Wojna trzech światów

Wojna trzech światów

Europa nie pozwala się bogacić - dlatego przegrywa z nowoczesnym światem, jak przed wiekami Chiny mandarynów Jeszcze niedawno wierzyliśmy, że główna walka na świecie odbywa się między pierwszym światem - rozwiniętych krajów kapitalistycznych, rozrzuconych głównie po obu stronach Atlantyku - oraz drugim światem - zdominowanym przez Związek Sowiecki blokiem krajów komunistycznych. Trzeci świat stanowiła grupa ambitnych krajów rozwijających się, które nie miały ochoty przyłączyć się ani do jednej, ani do drugiej strony. Dziś wiemy, że było to nieporozumienie. Od kilkuset lat, czyli od rozpoczęcia podróży morskich, które pozwoliły na nawiązanie bezpośrednich kontaktów między kontynentami, historia światowej gospodarki to historia walki między prawdziwymi trzema światami. Pierwszy to Stary Świat, czyli Europa. Drugi to Nowy Świat, czyli Ameryka. Wreszcie trzeci to świat Wschodu - Chiny, Japonia oraz inne kraje Azji Południowo-Wschodniej. Między tymi trzema światami przez ostatnie dwieście lat toczyła się nieustanna wojna o dominację w globalnej gospodarce. Toczy się ona nadal i będzie się toczyć w przyszłości.
Kiedy europejscy żeglarze dotarli na Daleki Wschód, zastali tam państwa znacznie potężniejsze od własnych, prawdziwe demograficzne i gospodarcze kolosy. Ich przemysł, wielokrotnie silniejszy od europejskiego, wytwarzał produkty o najwyższej jakości. Stary Świat nie miał towarów, które można by eksportować na wyrafinowane rynki Wschodu. Nie mając nic do sprzedania, europejscy kupcy musieli się zadowalać importem, za który płacili gotówką.
O ile w kontaktach z Azją Europejczycy mogli się nabawić kompleksu niższości, o tyle w Nowym Świecie natrafili na ludy znacznie gorzej od nich zorganizowane i łatwe do podboju. Do Europy popłynęła rzeka zrabowanego srebra. Jednocześnie do Ameryki zaczął płynąć cienki strumyczek europejskich emigrantów. Ubodzy, prostolinijni osadnicy pokłócili się w końcu z nadmiernie pazerną brytyjską administracją i po kilkuletniej wojnie zdołali się jej pozbyć. Tak właśnie powstały Stany Zjednoczone.

PIERWSZE STARCIE: lata 1800-1900
Przez kolejne trzysta lat sytuacja Europy powoli się poprawiała. Mimo to w 1800 r. świat Wschodu (Chiny, Japonia i Korea) wytwarzał nadal 37 proc. produkcji przemysłowej globu, Stary Świat (obszar dzisiejszej Unii Europejskiej) - około 23 proc., a Nowy Świat (Stany Zjednoczone) - niespełna 1 proc. Ludność Wschodu była trzykrotnie liczniejsza niż Starego Świata, a PKB na mieszkańca, choć o połowę mniejszy, dawał się porównać z uboższymi krajami Europy. W Nowym Świecie PKB per capita był wprawdzie wyższy, ale liczba ludności była śmiesznie mała - sto razy mniejsza niż w krajach Wschodu.
Mimo że Wschód nadal miał przewagę pod względem wielkości rynku, przemysł europejski zaczynał już dominować w zakresie wydajności i technologii. Maszyna parowa stała się cudowną bronią Europy w walce z konkurencją. Konkurencję zwalczano jednak i mniej uczciwymi narzędziami. Kiedy Chiny próbowały zakazać importu opium, handlujący narkotykiem brytyjscy kupcy wezwali na pomoc wojsko. W końcu zmusili rząd w Pekinie do zgody nie tylko na nieograniczony import opium, ale i ogromne koncesje dla swego eksportu przemysłowego. Aby zaś Chińczycy lepiej zapamiętali europejski styl prowadzenia biznesu, wojska anglo-francuskie spaliły cesarski Pałac Letni pod Pekinem. Podobny manewr zastosował w Japonii naśladujący Europejczyków amerykański komandor Matthew Galbraith Perry, grożąc zbombardowaniem Tokio i wymuszając ograniczenie do minimum ceł importowych.
Nowe idee rozprzestrzeniające się w zachodniej Europie doprowadziły do demontażu struktur społeczeństwa feudalnego. Powstały warunki do rozwoju rynku i przedsiębiorczości, do akumulacji przez prywatnych ludzi bogactwa, do badań naukowych i postępu technicznego. Cóż z tego, że sporą część z urządzeń wymyślonych w XVIII wieku przez Europejczyków chińscy uczeni i rzemieślnicy znali od kilkuset lat, skoro w feudalnych Chinach cuda te mogły co najwyżej służyć za zabawki dworskich dostojników? W Europie były one komercjalizowane i zaprzęgane do produkcji. Prawo dobrze chroniło prywatną własność, gwarantując możliwość bezpiecznego oszczędzania i inwestowania, oraz dawało obywatelom swobodę myśli, działalności i wypowiedzi, a państwo zapewniało skuteczny wymiar sprawiedliwości oraz stabilny pieniądz.
