Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie

Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie

Tysiąc dni czeka się w Polsce na orzeczenie sądowe. Gorzej jest tylko w Słowenii, Serbii i Czarnogórze oraz w Gwatemalii
Czy na sprawne sądownictwo stać tylko bogate kraje, czy też to jakość wymiaru sprawiedliwości wpływa na to, czy kraj jest bogaty, czy biedny?
Rynek to rozmaite umowy zawierane między różnego typu dostawcami i odbiorcami (właścicielem mieszkania i lokatorem, dostawcą towaru i jego odbiorcą, kredytodawcą i kredytobiorcą itp.). Umowa dochodzi do skutku, jeśli się to opłaca obu stronom. Zatem im więcej zawieranych umów, tym więcej korzyści, czyli społecznego dobrobytu. Po zawarciu umowy mogą się jednak pojawić spory lub zwykła nieuczciwość kontrahenta. Im mniejsze są szanse na szybkie i sprawiedliwe rozstrzygnięcie takich konfliktów, tym częściej transakcje będą się zawężać do kręgu ludzi, których się zna: krewnych i znajomych, z uszczerbkiem dla rozwoju rynku, a przez to - gospodarki. Jakość mechanizmów rozstrzygania gospodarczych sporów ma więc niebagatelne znaczenie dla dobrobytu. Owe mechanizmy nie muszą się ograniczać do państwowych sądów (istnieją też niepaństwowe rozwiązania, takie jak mediacje i arbitraż), ale - jak powiedziałem - to wymiar sprawiedliwości stanowi rdzeń państwa, a brak sprawnego państwowego sądownictwa może być dla kontrahentów kosztowny. Jak więc działają państwowe sądy i od czego to zależy?

Czek bez pokrycia
Simeon Djankov, Rafael La Porta, Florencio Lopez-de-Silanes i Andrei Schleifer przedstawili w 2002 r. analizę porównawczą przyczyn i skutków stopnia sformalizowania procedur prawnych dla 109 krajów. Pod uwagę wzięli dwa podstawowe typy sporu: dotyczący eksmisji lokatora, który systematycznie nie płaci czynszu, oraz wyegzekwowania należności od dłużnika, który wystawił czek bez pokrycia. Stopień sformalizowania procedur prawnych został przez autorów starannie zdefiniowany i zależy m.in. od zakresu uzależnienia od zawodowych prawników, od liczby wymaganych kroków prawnych, od prawnej regulacji dopuszczalności dowodów, od liczby instancji odwoławczych itp. Teoretycy prawa wysuwają poważne argumenty na rzecz sformalizowania procedur prawnych: mają one zapewnić porównywalne traktowanie podobnych spraw, ograniczać arbitralność orzeczeń, chronić sędziów przed naciskami itp. Jak jednak sprawa wygląda w praktyce?
Autorzy wykryli, że pomiędzy krajami istnieją ogromne różnice dotyczące formalizacji prawnej. Na przykład liczba określonych prawem kroków w wypadku egzekwowania wierzytelności wynosi od 8-9 do 40-45. W Nowej Zelandii spory między właścicielami mieszkań a lokatorami rozpatruje specjalny sąd, w którym nie muszą występować zawodowi prawnicy, posługiwanie się prawniczym rozumowaniem jest bardzo ograniczone, a orzeczenia zapadają na jednym posiedzeniu. Z kolei w Portugalii postępowanie jest zdominowane przez profesjonalnych prawników i podlega intensywnej regulacji. W Wielkiej Brytanii egzekwowanie wierzytelności z czeku bez pokrycia nie wymaga, aby strony były reprezentowane przez prawników, argumentacja prawna jest ograniczona, a decyzje zapadają na jednym posiedzeniu. W Austrii reprezentacja prawna jest regułą, a liczba wymaganych kroków prawnych jest dwa razy większa niż w Anglii.

