Niezbędnik człowieka myślącego

Niezbędnik człowieka myślącego

Ośmiu myślicieli, których naprawdę warto czytać Jakich współczesnych autorów politycznych warto czytać w pierwszym rzędzie? Ano takich - brzmi moja odpowiedź - którzy nie mieszczą się w schematach, jakie narzuca nam dominujący folklor intelektualny. Schematy te - mówiąc najkrócej - mają charakter wyzwoleńczy. Dzisiejsza humanistyka wzięła sobie za cel wyzwalanie człowieka. Wyzwalanie z czego? Z dyskryminacji, wykluczenia, nietolerancji, patriarchatu, nierówności, homofobii i wielu innych okropnych rzeczy. Z powodów, o których by można długo rozprawiać, to przede wszystkim ta literatura dociera do umysłów polskich humanistów na uczelniach, w mediach i w życiu publicznym, powodując spore zabałaganienie. Zdarza się na szczęście, iż komuś mogą się znudzić kolejne elukubracje nad kolejnymi etapami wyzwalania i potępieniami kolejnych form wykluczeń, a wówczas może zasiąść do spokojniejszej i bardziej pobudzającej umysłowo lektury.
Anderson i Kimball, czyli dość prostactwa
Zacznijmy od form najlżejszych i najbardziej polemicznych. Polecałbym dwóch autorów - Brytyjczyka i Amerykanina. Brytyjczyk to Digby Anderson, duchowny anglikański, jakkolwiek mocno opozycyjny wobec obecnego kierunku zmian swojego Kościoła. Anderson znany jest czytelnikom "Spectatora" jako autor rubryki poświęconej kuchni i winom. Przez wiele lat przewodniczył angielskiemu think-tankowi Social Affairs Unit, który próbował się przeciwstawić nowym tendencjom. Anderson, jako znawca kuchni i jako publicysta, znany jest z głoszenia zasad dobrego smaku, wykwintności, elitarności i swoistego arystokratyzmu w zachowaniu oraz obyczaju. Znane są jego mocno krytyczne wypowiedzi o masowej edukacji, która, według niego, powoduje coraz większą dekulturację młodych ludzi. Ostatnia jego głośna książka nosi tytuł "All Oiks Now". "Oiks" - angielskie słowo o niejasnym pochodzeniu, oznacza mniej więcej tyle co "prostaki". Rzecz traktuje o zaniechaniu przez angielską klasę średnią podejmowania kulturotwórczej roli. Wszyscy staliśmy się - pisze Anderson - prostakami, poddając się ogólnemu prymitywizmowi zachowania i gustów oraz schematom masowości. Teza to nienowa, ale wśród innych krytyków dzisiejszego prostactwa Andersona wyróżnia błyskotliwość komentarzy.
Błyskotliwym polemistą jest Amerykanin Roger Kimball. Jego teksty najłatwiej znaleźć w amerykańskim magazynie kulturalnym "The New Criterion". Kimball od kilku lat specjalizuje się w złośliwym naigrawaniu się z politycznego szaleństwa, jakiemu poddała się humanistyka, a także - o czym pisze w ostatniej książce - sztuki plastyczne. Niedawno Kimball wyśmiał Marthę Nussbaum, gwiazdę owej postępowej humanistyki, która kategorycznie przeciwstawiła się próbom wykorzystania wstydu jako sankcji społecznej, a przy okazji - w wyzwoleńczej pasji - starała się dowieść moralnej zasadności nekrofilii.

Himmelfarb, czyli etyka cnoty
Kogo nie cieszą zwykłe polemiki z niemądrymi poglądami establishmentu kulturalnego, ten może się zainteresować koncepcjami bardziej teoretycznymi. Od trzydziestu lat rozwija się prężnie nurt refleksji filozoficznej, który można określić "etyką cnoty". W największym skrócie: sukces tej orientacji bierze się z zachwiania wiary w dwie zasady, jakimi karmiła nas filozofia apologetyczna wobec liberalnej demokracji. Po pierwsze, podstawowym celem polityki jest nie tyle mądrość i dobro, ile raczej stworzenie takich warunków, by głupota i zło poczyniły najmniej szkód. Po drugie, ustrój liberalno-demokratyczny możemy traktować wyłącznie w kategoriach systemu procedur. Obie te zasady odegrały pozytywną rolę, ale z czasem stało się jasne, iż nie wystarczają one, by powstrzymać moralną dezintegrację dzisiejszych społeczeństw. Stąd wziął się renesans starożytnego pojęcia cnoty, opisującego konkretne sprawności moralne, które zyskujemy dzięki praktyce, nawykom i formującemu wpływowi wspólnot. Cnót nie nauczy nas wszak telewizja, kolorowe czasopisma czy nowe ideologie. Nauczyć może nas ich szkoła, rodzina czy szersza wspólnota - pod warunkiem iż one same pozostają względnie wolne od wpływu telewizji, kolorowych czasopism i ideologii.
