Załatwione odmownie - Sacrum i ekonomia

Załatwione odmownie - Sacrum i ekonomia

Rozwinęły się te cywilizacje Zachodu, w których religie nie przeszkadzały w zajmowaniu się ziemskimi sprawami W XVIII-XIX wieku w podbitej przez carską Rosję Jakucji mieszkańcy często domagali się od miejscowych "czynowników", aby ci interweniowali w lokalne stosunki ekonomiczne. W bardzo szczególny sposób zresztą, gdyż wnosili o... odbieranie części łąk i pól uprawnych tym swoim sąsiadom, którzy sprzedawali siano bądź inne produkty rolne. Najwidoczniej bowiem posiadali oni więcej, niż potrzebowali na własny użytek. Bez względu na to, do jakich bożków Jakuci zanosili swe modły, nie były to - jak choćby w starożytnej Grecji - bożki sprzyjające handlowi, o rozwoju gospodarczym już nie wspominając. I trudno się dziwić, że Jakuci nie stali się potęgą gospodarczą. Łatwo się natomiast domyślić dzięki temu przykładowi, że religie regulujące życie społeczne lub co najmniej oddziałujące na społeczne obyczaje mogą silnie wpływać na zdolność społeczeństw do tworzenia i powiększania bogactwa. Dotyczyć to będzie nie tylko religii ludów prymitywnych, funkcjonujących na poziomie wczesnych wspólnot rolniczych, ale też religii zaawansowanych cywilizacji.
Życie to marność nad marnościami
Pierwszym czynnikiem oddziaływania religii na rozwój gospodarczy jest stosunek do życia na ziemi, do tego, co człowiek robi tu i teraz. Im mniejsze znaczenie przypisują religie doczesnym działaniom człowieka, tym słabiej będą oddziaływać bodźce ekonomiczne. To nie znaczy, że nie będą oddziaływać w ogóle. Adam Smith miał rację, pisząc w końcu XVIII wieku, że skłonność do poprawy swego losu, tworzenia i wymiany dóbr jest cechą przyrodzoną człowieka. Niemniej warunki, w jakich starania o poprawę swego losu są podejmowane, mają niemałe znaczenie.
Bodaj najbardziej uderzającym przykładem negatywnego oddziaływania religii na tworzenie bogactwa jest buddyzm. W jego czystej postaci szczytem dążeń buddysty jest tylko nirwana, stan wiecznej, lecz biernej, a przez to spokojnej i bezgrzesznej szczęśliwości. Droga do doskonałości - do owej nirwany - to wyrzeczenie się jakichkolwiek ziemskich potrzeb i dążeń. Żebrak jest znacznie bliżej doskonałości niż przedsiębiorca, ponieważ do niczego nie dąży w swoim życiu na ziemi. Jest więc rzeczą oczywistą, że religia, według której jakiekolwiek starania tu i teraz oddalają nas od stanu wiecznej szczęśliwości, nie będzie sprzyjać nawet odtwarzaniu istniejącego poziomu bogactwa, że o pomnażaniu bogactwa w wyniku starań o poprawę własnego losu nie wspomnę...

Wyżej kasty nie podskoczysz
Hinduizm, dominująca religia Indii (obok konkurującego z nim buddyzmu i islamu), pozornie nie wydaje się być aż tak szkodliwy. Hinduizm ze swoim niezmiennym podziałem ról w społeczeństwie w postaci systemu kastowego doskonale nadaje się do odtwarzania istniejącego poziomu bogactwa. Ale przez swoją sztywność, przypisanie raz na zawsze ról i sposobów postępowania, jest silnie demotywujący. Królowie z kasty wojowników i ich doradcy z kasty braminów patrzyli na tych, którzy tworzą bogactwo - kupców i innych ludzi z kasty bania - z pogardą
i z wysoka. Setki reguł ograniczały możliwości prowadzenia działalności produkcyjnej. Nie było co marzyć o możliwości powstania samorządu kupców, rzemieślników i finansistów, nie mówiąc już o wpływie na sprawy państwowe. Samorząd miejski zachodnioeuropejskich miast średniowiecza czy stany generalne (reprezentacje szlachty, duchowieństwa i mieszczaństwa) decydujące o podatkach na rzecz króla, dworu i armii byłyby nie tylko czymś niesłychanym, ale zasługującym na potępienie i surową karę. Wykraczałyby bowiem poza niezmienny, kastowy podział ról narzucony przez hinduizm.
