Żal po Austro-Węgrzech

Żal po Austro-Węgrzech

Korzenie dzisiejszych problemów Europy Środkowej tkwią w traktacie sprzed 90 lat
Listopadowy Wiedeń przypomina miasto sprzed dziewięćdziesięciu lat. Dzisiejsza stolica Austrii patronowała monarchii austro-węgierskiej. Na ulicach język czeski, słowacki, polski i chorwacki słychać niemal tak często jak niemiecki. Mieszkańcy krajów niegdysiejszej monarchii coraz chętniej odwiedzają to miasto – ostatnio z powodu wystawy Van Gogha w galerii Albertina. – Wiedeń to taka przyjemniejsza Praga. Ze wszystkich miast, w których byłam, tu czuję się najlepiej – mówi stojąca w kolejce przed Albertiną Czeszka Andrea Hrdoušková.
Z byłych ziem Austro-Węgier do Wiednia jest blisko. Zbudowana w czasach monarchii sieć kolejowa wyróżnia tę część Europy od Europy Wschodniej – łączy wszystkie regiony Austro-Węgier. Z dworca Südbahnhof do oddalonej o 60 km Bratysławy i na Węgry co pół godziny wyjeżdża kolej podmiejska, która w większości krajów łączy duże miasta z przedmieściami.Złota monarchia
W październiku i listopadzie kilka środkowoeuropejskich państw obchodzi święta narodowe i ważne rocznice. W tym czasie, 90 lat temu, rozpadły się Austro-Węgry, jedno z trzech najważniejszych europejskich mocarstw, państwo z ponad 50 mln mieszkańców, dorównujące rangą Francji, Wielkiej Brytanii czy Niemcom.
Od 1867 r. Austro-Węgry tworzyły jedyną w swoim rodzaju federację Przedlitawii (ze stolicą w Wiedniu) i Zalitawii, czyli Węgier, których główną metropolią był Budapeszt. Obie części monarchii łączyły wspólne finanse, obrona, polityka zagraniczna, a przede wszystkim osoba władcy. Pod innymi względami regiony te bardzo się różniły. Przedlitawia (w której skład wchodziła także większość polskiego Królestwa Galicji) służyła za przykład państwa demokratycznego. Od przełomu XIX i XX wieku obowiązywało w nim równe i powszechne prawo wyborcze, a narody miały niemal pełnię kulturalno-administracyjnej autonomii. W Zalitawii było z tym znacznie gorzej. Węgrzy, naród dominujący w tej części monarchii, nowo zdobytą pozycję wykorzystali do objęcia zwierzchnictwa nad Słowakami i Rumunami, prowadząc intensywną politykę madziaryzacji.
Monarchia austro-węgierska nawet w czasie największego rozkwitu, tuż przed I wojną światową, zmagała się z ogromnymi problemami. Na niejednolitych narodowościowo ziemiach czeskich nie umiano rozwiązać napięć między Czechami a Niemcami, problemy stwarzały relacje Polaków i Ukraińców. Narastały tendencje separatystyczne wśród Serbów. Złożone były kluczowe dla całej sytuacji stosunki między Wiedniem a Budapesztem. Mimo to kilkadziesiąt ostatnich lat monarchii okazało się pod względem ekonomicznym i kulturalnym złotym okresem nie tylko dla austriackich Niemców, ale także dla galicyjskich Polaków, Czechów i Chorwatów.
Rozpad Austro-Węgier nie był usankcjonowanym i jednoznacznym aktem, który musiał nastąpić w 1918 r. – państwa ententy sprzeciwiały się tej idei. Austriacy do dziś twierdzą, że upadek monarchii zapoczątkowali Czesi pod przywództwem Tomáša Garrigue’a Masaryka. W rzeczywistości największą rolę odegrali jednak austriaccy Niemcy. Pierwsi odrzucili manifest cesarza Karola, który chciał ocalić Austro-Węgry przez federalizację państwa na podstawach narodowościowych.
Czesi bardzo szybko poszli w ślady Niemców. Emigracyjni politycy wsparli starania o samodzielne państwo czeskie utworzeniem czechosłowackich legionów we Francji, Włoszech i Rosji. Jak jednak przyznają bezstronni historycy, większość czeskich żołnierzy do końca wojny walczyła po stronie Austro-Węgier, prawie wszyscy czescy politycy jeszcze w drugiej połowie 1918 r. deklarowali wierność monarchii.
