Niemiecki nie-pokój

Niemiecki nie-pokój

Niemcy - kim byli, kim są, kim chcą być
Wspólna deklaracja prezydentów Kwaśniewskiego i Raua niczego nie zamyka. Nie zamyka zwłaszcza niezbędnej dyskusji. A dla Czechów jest formą dyplomatycznej zdrady.
Ludzie pokolenia Eriki Steinbach nie brali udziału w zbrodniach. Tym bardziej Niemcy młodsi od niej, jak menedżerowie z firmy BASF, którzy publicznie mi wymyślali, nie wskazawszy w moim tekście ("Wychowanie do agresji", nr 38) choćby jednego zdania fałszywego lub przesadnego. Słowem, dzisiejsi Niemcy nie należą do pokolenia morderców. Polska ma w Niemczech wielu przyjaciół, w tym wielu wspaniałych. A jednak niepokoje odżywają. Nie tylko niepokój o stosunki polsko-niemieckie. Niepokój o przyszłość Europy.

Co Niemcy myślą o sobie samych?
Rzecz nie w greuelpropagandzie pani Steinbach, która krzywdą niemiecką po II wojnie światowej chce równoważyć bezmiar zbrodni z udziałem nie abstrakcyjnych nazi, lecz ówczesnego narodu niemieckiego. Uznaje się Związek Wypędzonych za margines życia politycznego Niemiec, lecz właśnie ten margines dostaje rocznie od rządu RFN 18 mln euro, a więc dla niewiadomych celów utrzymuje go rząd. Nie korzysta z takiej pomocy organizacja Polaków pokrzywdzonych przez III Rzeszę, robotników przymusowych żyjących dziś w Niemczech. Sama zaś nomenklatura fałszuje historię: to nie wypędzeni, a uciekinierzy i przesiedleńcy. Gauleiter Wrocławia wypędził na zachód mieszkańców, by zrobić festung Breslau. I byłoby grzecznie, gdyby spadkobierczyni Steinbacha ojca zapłaciła wypędzonym z mieszkania w Rumi Polakom paroletni czynsz, spóźniony, z odsetkami.
Nie w tym rzecz jednak. Rzecz w wyobraźni politycznej dzisiejszych Niemców. Stosunek do Polski i Polaków manifestuje się nawet w pogardliwym tonie i zwrotach, używanych podczas rozmów w komisji Bundestagu. Rzecz w tym, co Niemcy myślą o sobie samych. Co myślą o Niemczech niemieccy politycy? Z kim i z czym się utożsamiają?
Wszystko to pisze syn polskiego konsula, któremu w połowie lat 30. udało się z hitlerowskiego obozu koncentracyjnego wyciągnąć wrocławskiego pastora Hoffmanna, antyhitlerowca. Któremu udało się wyekspediować poza Niemcy z Wrocławia 150 rodzin Żydów niemieckich z polskimi nazwiskami i dyskretnie pomóc w takimże wyekspediowaniu poza Niemcy berlińskiego komika Rubiczka, który był prototypem komika z filmu "Kabaret". A kiedy wychodziliśmy podczas powstania warszawskiego spod gruzów Muranowa, eskortował nas oficer niemiecki, zaskakująco miły. Moja matka swoją czystą niemczyzną wyraziła zdziwienie, na co on odrzekł tylko: "Ich bin in Stuttgart geboren". Niemcy to moja sprawa osobista.

Kim byli Niemcy?
Każdy naród chce myśleć o sobie dobrze - to zrozumiałe. Co jednak zastanawiające, Niemcy nie prezentują się dzisiejszemu światu swymi doświad-
czeniami w budowie demokracji. Nie ma żadnej popularnej książki ani filmu o tym, jak zaczynały w 1945 r. wśród moralnej katastrofy i jak doszły do swego dzisiejszego państwa, które - przy typowych skłonnościach do biurokracji i nadprodukcji przepisów - jest demokracją wzorową. Książka taka, taki serial bardzo by się przydały krajom wychodzącym z komunistycznego feudalizmu. Tym bardziej że start Niemiec był bez porównania trudniejszy. Prawda, pomogły pieniądze Ameryki, ale nie wszystko mogły załatwić...