Podczas gdy Europa przeżywała błyskawiczny rozwój, dokładnie odwrotne rzeczy działy się na Dalekim Wschodzie. Jeszcze w 1800 r. Chiny wytwarzały około jednej trzeciej światowej produkcji przemysłowej, ale następne kilkadziesiąt lat było okresem ich upadku. Chińczycy, którzy wieleset lat przed Europejczykami odkryli i proch, i papier, i zegary, i wiele innych kluczowych wynalazków, żyli w kraju coraz bardziej technologicznie zacofanym i ubogim. Papierowy i miedziany pieniądz był pozbawiony wartości, a nad jego emisją nikt nie panował. Drogi i mosty były w katastrofalnym stanie, a w każdym mieście używano innego systemu wag i miar. Rządzone przez mandarynów państwo zajmowało się głównie tym, aby nie pozwolić nikomu się wzbogacić, ręcznie ingerowało w gospodarkę, miało w pogardzie przemysł i handel, a za jedyne godne zajęcie uznawało rolnictwo.
Zupełnie inaczej było w Stanach Zjednoczonych. Likwidacja wszelkich przeszkód dla przedsiębiorczości w połączeniu z ogromnymi zasobami kraju i masowym napływem europejskich imigrantów zaowocowała w drugiej połowie XIX wieku błyskawicznym rozwojem gospodarczym. Jego symbolem były transkontynentalne linie kolejowe, zbudowane wysiłkiem prywatnych inwestorów. W 1800 r. przemysł amerykański jeszcze właściwie nie istniał. Około roku 1890 Stany Zjednoczone zdystansowały dotychczasowego lidera - Wielką Brytanię - i stały się największym mocarstwem przemysłowym świata.

DRUGIE STARCIE: lata 1900-1950
W 1900 r. Europa dominowała nad światem. W poprzednim stuleciu zdeklasowała i podporządkowała sobie Azję, choć pod koniec wieku coraz silniej czuła na plecach oddech ścigającej ją Ameryki. W walce trzech światów role się odwróciły. Europa wytwarzała już 53 proc. globalnej produkcji przemysłowej, USA - 24 proc., a udział Dalekiego Wschodu spadł do 9 proc. Ludność Wschodu była nadal najliczniejsza, ale poziom jej życia stał się rozpaczliwie niski w porównaniu z Europą i Ameryką. PKB na mieszkańca Nowego Świata był już niemal dwukrotnie wyższy niż w Starym Świecie. Gdyby nie znacznie jeszcze mniejsza liczba ludności, USA mogłyby już wyprzedzić Europę jako największy rynek świata. Wszystko było tam imponujące i wspaniałe.
Stary Świat w 1900 r. ciągle był potęgą. Spośród 30 Nagród Nobla w dziedzinie nauk ścisłych, przyznanych w latach 1901-1910, aż 29 trafiło do uczonych z Europy, a tylko jedna do uczonego z USA. W dziedzinie wynalazczości Nowy Świat zaczynał wszak deptać po piętach staremu, a odkrywcy - Edison, Ford czy Bell - byli zapowiedzią zbliżającego się końca europejskiej dominacji.
Czynnikiem, który zakończył dominację Europy, było jednak coś znacznie prostszego: zbiorowe samobójstwo, które dwukrotnie popełniły narody Starego Świata, tocząc rujnujące kontynent wojny światowe. Około 1950 r., po zakończeniu orgii zniszczeń, PKB na mieszkańca Starego Świata spadł do 45 proc. poziomu amerykańskiego, a Stany Zjednoczone stały się największą potęgą finansową, gospodarczą, polityczną i militarną globu.
Losy krajów Dalekiego Wschodu potoczyły się równie źle. Chiny, Japonia i Korea po wieloletniej wojnie znalazły się na dnie nędzy, a w pierwszej połowie XX wieku miliony ludzi zmarło tam po prostu z głodu. PKB na mieszkańca w świecie Wschodu wyniósł w 1950 r. około 7 proc. tego co w USA. Szarpany wojnami domowymi region zdawał się skazany na wieczną poniewierkę.

TRZECIE STARCIE: lata 1950-1980
W 1950 r. Nowy Świat zyskał więc niemal absolutną dominację nad dwoma pozostałymi. Był najbogatszy, najbardziej produktywny, najsilniejszy i najwspanialszy. Przyciągał jak magnes wynalazców i uczonych z całego świata, szybko deklasując Europę w dziedzinie potencjału naukowego. Stany Zjednoczone przekształciły się w prawdziwą "fabrykę świata", wytwarzającą niemal połowę globalnej produkcji przemysłowej, a amerykański dolar stał się kręgosłupem globalnego systemu finansowego. Dominacji gospodarczej i politycznej towarzyszyła również kulturowa: wkrótce cały świat słuchał Elvisa i oglądał filmy z Johnem Wayne`em.