O wiele bardziej złożona była sytuacja żyjących w monarchii Polaków. Doceniali uzyskaną w zaborze austriackim autonomię i wiele swobód – polska elita galicyjska mogła w pewien sposób uczestniczyć w sprawowaniu władzy w ramach monarchii. Zrządzeniem losu w październiku 1918 r. doszło do nieoczekiwanych przez Polaków wydarzeń – klęskę poniosły zarówno państwa centralne: Niemcy i Austro-Węgry, jak i carska Rosja. Polscy politycy niemal do końca wojny nie mogli przewidzieć i nie liczyli się z tym, że 11 listopada będzie możliwe proklamowanie ponownego zjednoczenia trzech zaborów. Symbolicznie, jeszcze zanim Józef Piłsudski po powrocie z internowania ogłosił odrodzenie Polski, Ukraińcy proklamowali we Lwowie Republikę Zakarpacką, z którą Warszawa znalazła się od razu w stanie wojny.

Mapa niesprawiedliwości
Czesi dwa lata bili się z Węgrami o częściowo zmadziaryzowaną Słowację, pacyfikowali opór trzech milionów czeskich Niemców, walczyli z Polakami o ważne pod względem strategiczno-gospodarczym okolice Cieszyna. Dla Polski Piłsudskiego walki z Ukraińcami, Sowietami, Niemcami i Czechami skończyły się w większości wypadków korzystnie, stworzyły zarazem niemożliwy do rozwiązania problem w relacjach z sąsiadami II Rzeczypospolitej. Przeszkoda ta po 20 latach międzywojnia doprowadziła państwo polskie do zguby. Podobne słowa można odnieść do Czechosłowacji pod rządami Masaryka, która oprócz Słowacji zdobyła „kolonię" na Ukrainie Zakarpackiej, oraz międzywojennej Jugosławii. Pozostałe państwa byłej monarchii – Austria i Węgry (które formalnie pozostały królestwem) tak jak Niemcy nigdy nie pogodziły się z nowym kształtem Europy Środkowej, wyrysowanym przez układ wersalski. Miał on zgodnie z projektem Woodrowa Wilsona sprawiedliwiej uporządkować Europę Środkową – stworzyć państwa narodowe i zapewnić narodom prawo do samookreślania się. Było to jednak fikcją – niezbyt sprawiedliwe granice Austro-Węgier zastąpiły granice nowe, niesprawiedliwe z narodowościowego punktu widzenia i w wielu wypadkach sztuczne.
Po niecałych dwudziestu latach Anglia i Francja za cichą zgodą Austrii podpisały we wrześniu 1938 r. traktat monachijski, przekazując rządy nad Europą Środkową nazistowskim Niemcom. Układ z Monachium i następujące po nim dwa arbitraże wiedeńskie były początkowo próbą nadania systemowi wersalskiemu rzeczywistych „narodowych" granic. Starania te zablokowali jednak naziści – 14 marca 1939 r. III Rzesza zajęła Czechy, a Węgry pozwoliły na okupację okrojonej Ukrainy Zakarpackiej.
Po II wojnie światowej w Europie Środkowej praktycznie przywrócono „wersalskie" granice. Nie dotyczyło to Polski, którą Stalin przesunął na zachód, i Czechosłowacji, która straciła Ukrainę Zakarpacką. Po wysiedleniu niemal 10 mln Niemców Polska i Czechosłowacja stały się państwami prawie jednorodnymi etnicznie, mimo że w pierwszym pozostały setki tysięcy Ukraińców galicyjskich, a na Słowacji setki tysięcy Węgrów. Czechosłowacja w efekcie zaistnienia podczas wojny państwa słowackiego stanęła przed problemem uznania Słowaków jako równoprawnego narodu, co w 1968 r. doprowadziło do federalizacji, a w 1992 r. – do podziału Czechosłowacji.
Austriakom, których po II wojnie światowej zamiast za współwinowajców III Rzeszy uznano za „pierwszy okupowany naród", trudno było pogodzić się z faktem, że nie są Niemcami. Jeszcze pod koniec lat 60. XX wieku większość z nich czuła się częścią narodu niemieckiego. Niezależność zaakceptowali dopiero wraz z sukcesami gospodarczymi w latach 70. i 80.
Węgrzy nigdy nie pogodzili się z uszczupleniem swego państwa, za którego granicami pozostała jedna trzecia etnicznego narodu. O katastrofalnym finale, do którego w latach 90. doprowadziły sztucznie tłumione przez dyktaturę Tity napięcia narodowe w Jugosławii, nie trzeba przypominać.

