Wciąż nie daje nam spać

Wciąż nie daje nam spać

Rozpalała wyobraźnię mieszkańców socjalistycznej polski, dziś jest diwą gejów. W Instytucie Teatralnym w Warszawie można oglądać pokazywane po raz pierwszy pamiątki po Kalinie Jędrusik. Wystawę „Kalina Jędrusik w podróży” otwarto w 20. rocznicę śmierci i 80. rocznicę urodzin aktorki.
Sweter Marilyn Monroe kupiony na aukcji podczas pierwszej podróży do Stanów w 1974 r., krzyżyk z rubinami, który wywołał atak furii u Gomułki, kiczowata broszka z Częstochowy, będąca talizmanem aktorki, fotografie ze spektakli teatralnych, z planów filmowych, zdjęcia prywatne, notatki, dwa portrety: jeden autorstwa Lucyny Legut, drugi – Zofii Góralczyk. Przestrzeń w warszawskim Instytucie Teatralnym wypełniają pamiątki po Kalinie Jędrusik. – Wiele już o niej powiedziano. Ale kiedy Zbigniew Dzięgiel pokazał nam rzeczy, które dotąd nie były prezentowane, i opowiedział o swoim pomyśle, zdecydowaliśmy się na wystawę – mówi Magda Kulesza, kuratorka galerii w Instytucie. – Przyjaźniliśmy się przez ostatnie trzy lata jej życia. Pisaliśmy razem książkę, która z powodu jej nagłej śmierci nigdy się nie ukaże. Miałem okazję dobrze ją poznać – mówi autor scenariusza wystawy Zbigniew Dzięgiel (reżyser telewizyjny, producent muzyczny), który kolekcjonował pamiątki po aktorce i docierał do ukrytych w teatralnych archiwach zdjęć, teraz dostępnych na wystawie.

Jej elementem są także nostalgiczna piosenka „Ja nie chcę spać" ze słowami Agnieszki Osieckiej i z muzyką Krzysztofa Komedy śpiewana przez Jędrusik oraz wywiady radiowe. W sali, w której zgromadzono eksponaty, usłyszycie, jak Kalina śpiewa, mówi o sobie, wybucha zmysłowym śmiechem. – Pokazujemy Kalinę jako postać poetycką, uduchowioną. O tych stronach jej charakteru rzadko się mówi – przyznaje Magda Kulesza.

Dzięgiel do współpracy zaprosił związanego z galerią Raster artystę Michała Budnego (rocznik ’76). – Okazało się, że przez lata był zafascynowany Kaliną – opowiada autor scenariusza. Budny zaprojektował stoły i gabloty, w których eksponowane są pamiątki po Kalinie. – Jako dziecko spędzałem wakacje w małym domku nad jeziorem, gdzie wieczorami oglądałem „Kabaret Starszych Panów" – wspomina. – Pamiętam lato, gdy wróciłem znad jeziora już totalnie zafascynowany Kaliną z bukietem polnych kwiatów dla matki. Dowiedziałem się od niej, że Kalina Jędrusik umarła. Pamiętam to dziwne uczucie związane z tym, że ktoś, kogo właśnie odkryłem, zniknął. Od tamtego czasu szukałem jej piosenek, trafiłem na Przyborę, potem – Osiecką, wreszcie zafascynowałem się polskim kinem. Praca przy tej wystawie to jak zatoczenie koła – dodaje Budny.