Tymczasem Niemcy ciągle prezentują się światu swoimi pretensjami, które wprost wymuszają podejrzliwość. Fakt, że są to pretensje drobnych mniejszości, nie usuwa tej podejrzliwości - skoro te drobne mniejszości są finansowane z pieniędzy podatników. Polacy nie odgrażają się Litwinom ani Ukraińcom.
Zastanawiające jest i to, że przeszłość demokracji w Niemczech nie budzi ani fascynacji, ani nawet głębszego zainteresowania. Przeszłość Niemiec robi się coraz bardziej pruska. Znakomity historyk tłumaczy sukces "kapitana z Köpenick" niemieckim "szacunkiem dla wojska", choć był to szacunek pruski. Bo też "Untertann" ("Poddany") Henryka Manna nie opowiadał o poddanym niemieckim. Opowiadał o poddanym pruskim. Jak i cała jego trylogia "Cesarstwo". O Niemcach byli "Buddenbrookowie" Tomasza Manna - o Niemcach z wolnego miasta Lubeki.
Niemcy nie były Prusami. Prusy nie pozyskały reszty Niemców zabiegami ideowymi. Prusy podbiły Niemcy. Dosłownie. Bawarię, Wirtembergię, Badenię, Hanower, Saksonię, Hesję i pomniejsze oporne państewka niemieckie. Temat, jak Niemcy stawali się Prusakami po roku 1866, nie wraca. Najtrudniej wytłumaczyć, jak zaszczepiono w wyobraźni zwykłych Niemców fascynację przelewem krwi. U wstępu słynnej niegdyś sztuki Ernsta Tollera "Hinkemann" (o olbrzymie pozbawionym przez wojnę męskości) teściowa bohatera wypaliła oczka ptaszkowi, a sam bohater roztrzaskał ptaszkowi główkę o ścianę, żeby się nie męczył. Sam Hinkemann zarabiał w cyrku, przegryzając gardła szczurom i myszom, by wypijać z nich krew. I nie był to popis ekspresjonizmu! Polski recenzent sztuki zauważył, że takie ofiary wojny same noszą w sobie jej sprawstwo... Dla Ernsta Jüngera wojna była "arcydziełem, które przynosi radość mężczyznom"! Pierwszą wojnę światową zaczęła masakra cywilów w Kaliszu i egzekucje bezbronnych w Belgii. Ale to Wilhelm II w 1900 r. napominał oddziały wysyłane do Chin przeciw powstaniu bokserów, by nie brały jeńców. Żeby przez tysiąc lat żaden Chińczyk nie odważył się spojrzeć krzywo na Niemca. Bagnetami zakłuwano jeńców, by nie marnować nabojów.
Tego nie uczyła twórczość Goethego, Schillera czy Heinego. Nie myślę tu pisać apologii podbitych przez Prusy państewek niemieckich. Niemniej ich poddani reprezentowali inną wyobraźnię - dziś zapomnianą. Z entuzjazmem witali wychodzących na emigrację do Francji oficerów i żołnierzy polskiego powstania listopadowego, ów przemarsz pokonanych swą serdecznością zamienili w marsz triumfalny. A kiedy przyszła Wiosna Ludów, do swoich powstań ściągali polskich oficerów z tejże emigracji, przekonani, że do walki zbrojnej potrzeba ludzi czynu. Siebie samych widzieli jako mało praktycznych romantyków. Choć pierwsze w Niemczech banki jako spółki akcyjne i pierwsze kasy oszczędności oraz organizacje ubezpieczeń wzajemnych zakładali właśnie oni, a nie Prusacy.