W latach 1950-1980 przewaga Nowego Świata zaczęła się jednak wyraźnie zmniejszać. Europa - a przynajmniej ta jej część, która nie znajdowała się pod władzą komunistów - po raz pierwszy od ponad tysiąca lat zjednoczyła się, tworząc wspólny rynek. Postęp nie był tak szybki, jak by się tego chciało, ale w ciągu kolejnych lat Staremu Światu udało się odnieść gospodarczy sukces. PKB na mieszkańca wzrósł niemal do 65 proc. poziomu amerykańskiego. Powstał nowoczesny, zdolny do konkurowania na światowych rynkach przemysł, niemieckie mercedesy stały się najbardziej pożądanymi przez Amerykanów samochodami, francusko-brytyjskie concordy pierwsze przewiozły pasażerów z prędkością dźwięku, a francuscy i włoscy styliści opanowali rynek towarów luksusowych.
W tym samym czasie w świecie Wschodu nastąpiło pęknięcie. Te kraje, w których można było rozwijać prywatną przedsiębiorczość, handel i eksport, zaczęły odnosić sukcesy. Japonia w ciągu jednej generacji awansowała do grona najlepiej rozwiniętych krajów globu, zalewając cały świat swoimi samochodami i elektroniką - początkowo tanią i lichą, z czasem symbolizującą najwyższą jakość - i wpędzając Stany Zjednoczone w stany lękowe. W ślad za nią podążyli i inni - Korea Południowa, Tajwan, Singapur. Z kolei te kraje, które znalazły się pod władzą komunistów - przede wszystkim Chiny - przeżywały okres gospodarczych kłopotów i stagnacji, czemu nie mogły zaradzić nawet dekretowane przez partię programy "wielkich skoków".

CZWARTE STARCIE: lata 1980-2004
Wreszcie nastąpiło starcie czwarte - i na razie ostatnie. Stany Zjednoczone pod przywództwem Ronalda Reagana otrząsnęły się z marazmu, odniosły ostateczne zwycięstwo nad komunizmem i ponownie weszły na ścieżkę szybkiego rozwoju gospodarczego. Wielkie koncerny z entuzjazmem rzuciły się w wir globalizacji. Bary McDonald`s rozpełzły się po wszystkich kontynentach, a w ślad za nimi ruszyły butelki coca-coli, oddziały Citibanku i bohaterowie filmów Disneya. Kiedy tylko na świecie doszło do rewolucji technologicznej, związanej głównie z rozwojem technologii informatycznych, amerykańskie przedsiębiorstwa natychmiast zasmakowały w nowej gospodarce. Znakomicie funkcjonujące, najbardziej konkurencyjne rynki usług stały się chyba największym sprzymierzeńcem Nowego Świata w ponownej walce o prymat w światowej lidze gospodarczej. W ciągu ostatnich kilkunastu lat Stany Zjednoczone całkowicie wyleczyły się z depresji.
Stary Świat po okresie rozwoju i entuzjazmu zaczął podupadać pod względem gospodarczym. W latach 90. XX wieku PKB na mieszkańca w Europie ustabilizował się na poziomie nieco ponad 60 proc. notowanego w USA. Europa nagle odkryła swoją słabość w dziedzinie technologii, rosnące problemy demograficzne, spadającą przedsiębiorczość i niesprawnie działające rynki usług.
Inną ofiarą lat 90. była Japonia, która przeżywała w tym okresie permanentną recesję. To jednak nie Japonia dyktuje w ostatnich kilkunastu latach obraz świata Wschodu. Do światowej ligi gospodarczej ponownie wrócił wielki nieobecny - Chiny, które - mimo formalnego zachowania komunistycznego systemu politycznego - dzięki liberalnym reformom zaczęły coraz bardziej przypominać gospodarkę rynkową. Błyskawiczne tempo wzrostu PKB (około 9 proc. od 1990 r., jeśli wierzyć chińskim statystykom) uczyniło z Chin prawdziwego smoka światowej gospodarki, przyciągającego jak magnes amerykańskie i europejskie inwestycje i zalewającego świat swoimi towarami.
Role gospodarcze trzech światów ponownie zaczęły się zmieniać. Świat Wschodu jest nadal najuboższy, ale za to rozwija się najszybciej. Z kolei Stary Świat nie bardzo sobie radzi w starciu z Ameryką. Około 2000 r. udziały trzech światów w globalnej produkcji przemysłowej i globalnym PKB zbliżyły się do siebie.

XXI wiek - więdnąca Europa
Trudno prognozować, co się stanie w przyszłości. Prosta ekstrapolacja trendów wskazywałaby na to, że Daleki Wschód szybko zajmie pierwsze miejsce w globalnym wyścigu, a Stary Świat ulegnie dalszej degradacji. Tyle że trendy się zmieniają, a ekstrapolacja zazwyczaj jest drogą donikąd.