Jędrusik – ordynusik

Nie on jeden uległ tej fascynacji. Kalina Jędrusik, gdy tylko pojawiała się w kinie, teatrze czy telewizji, rzucała czar na wszystkich. Tak było także z twórcami „Kabaretu Starszych Panów". Pojawiła się w czwartym odcinku ich programu, bo ktoś powiedział, że żona Stanisława Dygata nieźle śpiewa. Jeremi Przybora okazał się odporny na jej wdzięki. Ale im bardziej był odporny, tym częściej aktorka wymyślała różne sposoby, by zwrócić jego uwagę. Pewnego razu w trakcie kręcenia programu rozebrała się w będącej częścią scenografii łazience Starszych Panów. Plan się nie powiódł, bo Przybora do niej nie wszedł. Za to elektryk, który akurat stał na drabinie, mało z niej nie spadł. Widok zrobił też wrażenie na ekipie, która widziała wnętrze łazienki z lotu ptaka. Niektórzy wspominali, że nie wszystkie wdzięki Kaliny Jędrusik dało się zobaczyć, bo zasłaniała się dłońmi. Inni dodawali jednak, że „dłonie miała bardzo malutkie".

Z kolei na Jerzego Wasowskiego powab Kaliny działał nadzwyczajnie. Przeszkadzało mu jedynie to, że klęła jak najęta. Po kolejnej kwiecistej przemowie do jednego z technicznych westchnął: „Jędrusik – ordynusik". Ale większość osób, które ją znały, wspomina jej słabość do mocnych słów z sympatią. Krystyna Sienkiewicz: „Jak mówiła »kurwa«, to jakby cukiernik dmuchał pianką na ptysia".

Kalina budziła emocje. Kiedy w 1962 r. wystąpiła na koncercie z okazji Barbórki z krzyżykiem zdobiącym wyjątkowo głęboki dekolt, na zawsze uznano ją za skandalistkę. Najbardziej zdenerwował się Władysław Gomułka, który podobno rozbił popielniczką telewizor, a później nakazał zamknąć przed Jędrusik drzwi telewizji. Przez lata bano się ją zatrudniać. Z zapisu na Jędrusik wyłamali się jedynie Starsi Panowie, w tym czasie występowała też z recitalami. „Zawsze przychodził pan, żeby pilnować, czy jestem odpowiednio ubrana, czy nie mam dekolciku albo czy ubranie nie jest za ciasne" – wspominała.

Z kim ci będzie tak źle jak ze mną

Kalina i 16 lat starszy od niej Stanisław Dygat poznali się w Trójmieście, gdzie pisarz wtedy mieszkał. Dla niej porzucił pierwszą żonę. Stali się nierozłączni. „Dygat reżyserował Kalinę" – mawiali niemal wszyscy, którzy ich znali. Kazimierz Kutz pisał w swojej książce „Portrety godziwe": „Kalina była arcydziełem Stasia i niewątpliwie najlepszą postacią, jaką napisał. Tylko żywą. Była jego zrealizowanym snem o Hollywoodzie, snem o zniewalającym, amerykańskim fenomenie banału”.

Jędrusik godziła się na tę rolę: „Jestem jedną z nielicznych kobiet, które uważają, że prawdziwa twórczość jest domeną tylko mężczyzn. Nie wiem, nie widziałam, nie spotkałam nigdy Mozarta w spódnicy czy Rembrandta w spódnicy".

W swojej wspomnieniowej książce „Rozstania" Magda Dygat, córka Dygata z pierwszego małżeństwa z aktorką Władysławą Nawrocką, nie kryje niechęci do macochy, którą konsekwentnie nazywa Drugą Żoną Ojca. Pisze, że Jędrusik była skąpa, zimna, małostkowa i skłonna do intryg. „Znów ożeniony był z aktorką. Oczywiście młodszą od siebie dziewczyną, co na ogół źle się kończy, bo dużo młodsze dziewczyny czasami zaczynają tęsknić za dużo młodszymi chłopakami. Nie winię ojca za to, że rozszedł się z moją matką. Chyba do siebie nie pasowali. Nie wydaje mi się jednak, żeby był naprawdę szczęśliwy w swoim drugim małżeństwie".

