Ile kosztuje gotówka

Ile kosztuje gotówka

Najprawdopodobniej wcześniej czy później Polska wejdzie do strefy euro. W takiej sytuacji im mniej będzie na rynku gotówki do wymiany, tym mniejsze będą koszty zmiany waluty – uważa Adam Tochmański, dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim.
Zbliżamy się do półmetka „Programu rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce" zaplanowanego na lata 2010–2013. Jak można przekonać ludzi, żeby ograniczali płatności gotówką na rzecz płacenia kartami?

Największy problem z „Programem obrotu bezgotówkowego" polega na tym, że oficjalnie... jeszcze go nie ma. Trudno więc mówić o realizacji nieprzyjętego programu, choć wiele działań jest podejmowanych niezależnie od jego formalnego przyjęcia. Mam głęboką nadzieję, że w najbliższym czasie program, ostatecznie obejmujący lata 2011–2013, zostanie jednak przez rząd przyjęty.

Program ma nie tylko doprowadzić do ograniczenia obiegu gotówki, ale pokazuje też, jak dzisiaj posługujemy się nowoczesnymi technologiami płatniczymi...

Program rzeczywiście składa się z kilku części, pokazuje bowiem nie tylko, w jakim kierunku powinniśmy zmierzać w przyszłości, ale też przedstawia wszechstronną diagnozę obecnego stanu rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce. W części informacyjno-diagnostycznej przedstawione są m.in. wskaźniki rozwoju różnych elementów obrotu płatniczego i porównania z innymi krajami. Z  powyższych analiz wynika, że w przeliczeniu na jednego mieszkańca nasz kraj znajduje się w „ogonie" Europy, czyli jest na jednym z ostatnich miejsc zarówno pod względem liczby rachunków bankowych, kart płatniczych, poleceń zapłaty, jak i liczby terminali POS, dzięki którym można płacić kartami.

Czy oprócz statystyki „ubankowienia" społeczeństwa i konstatacją, że słabo wypadamy w europejskich zestawieniach, ma to jakieś znaczenie dla ludzi i  gospodarki?

Rozwój obrotu bezgotówkowego ma duży i  pozytywny wpływ przede wszystkim na gospodarkę i państwo, ale także na  osoby prywatne. Po pierwsze, to, jaka jest ilość pieniędzy zgromadzonych na rachunkach bankowych, ma bezpośredni wpływ na wielkość udzielanych przez banki kredytów, które są istotnym czynnikiem wzrostu gospodarczego. Im więcej pieniędzy ludzie trzymają w bankach, a nie w  przysłowiowych skarpetach, tym większa jest baza depozytowa dla  kredytów, a co za tym idzie – lepsza perspektywa dla wzrostu gospodarczego. Drugim elementem oddziaływania na gospodarkę i państwo jest wpływ na szarą strefę, czyli tę część gospodarki, która często działa legalnie, ale poza kontrolą państwa, i w której gotówka króluje. Zwiększenie wśród podmiotów gospodarczych skali płatności niegotówkowych zwiększy dochody państwa. Trzecim aspektem jest to, że  najprawdopodobniej wcześniej czy później Polska wejdzie do strefy euro. W  takiej sytuacji im mniej na rynku będzie gotówki w złotych do wymiany, tym mniejsze będą koszty zmiany waluty. Jest to co prawda kwestia przyszłości, ale o tym należałoby myśleć już teraz. Działania promujące oszczędzanie w bankach i płatności bezgotówkowe podejmowały też kraje, które wchodziły w ostatnich latach do strefy euro, jednak często przyznawały one, że niektóre z tych działań były podejmowane zbyt późno, aby mieć lepsze efekty kosztowe. I wreszcie czwartym czynnikiem jest koszt obrotu gotówkowego, jaki ponosi wiele instytucji. Najczęściej podawanym przykładem jest tu ZUS, który wypłaca emerytury i renty. Dzisiaj spośród około 8 mln emerytów 56 proc. otrzymuje świadczenia na  rachunki bankowe, pozostali odbierajà je w gotówce, co wymaga pośrednika w postaci poczty. Roczny koszt wypłat w gotówce wynosi ok. 300 mln zł, natomiast wypłaty w formie bezgotówkowej kosztują ok. 30 mln zł. Tak więc zwiększenie grupy osób, które otrzymują emeryturę na rachunek bankowy, da ZUS-owi i pośrednio państwu znaczące oszczędności. W sumie, według szacunków, koszty obrotu bezgotówkowego w Polsce mogą sięgać nawet 1 proc. PKB.