Stosunki między Niemcami i Polakami od wieków już układały się zgoła inaczej. Niemcy gdańscy byli gorącymi patriotami przedrozbiorowej Rzeczypospolitej Polskiej, pisali po niemiecku o Polsce jako "naszej ojczyźnie". Napływowi Sasi warszawscy uczestniczyli w ruchu oświeceniowym na rzecz odrodzenia Polski, którą przeżarł szlachecki dobrobyt. Podczas wojen napoleońskich Niemcy i Polacy wstępowali do oddziałów walczących z Prusami i - jak powiadają pamiętniki - "z równym zapałem Prusaków bili". Nie muszę przypominać, co o Prusach Fryderyka II myśleli Herder czy Goethe. Stosunek do Prus łączył Polaków i Niemców. Niemcy nie lubili Prusaków. Czasem ich wręcz nienawidzili i odmawiali im prawa uważania się za Niemców. Nawet berlińczycy buntowali się przeciw Prusom!
To Prusy potem zmieniły Niemców. Prusy żelaznego kanclerza Ottona von Bismarcka, państwo budowane dla potęgi i mocy. Prusy Heinricha von Treitschkego, Prusaka z wyboru, nauczyciela kultu przemocy i pogardy dla słabszych. To dzięki nim austriacki Niemiec, niedoszły malarz, mógł zapoczątkować hitleryzm, a jego partia mogła wyruszyć z Norymbergi w swój pochód do władzy. Kwestionuje się dzisiaj ciągłość między Prusami z ich porządkiem i statecznością a hitleryzmem. Hitleryzm jednak nie był rewolucją i nie podbił Niemiec, to pruskość Niemiec go zrodziła. Pruskie Niemcy same oddały władzę Hitlerowi. Przygniatająca większość Niemców z pruską dyscypliną entuzjastycznie go popierała. Z wielkim filozofem Heideggerem włącznie. I nikt nie opowiedział do dziś, jak wychowano Niemców do agresji. Ani jak Stroopa, kata getta warszawskiego, nauczono pogardy dla Żydów - akurat w Niemczech plutokratów, nie żadnych biednych chałaciarzy ze sztetli w Polsce.

Kim chcą być Niemcy?
Berlin nieraz buntował się przeciw Prusom. I miał wiele serca. To berlińska pisarka napisała w latach międzywojennych wstrząsającą sztukę o polskim robotniku rolnym skazanym niewinnie na śmierć i ściętym. Jego niewinności uparł się dowieść berliński adwokat - i dowiódł, choć po śmierci oskarżonego. Moi rodzice zachowali wiele ciepłych wspomnień z międzywojennego Berlina. Dziś wszakże postępuje, może mimowolna, mitologizacja Prus. Jakby Niemcy nie potrzebowali przeszłości własnych demokracji. Ich dumą przeszłości staje się potęga Prus. A to już może być groźne. Skoro budzi obrazę przypomnienie prostego faktu, że po II wojnie światowej to nie Polacy przesunęli granice, lecz zrobili to alianci, by raz na zawsze zlikwidować Prusy - zarodek agresji i zbrodni.
Problemem pozostaje wyobraźnia Niemców. Tych zwykłych i tych wielkich, ze szczytów władzy. W sumie więc wybór tożsamości Niemiec. Wybór chyba wciąż nie dokonany. Bo nadal pozostaje pytaniem - kim chcą być Niemcy, na czym oprą swą tożsamość? W konsekwencji - jaka będzie z nimi Europa?
Niemcy chcą być traktowane jak inne państwa Europy. Nie wiedzą, że nie mogą. Arogancja menedżerów BASF objawiona zdumiewającym listem Herr Frankensteina byłaby w wypadku ludzi innej narodowości pretekstem do marginesowych kpinek. W wypadku Niemców - nie jest. Nie dlatego, że zapowiada utajony nawrót hitlerowskich ambicji. Raczej - nawrót pychy, a to budzi niepokój z obawy przed duchem Prus. W wypadku najliczebniejszego narodu Europy i największej gospodarki źle to rokuje współpracy europejskiej oraz rozwojowi stosunków europejskich. Niemcy pruskie nie będą się liczyły ani z interesami, ani z godnością słabszych. Stworzą nowe zarodki konfliktów.