W pułapce Wersalu
Choć nie do końca jesteśmy tego świadomi, Europa Środkowa żyje w ramach stworzonego 90 lat temu systemu wersalskiego. Wiele z problemów, które stale trapią Europę Środkową, to następstwo traktatu z Wersalu. Wciąż dalekie od rozwiązania napięcia polsko-ukraińskie, zawierające się w hasłach „akcja Wisła", „Wołyń", „orlęta lwowskie”, mają swój początek właśnie około 1918 r. To samo dotyczy nieskrywanej niechęci Austriaków do Czechów, którzy w daleko większym stopniu niż Niemcy nie potrafią zapomnieć wypędzenia po II wojnie światowej 3 mln czeskich, czy jak kto woli – sudeckich (a dla Austriaków – „ich”) Niemców.
Z rokiem 1918 wiąże się również fenomen Jörga Haidera, który swą popularność zdobył nie tylko na antyczeskich, ale także na antysłoweńskich hasłach (austriacki region Karyntia, częściowo zamieszkiwany przez Słoweńców, został podzielony w wyniku referendum po 1918 r.). W wydarzeniach sprzed 90 lat tkwią też korzenie współczesnej wojny dyplomatycznej między Słowacją a Węgrami o to, czy w słowackich podręcznikach dla mniejszości węgierskiej mają się znajdować madziarskie nazwy słowackich miast i gór. Dostrzegalnemu wzrostowi poparcia dla węgierskich nacjonalistów i ultraprawicy, której symbolem są paramilitarne jednostki gwardii narodowej, towarzyszy duch odbudowy Wielkich Węgier, czyli państwa węgierskiego sprzed 1918 r. Słowacja (w mniejszym stopniu także Rumunia) obawia się, że po zniknięciu granic międzypaństwowych i stworzeniu Europy regionów mogłoby dojść do faktycznego przywrócenia dominujących wpływów Budapesztu nad rozległymi terytoriami zamieszkiwanymi przez mniejszość węgierską.
Wyludnione tereny i spalone wioski w chorwackich regionach Baranje i Kraina to świadectwo wojny etnicznej, podczas której Chorwaci w latach 90. XX wieku zabezpieczyli granice swego państwa narodowego. Niepewna przyszłość Bośni i Hercegowiny, autonomia serbskiej Wojwodiny (do 1918 r. części Austro-Węgier) to wszystko problemy, które powstały bezpośrednio lub pośrednio w związku z rozpadem dawnej monarchii i stworzeniem systemu wersalskiego. Próba zastąpienia tego ostatniego przez grupę wyszehradzką (Polskę, Węgry, Słowację i Czechy) czy też partnerstwo strategiczne (do którego pod kierownictwem Austrii dołączono jeszcze Słowenię) okazała się przede wszystkim projektem wąskich elit politycznych. Do rozkładu i paraliżu grupy wyszehradzkiej przyczyniają się nie tylko narodowe egoizmy poszczególnych członków, ale przede wszystkim wciąż aktualne napięcia słowacko-węgierskie. Rozwój partnerstwa strategicznego blokuje z kolei zarówno brak zaufania między Czechami i Austriakami, jak i lekceważąca postawa Austrii wobec krajów dawnej monarchii, nad którymi dziś gospodarczo dominuje.
„Niedojrzałe" środkowoeuropejskie państwa narodowe są największym hamulcowym europejskiej integracji. Większość Austriaków chciałaby, aby ich państwo wystąpiło z UE, do tych głosów zaczęły się przychylać tradycyjnie proeuropejskie elity polityczne, wywodzące się z dużych demokratycznych partii. W Czechach i Polsce część polityków, na czele z prezydentami Václavem Klausem i Lechem Kaczyńskim, zaczęła kształtować swój wizerunek na sprzeciwie lub przynajmniej zastrzeżeniach wobec UE. Na Węgrzech i Słowacji widać wyraźną nacjonalizację polityki. Budapeszt i Bratysława wykorzystują unię (tak jak podczas II wojny światowej nazistowskie Niemcy) jako pole do toczenia bojów międzypaństwowych i narodowościowych.
Dziewięćdziesiąt lat po rozpadzie Austro-Węgier i powstaniu nowych państw środkowoeuropejskich trzeba oddać hołd dawnej monarchii. Z pokorą i wiarą, że Unii Europejskiej uda się z czasem rozwiązać problemy, które po dziewięciu dekadach nadal drzemią gdzieś w ruinach dawnego imperium. Rzecz jasna, o ile UE nie skończy tak jak Austro-Węgry, zniszczone przez niechęć swych narodów do życia na równych prawach w jednym państwie oraz wspólnego przeżywania jego zwycięstw i porażek.