O ograniczenie obrotu gotówkowego zabiegają NBP, ZUS, banki. Natomiast na  co dzień gotówką obracają zwykli ludzie, a nie instytucje, i to oni decydują, czy zapłacą banknotami, czy kartą. Zyskają na świecie bez gotówki?

Rzeczywiście, łatwiej pokazać korzyści makroekonomiczne, jednak osoby prywatne również mogą odnaleźć w tym wiele plusów. Pierwszy z nich to bezpieczeństwo. Gotówka może łatwo zmienić właściciela. W przypadku np. kradzieży pieniądze trudno jest odzyskać. Depozyt w banku jest pewny i nawet kiedy bank zostanie okradziony, to nie posiadacz rachunku poniesie konsekwencje, tylko instytucja, która bez względu na to jest zobowiązana wypłacić posiadaczowi rachunku jego pieniądze. A nawet jeśli bank upadnie, to  jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który gwarantuje depozyty do 100 tys. euro. Druga, równie ważna sprawa, to efektywność środków. Gotówka w  ogóle nie „pracuje", nie ma od niej żadnych odsetek, natomiast w banku, w  zależności od rodzaju rachunku, jest oprocentowanie, które przynajmniej w większym lub mniejszym stopniu pokrywa inflację. Poza tym różne instrumenty płatnicze mogą ułatwić codzienne życie. Na przykład osoby, które mają mniej czasu, mogą za pośrednictwem bankowości internetowej dokonywać płatności w dowolnym momencie i nie muszą stać w kolejce. Pieniądz bezgotówkowy to bezpieczniejsza, efektywniejsza i wygodniejsza forma pieniądza.

Ekonomiści używają magicznego zwrotu „koszty obrotu gotówkowego". Banknoty i monety kosztują?

Banknoty i monety trzeba wyprodukować, czym zajmujà się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych oraz Mennica Polska. Narodowy Bank Polski musi kupić tę gotówkę, oczywiście nie po kosztach nominalnych, jednak są to  konkretne wydatki. Idąc dalej, koszty związane z gotówką, ponoszone i  przez NBP, i przez banki, obejmują kwestie jej zabezpieczenia, budowy i  utrzymania skarbców lub ubezpieczenia oraz liczenia. Poza tym, i są to  wydatki już nie tylko banków, kosztowny jest transport i przechowywanie gotówki. To wszystko wymaga znaczących zasobów, zarówno ludzkich, jak i  technicznych, a zatem kosztuje.

Czy jest możliwy świat w ogóle bez gotówki?

Myślę, że w przyszłości tak. W literaturze nie tylko światowej, ale i  polskiej, powstało wiele wizji społeczeństwa bezgotówkowego. Tacy pisarze jak Stanisław Lem czy Janusz A. Zajdel już wiele lat temu wprowadzali futurystyczne wizje światów, w których nie ma gotówki. Rzeczywistości jednak jeszcze bardzo daleko do tych wizji. Rozwój obrotu bezgotówkowego wymaga czasu nie tylko ze względu na konieczność rozbudowy infrastruktury, ale przede wszystkim ze względu na konieczność zmiany postaw ludzi wobec różnych form pieniądza. Najtrudniej jest bowiem zmienić przyzwyczajenia osób, które zawsze używały wyłącznie gotówki i nie widzą żadnego powodu dla zmiany swoich nawyków. Badania, które przeprowadził w ostatnich latach Narodowy Bank Polski, pokazują, że problem leży nie w technologii czy konieczności poniesienia opłat za  usługi bankowe, ale właśnie w kwestiach psychologicznych: przyzwyczajeń i  mentalności. Oczywiście, są także podmioty, które nie są zainteresowane obrotem bezgotówkowym, bowiem na obrocie gotówką zarabiają.

No i kino gangsterskie padnie, bo jak dać okup kartą kredytową...