Jak Niemcy postrzegają Europę?
Unia Europejska jest ciągle raczej możliwością, deklaracją niż faktem. Nawet w stosunkach między dwoma państwami założycielami. Nie potrafiła ułożyć współpracy m.in. w sprawie tak podstawowej dla przyszłości Europy, jak szybka kolej. Ba, co zabawne, nie potrafiła ujednolicić gniazdek do wtyczek elektrycznych! Odnoszę wrażenie, że to ciągle więcej pychy niż unii. I właśnie groźba tej pychy odstrasza od budowy superpaństwa.
Że pamięć niemiecka skraca się o epokę zbrodni umarłych - to zrozumiałe. Ale nie tylko Polska, która nauczyła się zapominać, także Ameryka niczym nie zasłużyła na rosnącą niechęć ze strony Niemców. Ta niechęć wzbudza podejrzenie, że Niemcy pruskie próbują wymazać ze swojej historii najnowszej także amerykańską pomoc po II wojnie światowej oraz amerykańską ochronę wojskową przez dalsze czterdzieści kilka lat. Europejscy beneficjanci planu Marshalla nigdy sami nie opracowali takiego planu. I nie chcą pamiętać, że - inaczej niż Ameryka - nie włożyli prawie nic w obalenie systemu sowieckiego. Robili z nim tylko interesy. To kraje Europy Środkowej, akurat z Polską na czele, własnym ryzykiem i wysiłkiem uwolniły się od owego systemu, zwalniając Europę Zachodnią od kosztownego zagrożenia.
Niemcy, nie te badeńskie, saskie, wirtemberskie, hanowerskie, hamburskie, bawarskie, lecz pruskie, chcą dzisiaj wespół z Francją czuć się mocarstwem. To ich supermocarstwem ma być zjednoczona Europa. W imię tej koncepcji próbują rozsadzić NATO. Co ciekawe, nikt nie tłumaczy, dlaczego właściwie i po co...? Czy Francji, która była i jest intelektualnym i artystycznym mocarstwem, potrzebna jest pycha wojskowa? Dywizje Francji to przede wszystkim pisarze i artyści.
Niemcy pruskie budzą jeszcze inny niepokój. Ich próby flirtów z Moskwą, którymi gra się na nosie Ameryce i jej sojusznikom, bardzo źle się kojarzą. Świat powinien rozmawiać o Rosji i z Rosją, która wymiera. Byłoby dla niej pożyteczne, gdyby Niemcy jej pokazały, jak wracały od hitleryzmu, jak uczyły się normalności, otwierały pole samodzielnej inicjatywie ludzkiej i samorządności, jak budowały swoją demokrację, a nie nowe Prusy. Niemcy nie muszą być Prusami.