Spośród autorów zajmujących się etyką cnoty polecałbym Gertrudę Himmelfarb, emerytowanego filozofa z Nowego Jorku, żonę sławnego neokonserwatysty Irvinga Kristola. Pani Himmelfarb jest anglofilem, a jej prace dotyczą w pierwszym rzędzie Anglii oraz Szkocji wieku XVIII i XIX. Napisała m.in. wyborną książkę o nędzy i filantropii, a konkretnie o tym, jak w tym okresie zmieniało się widzenie nędzy jako problemu politycznego i moralnego. Najbardziej znane jej utwory dotyczą obrony tzw. cnót wiktoriańskich, które przeciwstawia współczesnemu językowi wartości. O ile język cnót nawoływał do formowania moralnego, to współczesny język tzw. wartości żadnych wymogów moralnych praktycznie nie stawia - wszak każdy swój cel można nazwać swoją wartością.

Minogue i Scruton, czyli precz z naprawiaczami
Zawsze warto czytać filozofów nawiązujących do brytyjskiej tradycji politycznej. Jednym z bardziej znanych jest Kenneth Minogue, obecnie emerytowany profesor London School of Economics. Minogue - pod wpływem Michaela Oakshotte`a, patrona wielu angielskich myślicieli politycznych - jest krytykiem racjonalizmu, rozumianego jako zasadniczy projekt zmiany świata. Racjonalizm polityczny przejawia się w wielkich projektach politycznych, jakimi żyją dzisiejsze demokracje: od wojny z nędzą po powszechne równouprawnienie. Doświadczenie zbiorowe i prywatne jest zbyt bogate, by dało się zawrzeć w takich programach. Ich realizacja zaś z konieczności musi wzmacniać rolę rządu i państwowej biurokracji. Wielkie programy równouprawnienia wszystkich oraz radykalnej naprawy świata - twierdzi Minogue - są dziś podstawowym zagrożeniem wolności i głównym źródłem demoralizacji, w sensie osłabienia jednostkowej odpowiedzialności i energii twórczej człowieka.
W podobnym nurcie jak Minogue`a można umieścić Rogera Scrutona, znanego w Polsce autora konserwatywnego, jedną z najbarwniejszych postaci wśród angielskich intelektualistów. Scruton jest przedmiotem niebywałej nienawiści anglosaskiej lewicy, obiektem histerycznych ataków i furiackich oskarżeń. A to w istocie rozsądny, inteligentny autor, człowiek wielu talentów: autor prac na temat sztuki i estetyki, historii i teorii muzyki, historii filozofii, etyki oraz filozofii politycznej. Jest także autorem powieści oraz dwóch oper. Z powodzeniem uprawia publicystykę oraz eseistykę. Jego "Przewodnik inteligentnego człowieka po współczesnej kulturze" powinien być lekturą obowiązkową. Scruton zajmuje się też hodowlą koni, poluje na lisy i elokwentnie broni takich polowań. Był też w trudnych czasach oddanym przyjacielem Europy Wschodniej. Zbierał dla polskiej i czeskiej opozycji pieniądze oraz kupował sprzęt poligraficzny, który niejednokrotnie sam przywoził.
Scruton, podobnie jak Minogue, wrogo odnosi się do racjonalistycznych projektów, przeciwstawiając im tradycję angielską, z jej osiągnięciami w dziedzinie cnót i instytucji. Napisał też uczone dzieło "Sexual Desire", będące czymś w rodzaju fenomenologicznej analizy ludzkiej seksualności, a więc tej sfery, która w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przestała być prywatna, a stała się coraz bardziej poddana polityce i ideologii wyzwoleńczej. Scruton w subtelnej analizie pozwala zrozumieć skomplikowanie tej sfery oraz jej związek z fundamentalnymi kwestiami moralnymi.