Dlaczego? W wielu filmach żądania porywaczy czy terrorystów sprowadzają się do  przelania określonej kwoty na rachunek bankowy w innym kraju. Może nie  oglądamy tego jeszcze w polskich filmach, ale do światowego kina sensacyjnego obrót bezgotówkowy zawitał już wiele lat temu. Również i to pokazuje, że zmiany w kierunku płacenia w formie bezgotówkowej są nieuniknione, choć może będą trwały jeszcze wiele lat, może przez pokolenia. Nie zapominajmy jednak, iż na przestrzeni dziejów forma pieniądza nie była stale taka sama, ale zmieniała się nieustannie: z  towarowego na kruszcowy, z kruszcowego na papierowy, a w końcu z  papierowego na elektroniczny. Nie zmienia się jednak i nie zmieni to, że  pieniądz jako miernik wartości będzie potrzebny zawsze.

Rozmawiał: Sławomir Dolecki

Okładka tygodnika WPROST: 28/2011
Więcej możesz przeczytać w 28/2011 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Misiek   IP
    U nas obrót bezgotówkowy zażynają:

    1. Visa+Mastercard obłędnie wysokimi prowizjami

    2. nieudolny i zbyt obciazajacy system podatkowo-ZUS-owy - to powoduje że bardzo wiele prac jest na czarno - a więc za gotówkę

    Spis treści tygodnika Wprost nr 28/2011 (1483)