Okładka tygodnika WPROST: 45/2003
Więcej możesz przeczytać w 45/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2003 (1093)

  • Wprost od czytelników 9 lis 2003 Gilotyna budżetowa Poprzeczytaniu artykułu "Gilotyna budżetowa" (nr 42) i przyjrzeniu się prognozom rządowym dotyczącym relacji długu publicznego do PKB oraz zamieszczonemu wyciągowi z "Procedur ostrożnościowych i... 3
  • Na stronie - MonoPol 9 lis 2003 Markowi Polowi pomyliły się... pedały. 3
  • Peryskop 9 lis 2003 Miller w Iraku Leszek Miller będzie pierwszym zagranicznym szefem rządu, który przyjedzie do Iraku po zakończeniu działań wojennych. Polski premier ma się tam pojawić 8 listopada. Podczas kilkugodzinnej wizyty odwiedzi m.in. bazę... 6
  • Dossier 9 lis 2003 Krzysztof JANIK minister MSWiA "Palę wciąż tyle samo, do dwóch paczek dziennie. Piję mniej, niestety. Nie lubię pić w celach bezideowych" "Super Express" Andrzej LEPPER przewodniczący Samoobrony "Ja jestem... 7
  • Nałęcz - Napinanie cięciwy 9 lis 2003 Nie można bogatych niszczyć podatkami, bo uciekną do życzliwszych krajów 8
  • Poczta 9 lis 2003 KONKURS na reportaż Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego i Studenckie Koło Naukowe Językoznawców ogłaszają konkurs na najlepszy reportaż prasowy, radiowy i telewizyjny "Reportaż na staż". Konkurs przeznaczony... 9
  • Kadry 9 lis 2003 "To jest inny Janik. Janik, który podejmuje decyzje, który nie boi się podjąć decyzji" - Jerzy Dziewulski o ministrze spraw wewnętrznych i administracji w "Wiadomościach" TVP 9
  • M&M 9 lis 2003   NIE-CZYSTKA W POLICJI Dla tych, co śmią sprawdzać z SLD władze i podszyty mafią ich tknąć proceder, stworzy Leszek Szreder jak kanclerz Schröder Centrum Wypędzonych... Z Policji. W Hadze. 10
  • Playback 9 lis 2003 Lech Kaczyński, prezydent Warszawy, lider PiS, i Jolanta Kwaśniewska, żona prezydenta RP 10
  • Wojna o Puchatka 9 lis 2003 Prawa autorskie do postaci z książki A.A. Milne'a - Kubusia Puchatka, Prosiaczka, Tygryska, Kłapouchego, spopularyzowanych na całym świecie przez wytwórnię Walta Disneya - stały się powodem sporu między spadkobiercami autora oraz... 10
  • Z życia koalicji 9 lis 2003 Zaiste, pełne filantropów jest SLD. Ta znana prawda znajduje potwierdzenie w kolejnych numerach "Trybuny", która dopytuje postkomunistów o ich prywatne wyrzeczenia w związku z programem Hausnera. Taki poseł Marek... 12
  • Z życia opozycji 9 lis 2003  O dziwo, to nie Jerzy Kropiwnicki został przewodniczącym ChRS (Chrześcijański Ruch Samorządowy). Zamiast prezydenta Łodzi z ZChN został nim prezydent Białegostoku z ZChN, niejaki Ryszard Tur. Ale zagrywka! Już sobie wyobrażamy, jak... 13
  • Fotoplastykon 9 lis 2003 14
  • Układ z Rywinem 9 lis 2003 Grzegorz Kurczuk rozpiął parasol ochronny nad Rywinem i jego mocodawcami. 16
  • Odstrzelony 9 lis 2003 Kto się boi generała Adama Rapackiego? 20
  • Niemiecki nie-pokój 9 lis 2003 Niemcy - kim byli, kim są, kim chcą być 22
  • Telekom przyjaciół 9 lis 2003 Wiesław Kaczmarek buduje własne zaplecze biznesowe 26
  • Zabójcze nianie 9 lis 2003 Przyjmując opiekunkę do dziecka, możesz wpuścić do domu sadystkę. 30
  • Poczta 9 lis 2003 W 42. numerze "Wprost" opublikowaliśmy list, który do naszej redakcji przysłał Herbert Frankenstein, prezes zarządu BASF Polska. Na ten kuriozalny list odpowiedzieli nasi czytelnicy, odpowiedziały też instytucje i... 34