Biedny i sformalizowany
Można by naiwnie oczekiwać, że biedne kraje mają proste procedury, a bogate fundują sobie wyższy stopień sformalizowania i większy udział profesjonalnych prawników. Z badań wynika jednak, że jest dokładnie odwrotnie: w krajach najbogatszych procedury prawne są mniej sformalizowane niż w państwach najbiedniejszych. A co najbardziej różnicuje stopień ich skomplikowania? Okazuje się, że w 40 proc. jest on określony przez pochodzenie systemu prawnego danego kraju. Najmniej skomplikowane są systemy wywodzące się z prawa anglosaskiego (common law), najbardziej - z tradycji francuskiego prawa cywilnego. Pochodzenie nie zabrania jednak reform.
Zgodnie z oczekiwaniami - im wyższy jest ten wskaźnik, tym dłużej (średnio) czeka się na wyrok sądu. Na tym jednak sprawa się nie kończy. Respondentów w badanych krajach zapytano o ocenę dostępności sądu, bezstronności (fairness), korupcji, spójności orzeczeń itp. Okazuje się, że większe skomplikowanie procedur prawnych nie tylko powoduje dłuższe oczekiwanie na orzeczenia sądowe, ale także obniża poziom owych elementarnych wskaźników jakości pracy sądownictwa. Ani szybko, ani sprawiedliwie - tak można by określić skutki znacznego skomplikowania procedur prawa.
Inne ciekawe badania przedstawił w tym roku Bank Światowy. Dotyczą one rozpatrywania przez sądy w 138 krajach zasadniczej dla gospodarki sprawy, a mianowicie roszczeń dostawcy domagającego się od nabywcy zapłaty za dostarczone towary. Badania ujawniły uderzające różnice pod względem liczby wymaganych proceduralnych kroków, kosztów oraz czasu trwania postępowania sądowego. Potwierdza się, że kraje bogatsze mają mniej uciążliwe procedury prawne niż państwa biedniejsze. W Australii procedura obejmuje 11 czynności, w Norwegii i Wielkiej Brytanii - 12, w Danii, Szwajcarii i Tunezji - 14. Na drugim biegunie jest Meksyk - 47 kroków, Kamerun, Paragwaj, Angola - 46!

Tunezyjski wzór
Sądowe egzekwowanie umów jest także tańsze w krajach bogatszych niż biedniejszych. W państwach o najniższym dochodzie wynosi średnio ponad 30 proc. wartości roszczenia, w państwach o średniej zamożności - 15-20 proc., a w najbogatszych - niewiele ponad 5 proc. Jak widać, to nie niski poziom rozwoju uniemożliwia uzyskanie dobrego sądownictwa, ale niewydolne i kosztowne sądy utrudniają bogacenie się biednym krajom. W Malawi, Dominikanie, Indonezji, Burkina Faso, na Madagaskarze i Filipinach koszty sądowe przekraczają wartość roszczenia. Są jednak biedne kraje, gdzie owe koszty wynoszą mniej niż 2 proc. dochodzonej sumy, na przykład w Mongolii, na Tajwanie i w Jordanii.
Szokujące są dane dotyczące długości postępowania sądowego. Światowym liderem (dzięki niedawnym reformom) jest Tunezja (7 dni), na następnych miejscach plasują się Holandia (39), Nowa Zelandia (50), Botswana (56), Japonia (60). Polska jest na czwartym miejscu od końca - 1000 dni! Gorzej jest tylko w Słowenii (1003), Serbii i Czarnogórze (1028) oraz w Gwatemali (1460). Tej porażającej i niszczącej dla gospodarki niesprawności polskiego sądownictwa nie można tłumaczyć dziedzictwem socjalizmu, gdyż w Armenii na orzeczenie sądowe czeka się 65 dni, a na Litwie - 74.
Omawiane badania pokazały tylko niektóre słabości wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Wiadomo, że jest ich znacznie więcej. Jest ich na tyle dużo, by zarzucić głoszenie magicznego hasła IV Rzeczypospolitej i jedynego cudownego pomysłu: ordynacji większościowej, a wziąć się za szybką naprawę wymiaru sprawiedliwości. Jest się od kogo uczyć.