Jakie są mocne i słabe strony trzech światów w nadchodzącym piątym starciu? Świat Wschodu dysponuje oczywiście ogromnymi zasobami taniej siły roboczej (zwłaszcza w Chinach). Wykształcenie społeczeństwa jest oczywiście niższe niż w dwóch pozostałych światach, ale za to koszt pracy (5-7 proc. kosztów w Europie i USA) rekompensuje wszelkie niedostatki. Jeśli wydajność pracy będzie rosła w dotychczasowym tempie, Wschód stanie się wkrótce również największym rynkiem świata. Nie wszystko jest jednak na Wschodzie idealne: sytuacja polityczna i społeczna może jeszcze sprawić wiele niespodzianek, a relatywnie niski potencjał naukowo-techniczny oraz obciążenie gospodarki chińskiej nieefektywnymi państwowymi przedsiębiorstwami może wyhamować jej dynamikę.
Nowy Świat dysponuje przede wszystkim fantastycznym potencjałem naukowym i technologicznym (dwie trzecie Nagród Nobla w dziedzinie nauk ścisłych trafiło w ostatnim dziesięcioleciu do uczonych z USA, niespełna jedna trzecia do Europy, a zaledwie jedna nagroda na Daleki Wschód). Siłą gospodarki amerykańskiej są też jej przedsiębiorcy: rzutcy, elastyczni, znakomicie dostosowujący się do wyzwań współczesnego świata. Niskie podatki, sprawny rząd i znakomicie funkcjonujące rynki usług to kolejne atuty Nowego Świata. Są jednak i zagrożenia. Głównym jest to, że zadowoleni z życia Amerykanie po prostu zapomnieli, co to znaczy oszczędzanie, i w praktyce od ćwierć wieku żyją na koszt innych, coraz bardziej się zapożyczając.
W najgorszej sytuacji wydaje się znajdować Stary Świat (do którego należymy również my). Europa nie jest ani tak wydajna, nowoczesna i przedsiębiorcza jak Ameryka, ani tak tania i pracowita jak Chiny. Ma ogromne problemy strukturalne i musi stawić czoło niekorzystnym trendom demograficznym. Stary Świat po prostu się starzeje, a jednocześnie nie potrafi absorbować imigrantów tak łatwo jak USA. Europejskie państwo zabija przedsiębiorczość nadmiernymi podatkami, ale nie bardzo umie je zmniejszyć, bo wtedy nie potrafiłoby spełnić oczekiwań socjalnych swoich obywateli. Słowem, Europa musi odnaleźć swój sposób na rozwój, jeśli nie chce ponieść klęski w wojnie światów. Ma także swoje atuty, w tym zwłaszcza różnorodność i bogactwo kulturowe, które - dobrze wykorzystane - powinno promować innowacyjność i otwartość na procesy globalizacji.
Wojna toczy się nadal, a wynik jest nieznany.
Okładka tygodnika WPROST: 52/2004
Więcej możesz przeczytać w 52/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Aneczka   IP
    Świetne świetne! najlepszy początek. Super językiem napisane. Podziwiam i tez bym chciała miec taki zasób słow jak redaktor:)
    CUDO

    Spis treści tygodnika Wprost nr 52/2004 (1152)

    • Na stronie - System św. Aleksandra 31 gru 2004 Życzę wszystkim, aby nie znajdowali więcej pod choinką św. Aleksandra z furą niechcianych prezentów System św. Mikołaja tym mniej więcej różni się od systemu św. Aleksandra, czym rozdawanie prezentów od ich zabierania. Właśnie z powodu funkcjonowania u nas systemu św.... 3
    • Skaner 31 gru 2004 Warszawskie wigilie Mamy nową świecko-świętą tradycję - organizowanie wigilijnych spotkań od parlamentu, przez partie, po firmy i fundacje. Tylko w Warszawie od połowy grudnia zorganizowano ponad 200 wigilijnych spotkań. "Życzę nam... 8
    • Dossier 31 gru 2004 Komisja odwaliła kamień, który leżał przykryty od kilkunastu lat. Robaczki zaczynają atakować, ale nie zmienia to faktu, że światło zostało wpuszczone "Rzeczpospolita" ROMAN GIERTYCH wiceprzewodniczący komisji ds.... 9
    • Sawka 31 gru 2004 10
    • Kadry 31 gru 2004 11
    • Playback 31 gru 2004 15
    • M&M 31 gru 2004 CZAS DOBRYCH ŻYCZEŃ Politycy i Czytelnicy!!! Mniej patologii na lewicy, mniej socjalizmu na prawicy, mniej zakłamania na mównicy, a w sercach więcej "grubej kreski" życzy Wam z duszy: 15
    • Poczta 31 gru 2004 PUŁAPKI PO POLSKU W "Pułapkach po polsku" (nr 31) prof. Leszek Balcerowicz słusznie zauważył, że wypłacanie ogromnych sum w ramach socjalistycznego systemu emerytur jest ogromnym ciężarem dla budżetu. Uczciwy system polega na... 15