  • Giełda i wektory 9 lis 2003 Hossa Świat Jałmużna z bankomatu Muzułmanie w Singapurze mogą używać bankomatów, by przekazać jałmużnę zwyczajowo dawaną biednym podczas ramadanu, islamskiego miesiąca postu. Bankomaty z opcją dokonywania przekazów... 36
  • Gazoholicy 9 lis 2003 Kupujemy od Rosjan najdroższy w Europie gaz, którego na dodatek brakuje 38
  • Krach socjalkapitalizmu 9 lis 2003 Widmo krąży po Europie - widmo recesji 44
  • Konkurencja na całe zło 9 lis 2003 Korporacje zawodowe znów głębiej sięgają do naszych kieszeni 48
  • Żaglowa łódź podwodna 9 lis 2003 Czekamy na gospodarczy POPiS opozycji 52
  • Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie 9 lis 2003 Tysiąc dni czeka się w Polsce na orzeczenie sądowe. Gorzej jest tylko w Słowenii, Serbii i Czarnogórze oraz w Gwatemalii 54
  • 2 x 2 = 4 Niewesoła perspektywa 9 lis 2003 Dzisiejsze kłopoty polskiej gospodarki to efekt błędów polityki ustrojowej 55
  • Supersam 9 lis 2003 "Wprost" dla Ladies Tygodnik "Wprost" patronuje akcji Ladies związanej z programem "Możesz zdążyć przed rakiem" Fundacji Porozumienie bez Barier Jolanty Kwaśniewskiej. W ramach akcji wydano płytę z utworami w... 56
  • Nowa Rosja 9 lis 2003 Piękne, seksowne Rosjanki zmieniają wizerunek brudnego, zacofanego kraju 58
  • Miłość wam wszystko wybaczy 9 lis 2003 Pedofilia i zoofilia mogą być wkrótce uznane za taką samą odmienność jak homoseksualizm. 62
  • Autokreacja 9 lis 2003 Auta zwyciężające w konkursie na samochód roku sprzedają się o 20 procent lepiej 64
  • Pamięć cmentarzy 9 lis 2003 W Izraelu, kiedy robotnicy natkną się na stare groby, zaprzestają robót: grodzą teren i zmieniają plany budowlane 66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 9 lis 2003 Bobeczku Drogi! Nadal większość czasu spędzam w Katowicach i tak będzie także przez cały następny miesiąc, ale nie jest to bynajmniej powód do jakichkolwiek narzekań. Między próbami w Teatrze Śląskim grasuję po mieście z olbrzymią przyjemnością. 70
  • Druga płeć - Gadu-gadu i biju-biju 9 lis 2003 Jedno jest pewne: umiejętność mediacji bliższa jest mózgom "sfeminizowanym" niż "zmaskulinizowanym" 71
  • Demon upokorzenia i odwetu 9 lis 2003 Jak w XX wieku Niemcy zaszczepili sobie poczucie historycznej krzywdy 72
  • Know-how 9 lis 2003 Krew w proszku Szpitale nie będą już mieć kłopotów spowodowanych brakiem krwi, zwłaszcza rzadkich grup. Naukowcy z Karolinska Institutet w Sztokholmie po raz pierwszy zastosowali w transfuzji rozpuszczoną sproszkowaną krew ludzką.... 76
  • Wdychanie śmierci 9 lis 2003 Jak skutecznie wywołać ślepotę, śpiączkę albo raka 78
  • Od kogo pochodzi Darwin 9 lis 2003 To szkocki przyrodnik James Hutton był twórcą teorii doboru naturalnego 82
  • Kliniki przemienienia - gdzie się leczyć (3) 9 lis 2003 Cierpisz na poważną chorobę przewodu pokarmowego? Musisz się poddać operacji żołądka, trzustki lub dwunastnicy? Takie zabiegi najlepiej w Polsce wykonuje się w Klinice Chirurgii Przewodu Pokarmowego Centralnego Szpitala Klinicznego Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. To... 84