Okładka tygodnika WPROST: 46/2008
Więcej możesz przeczytać w 46/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • bobi_g IP
    Mam wątpliwości co do podstawowej tezy artykułu. Ja akurat cieszę się z faktu, że \"karzeł\" czyli Austria nie rządzi wieloma może tempymi, infantylnymi politycznie czy po prostu niedojrzałymi narodami. Wszystkie te narodziki pracują jednak na swoje konto i urządzają swoje DOMY po swojemu, a jak znów przechlapią niepodległość to na własną odpowiedzialność.Powiem za klasykim: \"pieniądze to nie wszystko\" i dalej \"kto ma uszy niechaj słucha...\"

    Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2008 (1351)

    • Na stronie - Choroba sieroca 9 lis 2008, 22:00 W Ameryce rozgrywa się dziś mecz o przyszłość świata 3
    • Skaner 9 lis 2008, 22:00 6
    • Czas patriotów 9 lis 2008, 22:00 Patriotyzm jest jedną z ważniejszych cech przywódcy - wynika z badań. Między innymi dlatego w Polsce od kilku miesięcy trwa już kampania wyborcza, w której główną płaszczyzną walki jest właśnie patriotyzm. 6
    • Murdoch marnotrawny 9 lis 2008, 22:00 Leniami unikającymi ciężkiej pracy nazwał Australijczyków Rupert Murdoch, magnat medialny. Zdaniem właściciela koncernu News Corporation, który przed laty zrzekł się australijskiego obywatelstwa, państwo dobrobytu sprawia, że... 6
    • Obama boom 9 lis 2008, 22:00 Dzień po wyborach prezydenckich w USA szpitale w Kenii odnotowały rosnącą liczbę noworodków, które matki nazwały Barack lub Michelle. W ten sposób chciały uhonorować historyczne zwycięstwo Baracka Obamy, którego ojciec urodził się w... 6
    • Spod kosza na burmistrza 9 lis 2008, 22:00 Barack Obama nie jest jedynym Afroamerykaninem, który w ubiegłym tygodniu odniósł spektakularny sukces wyborczy w USA. Pierwszym czarnoskórym burmistrzem Sacramento, stolicy Kalifornii, został były koszykarz NBA Kevin Johnson. Podczas... 6
    • Dossier 9 lis 2008, 22:00 „Jeśli ktoś jeszcze wątpi, że Ameryka to miejsce, gdzie wszystko jest możliwe, dzisiaj macie odpowiedź"Barack Obama po wygraniu wyborów„Niech Bóg prowadzi człowieka, który był moim rywalem, a będzie moim... 8
    • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Martwię się o zbawienie Kurskiego 9 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Jarosławem Gowinem, posłem PO, byłym piłkarzem 8
    • Ludzie 9 lis 2008, 22:00 Spears kontra paparazziBritney Spears, przez lata nękana przez paparazzich, postanowiła przyznawać im nagrody. Co tydzień na swojej oficjalnej stronie internetowej będzie umieszczała nowy filmik z udziałem fotografów. Ośmieszające... 8
    • Moda na kolorowe dzieci 9 lis 2008, 22:00 „Gdy byłam w Afryce, chciałam zabrać z sobą wszystkie dzieci. Były takie słodkie" – tak Leona Lewis w rozmowie z dziennikarzami uzasadniła chęć adoptowania afrykańskiej sieroty. Wokalistka nie rozpoczęła jeszcze... 8
    • Nieznany Mazurek Dąbrowskiego 9 lis 2008, 22:00 Politycy mają kłopoty z poprawnym podaniem daty powstania, imienia i nazwiska autora oraz tytułu hymnu Polski (1797 r., Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego") – wynika z sondażu przeprowadzonego przez „Wprost”.... 10
    • Wykrywacz kłamstw 9 lis 2008, 22:00 „Jeżeli ktoś mówi, że połowę pieniędzy przeznaczonych na rolników konsumuje się na urzędników, to kłamie" – powiedział Eugeniusz Kłopotek, komentując raport Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej... 10
    • Mniej państwa 9 lis 2008, 22:00 Na prezydenckie pytanie referendalne w sprawie szpitali większość przedsiębiorców i menedżerów odpowiada „tak". Chcą komercjalizacji szpitali i ich prywatyzacji. Bardziej spolaryzowane są opinie w sprawie emerytur pomostowych.... 12