    • Nałęcz - Test przyzwoitości 31 gru 2004 Pretorianie Giertycha zapewne nie wiedzą, że Celiński egzamin z przyzwoitości zdał już w PRL Prawica z niezmordowanym posłem Romanem Giertychem nie posiada się z oburzenia, że Andrzej Celiński zna Jana Kulczyka i nawet jest z nim po imieniu. Ową znajomością LPR-owscy katoni... 16
    • Ryba po polsku - Grupa trzymająca prezenty 31 gru 2004 Zamiast prezentów pod choinką możemy znaleźć raport o wypadkach korupcji wśród Mikołajów Święta. To samo, co zawsze. Bóg się rodzi. Trzeba robić zakupy. "Gazeta Wyborcza" rozdaje siano. Antyklerykałowie dzielą się opłatkiem. Ateiści idą na pasterkę. Feministki dostają od... 17
    • Fotoplastykon 31 gru 2004 18
    • Układ Prezia 31 gru 2004 Wiele tropów w aferze Orlenu prowadzi do Pałacu Prezydenckiego Aleksander Kwaśniewski (przez współpracowników zwany Preziem) mógłby odgrywać rolę ojca chrzestnego nieformalnej grupy, która chciała oddać Rosjanom kontrolę nad polskim sektorem paliwowym. Taki wniosek nie wprost... 20
    • Tyrania postępu 31 gru 2004 Postępowa Europa robi z chrześcijan kozły ofiarne, gdy nie radzi sobie z problemami Właśnie jesteśmy świadkami powstawania nowych standardów w myśleniu lewicy o katolicyzmie. Są one nowe w stosunku do praktyk z ostatnich lat, ale korzeniami sięgają do najgorszych tradycji... 22
    • Biała flaga Belki 31 gru 2004 Czy fakty ujawnione przez "Wprost" uniemożliwią rządowi Belki oddanie Eureko kontroli nad PZU? Jesteście całkowicie otoczeni, poddajcie się!"- tymi słowami w 2003 r. iracki minister informacji Muhammad Said as-Sahaf straszył Amerykanów, gdy ich czołgi wjeżdżały do Bagdadu.... 24
    • Strzelanie pod Sejmem 31 gru 2004 Kodeks postępowania honorowego w życiu publicznym Z dumnego hasła Polaków "Bóg, honor, ojczyzna" nic nie zostało. Bóg został odesłany na emeryturę ze starego portfela: Bóg zrobił swoje, Bóg może odejść. Ojczyzna wyszła z mody i nie wiadomo, czy kiedyś wróci. Po epoce... 26
    • Telewizja rządzi! 31 gru 2004 50 najbardziej wpływowych Polaków Kto się często pokazuje, ten naprawdę istnieje - to prawda stara niczym cywilizacja. Potwierdzają to wyniki ankiety, która wyłoniła 50 Polaków mających największy wpływ na opinię publiczną, przeprowadzonej przez Instytut Badania Opinii i... 30
    • Polsko-Niemiecka Republika Federalna 31 gru 2004 Niemcy osiedlają się na wyspie Wolin i polskiej części Uznamu, Polacy prą na niemieckie wybrzeże Bałtyku Prezydent Szczecina Marian Jurczyk nie chce zagranicznych inwestorów. Zrobił wszystko, by omijali miasto z daleka. I omijają. Ale wbrew utrudnieniom polityków po obu... 46
    • Mazgaje Europy 31 gru 2004 Im bardziej się Polak biczuje, tym głośniej bywa obwoływany sumieniem narodu i potężnym umysłem Moi amerykańscy znajomi po dłuższym pobycie w Polsce byli wyraźnie zaskoczeni. Wcześniej mieli o naszym kraju nikłe wyobrażenie i - jak to zwykle bywa - mało pochlebne. Po pobycie... 52
    • Alfabet koalicji 31 gru 2004 Belka Marek - nieobecny premier. Cudowne dziecko Prezia, przepchnięte na siłę przez Sejm dzięki dietetykom i czerwonym. Obecnie zniknął i nie wiadomo, gdzie przebywa. Jego nieobecność ozdrowieńczo podziałała na gospodarkę, politykę,... 54
    • Alfabet opozycji 31 gru 2004 barbarzyńcy - zwani inaczej Samoobroną. Jedna z dwóch głównych sił, która wzięła udział w kolejnej polskiej wojnie na górze. Wojnę wygrali jednak złodzieje, czyli Platforma Obywatelska. Dom Ojczysty - formacja... 56
    • Wydarzenia 2004 - Polska 31 gru 2004 WYDARZENIA Niskie loty orła Adam Małysz przegrywa Puchar Świata. Wszyscy obrońcy Rywina Lew Rywin skazany przez sąd. Sejm przyjmuje raport posła Zbigniewa Ziobry. Jak przeżyć śmierć służby zdrowia? Trybunał Konstytucyjny uznaje... 60
    • Wydarzenia 2004 - Świat 31 gru 2004 WYDARZENIA ROKU 2004 Euro Big Brother Polacy po raz pierwszy wybierają posłów do europarlamentu. Car Władimir Prezydent Rosji wybrany na długo przed wyborami. Zdejmowanie białej flagi Europejska pseudokonstytucja. Gilotyna dżihadu... 64