Okładka tygodnika WPROST: 45/2003
Więcej możesz przeczytać w 45/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2003 (1093)

  • Wprost od czytelników 9 lis 2003 Gilotyna budżetowa Poprzeczytaniu artykułu "Gilotyna budżetowa" (nr 42) i przyjrzeniu się prognozom rządowym dotyczącym relacji długu publicznego do PKB oraz zamieszczonemu wyciągowi z "Procedur ostrożnościowych i... 3
  • Na stronie - MonoPol 9 lis 2003 Markowi Polowi pomyliły się... pedały. 3
  • Peryskop 9 lis 2003 Miller w Iraku Leszek Miller będzie pierwszym zagranicznym szefem rządu, który przyjedzie do Iraku po zakończeniu działań wojennych. Polski premier ma się tam pojawić 8 listopada. Podczas kilkugodzinnej wizyty odwiedzi m.in. bazę... 6
  • Dossier 9 lis 2003 Krzysztof JANIK minister MSWiA "Palę wciąż tyle samo, do dwóch paczek dziennie. Piję mniej, niestety. Nie lubię pić w celach bezideowych" "Super Express" Andrzej LEPPER przewodniczący Samoobrony "Ja jestem... 7
  • Nałęcz - Napinanie cięciwy 9 lis 2003 Nie można bogatych niszczyć podatkami, bo uciekną do życzliwszych krajów 8
  • Poczta 9 lis 2003 KONKURS na reportaż Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego i Studenckie Koło Naukowe Językoznawców ogłaszają konkurs na najlepszy reportaż prasowy, radiowy i telewizyjny "Reportaż na staż". Konkurs przeznaczony... 9
  • Kadry 9 lis 2003 "To jest inny Janik. Janik, który podejmuje decyzje, który nie boi się podjąć decyzji" - Jerzy Dziewulski o ministrze spraw wewnętrznych i administracji w "Wiadomościach" TVP 9
  • M&M 9 lis 2003   NIE-CZYSTKA W POLICJI Dla tych, co śmią sprawdzać z SLD władze i podszyty mafią ich tknąć proceder, stworzy Leszek Szreder jak kanclerz Schröder Centrum Wypędzonych... Z Policji. W Hadze. 10
  • Playback 9 lis 2003 Lech Kaczyński, prezydent Warszawy, lider PiS, i Jolanta Kwaśniewska, żona prezydenta RP 10
  • Wojna o Puchatka 9 lis 2003 Prawa autorskie do postaci z książki A.A. Milne'a - Kubusia Puchatka, Prosiaczka, Tygryska, Kłapouchego, spopularyzowanych na całym świecie przez wytwórnię Walta Disneya - stały się powodem sporu między spadkobiercami autora oraz... 10
  • Z życia koalicji 9 lis 2003 Zaiste, pełne filantropów jest SLD. Ta znana prawda znajduje potwierdzenie w kolejnych numerach "Trybuny", która dopytuje postkomunistów o ich prywatne wyrzeczenia w związku z programem Hausnera. Taki poseł Marek... 12
  • Z życia opozycji 9 lis 2003  O dziwo, to nie Jerzy Kropiwnicki został przewodniczącym ChRS (Chrześcijański Ruch Samorządowy). Zamiast prezydenta Łodzi z ZChN został nim prezydent Białegostoku z ZChN, niejaki Ryszard Tur. Ale zagrywka! Już sobie wyobrażamy, jak... 13
  • Fotoplastykon 9 lis 2003 14
  • Układ z Rywinem 9 lis 2003 Grzegorz Kurczuk rozpiął parasol ochronny nad Rywinem i jego mocodawcami. 16
  • Odstrzelony 9 lis 2003 Kto się boi generała Adama Rapackiego? 20
  • Niemiecki nie-pokój 9 lis 2003 Niemcy - kim byli, kim są, kim chcą być 22
  • Telekom przyjaciół 9 lis 2003 Wiesław Kaczmarek buduje własne zaplecze biznesowe 26
  • Zabójcze nianie 9 lis 2003 Przyjmując opiekunkę do dziecka, możesz wpuścić do domu sadystkę. 30
  • Poczta 9 lis 2003 W 42. numerze "Wprost" opublikowaliśmy list, który do naszej redakcji przysłał Herbert Frankenstein, prezes zarządu BASF Polska. Na ten kuriozalny list odpowiedzieli nasi czytelnicy, odpowiedziały też instytucje i... 34
