Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie

Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie

Dodano:   /  Zmieniono: 
Tysiąc dni czeka się w Polsce na orzeczenie sądowe. Gorzej jest tylko w Słowenii, Serbii i Czarnogórze oraz w Gwatemalii
Czy na sprawne sądownictwo stać tylko bogate kraje, czy też to jakość wymiaru sprawiedliwości wpływa na to, czy kraj jest bogaty, czy biedny?
Rynek to rozmaite umowy zawierane między różnego typu dostawcami i odbiorcami (właścicielem mieszkania i lokatorem, dostawcą towaru i jego odbiorcą, kredytodawcą i kredytobiorcą itp.). Umowa dochodzi do skutku, jeśli się to opłaca obu stronom. Zatem im więcej zawieranych umów, tym więcej korzyści, czyli społecznego dobrobytu. Po zawarciu umowy mogą się jednak pojawić spory lub zwykła nieuczciwość kontrahenta. Im mniejsze są szanse na szybkie i sprawiedliwe rozstrzygnięcie takich konfliktów, tym częściej transakcje będą się zawężać do kręgu ludzi, których się zna: krewnych i znajomych, z uszczerbkiem dla rozwoju rynku, a przez to - gospodarki. Jakość mechanizmów rozstrzygania gospodarczych sporów ma więc niebagatelne znaczenie dla dobrobytu. Owe mechanizmy nie muszą się ograniczać do państwowych sądów (istnieją też niepaństwowe rozwiązania, takie jak mediacje i arbitraż), ale - jak powiedziałem - to wymiar sprawiedliwości stanowi rdzeń państwa, a brak sprawnego państwowego sądownictwa może być dla kontrahentów kosztowny. Jak więc działają państwowe sądy i od czego to zależy?

Czek bez pokrycia
Simeon Djankov, Rafael La Porta, Florencio Lopez-de-Silanes i Andrei Schleifer przedstawili w 2002 r. analizę porównawczą przyczyn i skutków stopnia sformalizowania procedur prawnych dla 109 krajów. Pod uwagę wzięli dwa podstawowe typy sporu: dotyczący eksmisji lokatora, który systematycznie nie płaci czynszu, oraz wyegzekwowania należności od dłużnika, który wystawił czek bez pokrycia. Stopień sformalizowania procedur prawnych został przez autorów starannie zdefiniowany i zależy m.in. od zakresu uzależnienia od zawodowych prawników, od liczby wymaganych kroków prawnych, od prawnej regulacji dopuszczalności dowodów, od liczby instancji odwoławczych itp. Teoretycy prawa wysuwają poważne argumenty na rzecz sformalizowania procedur prawnych: mają one zapewnić porównywalne traktowanie podobnych spraw, ograniczać arbitralność orzeczeń, chronić sędziów przed naciskami itp. Jak jednak sprawa wygląda w praktyce?
Autorzy wykryli, że pomiędzy krajami istnieją ogromne różnice dotyczące formalizacji prawnej. Na przykład liczba określonych prawem kroków w wypadku egzekwowania wierzytelności wynosi od 8-9 do 40-45. W Nowej Zelandii spory między właścicielami mieszkań a lokatorami rozpatruje specjalny sąd, w którym nie muszą występować zawodowi prawnicy, posługiwanie się prawniczym rozumowaniem jest bardzo ograniczone, a orzeczenia zapadają na jednym posiedzeniu. Z kolei w Portugalii postępowanie jest zdominowane przez profesjonalnych prawników i podlega intensywnej regulacji. W Wielkiej Brytanii egzekwowanie wierzytelności z czeku bez pokrycia nie wymaga, aby strony były reprezentowane przez prawników, argumentacja prawna jest ograniczona, a decyzje zapadają na jednym posiedzeniu. W Austrii reprezentacja prawna jest regułą, a liczba wymaganych kroków prawnych jest dwa razy większa niż w Anglii.