    • Lista nieobecności 31 gru 2004 Zdzisław Ambroziak żył 60 lat Dziennikarz sportowy, były siatkarz. Przez wiele lat był komentatorem telewizyjnym i felietonistą. Od 1987 r. zatrudniony w redakcji sportowej TVP. W latach 1996-2001 - stały współpracownik Eurosportu,... 68
    • Lista nieobecności 31 gru 2004 Jaser Arafat żył 75 lat Przywódca Palestyńczyków, "ojciec narodu" i współtwórca Autonomii Palestyńskiej. Kapłan terroru, ale i laureat Pokojowej Nagrody Nobla - za podpisanie z Izraelem porozumienia... 70
    • Giełda 31 gru 2004 Hossa Świat Sprint Verizonu 40 mld USD może zapłacić Verizon, drugi operator komórkowy w USA, za przejęcie konkurencyjnej firmy Sprint. Połączone sieci z 65 mln abonentów prześcignęłyby lidera rynku Cingular Wireless. Na... 72
    • Wojna trzech światów 31 gru 2004 Europa nie pozwala się bogacić - dlatego przegrywa z nowoczesnym światem, jak przed wiekami Chiny mandarynów Jeszcze niedawno wierzyliśmy, że główna walka na świecie odbywa się między pierwszym światem - rozwiniętych krajów kapitalistycznych, rozrzuconych głównie po obu... 74
    • Liniowiec Millera 31 gru 2004 Ekipa premiera Millera rok temu wprowadziła w Polsce podatek quasi-liniowy To kuriozalny pomysł, naruszenie jednego z filarów socjaldemokratycznej tożsamości. Podatek liniowy pogłębia przecież społeczne nierówności" - grzmiał Tadeusz Iwiński, jeden z liderów SLD, gdy ku... 84
    • Czerwony Roma 31 gru 2004 Roman Abramowicz, najbogatszy człowiek Europy Środkowej i Wschodniej, jest już wart 5 proc. PKB Rosji Podmoskiewska dacza Romana Abramowicza była kiedyś przeznaczona dla marszałka Związku Radzieckiego Dmitrija Jazowa, byłego ministra obrony. - Nie można rozmawiać, nie wolno... 86
    • Bicz Pola 31 gru 2004 10 najgorszych pomysłów gospodarczych 2004 roku Inspektor skarbowy uzbrojony lepiej niż komandos, darmowe mieszkania od PiS, polski rekord do "Księgi rekordów Guinnessa" w kategorii budowania autostrad na terenach nizinnych - to tylko niektóre kandydatury do tegorocznej... 90
    • Indeks Krakusa 31 gru 2004 Jak bogaci się Polak - indeks siły nabywczej "The Big Mac Index" - sprzedawana w Wielkiej Brytanii książka, napisana przez Li Lian Onga, ekonomistę z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, kosztuje 47,5 funta (około 290 zł). To jedna z najdroższych książek ekonomicznych świata... 94
    • Załatwione odmownie - Sacrum i ekonomia 31 gru 2004 Rozwinęły się te cywilizacje Zachodu, w których religie nie przeszkadzały w zajmowaniu się ziemskimi sprawami W XVIII-XIX wieku w podbitej przez carską Rosję Jakucji mieszkańcy często domagali się od miejscowych "czynowników", aby ci interweniowali w lokalne stosunki... 96
    • Balcerowicz wprost - Ukraina w przemianach 31 gru 2004 Walka Ukraińców o praworządność jest jednocześnie walką o zdrowy rozwój kraju Należę do milionów Polaków, którzy z napięciem, sympatią i podziwem śledzą pokojową walkę Ukraińców o uczciwość, demokrację i praworządność w ich państwie. Zdajemy sobie sprawę, jak wielkie... 100
    • 2 x 2 = 4 - Panem et circenses 31 gru 2004 Gospodarce potrzeba większej odporności na wygłupy polityków Władcy starożytnego Rzymu wiedzieli, że plebsowi trzeba dać tyle chleba i igrzysk, żeby był zadowolony, a przynajmniej siedział cicho. W tamtych niedemokratycznych czasach była to gwarancja spokoju panujących, ich... 101
    • Supersam 31 gru 2004 Piękno z morza Bogactwo morskiego świata wykorzystały laboratoria Phytomer do stworzenia kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Zestaw regenerujący OgenAge z aktywnymi składnikami wody morskiej przeznaczony jest dla cery dojrzałej -... 102
    • Globalna Wigilia 31 gru 2004 Boże Narodzenie to najmocniejszy brand cywilizacji Zachodu "Pierwszym reklamodawcą nowożytnej Europy był Jezus, który polecił głosić 'dobrą nowinę' wszystkim narodom. Podczas tej kampanii reklamowej jej twórcy i wykonawcy popełnili wiele błędów, niekiedy wykazywali się... 104