Przeczą temu opinie przyjaciół Dygata i Jędrusik. Kazimierz Kutz: „Byli najwspanialszym i najniezwyklejszym małżeństwem, jakie znam. Przede wszystkim autentycznym, bo bez grama obłudy i kłamstwa". Jeremi Przybora: „To było małżeństwo wielkich przyjaciół, ona i Staś. Chociaż niekonwencjonalnej wierności. Dla mnie ta przyjaźń była budująca, ale nie do naśladowania".

Bo we mnie jest seks

Kalina mówiła o sobie: „Znam swój zawód. Potrafię zagrać psa i kota, starą babę i dziwkę". Swoją odmienność pokazała już w pierwszej filmowej roli. W komedii „Ewa chce spać" (1957) Tadeusza Chmielewskiego zagrała pełną temperamentu mieszkankę hotelu robotniczego, która w wywieszonym za okno wiadrze do zaprawy murarskiej usiłuje ukryć roznegliżowanego amanta. Już wtedy ją zaklasyfikowano: idealna odtwórczyni postaci frywolnych panienek. Taka była w „Kaloszach szczęścia” (1958), „Sygnałach” (1959), „Niewinnych czarodziejach” (1960).

Rolą Lucy Zuckerowej z „Ziemi obiecanej" (1974) Andrzeja Wajdy udowodniła, że jest skłonna do ryzyka. A jednak po latach Wajda z niewiadomych przyczyn sam ocenzurował brawurową erotyczną scenę w salonce z Danielem Olbrychskim. Tak, jakby uznał, że Zuckerowa szkodzi wizerunkowi Jędrusik.

Po „Ziemi obiecanej" na dłuższy czas zniknęła z ekranów, nie chciała bez końca grać postaci rozwiązłych pań w wieku balzakowskim. Magda Umer: „W socjalistycznej Polsce stała się symbolem seksu i wyuzdania, tymczasem były to tylko pozory. Mogła grać wszystkie typy kobiet, szczególnie że w niej samej także siedziała niejedna osoba. Była przy tym nadzwyczajnie dobrym człowiekiem. Opiekowała się ludźmi potrzebującymi, ale przede wszystkim kotami i psami, które zastępowały jej dzieci. Nie znosiła głupoty, zakłamania, braku poczucia humoru. Mówiła: – Córeczko, przysięgam ci, że Pan Bóg widzi wszystko i ma poczucie humoru. Swoją drogą, ciekawe, skąd ona wiedziała to na pewno?". Właśnie Bóg stał się pod koniec życia największą miłością Kaliny Jędrusik. Maja Komorowska martwiła się wówczas: „Jak Pan Bóg to wytrzyma?”.

Tyle różnych obliczy, tyle różnych doświadczeń – nic dziwnego, że w tytule wystawy w Instytucie Teatralnym do nazwiska Jędrusik dopisano „w podróży". – Roboczy tytuł brzmiał „Kalina Jędrusik nieznana", ale był zbyt dosłowny. Kalina najbardziej lubiła swoją rolę Holly w adaptacji „Śniadania u Tiffany’ego” Trumana Capote’a (Teatr Komedia, 1965). Holly dla podkreślenia swej niezależności miała wizytówkę, na której widniał napis: „Holly Golightly w podróży”. Kalina też chciała mieć taką. Stąd tytuł wystawy – mówi Zbigniew Dzięgiel.

Okładka tygodnika WPROST: 28/2011
Więcej możesz przeczytać w 28/2011 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 28/2011 (1483)