  • Giełda i wektory 9 lis 2003 Hossa Świat Jałmużna z bankomatu Muzułmanie w Singapurze mogą używać bankomatów, by przekazać jałmużnę zwyczajowo dawaną biednym podczas ramadanu, islamskiego miesiąca postu. Bankomaty z opcją dokonywania przekazów... 36
  • Gazoholicy 9 lis 2003 Kupujemy od Rosjan najdroższy w Europie gaz, którego na dodatek brakuje 38
  • Krach socjalkapitalizmu 9 lis 2003 Widmo krąży po Europie - widmo recesji 44
  • Konkurencja na całe zło 9 lis 2003 Korporacje zawodowe znów głębiej sięgają do naszych kieszeni 48
  • Żaglowa łódź podwodna 9 lis 2003 Czekamy na gospodarczy POPiS opozycji 52
  • Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie 9 lis 2003 Tysiąc dni czeka się w Polsce na orzeczenie sądowe. Gorzej jest tylko w Słowenii, Serbii i Czarnogórze oraz w Gwatemalii 54
  • 2 x 2 = 4 Niewesoła perspektywa 9 lis 2003 Dzisiejsze kłopoty polskiej gospodarki to efekt błędów polityki ustrojowej 55
  • Supersam 9 lis 2003 "Wprost" dla Ladies Tygodnik "Wprost" patronuje akcji Ladies związanej z programem "Możesz zdążyć przed rakiem" Fundacji Porozumienie bez Barier Jolanty Kwaśniewskiej. W ramach akcji wydano płytę z utworami w... 56
  • Nowa Rosja 9 lis 2003 Piękne, seksowne Rosjanki zmieniają wizerunek brudnego, zacofanego kraju 58
  • Miłość wam wszystko wybaczy 9 lis 2003 Pedofilia i zoofilia mogą być wkrótce uznane za taką samą odmienność jak homoseksualizm. 62
  • Autokreacja 9 lis 2003 Auta zwyciężające w konkursie na samochód roku sprzedają się o 20 procent lepiej 64
  • Pamięć cmentarzy 9 lis 2003 W Izraelu, kiedy robotnicy natkną się na stare groby, zaprzestają robót: grodzą teren i zmieniają plany budowlane 66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 9 lis 2003 Bobeczku Drogi! Nadal większość czasu spędzam w Katowicach i tak będzie także przez cały następny miesiąc, ale nie jest to bynajmniej powód do jakichkolwiek narzekań. Między próbami w Teatrze Śląskim grasuję po mieście z olbrzymią przyjemnością. 70
  • Druga płeć - Gadu-gadu i biju-biju 9 lis 2003 Jedno jest pewne: umiejętność mediacji bliższa jest mózgom "sfeminizowanym" niż "zmaskulinizowanym" 71
  • Demon upokorzenia i odwetu 9 lis 2003 Jak w XX wieku Niemcy zaszczepili sobie poczucie historycznej krzywdy 72
  • Know-how 9 lis 2003 Krew w proszku Szpitale nie będą już mieć kłopotów spowodowanych brakiem krwi, zwłaszcza rzadkich grup. Naukowcy z Karolinska Institutet w Sztokholmie po raz pierwszy zastosowali w transfuzji rozpuszczoną sproszkowaną krew ludzką.... 76
  • Wdychanie śmierci 9 lis 2003 Jak skutecznie wywołać ślepotę, śpiączkę albo raka 78
  • Od kogo pochodzi Darwin 9 lis 2003 To szkocki przyrodnik James Hutton był twórcą teorii doboru naturalnego 82
  • Kliniki przemienienia - gdzie się leczyć (3) 9 lis 2003 Cierpisz na poważną chorobę przewodu pokarmowego? Musisz się poddać operacji żołądka, trzustki lub dwunastnicy? Takie zabiegi najlepiej w Polsce wykonuje się w Klinice Chirurgii Przewodu Pokarmowego Centralnego Szpitala Klinicznego Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. To... 84