    • Ogórek ocalony 9 lis 2008, 22:00 Unijni komisarze chcą przywrócić wolność w świecie warzyw i owoców. Mają doświadczenie, bo wcześniej uznali marchewkę za owoc. Krzywe ogórki, do niedawna dyskryminowane ze względu na kształt, będą mogły wrócić na półki... 12
    • ZAPYTAJ WPROST - Komorowski był moim kolegą 9 lis 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika „Wprost” odpowiada Romuald Szeremietiew. 14
    • Poczta 9 lis 2008, 22:00 Sieć zakupówW związku z artykułem „Sieć zakupów" (nr 44) chcielibyśmy zwrócić uwagę na brak sklepu Komputronik.pl w rankingu najlepszych sklepów internetowych, który został przygotowany przez „Wprost” i Money.pl... 16
    • Playback 9 lis 2008, 22:00 Prezydent elekt USA Barack Obama i kandydat republikanów John McCain 16
    • Wprost Przeciwnie - Zawsze Nowak 9 lis 2008, 22:00 Czy z polityką kramarza, jaką nasz rząd prowadzi wobec Kremla, można mieć wpływy w Waszyngtonie? 17
    • Wydarzenia Tygodnia - Kraj 9 lis 2008, 22:00 Sejm uchwalił ustawę o emeryturach pomostowych. Zgodnie z nią prawo do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę utrzyma niecałe 250 tys. osób z około miliona, które obecnie mają taką możliwość. Prawo to straci m.in. większość... 18
    • Wydarzenia Tygodnia - Świat 9 lis 2008, 22:00 Barack Obama zwyciężył w wyborach prezydenckich w USA, zdobywając dwukrotnie więcej głosów elektorskich od Johna McCaina. Obama wygrał w stanach tradycyjnie uznawanych za bastiony demokratów, a także niemal we wszystkich tzw.... 20
    • Z życia koalicji 9 lis 2008, 22:00 „Wiedzą państwo, że Barack Obama ma polskie korzenie? Tak, jego dziadek zjadł polskiego misjonarza". A wiedzą państwo, kto publicznie opowiada tak fantastyczne dowcipy? Jego Ekscelencja Radosław Sikorski, minister spraw... 22
    • Z życia opozycji 9 lis 2008, 22:00 Zbigniew Ziobro nie przestaje intrygować. W wielu sensach tego słowa. Efektem jego intryg jest to, że to on, a nie Adam Bielan będzie numerem jeden na liście PiS w Małopolsce w wyborach do europarlamentu. Intrygujące jest natomiast to, czy... 23
    • Ile II RP w III RP 9 lis 2008, 22:00 To, że Polska nie przetrwała w 1939 r., zaważyło na tym, jak wykorzystaliśmy szansę jej odrodzenia w 1989 r. 26
    • Gen niepodległości 9 lis 2008, 22:00 Wychodzący z PRL półinteligent nie potrzebował i nie rozumiał pojęcia niepodległości 30
    • Młoda Rzeczpospolita 9 lis 2008, 22:00 Rola armii odróżnia II RP od współczesnej Polski znacznie bardziej niż łagodny autorytaryzm sanacyjnych rządów 34
    • Legenda wolnej Polski 9 lis 2008, 22:00 Nie wystarczy dostać niepodległość, trzeba jeszcze być niepodległym 36
    • Elity i elitki 9 lis 2008, 22:00 Budowniczowie II RP ukształtowali się we wrogiej, ale dającej świetny efekt szkole zaborczej. Twórcy III RP uczyli się w systematycznie psutym systemie szkolnym PRL 38
    • Doktryna Tuska 9 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Markiem Jurkiem, byłym marszałkiem Sejmu 42
    • Buldogi polityki 9 lis 2008, 22:00 Sławomir Nowak kontra Michał Kamiński 46
    • Sejm się śmieje 9 lis 2008, 22:00 Czy następne wybory prezydenckie w Polsce wygra kandydat z największym poczuciem humoru? 50
    • Wprost z Blogu 9 lis 2008, 22:00 Unia EuropejskaDlaczego trzeba odrzucić traktat lizbońskiWojciech Jakóbik www.kcmatrix.blogspot.comJak ogólnie wiadomo, naród irlandzki nie zgodził się na ratyfikację tego dokumentu. Powszechnie wiadomo też, że europejska administracja,... 54
    • Trójka bez sternika 9 lis 2008, 22:00 55