    • Leczenie Kononowiczem 10 lip 2011, 12:00 Słyszę, że mamy podobno dwie polski i dwa narody. Błąd! Mamy jedną Polskę i jeden naród, ale w tej Polsce mamy dwa światy. 4
    • Na skróty 10 lip 2011, 12:00 PO ma z kim przegrać „Wprost" dotarł do wyników sondażu zleconego przez ruch Obywatele do Senatu założony przez prezydenta Wrocławia Rafała Dutkiewicza. Jego wyniki są zaskakujące: inicjatywa prezydentów w wyborach do Senatu... 6
    • Wdzięk, masowość, bezpretensjonalność 10 lip 2011, 12:00 Sezon wakacyjny nazywany jest w polityce sezonem ogórkowym. Za sprawą polskiej prezydencji jest o czym pisać, a jak dołożymy do tego problemy z eksportem ogórków, to jak znam życie, mój redaktor naczelny zaciera zadowolony ręce, bo są... 9
    • Piekielny kocioł Nergala 10 lip 2011, 12:00 Marcin Miller z Boysów udzielił wywiadu pismu „Takie Jest Życie". Życie Marcina jest rzeczywiście ciężkie. Car disco polo zarabia miesięcznie niewiele ponad ćwierć bańki na koncertach, a ze sprzedaży płyt nie dostaje od... 10
    • Cała Polska się gotuje 10 lip 2011, 12:00 Grille są już passe. Teraz ma być entuzjastycznie i ekstrawagancko. Zamiast smętnych nasiadówek przy stole – wypady do knajp albo wspólne gotowanie. Zabawy z jedzeniem to nasza nowa rozrywka narodowa. 12
    • Przepieprzeni komuną, samotni w susharniach 10 lip 2011, 12:00 Choć milczą o tym prawicowe media, naprawdę daliśmy się wynarodowić. Polska zniknęła z talerza ok. 20 lat temu. Archeolog Magda Gessler opowiada o swoich wykopaliskach. 16
    • O dwóch takich, co bardzo chcą 10 lip 2011, 12:00 Zbigniew Ziobro i Jacek Kurski chcą, by prezes przestał być prezesem. Ale widzą, że obalić go nie mogą. Muszą czekać. 22
    • PSL to marka w Europie 10 lip 2011, 12:00 Wszystkim się podobało, gdy wygrywałem – nie chciałbym zniszczyć twarzy tą pracą w sejmie – mówi słynny tyczkarz, który ma startować w wyborach z listy PSL. 26
    • Z motyką na Senat 10 lip 2011, 12:00 Rafał Dutkiewicz do wielkiej polityki nie musi się wybierać, ale bardzo chce. Na razie próbuje jednak na pół gwizdka, a tak się nie da. 28
    • Dzieje Grzecha 10 lip 2011, 12:00 Podpalił polewaczkę, zarobił miliony. Położył lewicowy tygodnik, kupił prawicowy dziennik. Z biznesów najbliższe są mu teraz media. Oraz Brazylia. 32
    • Jeśli nie teraz, to kiedy? 10 lip 2011, 12:00 Molestowanie seksualne ma niewiele wspólnego z seksem. Jest związane z tradycyjną władzą mężczyzn nad kobietami. 35
    • Odczepcie się od naszej wolności 10 lip 2011, 12:00 Wystąpienie Zbigniewa Ziobry w europarlamencie było nie tylko nieprzyzwoite, ale także obrzydliwe. 36
    • Szybko i bezpiecznie 10 lip 2011, 12:00 Lubimy gotówkę i chętnie się nią posługujemy. Ale systematycznie rośnie udział różnych instrumentów obrotu bezgotówkowego. Przełom podobno tuż przed nami. 39
    • Ile kosztuje gotówka 10 lip 2011, 12:00 Najprawdopodobniej wcześniej czy później Polska wejdzie do strefy euro. W takiej sytuacji im mniej będzie na rynku gotówki do wymiany, tym mniejsze będą koszty zmiany waluty – uważa Adam Tochmański, dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim. 43
    • Boom erotyczny 10 lip 2011, 12:00 Statystyczna większość nadal robi to w pozycji klasycznej, przy zgaszonym świetle i najchętniej w weekendy. Choć rośnie grupa Polaków, którzy nie boją się erotycznych eksperymentów. Ale także tych, którym seks nie jest do niczego potrzebny. 44
    • Mam problem, jestem dziewicą 10 lip 2011, 12:00 14-latki planują swój „pierwszy raz” na wakacje. 17-latki mają go już za sobą, za to wypytują o „najskuteczniejsze” pozycje. Lato to czas seksualnej burzy. 48
    • Starość radość (erotyczna) 10 lip 2011, 12:00 Polscy seniorzy nie zamierzają przechodzić na seksualną emeryturę. Chętnie nawiązują romanse, nie wstydzą się leczyć impotencji, a życie erotyczne urozmaicają gadżetami z sex-shopów. I tylko przed swoimi dorosłymi dziećmi ukrywają, że w podeszłym wieku nadal uprawiają seks. 50
    • Kulisy maturalnej katastrofy 10 lip 2011, 12:00 To była prawdziwa edukacyjna klęska: w tym roku maturę oblał prawie co czwarty uczeń. Większość poległa na matematyce. Winni są nie tylko niedouczeni maturzyści, nauczyciele i reformatorzy polskiej szkoły. Także politycy, którzy zamienili egzamin w równanie z wieloma... 52
    • Nieposkromione złośnice 10 lip 2011, 12:00 „Szczepkowska i Janda urządziły sobie piekło” – donosiły brukowce, informując, że wielkie aktorki miały pokłócić się o rolę Marii Skłodowskiej-Curie. Czy to prawda? Nie do końca. Ale pewne jest, że na oczach spragnionej sensacji gawiedzi rozgrywa się dziwny... 54