  • Bez granic 9 lis 2003 Popioły Kalifornii Staraliśmy się ocalić cokolwiek, ale nawet cegły rozsypywały się w popiół - opowiadała przerażona mieszkanka miasteczka Cuyamaca w Kalifornii, które pochłonął ogień. Szalejące od tygodnia pożary... 90
  • Europa Trzeciego Świata 9 lis 2003 Europa bez Ameryki, czyli pogrzeb Unii Europejskiej 92
  • Szejk Putin 9 lis 2003 Michaił Chodorkowski popełnił błąd, bo uwierzył w siłę pieniądza i demokracji 96
  • Więzień z wyboru 9 lis 2003 Jukos daje nam pracę i pomaga żyć" - głoszą billboardy reklamowe na całym terytorium Rosji. I w Moskwie, i w Nieftiejugansku na Syberii, stolicy Jukosu. 98
  • Ostatni pociąg do Palestyny 9 lis 2003 Jeśli Arafat przestanie być Arafatem, Izrael da mu jeszcze jedną szansę 100
  • Menu 9 lis 2003 kraj Miasto w mieście W Poznaniu tworzy się nowy styl miejskiego życia. Stary Browar to pierwszy w Polsce projekt łączący pod jednym dachem sztukę, handel i biznes. A wszystko to w odrestaurowanym budynku starego browaru w centrum miasta.... 104
  • McMuzyka 9 lis 2003 MTV stała się dla młodzieży tym, czym viagra dla impotentów 106
  • Festiwal życia 9 lis 2003 Żydowska kultura jest kulturą radości życia - dowodzą festiwale filmu, muzyki i książki żydowskiej 110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 9 lis 2003 CASSANDRA WILSON Glamoured - **** Pani Cassandra ma dla niektórych słabszych smakoszy zmysłowy męski głos w zdecydowanie damskim ciele. Tak można się oszukać okrutnie na pierwszy rzut ucha. Rzuty oka rozwiewają wątpliwości.... 111
  • Sexy Rod 9 lis 2003 Brytyjczycy lubią Roda Stewarta bardziej niż The Beatles 112
  • Kino Tomasza Raczka 9 lis 2003  Kill Bill - ***** Reżyseria: Quentin Tarantino W rolach głównych: Uma Thurman, Lucy Liu, Daryl Hannah USA 2003 Czysty filmowy spirytus. Wszystko jedno, z czego Quentin Tarantino go produkuje: czy z banalnych kryminałów... 113
  • Sława i chała 9 lis 2003 teatr Perfumowane ciastko Słynny siedmiotomowy cykl powieści Marcela Prousta "W poszukiwaniu straconego czasu" znajduje się na każdej liście arcydzieł, choć mało kto go w całości przeczytał. Na kilometrowych zdaniach, wątłej... 114
  • Perły do lamusa? 9 lis 2003 Stolica nie jest już ośmiornicą pożerającą przyjezdnych, to raczej oni chcą ją wykorzystać "jak dziwkę" 115
  • Co media - Jak się oczyścić bez zamaczania? 9 lis 2003 Kluby naszej piłkarskiej ekstraklasy (co za myląca nazwa!) kupują sobie sędziów. Ale nie dorywczo, na jeden mecz, tylko na stałe. Prezesi nareszcie zaczęli liczyć - abonament zawsze wychodzi taniej. Poza tym lepiej przepłacić... 116
  • Szkiełko w oku 9 lis 2003 Wtym słowie szeleści modlitwa za duszki naszych zmarłych. Dzień Zaduszny nie jest jednak za duszny, jest raczej za wilgotny. 116
  • Organ Ludu 9 lis 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 45 (58) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 3 listopada 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Przed nadchodzącym świętem państwowym Aktualne portrety przywódców W związku ze... 117
  • Skibą w mur 9 lis 2003 Czyż to nie piękny widok: murarze albo kombajniści chlejący w swym miejscu pracy martini z limonką zamiast jaboli? 118
  • Ranking szpitali - treść ankiet 9 lis 2003 Poniżej prezentujemy treść ankiet, które zostały rozesłane do szpitali 200

ZKDP - Nakład kontrolowany