Finnis i George, czyli prymat prawa naturalnego
Dobrą, bo rozszerzającą pole widzenia lekturą jest twórczość dwóch filozofów prawa: Brytyjczyka Johna Finnisa i Amerykanina Roberta P. George`a. Obaj reprezentują szkołę prawa naturalnego, nawiązującego do klasycznej tradycji św. Tomasza. Obaj dystansują się od koncepcji uprawnień zwanych "prawami człowieka", która zdominowała myślenie o prawie i podważyła zasadę sprawiedliwości. John Finnis jest emerytowanym profesorem Oxfordu, natomiast Robert George, jego wychowanek, ma profesurę w Princeton. Koncepcja prawa naturalnego zakłada istnienie nie tyle dobra podstawowego, ile kilku podstawowych dóbr, które są kluczowe dla natury ludzkiej i gwarantują jej rozwój. Tym samym przeciwstawia się ona roszczeniom, nazywanych uprawnieniami, które pozwalają się dowolnym grupom domagać dowolnych rzeczy pod pretekstem określania tych rzeczy jako uprawnień.
Finnis i George byli zaangażowani w głośny proces przed sądem najwyższym stanu Colorado w sprawie uznania homoseksualistów za mniejszość szczególnie chronioną przed dyskryminacją. Obaj uznali takie roszczenia za bezpodstawne. Po przeciwnej stronie występowała Martha Nussbaum, która interpretowała - jakże można by inaczej - opór wobec specjalnego statusu dla homoseksualistów jako przejaw chrześcijańskiej nietolerancji. Nussbaum ten spór intelektualnie przegrała, a na dodatek uciekła się do rozmaitych mało uczciwych zabiegów ze starożytnymi tekstami.

Kass, czyli pochwała mądrości
Lekturą wartą polecenia jest twórczość Leona Kassa, profesora Uniwersytetu Chicago. Ten lekarz i biolog z wykształcenia od pewnego czasu zajmuje się bioetyką i przewodniczy radzie do spraw bioetyki, stworzonej przez prezydenta Busha. Jest autorem wielce ciekawych prac dotyczących klonowania i eksperymentów genetycznych, gdzie znawstwo przedmiotu łączy z rozległą wiedzą humanistyczną. Wychowany w świeckiej rodzinie żydowskiej, Kass w pewnym momencie odkrył Stary Testament jako dzieło nie tyle religijne, ile przekaz ciągle wartej namysłu mądrości. Opublikował książkę o Księdze Rodzaju, w której - z perspektywy naukowca przyrodnika, a także humanisty - starał się pokazać wiecznie inspirujące źródło mądrości, niekoniecznie dla osób identyfikujących się z judaizmem czy chrześcijaństwem.
Ostatnim sukcesem wydawniczym Kassa było opublikowanie - wraz z żoną Amy - antologii tekstów poświęconych miłości, zalotom i małżeństwu: od Biblii po Jane Austen. Książka nosi tytuł "Wing to Wing, Oar to Oar" ("Skrzydło przy skrzydle, wiosło przy wiośle", co jest fragmentem wiersza Roberta Frosta). Motywacją do napisania tej książki było przekonanie, iż ta niezmiernie barwna sfera relacji między mężczyzną a kobietą zaczyna ulegać degradacji. Czy ktoś dzisiaj wie jeszcze, co to są zaloty i jak ważną rolę odgrywają w naszych wyobrażeniach o miłości i małżeństwie? W epoce myślenia w kategoriach kontraktu, równouprawnień, wyzwalania z dyskryminacji i wszechobecności ideologii feministycznych, stajemy się istotami spolityzowanymi i egoistycznymi, które niszczą zbudowaną nad naszą biologicznością rzeczywistość obyczajów i symboli.
Wszyscy warci czytania myśliciele czują, że życie staje się uboższe i coraz bardziej odczarowane. Ale przecież - i tutaj także między nimi panuje zgoda - wcale tak być nie musi, bo człowiek jest mimo wszystko istotą zainteresowaną światem. Wciąż jest zdolny korzystać z doświadczenia przeszłości i odczuwać satysfakcję z tego, iż doświadczenie opiera się brutalnym uproszczeniom i umyka próbom nadania mu jednoznacznego sensu.