    • Niezbędnik człowieka myślącego 31 gru 2004 Ośmiu myślicieli, których naprawdę warto czytać Jakich współczesnych autorów politycznych warto czytać w pierwszym rzędzie? Ano takich - brzmi moja odpowiedź - którzy nie mieszczą się w schematach, jakie narzuca nam dominujący folklor intelektualny. Schematy te - mówiąc... 112
    • Mieszańcy Europy 31 gru 2004 Kim są Polacy? Nigdzie indziej nie spotkałem tylu fascynujących typów twarzy" - stwierdził niedawno David Lynch, amerykański reżyser. Dlatego casting do jednego ze swoich nowych filmów postanowił zrobić w Polsce. Lynch zauważył to, co kaznodzieja Jakub Olszewski w połowie... 116
    • Biały raj 31 gru 2004 Wielu Amerykanów traktuje Alaskę jak zagranicę Na co dzień nie dochodzi tu do żadnych awantur, dlatego policja w ogóle tu nie zagląda. W ostatnich kilku dekadach święte prawo spokoju naruszono w Manley Hot Springs tylko raz. Jakiś szaleniec wyskoczył ze strzelbą z lasu i... 120
    • Niech będzie pokój! 31 gru 2004 Ludzie przychodzą na świat pod znakiem szalom i odchodzą z tego świata z modlitwą o szalom Słowo "szalom" ("pokój") wiele razy pojawia się w Starym Testamencie. Księga Ksiąg wręcz oddycha nadzieją na "szalom". W książce Szlomo Mandelkerna "Concordantiae Veteris Testamenti"... 123
    • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dzień niejedzenia małych braci 31 gru 2004 Drogi Przyjacielu! Znowu Boże Narodzenie i znowu w mediach te same, jak zawsze w grudniu, opowieści o karpiu, kutii i kluskach z makiem. Kolejne wersje tej samej opowieści, skąd się wzięła choinka i kim był Święty Mikołaj. Tymczasem wciąż pozostaje wiele kwestii nie... 124
    • Druga płeć - Harpie 2004 31 gru 2004 Kobiety harpie to "drapieżne, żarłoczne ptaszyska, demony wichury i burzy, budzące wstręt i przerażenie" Z buddyjskiego punktu widzenia to, co żeńskie, kojarzone jest z mądrością i przestrzenią (patrz intuicja), to, co męskie, łączy się z radością i ze współczuciem. Kiedy... 126
    • Ekran osobisty - Zagraj mi, mamo! 31 gru 2004 Któregoś dnia Zygmunt wręczył mi grubą kopertę. "To ta lista, o którą prosiłeś. Z najlepszymi płytami" Przedświąteczne porządki to rytuał silniejszy niż będące zawsze w zasięgu myśli samousprawiedliwienia: jestem zmęczony, w pracy wszystko zwaliło mi się na głowę, może innym... 127
    • Bransoletka Zofii 31 gru 2004 Ciała córki gen. Sikorskiego nie znaleziono - może w czasie katastrofy gibraltarskiej nie było jej jednak w samolocie To był prawdopodobnie najdziwniejszy wypadek lotniczy w dziejach świata. 128
    • Dziadek Mróz kontra Święty Mikołaj 31 gru 2004 Świąt Bożego Narodzenia nie udało się zlikwidować nawet w okresie stalinizmu Choinki, które na przełomie roku 1949 i 1950 stanęły w urzędach, halach fabrycznych i szkolnych świetlicach, zupełnie nie przypominały bożonarodzeniowych drzewek, do których Polacy byli... 132
    • Know-how 31 gru 2004 Lodowa głodówka Dziesiątki tysięcy piskląt pingwinów na Antarktydzie mogą umrzeć z głodu. Ogromna góra lodowa o powierzchni 3 tys. km2 zablokowała dorosłym ptakom dostęp do wybrzeża, gdzie zdobywały pokarm dla... 136
    • Teoria strun w zupie 31 gru 2004 Ostateczna teoria wszystkiego pozwoli poznać myśli Boga Astronomia osiąga kres swych możliwości - oświadczył pod koniec XIX wieku amerykański uczony Simon Newcomb. Ten sam błąd na początku wieku XX popełnił twórca termodynamiki lord Kelvin: w fizyce nie pozostało do odkrycia... 138
    • Genialni odkrywcy odkrytego 31 gru 2004 Graham Bell nie wynalazł telefonu, Ludwik Pasteur nie był odkrywcą bakterii! Niech pan tu przyjdzie, panie Watson, jest mi pan potrzebny" - te słowa w grudniu 1876 r. powiedział przez telefon do swojego asystenta Alexander Graham Bell. Nie była to jednak pierwsza rozmowa za... 142
    • Sondowanie Tytana 31 gru 2004 Powrót do przeszłości Ziemi Nigdy dotychczas próbnik nie lądował tak daleko od Ziemi i nigdy jeszcze nie badał tak mało poznanego miejsca w Układzie Słonecznym. Pod koniec grudnia od krążącej przez ostatnie pół roku dookoła Saturna sondy Cassini odłączy się lądownik Huygens.... 146