    • Niebezpieczny pomost 9 lis 2008, 22:00 Emerytury pomostowe zamieniają się w konflikt polityczny „kto kogo"To, że mamy najmłodszych emerytów świata i wydajemy na emerytury więcej, niż pozyskujemy ze składek, wiadomo od dawna. Od dawna wiadomo także, że trzeba tę... 55
    • Stocznie zwodowane 9 lis 2008, 22:00 Polska porażka w sprawie stoczni to sukces ich niemieckich konkurentów W sprawie polskich stoczni są wygrani. To Komisja Europejska, która osiągnęła cel: nakazała stoczniom zwrot pomocy publicznej (nominalnie około 8,6 mld zł). Zgodziła... 55
    • Oczy Putina 9 lis 2008, 22:00 Barack Obama jeszcze nie zaczął urzędowania, a już dostał pierwszą lekcję z Moskwy „To zły sygnał w nieodpowiednim czasie" – skrytykował oświadczenie prezydenta Miedwiediewa o rozmieszczeniu iskanderów w... 55
    • Ryba po polsku - Eurozbawienie 9 lis 2008, 22:00 Przeciwnikiem euro był wzorowy Europejczyk Gerhard Schröder 56
    • Ostatnia kiwka Bolka - Grzegorz Lato 9 lis 2008, 22:00 Wygrywał na boisku piłkarskim, przegrywał wiele poza nim 58
    • Giełda 9 lis 2008, 22:00 62
    • Wódczane nouveau 9 lis 2008, 22:00 Degustacja pierwszych butelek wódki z tegorocznych ziemniaków wzorowana na francuskim święcie młodego wina beaujolais nouveau? Na taki pomysł wpadł Tadeusz Dorda, prezes Podlaskiej Wytwórni Wódek Polmos. – Światowy rynek wódek... 62
    • Pogróżki fiskusa 9 lis 2008, 22:00 Nieprawidłowości podatkowe na kwotę 600 mln zł ujawniono podczas 5 tys. kontroli przeprowadzonych w pierwszej połowie 2008 r. Ministerstwo Finansów informuje, że chce sprawniej odzyskiwać należności od podatników, aby wyeliminować z... 62
    • Bez ukrytych opłat 9 lis 2008, 22:00 Koniec z biletami lotniczymi za złotówkę. W listopadzie 2008 r. weszło w życie unijne rozporządzenie nakazujące liniom lotniczym informować pasażera o pełnej cenie przelotu. Cena biletu musi zawierać wszystkie podatki i opłaty... 62
    • Ubranie kryzysowe 9 lis 2008, 22:00 W pierwszym półroczu 2008 r. wartość sprzedanej produkcji branży odzieżowej wyniosła 3,3 mld zł, co oznacza spadek o 3 proc. w porównaniu z 2007 r. – podaje Polski Związek Pracodawców Prywatnych Producentów Odzieży i Tkanin.... 62
    • Fotel po ambasadorze 9 lis 2008, 22:00 Budynek ambasady USA przy placu Grosvenor w londyńskiej dzielnicy Mayfair, tło niezliczonej liczby filmów szpiegowskich, idzie pod młotek. Nie jest to jednak efekt kryzysu finansowego. Amerykanie przeprowadzają się po prostu do nowego... 62
    • Zasiłek jak pensja 9 lis 2008, 22:00 Jeśli powracający z emigracji Polacy zarejestrują się jako bezrobotni, przyznany im zasiłek będzie wynosił tyle samo co w kraju, z którego przyjechali. Umożliwiają to unijne przepisy dotyczące „transferu zasiłku". Bezrobotny... 62
    • Mikrozawał 9 lis 2008, 22:00 Kryzys już uderza w małe i średnie polskie firmy 64
    • Podróż za jedno euro 9 lis 2008, 22:00 Traktat wspólnotowy pozwala, by przyjęcie do strefy euro odbyło się nawet wbrew zainteresowanemu 70
    • Domowe Słońce 9 lis 2008, 22:00 Budujmy słoneczne minielektrownie, bo zwracają się już po 4-6 latach 72
    • 2+2=4 - Jaśniej o katastrofie 9 lis 2008, 22:00 To nie pogrzeb neoliberalizmu i gospodarki rynkowej, lecz ich powtórne narodziny 74
    • Beckham Formuły 1 9 lis 2008, 22:00 Lewis Hamilton pobił już liczne rekordy w F1, ale najważniejszy wciąż przed nim – zarobienie miliarda dolarów 91
    • Tata opóźniony o lata 9 lis 2008, 22:00 Z daleka indikę można pomylić z oplem corsą poprzedniej generacji. Przy bliższym poznaniu czar pryska 94
    • Papierowy smok 9 lis 2008, 22:00 Wartość chińskich samochodów zmniejsza się po trzech latach aż o 70 proc. 96
    • Know - How 9 lis 2008, 22:00 98