  • Leczenie Kononowiczem 10 lip 2011, 12:00 Słyszę, że mamy podobno dwie polski i dwa narody. Błąd! Mamy jedną Polskę i jeden naród, ale w tej Polsce mamy dwa światy. 4
  • Na skróty 10 lip 2011, 12:00 PO ma z kim przegrać „Wprost" dotarł do wyników sondażu zleconego przez ruch Obywatele do Senatu założony przez prezydenta Wrocławia Rafała Dutkiewicza. Jego wyniki są zaskakujące: inicjatywa prezydentów w wyborach do Senatu... 6
  • Wdzięk, masowość, bezpretensjonalność 10 lip 2011, 12:00 Sezon wakacyjny nazywany jest w polityce sezonem ogórkowym. Za sprawą polskiej prezydencji jest o czym pisać, a jak dołożymy do tego problemy z eksportem ogórków, to jak znam życie, mój redaktor naczelny zaciera zadowolony ręce, bo są... 9
  • Piekielny kocioł Nergala 10 lip 2011, 12:00 Marcin Miller z Boysów udzielił wywiadu pismu „Takie Jest Życie". Życie Marcina jest rzeczywiście ciężkie. Car disco polo zarabia miesięcznie niewiele ponad ćwierć bańki na koncertach, a ze sprzedaży płyt nie dostaje od... 10
  • Cała Polska się gotuje 10 lip 2011, 12:00 Grille są już passe. Teraz ma być entuzjastycznie i ekstrawagancko. Zamiast smętnych nasiadówek przy stole – wypady do knajp albo wspólne gotowanie. Zabawy z jedzeniem to nasza nowa rozrywka narodowa. 12
  • Przepieprzeni komuną, samotni w susharniach 10 lip 2011, 12:00 Choć milczą o tym prawicowe media, naprawdę daliśmy się wynarodowić. Polska zniknęła z talerza ok. 20 lat temu. Archeolog Magda Gessler opowiada o swoich wykopaliskach. 16
  • O dwóch takich, co bardzo chcą 10 lip 2011, 12:00 Zbigniew Ziobro i Jacek Kurski chcą, by prezes przestał być prezesem. Ale widzą, że obalić go nie mogą. Muszą czekać. 22
  • PSL to marka w Europie 10 lip 2011, 12:00 Wszystkim się podobało, gdy wygrywałem – nie chciałbym zniszczyć twarzy tą pracą w sejmie – mówi słynny tyczkarz, który ma startować w wyborach z listy PSL. 26
  • Z motyką na Senat 10 lip 2011, 12:00 Rafał Dutkiewicz do wielkiej polityki nie musi się wybierać, ale bardzo chce. Na razie próbuje jednak na pół gwizdka, a tak się nie da. 28
  • Dzieje Grzecha 10 lip 2011, 12:00 Podpalił polewaczkę, zarobił miliony. Położył lewicowy tygodnik, kupił prawicowy dziennik. Z biznesów najbliższe są mu teraz media. Oraz Brazylia. 32
  • Jeśli nie teraz, to kiedy? 10 lip 2011, 12:00 Molestowanie seksualne ma niewiele wspólnego z seksem. Jest związane z tradycyjną władzą mężczyzn nad kobietami. 35
  • Odczepcie się od naszej wolności 10 lip 2011, 12:00 Wystąpienie Zbigniewa Ziobry w europarlamencie było nie tylko nieprzyzwoite, ale także obrzydliwe. 36
  • Szybko i bezpiecznie 10 lip 2011, 12:00 Lubimy gotówkę i chętnie się nią posługujemy. Ale systematycznie rośnie udział różnych instrumentów obrotu bezgotówkowego. Przełom podobno tuż przed nami. 39
  • Ile kosztuje gotówka 10 lip 2011, 12:00 Najprawdopodobniej wcześniej czy później Polska wejdzie do strefy euro. W takiej sytuacji im mniej będzie na rynku gotówki do wymiany, tym mniejsze będą koszty zmiany waluty – uważa Adam Tochmański, dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim. 43