Biedny i sformalizowany
Można by naiwnie oczekiwać, że biedne kraje mają proste procedury, a bogate fundują sobie wyższy stopień sformalizowania i większy udział profesjonalnych prawników. Z badań wynika jednak, że jest dokładnie odwrotnie: w krajach najbogatszych procedury prawne są mniej sformalizowane niż w państwach najbiedniejszych. A co najbardziej różnicuje stopień ich skomplikowania? Okazuje się, że w 40 proc. jest on określony przez pochodzenie systemu prawnego danego kraju. Najmniej skomplikowane są systemy wywodzące się z prawa anglosaskiego (common law), najbardziej - z tradycji francuskiego prawa cywilnego. Pochodzenie nie zabrania jednak reform.
Zgodnie z oczekiwaniami - im wyższy jest ten wskaźnik, tym dłużej (średnio) czeka się na wyrok sądu. Na tym jednak sprawa się nie kończy. Respondentów w badanych krajach zapytano o ocenę dostępności sądu, bezstronności (fairness), korupcji, spójności orzeczeń itp. Okazuje się, że większe skomplikowanie procedur prawnych nie tylko powoduje dłuższe oczekiwanie na orzeczenia sądowe, ale także obniża poziom owych elementarnych wskaźników jakości pracy sądownictwa. Ani szybko, ani sprawiedliwie - tak można by określić skutki znacznego skomplikowania procedur prawa.
Inne ciekawe badania przedstawił w tym roku Bank Światowy. Dotyczą one rozpatrywania przez sądy w 138 krajach zasadniczej dla gospodarki sprawy, a mianowicie roszczeń dostawcy domagającego się od nabywcy zapłaty za dostarczone towary. Badania ujawniły uderzające różnice pod względem liczby wymaganych proceduralnych kroków, kosztów oraz czasu trwania postępowania sądowego. Potwierdza się, że kraje bogatsze mają mniej uciążliwe procedury prawne niż państwa biedniejsze. W Australii procedura obejmuje 11 czynności, w Norwegii i Wielkiej Brytanii - 12, w Danii, Szwajcarii i Tunezji - 14. Na drugim biegunie jest Meksyk - 47 kroków, Kamerun, Paragwaj, Angola - 46!

Tunezyjski wzór
Sądowe egzekwowanie umów jest także tańsze w krajach bogatszych niż biedniejszych. W państwach o najniższym dochodzie wynosi średnio ponad 30 proc. wartości roszczenia, w państwach o średniej zamożności - 15-20 proc., a w najbogatszych - niewiele ponad 5 proc. Jak widać, to nie niski poziom rozwoju uniemożliwia uzyskanie dobrego sądownictwa, ale niewydolne i kosztowne sądy utrudniają bogacenie się biednym krajom. W Malawi, Dominikanie, Indonezji, Burkina Faso, na Madagaskarze i Filipinach koszty sądowe przekraczają wartość roszczenia. Są jednak biedne kraje, gdzie owe koszty wynoszą mniej niż 2 proc. dochodzonej sumy, na przykład w Mongolii, na Tajwanie i w Jordanii.
Szokujące są dane dotyczące długości postępowania sądowego. Światowym liderem (dzięki niedawnym reformom) jest Tunezja (7 dni), na następnych miejscach plasują się Holandia (39), Nowa Zelandia (50), Botswana (56), Japonia (60). Polska jest na czwartym miejscu od końca - 1000 dni! Gorzej jest tylko w Słowenii (1003), Serbii i Czarnogórze (1028) oraz w Gwatemali (1460). Tej porażającej i niszczącej dla gospodarki niesprawności polskiego sądownictwa nie można tłumaczyć dziedzictwem socjalizmu, gdyż w Armenii na orzeczenie sądowe czeka się 65 dni, a na Litwie - 74.
Omawiane badania pokazały tylko niektóre słabości wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Wiadomo, że jest ich znacznie więcej. Jest ich na tyle dużo, by zarzucić głoszenie magicznego hasła IV Rzeczypospolitej i jedynego cudownego pomysłu: ordynacji większościowej, a wziąć się za szybką naprawę wymiaru sprawiedliwości. Jest się od kogo uczyć.