  • Bez granic 9 lis 2003 Popioły Kalifornii Staraliśmy się ocalić cokolwiek, ale nawet cegły rozsypywały się w popiół - opowiadała przerażona mieszkanka miasteczka Cuyamaca w Kalifornii, które pochłonął ogień. Szalejące od tygodnia pożary... 90
  • Europa Trzeciego Świata 9 lis 2003 Europa bez Ameryki, czyli pogrzeb Unii Europejskiej 92
  • Szejk Putin 9 lis 2003 Michaił Chodorkowski popełnił błąd, bo uwierzył w siłę pieniądza i demokracji 96
  • Więzień z wyboru 9 lis 2003 Jukos daje nam pracę i pomaga żyć" - głoszą billboardy reklamowe na całym terytorium Rosji. I w Moskwie, i w Nieftiejugansku na Syberii, stolicy Jukosu. 98
  • Ostatni pociąg do Palestyny 9 lis 2003 Jeśli Arafat przestanie być Arafatem, Izrael da mu jeszcze jedną szansę 100
  • Menu 9 lis 2003 kraj Miasto w mieście W Poznaniu tworzy się nowy styl miejskiego życia. Stary Browar to pierwszy w Polsce projekt łączący pod jednym dachem sztukę, handel i biznes. A wszystko to w odrestaurowanym budynku starego browaru w centrum miasta.... 104
  • McMuzyka 9 lis 2003 MTV stała się dla młodzieży tym, czym viagra dla impotentów 106
  • Festiwal życia 9 lis 2003 Żydowska kultura jest kulturą radości życia - dowodzą festiwale filmu, muzyki i książki żydowskiej 110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 9 lis 2003 CASSANDRA WILSON Glamoured - **** Pani Cassandra ma dla niektórych słabszych smakoszy zmysłowy męski głos w zdecydowanie damskim ciele. Tak można się oszukać okrutnie na pierwszy rzut ucha. Rzuty oka rozwiewają wątpliwości.... 111
  • Sexy Rod 9 lis 2003 Brytyjczycy lubią Roda Stewarta bardziej niż The Beatles 112
  • Kino Tomasza Raczka 9 lis 2003  Kill Bill - ***** Reżyseria: Quentin Tarantino W rolach głównych: Uma Thurman, Lucy Liu, Daryl Hannah USA 2003 Czysty filmowy spirytus. Wszystko jedno, z czego Quentin Tarantino go produkuje: czy z banalnych kryminałów... 113
  • Sława i chała 9 lis 2003 teatr Perfumowane ciastko Słynny siedmiotomowy cykl powieści Marcela Prousta "W poszukiwaniu straconego czasu" znajduje się na każdej liście arcydzieł, choć mało kto go w całości przeczytał. Na kilometrowych zdaniach, wątłej... 114
  • Perły do lamusa? 9 lis 2003 Stolica nie jest już ośmiornicą pożerającą przyjezdnych, to raczej oni chcą ją wykorzystać "jak dziwkę" 115
  • Co media - Jak się oczyścić bez zamaczania? 9 lis 2003 Kluby naszej piłkarskiej ekstraklasy (co za myląca nazwa!) kupują sobie sędziów. Ale nie dorywczo, na jeden mecz, tylko na stałe. Prezesi nareszcie zaczęli liczyć - abonament zawsze wychodzi taniej. Poza tym lepiej przepłacić... 116
  • Szkiełko w oku 9 lis 2003 Wtym słowie szeleści modlitwa za duszki naszych zmarłych. Dzień Zaduszny nie jest jednak za duszny, jest raczej za wilgotny. 116
  • Organ Ludu 9 lis 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 45 (58) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 3 listopada 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Przed nadchodzącym świętem państwowym Aktualne portrety przywódców W związku ze... 117
  • Skibą w mur 9 lis 2003 Czyż to nie piękny widok: murarze albo kombajniści chlejący w swym miejscu pracy martini z limonką zamiast jaboli? 118
  • Ranking szpitali - treść ankiet 9 lis 2003 Poniżej prezentujemy treść ankiet, które zostały rozesłane do szpitali 200

ZKDP - Nakład kontrolowany