  • Boom erotyczny 10 lip 2011, 12:00 Statystyczna większość nadal robi to w pozycji klasycznej, przy zgaszonym świetle i najchętniej w weekendy. Choć rośnie grupa Polaków, którzy nie boją się erotycznych eksperymentów. Ale także tych, którym seks nie jest do niczego potrzebny. 44
  • Mam problem, jestem dziewicą 10 lip 2011, 12:00 14-latki planują swój „pierwszy raz” na wakacje. 17-latki mają go już za sobą, za to wypytują o „najskuteczniejsze” pozycje. Lato to czas seksualnej burzy. 48
  • Starość radość (erotyczna) 10 lip 2011, 12:00 Polscy seniorzy nie zamierzają przechodzić na seksualną emeryturę. Chętnie nawiązują romanse, nie wstydzą się leczyć impotencji, a życie erotyczne urozmaicają gadżetami z sex-shopów. I tylko przed swoimi dorosłymi dziećmi ukrywają, że w podeszłym wieku nadal uprawiają seks. 50
  • Kulisy maturalnej katastrofy 10 lip 2011, 12:00 To była prawdziwa edukacyjna klęska: w tym roku maturę oblał prawie co czwarty uczeń. Większość poległa na matematyce. Winni są nie tylko niedouczeni maturzyści, nauczyciele i reformatorzy polskiej szkoły. Także politycy, którzy zamienili egzamin w równanie z wieloma... 52
  • Nieposkromione złośnice 10 lip 2011, 12:00 „Szczepkowska i Janda urządziły sobie piekło” – donosiły brukowce, informując, że wielkie aktorki miały pokłócić się o rolę Marii Skłodowskiej-Curie. Czy to prawda? Nie do końca. Ale pewne jest, że na oczach spragnionej sensacji gawiedzi rozgrywa się dziwny... 54
  • Strzał w serce 10 lip 2011, 12:00 Krakowscy kardiolodzy odetchnęli z ulgą, bo prokuratura oczyściła ich z zarzutów o spowodowanie śmierci ojca Zbigniewa Ziobry. Ale rodzina Ziobrów nie składa broni. Chce dochodzić sprawiedliwości na własną rękę. 56
  • Powrót "Czarneckiego" 10 lip 2011, 12:00 Podbił nasze serca, gdy doprowadził piłkarską reprezentację na mundial. Później Emmanuel Olisadebe „zaginął” w Chinach, dziś wraca do Polski. Czy znów stanie się gwiazdą? Szanse ma raczej marne. 58
  • Życie i śmierć na podsłuchu 10 lip 2011, 12:00 Poszkodowani: członkowie rodziny królewskiej, słynni celebryci, nawet rodziny ofiar zamachów terrorystycznych. Oskarżeni: były doradca brytyjskiego premiera i szefowie ogromnej korporacji medialnej. Po aferze z nielegalnymi podsłuchami właśnie zamknięto należący do potężnego... 60
  • Mrugacze i mormoni 10 lip 2011, 12:00 Kiedy Mitt Romney przymierzał się cztery lata temu do fotela w białym domu, komentatorzy twierdzili, że zaszkodzi mu mormonizm. Teraz o nominację Partii Republikańskiej walczy dwóch mormonów. Drugi to eksgubernator Utah Jon Huntsman. 63
  • Wizja na sprzedaż 10 lip 2011, 12:00 Chcieli wielkiego sukcesu i wielki sukces odnieśli. Ale go nie unieśli. TVN jest na sprzedaż. 66
  • TVN - koniec pięknego snu 10 lip 2011, 12:00 To smutne, że ta piękna historia tak się kończy. TVN była ukochanym dzieckiem Mariusza Waltera i Jana Wejcherta. Dla nich to była życiowa misja – mówi Jakub Bierzyński, szef domu mediowego OmnicomMediaGroup. 70
  • Kokosy z wirtualnej farmy 10 lip 2011, 12:00 Nakłonić internautów, by zagrali w beznadziejnie nudną grę i zarobić na tym miliardy dolarów – coś takiego udało się Markowi Pincusowi, twórcy „FarmVille”. 72