Więcej możesz przeczytać w 45/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2003 (1093)

  • Wprost od czytelników9 lis 2003Gilotyna budżetowa Poprzeczytaniu artykułu "Gilotyna budżetowa" (nr 42) i przyjrzeniu się prognozom rządowym dotyczącym relacji długu publicznego do PKB oraz zamieszczonemu wyciągowi z "Procedur ostrożnościowych i...3
  • Na stronie - MonoPol9 lis 2003Markowi Polowi pomyliły się... pedały.3
  • Peryskop9 lis 2003Miller w Iraku Leszek Miller będzie pierwszym zagranicznym szefem rządu, który przyjedzie do Iraku po zakończeniu działań wojennych. Polski premier ma się tam pojawić 8 listopada. Podczas kilkugodzinnej wizyty odwiedzi m.in. bazę...6
  • Dossier9 lis 2003Krzysztof JANIK minister MSWiA "Palę wciąż tyle samo, do dwóch paczek dziennie. Piję mniej, niestety. Nie lubię pić w celach bezideowych" "Super Express" Andrzej LEPPER przewodniczący Samoobrony "Ja jestem...7
  • Nałęcz - Napinanie cięciwy9 lis 2003Nie można bogatych niszczyć podatkami, bo uciekną do życzliwszych krajów8
  • Poczta9 lis 2003KONKURS na reportaż Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego i Studenckie Koło Naukowe Językoznawców ogłaszają konkurs na najlepszy reportaż prasowy, radiowy i telewizyjny "Reportaż na staż". Konkurs przeznaczony...9
  • Kadry9 lis 2003"To jest inny Janik. Janik, który podejmuje decyzje, który nie boi się podjąć decyzji" - Jerzy Dziewulski o ministrze spraw wewnętrznych i administracji w "Wiadomościach" TVP9
  • M&M9 lis 2003  NIE-CZYSTKA W POLICJI Dla tych, co śmią sprawdzać z SLD władze i podszyty mafią ich tknąć proceder, stworzy Leszek Szreder jak kanclerz Schröder Centrum Wypędzonych... Z Policji. W Hadze.10
  • Playback9 lis 2003Lech Kaczyński, prezydent Warszawy, lider PiS, i Jolanta Kwaśniewska, żona prezydenta RP10
  • Wojna o Puchatka9 lis 2003Prawa autorskie do postaci z książki A.A. Milne'a - Kubusia Puchatka, Prosiaczka, Tygryska, Kłapouchego, spopularyzowanych na całym świecie przez wytwórnię Walta Disneya - stały się powodem sporu między spadkobiercami autora oraz...10
  • Z życia koalicji9 lis 2003Zaiste, pełne filantropów jest SLD. Ta znana prawda znajduje potwierdzenie w kolejnych numerach "Trybuny", która dopytuje postkomunistów o ich prywatne wyrzeczenia w związku z programem Hausnera. Taki poseł Marek...12
  • Z życia opozycji9 lis 2003 O dziwo, to nie Jerzy Kropiwnicki został przewodniczącym ChRS (Chrześcijański Ruch Samorządowy). Zamiast prezydenta Łodzi z ZChN został nim prezydent Białegostoku z ZChN, niejaki Ryszard Tur. Ale zagrywka! Już sobie wyobrażamy, jak...13
  • Fotoplastykon9 lis 200314
  • Układ z Rywinem9 lis 2003Grzegorz Kurczuk rozpiął parasol ochronny nad Rywinem i jego mocodawcami.16
  • Odstrzelony9 lis 2003Kto się boi generała Adama Rapackiego?20
  • Niemiecki nie-pokój9 lis 2003Niemcy - kim byli, kim są, kim chcą być22
  • Telekom przyjaciół9 lis 2003Wiesław Kaczmarek buduje własne zaplecze biznesowe26
  • Zabójcze nianie9 lis 2003Przyjmując opiekunkę do dziecka, możesz wpuścić do domu sadystkę.30
  • Poczta9 lis 2003W 42. numerze "Wprost" opublikowaliśmy list, który do naszej redakcji przysłał Herbert Frankenstein, prezes zarządu BASF Polska. Na ten kuriozalny list odpowiedzieli nasi czytelnicy, odpowiedziały też instytucje i...34