    • Człowiek lodu jak mamut 9 lis 2008, 22:00 Człowiek lodu nie ma żadnych żyjących potomków. Badanie pobranego z jego zmumifikowanego ciała DNA i wykazało, że genetyczna grupa, do której należał, jest dziś niezwykle rzadka lub, co bardziej prawdopodobne, całkowicie wymarła.... 98
    • Zakaz wstępu 9 lis 2008, 22:00 Puchacze w Hiszpanii odstraszają intruzów, znacząc skały na swoim terytorium strugą ekskrementów. To ostrzeżenie stosują tylko w porze lęgów. Gdy zajmują się rodziną, każdy obcy ptak naraża się na bezpardonową walkę, która może... 98
    • Hawking na emeryturze 9 lis 2008, 22:00 Słynny kosmolog prof. Steven Hawking w 2009 r. ustąpi ze stanowiska profesora matematyki w katedrze Lucasa na Uniwersytecie Cambridge. 8 stycznia 2009 r. Hawking skończy 67 lat i zgodnie z panującym w Cambridge zwyczajem przejdzie na... 98
    • Fala alergii 9 lis 2008, 22:00 W 2007 r. w Stanach Zjednoczonych 3 mln dzieci poniżej 18. roku życia miało alergię pokarmową. To oznacza, że w ostatniej dekadzie liczba przypadków tego schorzenia wzrosła o 18 proc. Najbardziej uczulającymi produktami są mleko, jaja,... 98
    • Ciało z ciała 9 lis 2008, 22:00 „Jeśli nie oddasz komuś nerki, będziesz mordercą" – stwierdził Zell Kravinsky, milioner z Filadelfii. Kravinsky może sobie pozwolić na takie stwierdzenie, bo oddał nerkę Donell Reid, 29-letniej czarnoskórej kobiecie. Dla... 98
    • Men-o-pauza 9 lis 2008, 22:00 Kryzys wieku średniego? A cóż to takiego? 100
    • Twarz bez twarzy 9 lis 2008, 22:00 Coraz więcej osób uzależnia się od botoxu jak od pornografii i hazardu 106
    • Więźniowie czasu 9 lis 2008, 22:00 Rozmowa z prof. Philipem Zimbardo, psychologiem z Uniwersytetu Stanforda 110
    • Spa pod czerwoną latarnią 9 lis 2008, 22:00 Za kilka lat w Pompejach zniknie unikatowa kolekcja starożytnych erotyków 112
    • Żal po Austro-Węgrzech 9 lis 2008, 22:00 Korzenie dzisiejszych problemów Europy Środkowej tkwią w traktacie sprzed 90 lat 116
    • Górna półka - Polskość po polsku 9 lis 2008, 22:00 "Kinderszenen" Jarosława Marka Rymkiewicza i „Żywina" Rafała Ziemkiewicza, choć są dziełami odmiennymi literacko, powinny być czytane razem. W obu chodzi bowiem o określenie, co dla tożsamości narodu, który wyszedł... 119
    • Bez granic 9 lis 2008, 22:00   120
    • Krezus Blair 9 lis 2008, 22:00 Tony Blair, były premier Wielkiej Brytanii, jest najlepiej opłacanym mówcą na świecie. Jak ocenia brytyjska prasa, Blair, który wkrótce po odejściu z urzędu rozpoczął serię wykładów na całym świecie, w ciągu roku zarobił prawie... 120
    • Pałeczki z Obamą 9 lis 2008, 22:00 Wynik wyborów prezydenckich w USA szczególnie ucieszył mieszkańców japońskiego miasteczka rybackiego o nazwie Obama. Władze miejscowości dotychczas żyjącej głównie z rybołówstwa mają nadzieję, że dzięki amerykańskiemu... 120
    • Cytat Tygodnia 9 lis 2008, 22:00  „Moglibyśmy to puścić w obozie dla jeńców wojennych, ale byłoby to naruszenie konwencji genewskich" John McCain, komentując telewizyjny spot wyborczy Baracka Obamy.   120
    • Kurs na Europę 9 lis 2008, 22:00 Jakie jest nastawienie do Brukseli i zacieś-niania integracji najważniejszych graczy na unijnej scenie oraz wybranych krajów Europy Środkowej (Czechy i Słowacja)? Tego dotyczy seria analiz opracowana przez zespół ekspertów Polskiego... 120
    • Luksus po Saddamie 9 lis 2008, 22:00 „Ocean Breeze", 82-metrowy jacht należący wcześniej do Saddama Husajna, został wystawiony na sprzedaż przez iracki rząd. Luksusowy kolos dyktatora jest wyposażony m.in. w lądowisko dla helikoptera, kilka basenów, kino i tunel... 120