A jeśli można osiągnąć tylko tyle, ile osiągnęli ojcowie, a starania nie przyniosą nagrody materialnej ani tym bardziej żadnej innej - na przykład wyższej pozycji społecznej - to po co się starać, pracować więcej, zabiegać o nowości? Prof. Deepak Lal, wybitny hinduski ekonomista liberalnej orientacji, zwraca uwagę, że pozytywny odbiór socjalizmu w Indiach (system gospodarki indyjskiej od lat 40. do 90. był bardzo zbliżony do centralnie kierowanej gospodarki socjalistycznej) brał się właśnie z podobieństwa tradycji hinduizmu i realnego socjalizmu. I tam, i tu namaszczona przez religię lub sama przez siebie warstwa mądrali decydowała o wszystkim w państwie i w gospodarce. Efekty nie były - jak można się spodziewać, patrząc na historię Indii - zbyt zachęcające. Tenże Deepak Lal w monumentalnym dziele "Hindu Equilibrium" (które można by nazwać "Równowaga po hindusku") zwraca uwagę na historycznie stagnacyjny charakter gospodarki. W rolnictwie, dominującej przez większą część historii gałęzi wytwórczości, wydajność w Indiach nie zmieniła się przez 4000 lat! Dopiero tzw. zielona rewolucja (nie mająca nic wspólnego z ekologami!) doprowadziła w latach 60. do znacznego zwiększenia zbiorów.
Nie tylko jednak w rolnictwie przez tysiąclecia panował zastój. U progu lat 50. Indie i Tajwan charakteryzowały się takim samym, bardzo niskim poziomem PKB na mieszkańca (około 200 ówczesnych dolarów). Indie poszły w kierunku zgodnym ze swoją religią i historią: sztywnego, regulowanego z góry systemu gospodarczego, podczas gdy na Tajwanie w końcu lat 50. przeprowadzono znaczną liberalizację gospodarki i radykalnie otwarto ją na świat. Po 30 latach PKB na mieszkańca był w Indiach piętnaście razy niższy!

Chińska religia, czyli władza
Tworzenie bogactwa w Chinach czy krajach należących do chińskiej cywilizacji było (i nadal jest!) bardziej zależne od historycznego (i aktualnego) sposobu sprawowania władzy niż od dominującej religii. Tym bardziej że poza kultem przodków w zasadzie dominowały tam raczej filozofie rządzenia niż religie. I to nieograniczona władza rządzących była głównym czynnikiem stojącym na drodze przekształcenia stagnacyjnej gospodarki w gospodarkę pozwalającą na stały wzrost bogactwa, czyli - według naszej współczesnej terminologii - na proces rozwoju gospodarczego. Chiny w swojej historii znajdowały się parokrotnie (zwłaszcza czasach dynastii Sung w IX-XII wieku) u progu tego procesu. Brak dostatecznych bodźców - włącznie z najważniejszymi: gwarancjami wolności i własności prywatnej - stanął temu na przeszkodzie.

Mahomet był kupcem...
O wpływie islamu na tworzenie bogactwa pisałem już na łamach "Wprost" parokrotnie. Zwrócę więc w wielkim skrócie uwagę na trzy kwestie. Islam w odróżnieniu na przykład od hinduizmu nie patrzy z góry na prowadzenie biznesu; w końcu Mahomet sam był kupcem. Kraje arabskie, rdzeń świata islamu, nie stały się jednak nawet obszarem stagnacji, to znaczy odtwarzania bogactwa na tym samym poziomie co poprzednio. Stały się po dość krótkim okresie rozkwitu obszarem regresu. Potwierdzają to liczne badania. Na przykład Charles Issawi stwierdził, że rolnictwo od XI do XVIII wieku, a więc przez siedem stuleci, miało się coraz gorzej i jego wydajność malała. Rzemiosło i handel bynajmniej nie miały się lepiej. Tak więc - wbrew propagandzie muzułmańskiego fanatyzmu doby obecnej - długotrwały upadek zaczął się długo przed kolonialnym podbojem Bliskiego Wschodu przez mocarstwa zachodnie.