  • Giełda i wektory9 lis 2003Hossa Świat Jałmużna z bankomatu Muzułmanie w Singapurze mogą używać bankomatów, by przekazać jałmużnę zwyczajowo dawaną biednym podczas ramadanu, islamskiego miesiąca postu. Bankomaty z opcją dokonywania przekazów...36
  • Gazoholicy9 lis 2003Kupujemy od Rosjan najdroższy w Europie gaz, którego na dodatek brakuje38
  • Krach socjalkapitalizmu9 lis 2003Widmo krąży po Europie - widmo recesji44
  • Konkurencja na całe zło9 lis 2003Korporacje zawodowe znów głębiej sięgają do naszych kieszeni48
  • Żaglowa łódź podwodna9 lis 2003Czekamy na gospodarczy POPiS opozycji52
  • Balcerowicz wprost - Niewydolnie i niesprawiedliwie9 lis 2003Tysiąc dni czeka się w Polsce na orzeczenie sądowe. Gorzej jest tylko w Słowenii, Serbii i Czarnogórze oraz w Gwatemalii54
  • 2 x 2 = 4 Niewesoła perspektywa9 lis 2003Dzisiejsze kłopoty polskiej gospodarki to efekt błędów polityki ustrojowej55
  • Supersam9 lis 2003"Wprost" dla Ladies Tygodnik "Wprost" patronuje akcji Ladies związanej z programem "Możesz zdążyć przed rakiem" Fundacji Porozumienie bez Barier Jolanty Kwaśniewskiej. W ramach akcji wydano płytę z utworami w...56
  • Nowa Rosja9 lis 2003Piękne, seksowne Rosjanki zmieniają wizerunek brudnego, zacofanego kraju58
  • Miłość wam wszystko wybaczy9 lis 2003Pedofilia i zoofilia mogą być wkrótce uznane za taką samą odmienność jak homoseksualizm.62
  • Autokreacja9 lis 2003Auta zwyciężające w konkursie na samochód roku sprzedają się o 20 procent lepiej64
  • Pamięć cmentarzy9 lis 2003W Izraelu, kiedy robotnicy natkną się na stare groby, zaprzestają robót: grodzą teren i zmieniają plany budowlane66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta9 lis 2003Bobeczku Drogi! Nadal większość czasu spędzam w Katowicach i tak będzie także przez cały następny miesiąc, ale nie jest to bynajmniej powód do jakichkolwiek narzekań. Między próbami w Teatrze Śląskim grasuję po mieście z olbrzymią przyjemnością.70
  • Druga płeć - Gadu-gadu i biju-biju9 lis 2003Jedno jest pewne: umiejętność mediacji bliższa jest mózgom "sfeminizowanym" niż "zmaskulinizowanym"71
  • Demon upokorzenia i odwetu9 lis 2003Jak w XX wieku Niemcy zaszczepili sobie poczucie historycznej krzywdy72
  • Know-how9 lis 2003Krew w proszku Szpitale nie będą już mieć kłopotów spowodowanych brakiem krwi, zwłaszcza rzadkich grup. Naukowcy z Karolinska Institutet w Sztokholmie po raz pierwszy zastosowali w transfuzji rozpuszczoną sproszkowaną krew ludzką....76
  • Wdychanie śmierci9 lis 2003Jak skutecznie wywołać ślepotę, śpiączkę albo raka78
  • Od kogo pochodzi Darwin9 lis 2003To szkocki przyrodnik James Hutton był twórcą teorii doboru naturalnego82
  • Kliniki przemienienia - gdzie się leczyć (3)9 lis 2003Cierpisz na poważną chorobę przewodu pokarmowego? Musisz się poddać operacji żołądka, trzustki lub dwunastnicy? Takie zabiegi najlepiej w Polsce wykonuje się w Klinice Chirurgii Przewodu Pokarmowego Centralnego Szpitala Klinicznego Śląskiej...84
  • Bez granic9 lis 2003Popioły Kalifornii Staraliśmy się ocalić cokolwiek, ale nawet cegły rozsypywały się w popiół - opowiadała przerażona mieszkanka miasteczka Cuyamaca w Kalifornii, które pochłonął ogień. Szalejące od tygodnia pożary...90
  • Europa Trzeciego Świata9 lis 2003Europa bez Ameryki, czyli pogrzeb Unii Europejskiej92
  • Szejk Putin9 lis 2003Michaił Chodorkowski popełnił błąd, bo uwierzył w siłę pieniądza i demokracji96
  • Więzień z wyboru9 lis 2003Jukos daje nam pracę i pomaga żyć" - głoszą billboardy reklamowe na całym terytorium Rosji. I w Moskwie, i w Nieftiejugansku na Syberii, stolicy Jukosu.98
  • Ostatni pociąg do Palestyny9 lis 2003Jeśli Arafat przestanie być Arafatem, Izrael da mu jeszcze jedną szansę100
  • Menu9 lis 2003kraj Miasto w mieście W Poznaniu tworzy się nowy styl miejskiego życia. Stary Browar to pierwszy w Polsce projekt łączący pod jednym dachem sztukę, handel i biznes. A wszystko to w odrestaurowanym budynku starego browaru w centrum miasta....104
  • McMuzyka9 lis 2003MTV stała się dla młodzieży tym, czym viagra dla impotentów106
  • Festiwal życia9 lis 2003Żydowska kultura jest kulturą radości życia - dowodzą festiwale filmu, muzyki i książki żydowskiej110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego9 lis 2003CASSANDRA WILSON Glamoured - **** Pani Cassandra ma dla niektórych słabszych smakoszy zmysłowy męski głos w zdecydowanie damskim ciele. Tak można się oszukać okrutnie na pierwszy rzut ucha. Rzuty oka rozwiewają wątpliwości....111
  • Sexy Rod9 lis 2003Brytyjczycy lubią Roda Stewarta bardziej niż The Beatles112
  • Kino Tomasza Raczka9 lis 2003 Kill Bill - ***** Reżyseria: Quentin Tarantino W rolach głównych: Uma Thurman, Lucy Liu, Daryl Hannah USA 2003 Czysty filmowy spirytus. Wszystko jedno, z czego Quentin Tarantino go produkuje: czy z banalnych kryminałów...113
  • Sława i chała9 lis 2003teatr Perfumowane ciastko Słynny siedmiotomowy cykl powieści Marcela Prousta "W poszukiwaniu straconego czasu" znajduje się na każdej liście arcydzieł, choć mało kto go w całości przeczytał. Na kilometrowych zdaniach, wątłej...114
  • Perły do lamusa?9 lis 2003Stolica nie jest już ośmiornicą pożerającą przyjezdnych, to raczej oni chcą ją wykorzystać "jak dziwkę"115
  • Co media - Jak się oczyścić bez zamaczania?9 lis 2003Kluby naszej piłkarskiej ekstraklasy (co za myląca nazwa!) kupują sobie sędziów. Ale nie dorywczo, na jeden mecz, tylko na stałe. Prezesi nareszcie zaczęli liczyć - abonament zawsze wychodzi taniej. Poza tym lepiej przepłacić...116
  • Szkiełko w oku9 lis 2003Wtym słowie szeleści modlitwa za duszki naszych zmarłych. Dzień Zaduszny nie jest jednak za duszny, jest raczej za wilgotny.116
  • Organ Ludu9 lis 2003TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 45 (58) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 3 listopada 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Przed nadchodzącym świętem państwowym Aktualne portrety przywódców W związku ze...117
  • Skibą w mur9 lis 2003Czyż to nie piękny widok: murarze albo kombajniści chlejący w swym miejscu pracy martini z limonką zamiast jaboli?118
  • Ranking szpitali - treść ankiet9 lis 2003Poniżej prezentujemy treść ankiet, które zostały rozesłane do szpitali200