    • Spokojny wojownik 9 lis 2008, 22:00 Wyborcy Baracka Obamy chcą odpowiedzi na pytanie, co Ameryka może wreszcie zrobić dla nich 122
    • Czeski film w Brukseli 9 lis 2008, 22:00 Dlaczego Europa wątpi w zdolność Pragi do przewodniczenia unii 128
    • Złodzieje dzieci 9 lis 2008, 22:00 Niemieckie sądy i urzędy stosują swoisty apartheid wobec polskich rodziców urodzonych w Niemczech dzieci 130
    • Pasaż 9 lis 2008, 22:00 132
    • Na przekór kryzysowi 9 lis 2008, 22:00 Amerykanie coraz bardziej doceniają auta europejskie. Widać to m.in. w kultowym serialu „Gotowe na wszystko". W tej produkcji pojawiają się m.in. niemieckie BMW i audi oraz włoskie maserati. Globalny kryzys finansowy poważnie dał... 132
    • Order za postępy 9 lis 2008, 22:00  „Insignia" to z łacińskiego „odznaczenie". Opel rzeczywiście zasługuje na uznanie za to, jak dopracował następcę Vectry. Samochód w niczym nie przypomina swojego poprzednika – ani z wyglądu, ani pod... 132
    • Czeski żart na poważnie 9 lis 2008, 22:00 Škoda Octavia, najpopularniejszy samochód w Polsce, doczekała się wizyty u wizażystów. Zmienili jej reflektory, nieco pomajstrowali przy atrapie chłodnicy, zderzaku, lusterkach i kilku elementach we wnętrzu. Silnik 1.6 FSI zastąpiony... 132
    • Bangle na emeryturze 9 lis 2008, 22:00 Miłośnicy BMW, którzy poczuli się oburzeni tym, co Chris Bangle zrobił z poprzednią generacją serii 7, mogą odetchnąć z ulgą. Najnowsze wcielenie limuzyny z Monachium wreszcie wygląda jak luksusowe auto, a nie skrzyżowanie lokomotywy... 132
    • Bunkier samohamujący 9 lis 2008, 22:00 Volvo XC60, czyli gorąca nowość z zimnej Szwecji, zaskakuje finezją, z czym do tej pory potomkowie wikingów byli na bakier. Napęd na cztery koła da sobie radę podczas jazdy na przełaj i wtedy, gdy zima zaskoczy drogowców. Kto nie... 132
    • Szóstka po liftingu 9 lis 2008, 22:00 Audi A6 zyskało nową twarz. No, może nie nową, bo samochód przeszedł tylko przez ręce motoryzacyjnych „kosmetyczek". Zmieniono mu tylne lampy, nieco przestylizowano zderzaki i kilka innych elementów. Znacznie większą ewolucję... 132
    • Laser 9 lis 2008, 22:00 136
    • Wydarzenie: książka 9 lis 2008, 22:00 Piłsudski i jego Polacy Instytucja bohatera narodowego to głęboko skomplikowany mechanizm zbiorowej pamięci. Nie jest bowiem tak, że wystarczy być, żyć i czegoś wiekopomnego dokonać. Zadania bohatera narodowego w historii, a w polskiej... 136
    • Premiera: płyta 9 lis 2008, 22:00 Było cymbalistów wielu…Nagranie tego krążka zakrawało na absurd. Polski zespół Bracia chwycił za największe przeboje zespołu Queen, ale metodą „nuta po nucie". Po jasną cholerę, skoro istnieje wersja oryginalna i... 136
    • Glątwa III RP 9 lis 2008, 22:00 Krótka historia obciachu w polskiej prozie 138
    • Dobrze, że Wajda zrobił "Katyń" 9 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Nikitą Michałkowem, rosyjskim reżyserem, aktorem i producentem filmowym 144
    • Cyrkowcy kortu 9 lis 2008, 22:00 Ośmiu wspaniałych, czyli najbardziej barwni tenisiści świata 146
    • Wencel gordyjski - Bal przebierańców 9 lis 2008, 22:00 Kumple Baracka Obamy zaczynają dzień od modlitwy „Boże, przeklnij Amerykę” 152
    • Krótko po wolsku - Kameleon 9 lis 2008, 22:00 <!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4; mso-font-charset:128; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1 -369098753 63 0 4129023 0;}... 153
    • UEorgan Ludu 9 lis 2008, 22:00 Europa na kokainie, choć w Polsce szkodzi kawa, ale nie Kaczory. 153
    • Skibą w mur - Hurtownia młodzieży używanej 9 lis 2008, 22:00 Po lekkim wytarciu kolan polityk, podobnie jak gacie, nadaje się do ponownego użycia 154

    ZKDP - Nakład kontrolowany