    • Strzał w serce 10 lip 2011, 12:00 Krakowscy kardiolodzy odetchnęli z ulgą, bo prokuratura oczyściła ich z zarzutów o spowodowanie śmierci ojca Zbigniewa Ziobry. Ale rodzina Ziobrów nie składa broni. Chce dochodzić sprawiedliwości na własną rękę. 56
    • Powrót "Czarneckiego" 10 lip 2011, 12:00 Podbił nasze serca, gdy doprowadził piłkarską reprezentację na mundial. Później Emmanuel Olisadebe „zaginął” w Chinach, dziś wraca do Polski. Czy znów stanie się gwiazdą? Szanse ma raczej marne. 58
    • Życie i śmierć na podsłuchu 10 lip 2011, 12:00 Poszkodowani: członkowie rodziny królewskiej, słynni celebryci, nawet rodziny ofiar zamachów terrorystycznych. Oskarżeni: były doradca brytyjskiego premiera i szefowie ogromnej korporacji medialnej. Po aferze z nielegalnymi podsłuchami właśnie zamknięto należący do potężnego... 60
    • Mrugacze i mormoni 10 lip 2011, 12:00 Kiedy Mitt Romney przymierzał się cztery lata temu do fotela w białym domu, komentatorzy twierdzili, że zaszkodzi mu mormonizm. Teraz o nominację Partii Republikańskiej walczy dwóch mormonów. Drugi to eksgubernator Utah Jon Huntsman. 63
    • Wizja na sprzedaż 10 lip 2011, 12:00 Chcieli wielkiego sukcesu i wielki sukces odnieśli. Ale go nie unieśli. TVN jest na sprzedaż. 66
    • TVN - koniec pięknego snu 10 lip 2011, 12:00 To smutne, że ta piękna historia tak się kończy. TVN była ukochanym dzieckiem Mariusza Waltera i Jana Wejcherta. Dla nich to była życiowa misja – mówi Jakub Bierzyński, szef domu mediowego OmnicomMediaGroup. 70
    • Kokosy z wirtualnej farmy 10 lip 2011, 12:00 Nakłonić internautów, by zagrali w beznadziejnie nudną grę i zarobić na tym miliardy dolarów – coś takiego udało się Markowi Pincusowi, twórcy „FarmVille”. 72
    • Żegnajcie Harry-mary 10 lip 2011, 12:00 To już koniec. 15 lipca, w dniu premiery "Harry'ego Pottera i Insygniów śmierci 2" zakończy się trwająca kilkanaście lat epoka najsłynniejszego czarodzieja świata Ale będzie to długie pożegnanie, bo z tym akurat bohaterem trudno rozstać się i widzom, i aktorom, i samej... 74
    • Masy, masy! 10 lip 2011, 12:00 Wojownik, który uderzeniem pięści wyczarowuje stadion na euro, albo polski rycerz stający przeciw krzyżackiemu Mordorowi – Tomasz Bagiński chce nas porywać do patriotycznych uniesień. Twórca animacji rzeczywiście zjednoczył rodaków. Zgodnie krytykują jego najnowszy spot. 77
    • Wciąż nie daje nam spać 10 lip 2011, 12:00 Rozpalała wyobraźnię mieszkańców socjalistycznej polski, dziś jest diwą gejów. W Instytucie Teatralnym w Warszawie można oglądać pokazywane po raz pierwszy pamiątki po Kalinie Jędrusik. Wystawę „Kalina Jędrusik w podróży” otwarto w 20. rocznicę śmierci i 80.... 80
    • Leonardo i jego zbawiciel 10 lip 2011, 12:00 Niespodziewane odnalezienie nieznanego obrazu Leonarda da Vinci dowiodło, że świat sztuki wciąż ma swoje tajemnice. I swoich żądnych chwały odkrywców. 82
    • Witajcie w TimberSpace 10 lip 2011, 12:00 Justin Timberlake został dyrektore kreatywnym podupadającego serwisu myspace. Zdoła przywrócić mu dawny blask? 84
    • Kolaboruję, bo jestem podły 10 lip 2011, 12:00 Kierując się logiką, ten rząd nie ma prawa wygrać wyborów. Czegokolwiek się tknie, spartoli. Miały być autostrady, jest kretowisko. Miało być jedno okienko, jest tuzin labiryntów. Miały być reformy, a przytulili nasze pieniądze z... 93
    • Bez matury 10 lip 2011, 12:00 Pewnego dnia mój syn Tytus, który był wówczas uczniem renomowanego społecznego gimnazjum, przyszedł na zajęcia w T-shircie z dziwacznym nadrukiem. Widnieli na nim Michał Wiśniewski, Marylin Manson, utleniony raper Eminem i Britney Spears.... 94
    • Prawie jak... 10 lip 2011, 12:00 wszyscy już wiemy, jak jeść bezę. Dzięki pani Jolancie Kwaśniewskiej nikt nie ma z tym problemu, wręcz przeciwnie, bezy zajadamy coraz chętniej i coraz bardziej masowo. Szczególnie teraz, latem, gdy wokół zatrzęsienie cudownie... 104
    • Nie Dżedaj Zbigniew 10 lip 2011, 12:00 OPIS: Na małej scenie stoi Zbigniew Ziobro i jego Prezes. Ubrani są odpowiednio w biały i czarny strój. Pierwszy ma przypominać Luke’a Skywalkera, drugi Lorda Vadera. Panowie nieporadnie machają dobrze zrobionymi imitacjami mieczy... 105
    • Potter a sprawa polska 10 lip 2011, 12:00 TYLKO TEN KTO NIE CHCE WIDZIEĆ NIE WIDZI ŻE PREMIERA OSTATNIEJ CZĘŚCI FILMOWYCH SZALEŃSTW HARRY'EGO POTTERA MA KONTEKST POLSKI. JA CHCE1. Co rusz w tych filmach ktoś lata. Zazwyczaj ze złym skutkiem. 2. Tylko jeden... 105
    • Wielkie wiązanie 10 lip 2011, 12:00 Wiązać można się na różne sposoby. Dawno temu chłop był przywiązany do ziemi, dziś do tego, że nie płaci podatków. Zakochani wiążą się w stałe związki, niekoniecznie partnerskie. Jak wykazuje praktyka dnia codziennego, nawet... 106

    ZKDP - Nakład kontrolowany