Okładka tygodnika WPROST: 52/2004
Więcej możesz przeczytać w 52/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 52/2004 (1152)

  • Na stronie - System św. Aleksandra 31 gru 2004 Życzę wszystkim, aby nie znajdowali więcej pod choinką św. Aleksandra z furą niechcianych prezentów System św. Mikołaja tym mniej więcej różni się od systemu św. Aleksandra, czym rozdawanie prezentów od ich zabierania. Właśnie z powodu funkcjonowania u nas systemu św.... 3
  • Skaner 31 gru 2004 Warszawskie wigilie Mamy nową świecko-świętą tradycję - organizowanie wigilijnych spotkań od parlamentu, przez partie, po firmy i fundacje. Tylko w Warszawie od połowy grudnia zorganizowano ponad 200 wigilijnych spotkań. "Życzę nam... 8
  • Dossier 31 gru 2004 Komisja odwaliła kamień, który leżał przykryty od kilkunastu lat. Robaczki zaczynają atakować, ale nie zmienia to faktu, że światło zostało wpuszczone "Rzeczpospolita" ROMAN GIERTYCH wiceprzewodniczący komisji ds.... 9
  • Sawka 31 gru 2004 10
  • Kadry 31 gru 2004 11
  • Playback 31 gru 2004 15
  • M&M 31 gru 2004 CZAS DOBRYCH ŻYCZEŃ Politycy i Czytelnicy!!! Mniej patologii na lewicy, mniej socjalizmu na prawicy, mniej zakłamania na mównicy, a w sercach więcej "grubej kreski" życzy Wam z duszy: 15
  • Poczta 31 gru 2004 PUŁAPKI PO POLSKU W "Pułapkach po polsku" (nr 31) prof. Leszek Balcerowicz słusznie zauważył, że wypłacanie ogromnych sum w ramach socjalistycznego systemu emerytur jest ogromnym ciężarem dla budżetu. Uczciwy system polega na... 15
  • Nałęcz - Test przyzwoitości 31 gru 2004 Pretorianie Giertycha zapewne nie wiedzą, że Celiński egzamin z przyzwoitości zdał już w PRL Prawica z niezmordowanym posłem Romanem Giertychem nie posiada się z oburzenia, że Andrzej Celiński zna Jana Kulczyka i nawet jest z nim po imieniu. Ową znajomością LPR-owscy katoni... 16
  • Ryba po polsku - Grupa trzymająca prezenty 31 gru 2004 Zamiast prezentów pod choinką możemy znaleźć raport o wypadkach korupcji wśród Mikołajów Święta. To samo, co zawsze. Bóg się rodzi. Trzeba robić zakupy. "Gazeta Wyborcza" rozdaje siano. Antyklerykałowie dzielą się opłatkiem. Ateiści idą na pasterkę. Feministki dostają od... 17
  • Fotoplastykon 31 gru 2004 18
  • Układ Prezia 31 gru 2004 Wiele tropów w aferze Orlenu prowadzi do Pałacu Prezydenckiego Aleksander Kwaśniewski (przez współpracowników zwany Preziem) mógłby odgrywać rolę ojca chrzestnego nieformalnej grupy, która chciała oddać Rosjanom kontrolę nad polskim sektorem paliwowym. Taki wniosek nie wprost... 20
  • Tyrania postępu 31 gru 2004 Postępowa Europa robi z chrześcijan kozły ofiarne, gdy nie radzi sobie z problemami Właśnie jesteśmy świadkami powstawania nowych standardów w myśleniu lewicy o katolicyzmie. Są one nowe w stosunku do praktyk z ostatnich lat, ale korzeniami sięgają do najgorszych tradycji... 22
  • Biała flaga Belki 31 gru 2004 Czy fakty ujawnione przez "Wprost" uniemożliwią rządowi Belki oddanie Eureko kontroli nad PZU? Jesteście całkowicie otoczeni, poddajcie się!"- tymi słowami w 2003 r. iracki minister informacji Muhammad Said as-Sahaf straszył Amerykanów, gdy ich czołgi wjeżdżały do Bagdadu.... 24
  • Strzelanie pod Sejmem 31 gru 2004 Kodeks postępowania honorowego w życiu publicznym Z dumnego hasła Polaków "Bóg, honor, ojczyzna" nic nie zostało. Bóg został odesłany na emeryturę ze starego portfela: Bóg zrobił swoje, Bóg może odejść. Ojczyzna wyszła z mody i nie wiadomo, czy kiedyś wróci. Po epoce... 26
  • Telewizja rządzi! 31 gru 2004 50 najbardziej wpływowych Polaków Kto się często pokazuje, ten naprawdę istnieje - to prawda stara niczym cywilizacja. Potwierdzają to wyniki ankiety, która wyłoniła 50 Polaków mających największy wpływ na opinię publiczną, przeprowadzonej przez Instytut Badania Opinii i... 30
  • Polsko-Niemiecka Republika Federalna 31 gru 2004 Niemcy osiedlają się na wyspie Wolin i polskiej części Uznamu, Polacy prą na niemieckie wybrzeże Bałtyku Prezydent Szczecina Marian Jurczyk nie chce zagranicznych inwestorów. Zrobił wszystko, by omijali miasto z daleka. I omijają. Ale wbrew utrudnieniom polityków po obu... 46
  • Mazgaje Europy 31 gru 2004 Im bardziej się Polak biczuje, tym głośniej bywa obwoływany sumieniem narodu i potężnym umysłem Moi amerykańscy znajomi po dłuższym pobycie w Polsce byli wyraźnie zaskoczeni. Wcześniej mieli o naszym kraju nikłe wyobrażenie i - jak to zwykle bywa - mało pochlebne. Po pobycie... 52
  • Alfabet koalicji 31 gru 2004 Belka Marek - nieobecny premier. Cudowne dziecko Prezia, przepchnięte na siłę przez Sejm dzięki dietetykom i czerwonym. Obecnie zniknął i nie wiadomo, gdzie przebywa. Jego nieobecność ozdrowieńczo podziałała na gospodarkę, politykę,... 54
  • Alfabet opozycji 31 gru 2004 barbarzyńcy - zwani inaczej Samoobroną. Jedna z dwóch głównych sił, która wzięła udział w kolejnej polskiej wojnie na górze. Wojnę wygrali jednak złodzieje, czyli Platforma Obywatelska. Dom Ojczysty - formacja... 56
  • Wydarzenia 2004 - Polska 31 gru 2004 WYDARZENIA Niskie loty orła Adam Małysz przegrywa Puchar Świata. Wszyscy obrońcy Rywina Lew Rywin skazany przez sąd. Sejm przyjmuje raport posła Zbigniewa Ziobry. Jak przeżyć śmierć służby zdrowia? Trybunał Konstytucyjny uznaje... 60
  • Wydarzenia 2004 - Świat 31 gru 2004 WYDARZENIA ROKU 2004 Euro Big Brother Polacy po raz pierwszy wybierają posłów do europarlamentu. Car Władimir Prezydent Rosji wybrany na długo przed wyborami. Zdejmowanie białej flagi Europejska pseudokonstytucja. Gilotyna dżihadu... 64
  • Lista nieobecności 31 gru 2004 Zdzisław Ambroziak żył 60 lat Dziennikarz sportowy, były siatkarz. Przez wiele lat był komentatorem telewizyjnym i felietonistą. Od 1987 r. zatrudniony w redakcji sportowej TVP. W latach 1996-2001 - stały współpracownik Eurosportu,... 68
  • Lista nieobecności 31 gru 2004 Jaser Arafat żył 75 lat Przywódca Palestyńczyków, "ojciec narodu" i współtwórca Autonomii Palestyńskiej. Kapłan terroru, ale i laureat Pokojowej Nagrody Nobla - za podpisanie z Izraelem porozumienia... 70
  • Giełda 31 gru 2004 Hossa Świat Sprint Verizonu 40 mld USD może zapłacić Verizon, drugi operator komórkowy w USA, za przejęcie konkurencyjnej firmy Sprint. Połączone sieci z 65 mln abonentów prześcignęłyby lidera rynku Cingular Wireless. Na... 72
  • Wojna trzech światów 31 gru 2004 Europa nie pozwala się bogacić - dlatego przegrywa z nowoczesnym światem, jak przed wiekami Chiny mandarynów Jeszcze niedawno wierzyliśmy, że główna walka na świecie odbywa się między pierwszym światem - rozwiniętych krajów kapitalistycznych, rozrzuconych głównie po obu... 74
  • Liniowiec Millera 31 gru 2004 Ekipa premiera Millera rok temu wprowadziła w Polsce podatek quasi-liniowy To kuriozalny pomysł, naruszenie jednego z filarów socjaldemokratycznej tożsamości. Podatek liniowy pogłębia przecież społeczne nierówności" - grzmiał Tadeusz Iwiński, jeden z liderów SLD, gdy ku... 84
  • Czerwony Roma 31 gru 2004 Roman Abramowicz, najbogatszy człowiek Europy Środkowej i Wschodniej, jest już wart 5 proc. PKB Rosji Podmoskiewska dacza Romana Abramowicza była kiedyś przeznaczona dla marszałka Związku Radzieckiego Dmitrija Jazowa, byłego ministra obrony. - Nie można rozmawiać, nie wolno... 86
  • Bicz Pola 31 gru 2004 10 najgorszych pomysłów gospodarczych 2004 roku Inspektor skarbowy uzbrojony lepiej niż komandos, darmowe mieszkania od PiS, polski rekord do "Księgi rekordów Guinnessa" w kategorii budowania autostrad na terenach nizinnych - to tylko niektóre kandydatury do tegorocznej... 90
  • Indeks Krakusa 31 gru 2004 Jak bogaci się Polak - indeks siły nabywczej "The Big Mac Index" - sprzedawana w Wielkiej Brytanii książka, napisana przez Li Lian Onga, ekonomistę z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, kosztuje 47,5 funta (około 290 zł). To jedna z najdroższych książek ekonomicznych świata... 94
  • Załatwione odmownie - Sacrum i ekonomia 31 gru 2004 Rozwinęły się te cywilizacje Zachodu, w których religie nie przeszkadzały w zajmowaniu się ziemskimi sprawami W XVIII-XIX wieku w podbitej przez carską Rosję Jakucji mieszkańcy często domagali się od miejscowych "czynowników", aby ci interweniowali w lokalne stosunki... 96
  • Balcerowicz wprost - Ukraina w przemianach 31 gru 2004 Walka Ukraińców o praworządność jest jednocześnie walką o zdrowy rozwój kraju Należę do milionów Polaków, którzy z napięciem, sympatią i podziwem śledzą pokojową walkę Ukraińców o uczciwość, demokrację i praworządność w ich państwie. Zdajemy sobie sprawę, jak wielkie... 100
  • 2 x 2 = 4 - Panem et circenses 31 gru 2004 Gospodarce potrzeba większej odporności na wygłupy polityków Władcy starożytnego Rzymu wiedzieli, że plebsowi trzeba dać tyle chleba i igrzysk, żeby był zadowolony, a przynajmniej siedział cicho. W tamtych niedemokratycznych czasach była to gwarancja spokoju panujących, ich... 101
  • Supersam 31 gru 2004 Piękno z morza Bogactwo morskiego świata wykorzystały laboratoria Phytomer do stworzenia kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Zestaw regenerujący OgenAge z aktywnymi składnikami wody morskiej przeznaczony jest dla cery dojrzałej -... 102
  • Globalna Wigilia 31 gru 2004 Boże Narodzenie to najmocniejszy brand cywilizacji Zachodu "Pierwszym reklamodawcą nowożytnej Europy był Jezus, który polecił głosić 'dobrą nowinę' wszystkim narodom. Podczas tej kampanii reklamowej jej twórcy i wykonawcy popełnili wiele błędów, niekiedy wykazywali się... 104
  • Niezbędnik człowieka myślącego 31 gru 2004 Ośmiu myślicieli, których naprawdę warto czytać Jakich współczesnych autorów politycznych warto czytać w pierwszym rzędzie? Ano takich - brzmi moja odpowiedź - którzy nie mieszczą się w schematach, jakie narzuca nam dominujący folklor intelektualny. Schematy te - mówiąc... 112
  • Mieszańcy Europy 31 gru 2004 Kim są Polacy? Nigdzie indziej nie spotkałem tylu fascynujących typów twarzy" - stwierdził niedawno David Lynch, amerykański reżyser. Dlatego casting do jednego ze swoich nowych filmów postanowił zrobić w Polsce. Lynch zauważył to, co kaznodzieja Jakub Olszewski w połowie... 116
  • Biały raj 31 gru 2004 Wielu Amerykanów traktuje Alaskę jak zagranicę Na co dzień nie dochodzi tu do żadnych awantur, dlatego policja w ogóle tu nie zagląda. W ostatnich kilku dekadach święte prawo spokoju naruszono w Manley Hot Springs tylko raz. Jakiś szaleniec wyskoczył ze strzelbą z lasu i... 120
  • Niech będzie pokój! 31 gru 2004 Ludzie przychodzą na świat pod znakiem szalom i odchodzą z tego świata z modlitwą o szalom Słowo "szalom" ("pokój") wiele razy pojawia się w Starym Testamencie. Księga Ksiąg wręcz oddycha nadzieją na "szalom". W książce Szlomo Mandelkerna "Concordantiae Veteris Testamenti"... 123
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dzień niejedzenia małych braci 31 gru 2004 Drogi Przyjacielu! Znowu Boże Narodzenie i znowu w mediach te same, jak zawsze w grudniu, opowieści o karpiu, kutii i kluskach z makiem. Kolejne wersje tej samej opowieści, skąd się wzięła choinka i kim był Święty Mikołaj. Tymczasem wciąż pozostaje wiele kwestii nie... 124
  • Druga płeć - Harpie 2004 31 gru 2004 Kobiety harpie to "drapieżne, żarłoczne ptaszyska, demony wichury i burzy, budzące wstręt i przerażenie" Z buddyjskiego punktu widzenia to, co żeńskie, kojarzone jest z mądrością i przestrzenią (patrz intuicja), to, co męskie, łączy się z radością i ze współczuciem. Kiedy... 126
  • Ekran osobisty - Zagraj mi, mamo! 31 gru 2004 Któregoś dnia Zygmunt wręczył mi grubą kopertę. "To ta lista, o którą prosiłeś. Z najlepszymi płytami" Przedświąteczne porządki to rytuał silniejszy niż będące zawsze w zasięgu myśli samousprawiedliwienia: jestem zmęczony, w pracy wszystko zwaliło mi się na głowę, może innym... 127
  • Bransoletka Zofii 31 gru 2004 Ciała córki gen. Sikorskiego nie znaleziono - może w czasie katastrofy gibraltarskiej nie było jej jednak w samolocie To był prawdopodobnie najdziwniejszy wypadek lotniczy w dziejach świata. 128
  • Dziadek Mróz kontra Święty Mikołaj 31 gru 2004 Świąt Bożego Narodzenia nie udało się zlikwidować nawet w okresie stalinizmu Choinki, które na przełomie roku 1949 i 1950 stanęły w urzędach, halach fabrycznych i szkolnych świetlicach, zupełnie nie przypominały bożonarodzeniowych drzewek, do których Polacy byli... 132
  • Know-how 31 gru 2004 Lodowa głodówka Dziesiątki tysięcy piskląt pingwinów na Antarktydzie mogą umrzeć z głodu. Ogromna góra lodowa o powierzchni 3 tys. km2 zablokowała dorosłym ptakom dostęp do wybrzeża, gdzie zdobywały pokarm dla... 136
  • Teoria strun w zupie 31 gru 2004 Ostateczna teoria wszystkiego pozwoli poznać myśli Boga Astronomia osiąga kres swych możliwości - oświadczył pod koniec XIX wieku amerykański uczony Simon Newcomb. Ten sam błąd na początku wieku XX popełnił twórca termodynamiki lord Kelvin: w fizyce nie pozostało do odkrycia... 138
  • Genialni odkrywcy odkrytego 31 gru 2004 Graham Bell nie wynalazł telefonu, Ludwik Pasteur nie był odkrywcą bakterii! Niech pan tu przyjdzie, panie Watson, jest mi pan potrzebny" - te słowa w grudniu 1876 r. powiedział przez telefon do swojego asystenta Alexander Graham Bell. Nie była to jednak pierwsza rozmowa za... 142
  • Sondowanie Tytana 31 gru 2004 Powrót do przeszłości Ziemi Nigdy dotychczas próbnik nie lądował tak daleko od Ziemi i nigdy jeszcze nie badał tak mało poznanego miejsca w Układzie Słonecznym. Pod koniec grudnia od krążącej przez ostatnie pół roku dookoła Saturna sondy Cassini odłączy się lądownik Huygens.... 146
  • Jad wyborczy 31 gru 2004 W 1936 r. NKWD otruło pisarza Maksyma Gorkiego w czasie jego procesu Gdyby ktoś chciał zabić Juszczenkę, powinien użyć cyjanku, który jest bardzo skuteczny. Stosowanie dioksyn, które dopiero za 20 lat mogą doprowadzić u otrutego do rozwoju nowotworu, nie jest zbyt mądre" -... 148
  • Bez granic 31 gru 2004 Polowanie na emira Hamad bin Khalifa al-Thani, emir Kataru, znany jest z nietypowych pasji. Pierwsza to zamiłowanie do demokracji i wprowadzanie jej w kraju, drugą są polowania na egzotyczne ptaki. Obie, jak się ostatnio przekonał, zwłaszcza... 150
  • Rozważny szeryf 31 gru 2004 Nie ma czegoś takiego jak jednolity świat islamu O polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych mogę dziś mówić wyłącznie w kontekście mojej nadziei, że Ameryka nie zaangażuje się w nowe wojny. Wojna jest niebezpieczna, niszcząca i kosztowna. Powinna być zawsze ostatnim z... 152
  • Wojna o pokój 31 gru 2004 Dzięki zwycięstwu Polaków komunizm na Węgrzech upadł w ciągu 10 miesięcy, w Czechosłowacji - w ciągu 10 dni, a w Rumunii - w ciągu 10 godzin Prezentowana przez George'a Busha wizja wolnego, demokratycznego Iraku - i jego potencjalnego znaczenia dla wprowadzenia historycznych... 156
  • Wolny rynek pomarańczy 31 gru 2004 Ukraińscy biznesmeni mają dość zbójeckiego państwa "Twij prezydent!" - krzyczy wielki plakat przed lotniskiem w Dniepropietrowsku. Nie chodzi jednak ani o kończącego drugą kadencję prezydenta Leonida Kuczmę, który pochodzi z tego przemysłowego miasta wschodniej Ukrainy, ani o... 158
  • Arystokracja wywiadu 31 gru 2004 Nigdy nie poznamy wszystkich tajemnic, które Jaser Arafat przekazał CIA Działają sami. Ich nazwisk nie ma na żadnej liście tajnych agentów. Dbają o anonimowość bardziej niż inni uczestnicy gry wywiadowczej. To agenci wpływu. Superszpiedzy. Mężczyźni, czasem kobiety, którzy z... 162
  • Murowana granica 31 gru 2004 Mur na granicy USA i Meksyku powstał, by powstrzymać falę nielegalnych imigrantów i przemytników To złowieszczy, rasistowski mur. Budujecie nowy apartheid" - groził Izraelczykom Saud al-Fajsal, saudyjski minister spraw zagranicznych. "Ten mur, powstający w czasie procesu... 166
  • Menu 31 gru 2004 Wydarzenia Krótko po Wolsku "Bydlęta klękają" Zamach na Świętą Rodzinę z wosku państwa Beckhamów uświadomił nam złożoność materii. Z jednej strony garstka nas, tradycjonalistów obchodzących Boże... 170
  • Personal TV 31 gru 2004 Telewizja XXI wieku jest mozaiką symultanicznie rozgrywanych atrakcji Przestajemy oglądać telewizję jak telewizję. Zaczynamy po niej surfować jak po Internecie i... wybierać sobie z niej tylko te kawałki (nie tylko programu, ale i ekranu), na które właśnie mamy ochotę. Szlag... 174
  • Seks pod ziemią 31 gru 2004 Superseriale przyszłością telewizji Czy twoja wagina jest w przewodnikach po Nowym Jorku? Powinna tam być - najgorętsze miejsce w mieście. Zawsze otwarte". Ten fragment dialogu z serialu "Seks w wielkim mieście" jest powtarzany niczym dialogi z "Misia" bądź "Rejsu". Podobnie... 178
  • Kod Czartoryskich 31 gru 2004 Gdzie jest zagrabiony przez hitlerowców "Portret młodzieńca" Rafaela - dziennikarskie śledztwo "Wprost" Jakie jest najcenniejsze dzieło sztuki w polskich zbiorach, którego nie udało się odnaleźć po wojnie? Takie pytanie zadano w 1945 r. amerykańskiemu żołnierzowi, który na... 180
  • Sława i chała 2004 31 gru 2004 Znacznie więcej chały niż sławy - to najkrótsza recenzja z tegorocznej produkcji kulturalnej. Po stronie chały były spektakularne porażki, nadęte do granic wytrzymałości balony, w których puste wnętrze ukryto za kolorową i nachalną machiną promocyjną. Przebijamy kilka tych... 182
  • Bestsellery 2004 31 gru 2004 Literatura Faktu, Kino, DVD, Beletrystyka, Muzyka, Komiksy 186
  • Kalendarz Sawki 2004 31 gru 2004 190
  • Skibą w mur - Do zatrzymania jeden krok 31 gru 2004 Rozwija nam się moda na zatrzymywanie ważnych osób. Wsadzanie do kicia jest dziś niesamowicie trendy. Gazety niemal codziennie informują o zatrzymaniu jakiegoś urzędnika państwowego czy przedsiębiorcy. Dzień bez zatrzymania wydaje się dniem straconym. Głód zatrzymań rośnie u... 194

ZKDP - Nakład kontrolowany