    • Jad wyborczy 31 gru 2004 W 1936 r. NKWD otruło pisarza Maksyma Gorkiego w czasie jego procesu Gdyby ktoś chciał zabić Juszczenkę, powinien użyć cyjanku, który jest bardzo skuteczny. Stosowanie dioksyn, które dopiero za 20 lat mogą doprowadzić u otrutego do rozwoju nowotworu, nie jest zbyt mądre" -... 148
    • Bez granic 31 gru 2004 Polowanie na emira Hamad bin Khalifa al-Thani, emir Kataru, znany jest z nietypowych pasji. Pierwsza to zamiłowanie do demokracji i wprowadzanie jej w kraju, drugą są polowania na egzotyczne ptaki. Obie, jak się ostatnio przekonał, zwłaszcza... 150
    • Rozważny szeryf 31 gru 2004 Nie ma czegoś takiego jak jednolity świat islamu O polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych mogę dziś mówić wyłącznie w kontekście mojej nadziei, że Ameryka nie zaangażuje się w nowe wojny. Wojna jest niebezpieczna, niszcząca i kosztowna. Powinna być zawsze ostatnim z... 152
    • Wojna o pokój 31 gru 2004 Dzięki zwycięstwu Polaków komunizm na Węgrzech upadł w ciągu 10 miesięcy, w Czechosłowacji - w ciągu 10 dni, a w Rumunii - w ciągu 10 godzin Prezentowana przez George'a Busha wizja wolnego, demokratycznego Iraku - i jego potencjalnego znaczenia dla wprowadzenia historycznych... 156
    • Wolny rynek pomarańczy 31 gru 2004 Ukraińscy biznesmeni mają dość zbójeckiego państwa "Twij prezydent!" - krzyczy wielki plakat przed lotniskiem w Dniepropietrowsku. Nie chodzi jednak ani o kończącego drugą kadencję prezydenta Leonida Kuczmę, który pochodzi z tego przemysłowego miasta wschodniej Ukrainy, ani o... 158
    • Arystokracja wywiadu 31 gru 2004 Nigdy nie poznamy wszystkich tajemnic, które Jaser Arafat przekazał CIA Działają sami. Ich nazwisk nie ma na żadnej liście tajnych agentów. Dbają o anonimowość bardziej niż inni uczestnicy gry wywiadowczej. To agenci wpływu. Superszpiedzy. Mężczyźni, czasem kobiety, którzy z... 162
    • Murowana granica 31 gru 2004 Mur na granicy USA i Meksyku powstał, by powstrzymać falę nielegalnych imigrantów i przemytników To złowieszczy, rasistowski mur. Budujecie nowy apartheid" - groził Izraelczykom Saud al-Fajsal, saudyjski minister spraw zagranicznych. "Ten mur, powstający w czasie procesu... 166
    • Menu 31 gru 2004 Wydarzenia Krótko po Wolsku "Bydlęta klękają" Zamach na Świętą Rodzinę z wosku państwa Beckhamów uświadomił nam złożoność materii. Z jednej strony garstka nas, tradycjonalistów obchodzących Boże... 170
    • Personal TV 31 gru 2004 Telewizja XXI wieku jest mozaiką symultanicznie rozgrywanych atrakcji Przestajemy oglądać telewizję jak telewizję. Zaczynamy po niej surfować jak po Internecie i... wybierać sobie z niej tylko te kawałki (nie tylko programu, ale i ekranu), na które właśnie mamy ochotę. Szlag... 174
    • Seks pod ziemią 31 gru 2004 Superseriale przyszłością telewizji Czy twoja wagina jest w przewodnikach po Nowym Jorku? Powinna tam być - najgorętsze miejsce w mieście. Zawsze otwarte". Ten fragment dialogu z serialu "Seks w wielkim mieście" jest powtarzany niczym dialogi z "Misia" bądź "Rejsu". Podobnie... 178
    • Kod Czartoryskich 31 gru 2004 Gdzie jest zagrabiony przez hitlerowców "Portret młodzieńca" Rafaela - dziennikarskie śledztwo "Wprost" Jakie jest najcenniejsze dzieło sztuki w polskich zbiorach, którego nie udało się odnaleźć po wojnie? Takie pytanie zadano w 1945 r. amerykańskiemu żołnierzowi, który na... 180
    • Sława i chała 2004 31 gru 2004 Znacznie więcej chały niż sławy - to najkrótsza recenzja z tegorocznej produkcji kulturalnej. Po stronie chały były spektakularne porażki, nadęte do granic wytrzymałości balony, w których puste wnętrze ukryto za kolorową i nachalną machiną promocyjną. Przebijamy kilka tych... 182
    • Bestsellery 2004 31 gru 2004 Literatura Faktu, Kino, DVD, Beletrystyka, Muzyka, Komiksy 186
    • Kalendarz Sawki 2004 31 gru 2004 190
    • Skibą w mur - Do zatrzymania jeden krok 31 gru 2004 Rozwija nam się moda na zatrzymywanie ważnych osób. Wsadzanie do kicia jest dziś niesamowicie trendy. Gazety niemal codziennie informują o zatrzymaniu jakiegoś urzędnika państwowego czy przedsiębiorcy. Dzień bez zatrzymania wydaje się dniem straconym. Głód zatrzymań rośnie u... 194

    ZKDP - Nakład kontrolowany