Główną przeszkodą w rozwoju gospodarczym jest tam religia. Wprowadzenie w XI wieku zakazu interpretacji oznaczało skostnienie islamu. Wszystko już było wiadomo i wszelkich odpowiedzi szukać należało tylko w Koranie. Tyle że historia uczy, iż tam, gdzie wszystko zostało ustalone raz na zawsze, gdzie nawet nie wolno mieć wątpliwości i poszukiwać nowych dróg rozwiązywania pojawiających się problemów, wszelki rozwój - w tym i gospodarczy - jest wykluczony.

O naszym świecie - kiedy indziej
Na zakończenie powinienem się zająć chrześcijaństwem, zwłaszcza zachodnim. A może nawet zająć się wcześniej antyczną Grecją i Rzymem, aby zwrócić uwagę Czytelników na powstanie wyjątkowej formacji politycznej, mianowicie społeczeństw obywatelskich - państw rządzonych przez obywateli - właścicieli ziemskich, państw opartych na wolności politycznej i własności prywatnej. Państw, których religie nie przeszkadzały w zajmowaniu się ziemskimi sprawami. Takie są bowiem korzenie cywilizacji zachodniej.
Dopiero potem należałoby przejść do chrześcijańskiej Europy. Wskazać pozytywny stosunek religii do pracy jako takiej. Podkreślić szczególne dokonania, wynikające na przykład ze zmiany reguł zakonnych przez cystersów, które przyspieszyły rewolucję w rolnictwie europejskim, czy też późniejszą rolę protestantyzmu w umacnianiu ducha kapitalizmu. Wreszcie opowiedzieć historię miast europejskich, w rosnącym stopniu samorządnych, budujących strzeliste kościoły, ale rządzonych przez mieszczan i dla mieszczan, tworzących swym wysiłkiem i pomysłowością podwaliny ekonomiczne cywilizacji zachodniej. Opowiedzieć historię poszerzania wolności i gwarancji dla własności prywatnej - czyli tego wszystkiego, czego tak bardzo brakowało innym religiom i cywilizacjom, o których była mowa powyżej. Tę historię fundamentów ekonomicznych naszej cywilizacji opowiem Czytelnikom "Wprost" przy innej okazji.

Okładka tygodnika WPROST: 52/2004
Więcej możesz przeczytać w 52/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 52/2004 (1152)

  • Na stronie - System św. Aleksandra 31 gru 2004 Życzę wszystkim, aby nie znajdowali więcej pod choinką św. Aleksandra z furą niechcianych prezentów System św. Mikołaja tym mniej więcej różni się od systemu św. Aleksandra, czym rozdawanie prezentów od ich zabierania. Właśnie z powodu funkcjonowania u nas systemu św.... 3
  • Skaner 31 gru 2004 Warszawskie wigilie Mamy nową świecko-świętą tradycję - organizowanie wigilijnych spotkań od parlamentu, przez partie, po firmy i fundacje. Tylko w Warszawie od połowy grudnia zorganizowano ponad 200 wigilijnych spotkań. "Życzę nam... 8
  • Dossier 31 gru 2004 Komisja odwaliła kamień, który leżał przykryty od kilkunastu lat. Robaczki zaczynają atakować, ale nie zmienia to faktu, że światło zostało wpuszczone "Rzeczpospolita" ROMAN GIERTYCH wiceprzewodniczący komisji ds.... 9
  • Sawka 31 gru 2004 10
  • Kadry 31 gru 2004 11
  • Playback 31 gru 2004 15
  • M&M 31 gru 2004 CZAS DOBRYCH ŻYCZEŃ Politycy i Czytelnicy!!! Mniej patologii na lewicy, mniej socjalizmu na prawicy, mniej zakłamania na mównicy, a w sercach więcej "grubej kreski" życzy Wam z duszy: 15
  • Poczta 31 gru 2004 PUŁAPKI PO POLSKU W "Pułapkach po polsku" (nr 31) prof. Leszek Balcerowicz słusznie zauważył, że wypłacanie ogromnych sum w ramach socjalistycznego systemu emerytur jest ogromnym ciężarem dla budżetu. Uczciwy system polega na... 15
  • Nałęcz - Test przyzwoitości 31 gru 2004 Pretorianie Giertycha zapewne nie wiedzą, że Celiński egzamin z przyzwoitości zdał już w PRL Prawica z niezmordowanym posłem Romanem Giertychem nie posiada się z oburzenia, że Andrzej Celiński zna Jana Kulczyka i nawet jest z nim po imieniu. Ową znajomością LPR-owscy katoni... 16
  • Ryba po polsku - Grupa trzymająca prezenty 31 gru 2004 Zamiast prezentów pod choinką możemy znaleźć raport o wypadkach korupcji wśród Mikołajów Święta. To samo, co zawsze. Bóg się rodzi. Trzeba robić zakupy. "Gazeta Wyborcza" rozdaje siano. Antyklerykałowie dzielą się opłatkiem. Ateiści idą na pasterkę. Feministki dostają od... 17
  • Fotoplastykon 31 gru 2004 18
  • Układ Prezia 31 gru 2004 Wiele tropów w aferze Orlenu prowadzi do Pałacu Prezydenckiego Aleksander Kwaśniewski (przez współpracowników zwany Preziem) mógłby odgrywać rolę ojca chrzestnego nieformalnej grupy, która chciała oddać Rosjanom kontrolę nad polskim sektorem paliwowym. Taki wniosek nie wprost... 20
  • Tyrania postępu 31 gru 2004 Postępowa Europa robi z chrześcijan kozły ofiarne, gdy nie radzi sobie z problemami Właśnie jesteśmy świadkami powstawania nowych standardów w myśleniu lewicy o katolicyzmie. Są one nowe w stosunku do praktyk z ostatnich lat, ale korzeniami sięgają do najgorszych tradycji... 22
  • Biała flaga Belki 31 gru 2004 Czy fakty ujawnione przez "Wprost" uniemożliwią rządowi Belki oddanie Eureko kontroli nad PZU? Jesteście całkowicie otoczeni, poddajcie się!"- tymi słowami w 2003 r. iracki minister informacji Muhammad Said as-Sahaf straszył Amerykanów, gdy ich czołgi wjeżdżały do Bagdadu.... 24
  • Strzelanie pod Sejmem 31 gru 2004 Kodeks postępowania honorowego w życiu publicznym Z dumnego hasła Polaków "Bóg, honor, ojczyzna" nic nie zostało. Bóg został odesłany na emeryturę ze starego portfela: Bóg zrobił swoje, Bóg może odejść. Ojczyzna wyszła z mody i nie wiadomo, czy kiedyś wróci. Po epoce... 26
  • Telewizja rządzi! 31 gru 2004 50 najbardziej wpływowych Polaków Kto się często pokazuje, ten naprawdę istnieje - to prawda stara niczym cywilizacja. Potwierdzają to wyniki ankiety, która wyłoniła 50 Polaków mających największy wpływ na opinię publiczną, przeprowadzonej przez Instytut Badania Opinii i... 30
  • Polsko-Niemiecka Republika Federalna 31 gru 2004 Niemcy osiedlają się na wyspie Wolin i polskiej części Uznamu, Polacy prą na niemieckie wybrzeże Bałtyku Prezydent Szczecina Marian Jurczyk nie chce zagranicznych inwestorów. Zrobił wszystko, by omijali miasto z daleka. I omijają. Ale wbrew utrudnieniom polityków po obu... 46
  • Mazgaje Europy 31 gru 2004 Im bardziej się Polak biczuje, tym głośniej bywa obwoływany sumieniem narodu i potężnym umysłem Moi amerykańscy znajomi po dłuższym pobycie w Polsce byli wyraźnie zaskoczeni. Wcześniej mieli o naszym kraju nikłe wyobrażenie i - jak to zwykle bywa - mało pochlebne. Po pobycie... 52
  • Alfabet koalicji 31 gru 2004 Belka Marek - nieobecny premier. Cudowne dziecko Prezia, przepchnięte na siłę przez Sejm dzięki dietetykom i czerwonym. Obecnie zniknął i nie wiadomo, gdzie przebywa. Jego nieobecność ozdrowieńczo podziałała na gospodarkę, politykę,... 54
  • Alfabet opozycji 31 gru 2004 barbarzyńcy - zwani inaczej Samoobroną. Jedna z dwóch głównych sił, która wzięła udział w kolejnej polskiej wojnie na górze. Wojnę wygrali jednak złodzieje, czyli Platforma Obywatelska. Dom Ojczysty - formacja... 56
  • Wydarzenia 2004 - Polska 31 gru 2004 WYDARZENIA Niskie loty orła Adam Małysz przegrywa Puchar Świata. Wszyscy obrońcy Rywina Lew Rywin skazany przez sąd. Sejm przyjmuje raport posła Zbigniewa Ziobry. Jak przeżyć śmierć służby zdrowia? Trybunał Konstytucyjny uznaje... 60
  • Wydarzenia 2004 - Świat 31 gru 2004 WYDARZENIA ROKU 2004 Euro Big Brother Polacy po raz pierwszy wybierają posłów do europarlamentu. Car Władimir Prezydent Rosji wybrany na długo przed wyborami. Zdejmowanie białej flagi Europejska pseudokonstytucja. Gilotyna dżihadu... 64
  • Lista nieobecności 31 gru 2004 Zdzisław Ambroziak żył 60 lat Dziennikarz sportowy, były siatkarz. Przez wiele lat był komentatorem telewizyjnym i felietonistą. Od 1987 r. zatrudniony w redakcji sportowej TVP. W latach 1996-2001 - stały współpracownik Eurosportu,... 68
  • Lista nieobecności 31 gru 2004 Jaser Arafat żył 75 lat Przywódca Palestyńczyków, "ojciec narodu" i współtwórca Autonomii Palestyńskiej. Kapłan terroru, ale i laureat Pokojowej Nagrody Nobla - za podpisanie z Izraelem porozumienia... 70
  • Giełda 31 gru 2004 Hossa Świat Sprint Verizonu 40 mld USD może zapłacić Verizon, drugi operator komórkowy w USA, za przejęcie konkurencyjnej firmy Sprint. Połączone sieci z 65 mln abonentów prześcignęłyby lidera rynku Cingular Wireless. Na... 72
  • Wojna trzech światów 31 gru 2004 Europa nie pozwala się bogacić - dlatego przegrywa z nowoczesnym światem, jak przed wiekami Chiny mandarynów Jeszcze niedawno wierzyliśmy, że główna walka na świecie odbywa się między pierwszym światem - rozwiniętych krajów kapitalistycznych, rozrzuconych głównie po obu... 74
  • Liniowiec Millera 31 gru 2004 Ekipa premiera Millera rok temu wprowadziła w Polsce podatek quasi-liniowy To kuriozalny pomysł, naruszenie jednego z filarów socjaldemokratycznej tożsamości. Podatek liniowy pogłębia przecież społeczne nierówności" - grzmiał Tadeusz Iwiński, jeden z liderów SLD, gdy ku... 84
  • Czerwony Roma 31 gru 2004 Roman Abramowicz, najbogatszy człowiek Europy Środkowej i Wschodniej, jest już wart 5 proc. PKB Rosji Podmoskiewska dacza Romana Abramowicza była kiedyś przeznaczona dla marszałka Związku Radzieckiego Dmitrija Jazowa, byłego ministra obrony. - Nie można rozmawiać, nie wolno... 86
  • Bicz Pola 31 gru 2004 10 najgorszych pomysłów gospodarczych 2004 roku Inspektor skarbowy uzbrojony lepiej niż komandos, darmowe mieszkania od PiS, polski rekord do "Księgi rekordów Guinnessa" w kategorii budowania autostrad na terenach nizinnych - to tylko niektóre kandydatury do tegorocznej... 90
  • Indeks Krakusa 31 gru 2004 Jak bogaci się Polak - indeks siły nabywczej "The Big Mac Index" - sprzedawana w Wielkiej Brytanii książka, napisana przez Li Lian Onga, ekonomistę z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, kosztuje 47,5 funta (około 290 zł). To jedna z najdroższych książek ekonomicznych świata... 94
  • Załatwione odmownie - Sacrum i ekonomia 31 gru 2004 Rozwinęły się te cywilizacje Zachodu, w których religie nie przeszkadzały w zajmowaniu się ziemskimi sprawami W XVIII-XIX wieku w podbitej przez carską Rosję Jakucji mieszkańcy często domagali się od miejscowych "czynowników", aby ci interweniowali w lokalne stosunki... 96
  • Balcerowicz wprost - Ukraina w przemianach 31 gru 2004 Walka Ukraińców o praworządność jest jednocześnie walką o zdrowy rozwój kraju Należę do milionów Polaków, którzy z napięciem, sympatią i podziwem śledzą pokojową walkę Ukraińców o uczciwość, demokrację i praworządność w ich państwie. Zdajemy sobie sprawę, jak wielkie... 100
  • 2 x 2 = 4 - Panem et circenses 31 gru 2004 Gospodarce potrzeba większej odporności na wygłupy polityków Władcy starożytnego Rzymu wiedzieli, że plebsowi trzeba dać tyle chleba i igrzysk, żeby był zadowolony, a przynajmniej siedział cicho. W tamtych niedemokratycznych czasach była to gwarancja spokoju panujących, ich... 101
  • Supersam 31 gru 2004 Piękno z morza Bogactwo morskiego świata wykorzystały laboratoria Phytomer do stworzenia kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Zestaw regenerujący OgenAge z aktywnymi składnikami wody morskiej przeznaczony jest dla cery dojrzałej -... 102
  • Globalna Wigilia 31 gru 2004 Boże Narodzenie to najmocniejszy brand cywilizacji Zachodu "Pierwszym reklamodawcą nowożytnej Europy był Jezus, który polecił głosić 'dobrą nowinę' wszystkim narodom. Podczas tej kampanii reklamowej jej twórcy i wykonawcy popełnili wiele błędów, niekiedy wykazywali się... 104
  • Niezbędnik człowieka myślącego 31 gru 2004 Ośmiu myślicieli, których naprawdę warto czytać Jakich współczesnych autorów politycznych warto czytać w pierwszym rzędzie? Ano takich - brzmi moja odpowiedź - którzy nie mieszczą się w schematach, jakie narzuca nam dominujący folklor intelektualny. Schematy te - mówiąc... 112
  • Mieszańcy Europy 31 gru 2004 Kim są Polacy? Nigdzie indziej nie spotkałem tylu fascynujących typów twarzy" - stwierdził niedawno David Lynch, amerykański reżyser. Dlatego casting do jednego ze swoich nowych filmów postanowił zrobić w Polsce. Lynch zauważył to, co kaznodzieja Jakub Olszewski w połowie... 116
  • Biały raj 31 gru 2004 Wielu Amerykanów traktuje Alaskę jak zagranicę Na co dzień nie dochodzi tu do żadnych awantur, dlatego policja w ogóle tu nie zagląda. W ostatnich kilku dekadach święte prawo spokoju naruszono w Manley Hot Springs tylko raz. Jakiś szaleniec wyskoczył ze strzelbą z lasu i... 120
  • Niech będzie pokój! 31 gru 2004 Ludzie przychodzą na świat pod znakiem szalom i odchodzą z tego świata z modlitwą o szalom Słowo "szalom" ("pokój") wiele razy pojawia się w Starym Testamencie. Księga Ksiąg wręcz oddycha nadzieją na "szalom". W książce Szlomo Mandelkerna "Concordantiae Veteris Testamenti"... 123
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dzień niejedzenia małych braci 31 gru 2004 Drogi Przyjacielu! Znowu Boże Narodzenie i znowu w mediach te same, jak zawsze w grudniu, opowieści o karpiu, kutii i kluskach z makiem. Kolejne wersje tej samej opowieści, skąd się wzięła choinka i kim był Święty Mikołaj. Tymczasem wciąż pozostaje wiele kwestii nie... 124
  • Druga płeć - Harpie 2004 31 gru 2004 Kobiety harpie to "drapieżne, żarłoczne ptaszyska, demony wichury i burzy, budzące wstręt i przerażenie" Z buddyjskiego punktu widzenia to, co żeńskie, kojarzone jest z mądrością i przestrzenią (patrz intuicja), to, co męskie, łączy się z radością i ze współczuciem. Kiedy... 126
  • Ekran osobisty - Zagraj mi, mamo! 31 gru 2004 Któregoś dnia Zygmunt wręczył mi grubą kopertę. "To ta lista, o którą prosiłeś. Z najlepszymi płytami" Przedświąteczne porządki to rytuał silniejszy niż będące zawsze w zasięgu myśli samousprawiedliwienia: jestem zmęczony, w pracy wszystko zwaliło mi się na głowę, może innym... 127
  • Bransoletka Zofii 31 gru 2004 Ciała córki gen. Sikorskiego nie znaleziono - może w czasie katastrofy gibraltarskiej nie było jej jednak w samolocie To był prawdopodobnie najdziwniejszy wypadek lotniczy w dziejach świata. 128
  • Dziadek Mróz kontra Święty Mikołaj 31 gru 2004 Świąt Bożego Narodzenia nie udało się zlikwidować nawet w okresie stalinizmu Choinki, które na przełomie roku 1949 i 1950 stanęły w urzędach, halach fabrycznych i szkolnych świetlicach, zupełnie nie przypominały bożonarodzeniowych drzewek, do których Polacy byli... 132
  • Know-how 31 gru 2004 Lodowa głodówka Dziesiątki tysięcy piskląt pingwinów na Antarktydzie mogą umrzeć z głodu. Ogromna góra lodowa o powierzchni 3 tys. km2 zablokowała dorosłym ptakom dostęp do wybrzeża, gdzie zdobywały pokarm dla... 136
  • Teoria strun w zupie 31 gru 2004 Ostateczna teoria wszystkiego pozwoli poznać myśli Boga Astronomia osiąga kres swych możliwości - oświadczył pod koniec XIX wieku amerykański uczony Simon Newcomb. Ten sam błąd na początku wieku XX popełnił twórca termodynamiki lord Kelvin: w fizyce nie pozostało do odkrycia... 138
  • Genialni odkrywcy odkrytego 31 gru 2004 Graham Bell nie wynalazł telefonu, Ludwik Pasteur nie był odkrywcą bakterii! Niech pan tu przyjdzie, panie Watson, jest mi pan potrzebny" - te słowa w grudniu 1876 r. powiedział przez telefon do swojego asystenta Alexander Graham Bell. Nie była to jednak pierwsza rozmowa za... 142
  • Sondowanie Tytana 31 gru 2004 Powrót do przeszłości Ziemi Nigdy dotychczas próbnik nie lądował tak daleko od Ziemi i nigdy jeszcze nie badał tak mało poznanego miejsca w Układzie Słonecznym. Pod koniec grudnia od krążącej przez ostatnie pół roku dookoła Saturna sondy Cassini odłączy się lądownik Huygens.... 146
  • Jad wyborczy 31 gru 2004 W 1936 r. NKWD otruło pisarza Maksyma Gorkiego w czasie jego procesu Gdyby ktoś chciał zabić Juszczenkę, powinien użyć cyjanku, który jest bardzo skuteczny. Stosowanie dioksyn, które dopiero za 20 lat mogą doprowadzić u otrutego do rozwoju nowotworu, nie jest zbyt mądre" -... 148
  • Bez granic 31 gru 2004 Polowanie na emira Hamad bin Khalifa al-Thani, emir Kataru, znany jest z nietypowych pasji. Pierwsza to zamiłowanie do demokracji i wprowadzanie jej w kraju, drugą są polowania na egzotyczne ptaki. Obie, jak się ostatnio przekonał, zwłaszcza... 150
  • Rozważny szeryf 31 gru 2004 Nie ma czegoś takiego jak jednolity świat islamu O polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych mogę dziś mówić wyłącznie w kontekście mojej nadziei, że Ameryka nie zaangażuje się w nowe wojny. Wojna jest niebezpieczna, niszcząca i kosztowna. Powinna być zawsze ostatnim z... 152
  • Wojna o pokój 31 gru 2004 Dzięki zwycięstwu Polaków komunizm na Węgrzech upadł w ciągu 10 miesięcy, w Czechosłowacji - w ciągu 10 dni, a w Rumunii - w ciągu 10 godzin Prezentowana przez George'a Busha wizja wolnego, demokratycznego Iraku - i jego potencjalnego znaczenia dla wprowadzenia historycznych... 156
  • Wolny rynek pomarańczy 31 gru 2004 Ukraińscy biznesmeni mają dość zbójeckiego państwa "Twij prezydent!" - krzyczy wielki plakat przed lotniskiem w Dniepropietrowsku. Nie chodzi jednak ani o kończącego drugą kadencję prezydenta Leonida Kuczmę, który pochodzi z tego przemysłowego miasta wschodniej Ukrainy, ani o... 158
  • Arystokracja wywiadu 31 gru 2004 Nigdy nie poznamy wszystkich tajemnic, które Jaser Arafat przekazał CIA Działają sami. Ich nazwisk nie ma na żadnej liście tajnych agentów. Dbają o anonimowość bardziej niż inni uczestnicy gry wywiadowczej. To agenci wpływu. Superszpiedzy. Mężczyźni, czasem kobiety, którzy z... 162
  • Murowana granica 31 gru 2004 Mur na granicy USA i Meksyku powstał, by powstrzymać falę nielegalnych imigrantów i przemytników To złowieszczy, rasistowski mur. Budujecie nowy apartheid" - groził Izraelczykom Saud al-Fajsal, saudyjski minister spraw zagranicznych. "Ten mur, powstający w czasie procesu... 166
  • Menu 31 gru 2004 Wydarzenia Krótko po Wolsku "Bydlęta klękają" Zamach na Świętą Rodzinę z wosku państwa Beckhamów uświadomił nam złożoność materii. Z jednej strony garstka nas, tradycjonalistów obchodzących Boże... 170
  • Personal TV 31 gru 2004 Telewizja XXI wieku jest mozaiką symultanicznie rozgrywanych atrakcji Przestajemy oglądać telewizję jak telewizję. Zaczynamy po niej surfować jak po Internecie i... wybierać sobie z niej tylko te kawałki (nie tylko programu, ale i ekranu), na które właśnie mamy ochotę. Szlag... 174
  • Seks pod ziemią 31 gru 2004 Superseriale przyszłością telewizji Czy twoja wagina jest w przewodnikach po Nowym Jorku? Powinna tam być - najgorętsze miejsce w mieście. Zawsze otwarte". Ten fragment dialogu z serialu "Seks w wielkim mieście" jest powtarzany niczym dialogi z "Misia" bądź "Rejsu". Podobnie... 178
  • Kod Czartoryskich 31 gru 2004 Gdzie jest zagrabiony przez hitlerowców "Portret młodzieńca" Rafaela - dziennikarskie śledztwo "Wprost" Jakie jest najcenniejsze dzieło sztuki w polskich zbiorach, którego nie udało się odnaleźć po wojnie? Takie pytanie zadano w 1945 r. amerykańskiemu żołnierzowi, który na... 180
  • Sława i chała 2004 31 gru 2004 Znacznie więcej chały niż sławy - to najkrótsza recenzja z tegorocznej produkcji kulturalnej. Po stronie chały były spektakularne porażki, nadęte do granic wytrzymałości balony, w których puste wnętrze ukryto za kolorową i nachalną machiną promocyjną. Przebijamy kilka tych... 182
  • Bestsellery 2004 31 gru 2004 Literatura Faktu, Kino, DVD, Beletrystyka, Muzyka, Komiksy 186
  • Kalendarz Sawki 2004 31 gru 2004 190
  • Skibą w mur - Do zatrzymania jeden krok 31 gru 2004 Rozwija nam się moda na zatrzymywanie ważnych osób. Wsadzanie do kicia jest dziś niesamowicie trendy. Gazety niemal codziennie informują o zatrzymaniu jakiegoś urzędnika państwowego czy przedsiębiorcy. Dzień bez zatrzymania wydaje się dniem straconym. Głód zatrzymań rośnie u... 194

ZKDP - Nakład kontrolowany