  • Żegnajcie Harry-mary 10 lip 2011, 12:00 To już koniec. 15 lipca, w dniu premiery "Harry'ego Pottera i Insygniów śmierci 2" zakończy się trwająca kilkanaście lat epoka najsłynniejszego czarodzieja świata Ale będzie to długie pożegnanie, bo z tym akurat bohaterem trudno rozstać się i widzom, i aktorom, i samej... 74
  • Masy, masy! 10 lip 2011, 12:00 Wojownik, który uderzeniem pięści wyczarowuje stadion na euro, albo polski rycerz stający przeciw krzyżackiemu Mordorowi – Tomasz Bagiński chce nas porywać do patriotycznych uniesień. Twórca animacji rzeczywiście zjednoczył rodaków. Zgodnie krytykują jego najnowszy spot. 77
  • Wciąż nie daje nam spać 10 lip 2011, 12:00 Rozpalała wyobraźnię mieszkańców socjalistycznej polski, dziś jest diwą gejów. W Instytucie Teatralnym w Warszawie można oglądać pokazywane po raz pierwszy pamiątki po Kalinie Jędrusik. Wystawę „Kalina Jędrusik w podróży” otwarto w 20. rocznicę śmierci i 80.... 80
  • Leonardo i jego zbawiciel 10 lip 2011, 12:00 Niespodziewane odnalezienie nieznanego obrazu Leonarda da Vinci dowiodło, że świat sztuki wciąż ma swoje tajemnice. I swoich żądnych chwały odkrywców. 82
  • Witajcie w TimberSpace 10 lip 2011, 12:00 Justin Timberlake został dyrektore kreatywnym podupadającego serwisu myspace. Zdoła przywrócić mu dawny blask? 84
  • Kolaboruję, bo jestem podły 10 lip 2011, 12:00 Kierując się logiką, ten rząd nie ma prawa wygrać wyborów. Czegokolwiek się tknie, spartoli. Miały być autostrady, jest kretowisko. Miało być jedno okienko, jest tuzin labiryntów. Miały być reformy, a przytulili nasze pieniądze z... 93
  • Bez matury 10 lip 2011, 12:00 Pewnego dnia mój syn Tytus, który był wówczas uczniem renomowanego społecznego gimnazjum, przyszedł na zajęcia w T-shircie z dziwacznym nadrukiem. Widnieli na nim Michał Wiśniewski, Marylin Manson, utleniony raper Eminem i Britney Spears.... 94
  • Prawie jak... 10 lip 2011, 12:00 wszyscy już wiemy, jak jeść bezę. Dzięki pani Jolancie Kwaśniewskiej nikt nie ma z tym problemu, wręcz przeciwnie, bezy zajadamy coraz chętniej i coraz bardziej masowo. Szczególnie teraz, latem, gdy wokół zatrzęsienie cudownie... 104
  • Nie Dżedaj Zbigniew 10 lip 2011, 12:00 OPIS: Na małej scenie stoi Zbigniew Ziobro i jego Prezes. Ubrani są odpowiednio w biały i czarny strój. Pierwszy ma przypominać Luke’a Skywalkera, drugi Lorda Vadera. Panowie nieporadnie machają dobrze zrobionymi imitacjami mieczy... 105
  • Potter a sprawa polska 10 lip 2011, 12:00 TYLKO TEN KTO NIE CHCE WIDZIEĆ NIE WIDZI ŻE PREMIERA OSTATNIEJ CZĘŚCI FILMOWYCH SZALEŃSTW HARRY'EGO POTTERA MA KONTEKST POLSKI. JA CHCE1. Co rusz w tych filmach ktoś lata. Zazwyczaj ze złym skutkiem. 2. Tylko jeden... 105
  • Wielkie wiązanie 10 lip 2011, 12:00 Wiązać można się na różne sposoby. Dawno temu chłop był przywiązany do ziemi, dziś do tego, że nie płaci podatków. Zakochani wiążą się w stałe związki, niekoniecznie partnerskie. Jak wykazuje praktyka dnia codziennego, nawet... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany