23 sty 2011, 12:00 Katastrofa smoleńska to coś niepomiernie większego niż wielka tragedia i oś politycznego konfliktu. Smoleńsk będzie miał dla Polski i Polaków większą moc definiującą niż Katyń, choć to przecież katastrofa lotnicza, a nie potworny mord 6
  • Na skróty 23 sty 2011, 12:00 Premier: Mogą być dymisje za katastrofę Donald Tusk zapowiedział, że raport komisji Jerzego Millera może pociągnąć za sobą zmiany w rządzie – wynika z informacji „Wprost". Słowa padły podczas ostatniego posiedzenia... 8
  • Pojedynek na miny 23 sty 2011, 12:00 Reakcja premiera na raport MAK była spóźniona – ogłosili zgodnie Jarosław Kaczyński i Grzegorz Schetyna. Reakcja Schetyny na wysadzenie go ze stanowiska wicepremiera może z kolei okazać się przedwczesna. A może rację mają ci,... 11
  • Czekając na Wilki 23 sty 2011, 12:00 Czesław Mozil weźmie chyba udział w programie „X Factor", chociaż odżegnuje się od tego w filmie na Facebooku. Z nagrania wynika, że Czesław kąpał się nago w strumieniu razem z Borysem Szycem. To piękna wiadomość; już nie... 12
  • Podejść Rosję 23 sty 2011, 12:00 Krytykuje go wielu: od Antoniego Macierewicza po polityków PO. Mówią, że jest kłótliwy i przewrażliwiony na własnym punkcie. Ale jedni i drudzy powinni Edmundowi Klichowi podziękować, bo to on zdobył nagrania ze smoleńskiej wieży. 14
  • Ostatni lot 23 sty 2011, 12:00 Generał Andrzej Błasik marzył o karierze awansach i miejscu w historii lotnictwa. W historii lotnictwa już jest, choć na pewno nigdy nie myślał, że zajmie w niej takie miejsce. 18
  • Zderzenie kompleksów 23 sty 2011, 12:00 Jeśli po polskim raporcie miałoby się okazać, że w rządzie nie ma odpowiedzialnych za katastrofę, to będzie to kompromitacja premiera – mówi senator Włodzimierz Cimoszewicz, były premier, były szef MSZ. 22
  • We władzy demonów 23 sty 2011, 12:00 To zadziwiające, jak idealnie obie wersje katastrofy smoleńskiej – polska i rosyjska – odpowiadają stereotypom ugruntowanym wśród Polaków i Rosjan. 26
  • Dość Smoleńska! 23 sty 2011, 12:00 Czas wyjść z cmentarza i pobiec do żłobka – wzywa Agnieszka Graff. I po drodze krzyknąć do Kościoła: Nie zapraszamy do Sejmu! 30
  • Los przystawki 23 sty 2011, 12:00 Pamiętacie jeszcze, że pięć lat temu powstał najbardziej egzotyczny tercet polskiej polityki? Dziś przystawki już zjedzone. A ówcześni wicepremierzy Roman Giertych i Andrzej Lepper pocieszają się grami w dyplomację i wynoszeniem obornika. 36
  • Jak sobie radzić bez państwa? 23 sty 2011, 12:00 Państwo nas opuściło. Poszło sobie niczym mąż od żony. 39
  • Wielki Brat 23 sty 2011, 12:00 Czy istnieje coś takiego jak sensowna polityka polski wobec Rosji? Tak, choć nawet ona może nie przynieść efektów. 40
  • Błogosławiony z krwi i kości 23 sty 2011, 12:00 Zanim Jan Paweł II zostanie oficjalnie błogosławionym, kościół musi się zmierzyć z pytaniem, co z jego relikwiami? Czy otwierać grób i pobierać części ciała Ojca Świętego, czy wiernym wystarczy ampułka z krwią, która jest już w Polsce? 42
  • Zapalony tata 23 sty 2011, 12:00 Upada mit matki cierpiętnicy na dwóch etatach – w pracy i w domu. Coraz więcej rodzicielskich obowiązków spada na mężczyzn – twierdzą socjologowie. Ale nowi ojcowie to wciąż awangarda. 46
  • Król kiczu i fiasko McKiszki 23 sty 2011, 12:00 Przedsiębiorca Jarosław Dziemian nie przejmuje się, że na rodzinnym Podlasiu nazywają ..o królem kiczu. Woli podkreślać, że to on wylansował słynny przebój disco polo „Żono moja, serce moje” i kandydata na prezydenta Białegostoku Krzysztofa Kononowicza. A ostatnio... 48
  • Upadek 23 sty 2011, 12:00 „Kiełbasy do góry i ładujemy w kakao frajerów” – ten okrzyk Janusza Wójcika zastępujący taktykę przeszedł do historii polskiego futbolu. Dziś z zarzutami korupcyjnymi czeka na proces. Ale chce wrócić. 52
  • Wojna w świętym mieście 23 sty 2011, 12:00 Wygląda na to, że trybuny obu znanych krakowskich klubów piłkarskich to naturalna wylęgarnia brutalnej przestępczości zorganizowanej. 54
  • Steve Jobs i jego dzieci 23 sty 2011, 12:00 Szef największym atutem firmy? Nigdzie nie widać tego lepiej niż w świecie nowych technologii 56
  • Gorzki zapach jaśminu 23 sty 2011, 12:00 Internetowa rewolucja w Tunezji może wywrócić dotychczasowy porządek w krajach arabskich. 61
  • Głaskanie smoka 23 sty 2011, 12:00 To już nie jest ani przyczajony tygrys, ani ukryty smok. Do Waszyngtonu przyjechał prezydent Chin świadomych swej siły. Chińczycy już wiedzą, że w światowej grze mogą uczestniczyć na swoich warunkach. 62
  • Davos rządzi 23 sty 2011, 12:00 Na czarodziejskiej górze Tomasza Manna w Davos można było prowadzić dysputy, flirtować, ewentualnie umrzeć na zapalenie płuc. Co ma z tamtym wspólnego Davos, w którym odbywa się Światowe Forum Gospodarcze? Nic – poza czarodziejską mocą. 65
  • Mega-city 23 sty 2011, 12:00 Nocą przypomina Las Vegas, za dnia Nowy jork. Miało być drugim Chicago. Chongqing to największa metropolia świata i nowe centrum biznesowe środkowych Chin. 67
  • Pożegnanie z kasą 23 sty 2011, 12:00 Rząd wspólnie z bankami chce namawiać Polaków do rezygnacji z rozliczeń gotówkowych. Oszczędności po wykonaniu całej operacji mają sięgnąć miliardów złotych rocznie, ale największą przeszkodą może okazać się nie brak bankomatów i dostępu do internetu, ale nasze przyzwyczajenie. 70
  • Seks nowej generacji 23 sty 2011, 12:00 Ilu z nas zgodziłoby się zostać cyborgami? A ilu z nas zgodziłoby się zostać cyborgami, gdyby zapewniało to niewyobrażalne, a przy tym bezpieczne doznania seksualne? 72
  • Zniknięcie czarnej królowej 23 sty 2011, 12:00 Przed tygodniem obchodziła 70. urodziny. Bez fanfar, koncertów i uroczystości. Bo od kiedy zeszła ze sceny, zniknęła też z życia publicznego. Ewa Demarczyk zostawiła nas jedynie ze wspomnieniami o swoim niesamowitym talencie. 75
  • Celebryta z undergroundu 23 sty 2011, 12:00 Przeszedł długą drogę od podrzędnych klubów w Kopenhadze do roli jurora w jednym z najbardziej oczekiwanych programów polskiej telewizji. Jak to się stało, że Czesław Mozil z lidera offowego zespołu przemienił się w gwiazdę? 78
  • Z piętnem pana Darcy’ego 23 sty 2011, 12:00 Życie zaczyna się po pięćdziesiątce. Colin Firth, który do niedawna grywał niemal wyłącznie uwodzicieli i amantów, właśnie został nagrodzony Złotym Globem za rolę w „Jak zostać królem”. Jest też jednym z faworytów tegorocznego wyścigu po Oscara. 80
  • Proszę o wolność dla swojej książki 23 sty 2011, 12:00 Jego literatura została zakazana przez Stalina, on sam był najlepszym wydaniem człowieka radzieckiego. Właśnie ukazała się książka o życiu jednego z najbardziej niezwykłych pisarzy XX wieku – Wasilija Grossmana. 82
  • Miłość do ojczyzny 23 sty 2011, 12:00 Dowiedziałem się właśnie, że szykowane jest nowe prawo, które ma nauczyć szacunku do państwa polskiego. 86
  • Złoty na walutowym morzu 23 sty 2011, 12:00 Podręcznikowa wiedza na temat kursów walut bierze w łeb, gdy – tak jak dziś – rynkami finansowymi rządzi psychologia wspomagana przez działania rządów i banków centralnych. 88
  • Rozwój w czasach kryzysu 23 sty 2011, 12:00 W debacie publicznej dominuje wciąż pytanie z poprzedniej epoki: „Jaki rozwój jest lepszy dla przyszłych pokoleń?”. Tymczasem ważniejsze stało się pytanie to co zrobić, żeby rozwój w ogóle następował. 90
  • Kryzys globalizacji? 23 sty 2011, 12:00 Wydaje się, że wraz z odrodzeniem gospodarki wkraczamy w nowy etap pełniejszej globalizacji, ciągle napędzanej przez rynki wschodzące. Proces globalizacji, choć zapewne nie zostanie przerwany, będzie się jednak odbywał w otoczeniu bardziej kontrolowanym. 94
  • Usta pełne golonki 23 sty 2011, 12:00 Najlepszą na świecie serwują Czesi 96
  • Translator Kempa 1000 23 sty 2011, 12:00 Opis: Ubrana w biały fartuch Beata Kempa patrzy zamyślona na skomplikowane urządzenie. Stan głębokiego skupienia przerywa pukanie do drzwi. Pani Beata wzdryga się i chyba wypowiada słowo, które dzięki polskim piłkarzom odczytać z ruchu... 97
  • Niech wygra Niesiołowski 23 sty 2011, 12:00 „To, że za filmem »Mgła« stoją »Gazeta Polska« i panie redaktor Stankiewicz i Lichocka, jest gwarancją jego poziomu, stronniczości i niskiej wiarygodności" – ocenił marszałek Stefan Niesiołowski.... 97
  • Popgłupota 23 sty 2011, 12:00 W poppolityce liczy się to, jak wypada polityk przed kamerą, czy potrafi być na luzie, jak jest ubrany, czy zna fajne dowcipy oraz czy ma atrakcyjną żonę. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany