Epidemia paranoi

Epidemia paranoi

Dodano:   /  Zmieniono: 
Co trzeci Europejczyk jest przekonany, że inni ludzie chcą mu dokuczyć, a co piąty twierdzi, że jest śledzony
Willa Reida, bohatera filmu "Tajemnica", po tragicznej śmierci żony, która zginęła w pożarze, zaczynają dręczyć paranoiczne lęki. Wdowiec zaczyna nawet podejrzewać, że jego syn jest seryjnym mordercą i że to on zabił matkę. - Ten film znakomicie oddaje ducha naszych czasów, bo coraz więcej osób żyje w poczuciu zagrożenia i w przekonaniu, że dookoła są sami wrogowie - powiedział "Wprost" dr Daniel Freeman z Kings' College London, autor wydanej niedawno książki "Overcoming Paranoid and Suspicious Thoughts". Jego zdaniem, paranoiczne urojenia nigdy nie były tak powszechne jak na początku XXI wieku, co gorsza - nigdy nie były tak bardzo mylone z rzeczywistością.
Prawie 30 proc. Europejczyków jest przekonanych, że inni ludzie chcą im dokuczyć, a 20 proc. twierdzi, że są śledzeni. Ponad 40 proc. Brytyjczyków podejrzewa, że ich znajomi źle o nich mówią i knują przeciw nim spiski. W Polsce urojone lęki towarzyszą blisko 20 proc. osób. - To objaw lęku przed rzeczywistością. Z tego powodu osoby cierpiące na paranoiczne urojenia żywią silne uprzedzenia wobec innych ludzi i są agresywne. Agresją zarażają też innych, po mistrzowsku manipulują i bez skrupułów wykorzystują do walki z urojonym wrogiem - mówi dr Freeman.

Kamera w mózgu
Nicole Kidman zaraziła paranoicznym lękiem przyszłego męża Keitha Urbana. Z powodu lęku przed fotografami nakłoniła go do urządzenia ślubu w nocy, by było zbyt ciemno na robienie zdjęć. Do paranoicznych lęków przyznaje się malarka Hanna Bakuła. - W obecnej sytuacji politycznej boję się, że znów stracę poczucie wolności, że politycy będą mną manipulować, że nie będę miała wolności tworzenia, której doświadczałam przez ostatnie 17 lat - mówi.
Badania Teda Goertzela z Rutgers University wykazały, że paranoiczne myślenie nasila się wśród mieszkańców dużych miast i osób samotnych. Uczony przedstawił badanym 10 spis-kowych teorii i pytał, które z nich uważają za wiarygodne. Większość osób uwierzyła przynajmniej w jeden spisek, a prawie połowa przyznała, że wierzy co najmniej w kilka spiskowych teorii. Połowa badanych za prawdę uznała to, że Japończycy knują spisek, by zrujnować amerykańską gospodarkę. - Współczesne czasy wyjątkowo sprzyjają rozwojowi paranoicznych lęków, bo coraz więcej jest zagrożeń, a kamery są montowane niemal we wszystkich miejscach publicznych - mówi doc. Janusz Heitzman, kierownik Kliniki Psychiatrii Sądowej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Wydłuża się też lista osób, których powinniśmy się bać. Są na niej nie tylko złodzieje i włamywacze, ale też handlarze narkotyków, pedofile i terroryści.
Historyk Daniel Pipes w książce "Potęga spisku. Wpływ paranoicznego myślenia na dzieje ludzkości" przyznaje, że większość Amerykanów uważa, że John F. Kennedy nie został zabity przez samotnego zamachowca, ale zginął w wyniku spisku, a większość czarnych Amerykanów obarcza rząd Stanów Zjednoczonych odpowiedzialnością za nasilanie się narkomanii. Wiele osób na całym świecie twierdzi także, że ataki z 11 września na WTC zostały przeprowadzone przez CIA, a pasażerskie odrzutowce, które uderzyły w wieżowce, były zdalnie sterowane przez amerykańskich tajnych agentów.

Zarazki obłędu
Ofiarami paranoicznych lęków często stają się pracownicy wielkich korporacji, gdzie stosuje się nieprzejrzyste metody działania, rozdzielania stanowisk i awansów - dowodzą psychiatrzy z Institute of Psychiatry King's College London. Z badań doc. Janusza Heitzmana wynika, że cechy paranoiczne przejawiają najczęściej osoby wychowywane w poczuciu zagrożenia, u których rodzice od najmłodszych lat kształtują czujność i zmysł obserwacji, żeby w każdej chwili zdążyły się obronić przed niebezpieczeństwem. - Większość rodziców wychodzi z założenia, że żyjemy w trudnych czasach, wymagających bezwzględności. Tacy rodzice uczą dzieci, by umiały wykorzystywać każdą okazję, dzięki której można w życiu odnieść sukces - mówi uczony.
Osoby z cechami paranoicznymi nie tylko łatwo ulegają fobiom społecznym i odczuwają lęki nieproporcjonalne do zagrożenia, ale też wywołują je u innych, by móc nimi manipulować. By zdobyć poparcie, wmawiają ludziom frustracje, przypominają nie zaspokojone potrzeby i wywołują lęk przed władzą politycznych przeciwników. Dr Daniel Freeman porównuje osoby o cechach osobowości paranoicznej do wilków w przebraniu owcy. Sprawiają wrażenie pedantycznych, nieskazitelnych i z wysokim poczuciem misji społecznej, ale w rzeczywistości są skoncentrowane na sobie do tego stopnia, że stają się megalomanami, jak Aleksander Łukaszenka, uznający się za największego przywódcę na Wschodzie, czy ajatollah Chomeini, który uważał się za zbawiciela islamu. Ich pozornie szlachetne cechy, takie jak wyjątkowa pracowitość czy zdolność do poświęceń, są wynikiem strachu, przewrażliwienia na własnym punkcie i egoizmu. Dlatego są nieufne, chorobliwie podejrzliwe i zazdrosne o sukcesy, a krytykę uważają za atak. Stopniowo przestają rozróżniać rzeczywiste zagrożenia od urojonych. Coraz bardziej utożsamiają innych ze złem i dążą do ich zniszczenia.

Szata paranoika
Ludzie o osobowości paranoicznej są niezłomni, stanowczy, uparci i pracowici, dzięki temu wydają się godni zaufania. Nic dziwnego, że często trafiają na polityczne salony i w wyborach zdobywają większość głosów. - W żadnej innej dziedzinie życia takie cechy nie przynoszą tyle korzyści, co w polityce, bo tam chodzi o walkę z wrogiem i przeciwstawianie innym swoich racji - mówi dr Freeman. Z tego powodu szybko dochodzą do wysokich stanowisk i zdobywają, jeśli to możliwe, władzę absolutną, jak Pol Pot, Saddam Husajn czy Łukaszenka. Jak pisał na początku zeszłego wieku włoski psychiatra i kryminolog Cesare Lombroso: "pod niewinnymi pozorami kryją impulsy tym niebezpieczniejsze, że trudno je z pierwszego wejrzenia zauważyć".
- Ludzie, których osoby z cechami osobowości paranoicznej skupiają wokół siebie, są na ogół ślepo posłuszni i gotowi wykonać każde polecenie. Takich polityków mamy także w Polsce. Sami sprawiają wrażenie osób zrównoważonych, ale skupiają wokół siebie ludzi nieobliczalnych i gotowych na wszystko - mówi doc. Heitzman. Z przeprowadzonych na zlecenie ONZ badań amerykańskich i niemieckich uczonych wynika, że ślepo posłusznymi "żołnierzami" przywódców o cechach paranoicznych są terroryści. Są zdrowi psychicznie, ale ulegają sile paranoicznych autorytetów. Ludzie o cechach paranoicznych najlepiej funkcjonują w kontaktach z osobami, które okazują im niemal bałwochwalczy szacunek, ponieważ nie są w stanie przyjąć innego niż swój punktu widzenia i nie znoszą krytyki.

Janusz Heitzman: Cechy paranoiczne najczęściej wykazują osoby wychowane w poczyciu zagrożenia
Wróg jest wszędzie
Paranoicy zachowują dystans wobec innych i unikają bliższych kontaktów nawet z bezgranicznie oddanymi im osobami. Dlatego zazwyczaj są samotnikami. Prezydent USA Richard Nixon nie ufał nawet żonie. Wszędzie wietrzył podstęp, a swoją podejrzliwością zarażał innych. - Paranoicy nawet zaufanych współpracowników traktują jak przeciwników, w myśl zasady: "kto nie jest z nami, jest przeciwko nam", traktują innych instrumentalnie, a ich relacje z ludźmi opierają się jedynie na wymianie usług - mówi doc. Heitzman. Gdy ktoś ich skrzywdzi, reagują gniewem, a potem długo pielęgnują urazę. Zamiast wybaczyć, szukają okazji do zemsty, a nienawiść i płynąca z niej agresja mogą zakłócić porządek społeczny i demokrację, jak piszą Robert S. Robins i Jerrold M. Post w książce "Paranoja polityczna". Tak było w wypadku Nixona: zamiast łagodzić konflikty, wzmagał je. Wrogością reagował na wrogość, stwarzając coraz większe napięcia. W końcu zaczął się uważać za ofiarę, choć sam stworzył sobie wrogów.
Ludzie z cechami paranoicznymi najlepiej funkcjonują w sytuacjach stresowych, a jeśli ich nie mają, tworzą je. - Stres działa na takie osoby jak wyzwalacz. Dopiero w sytuacji zagrożenia, którą zwykle stwarzają same, uruchamiają się w nich mechanizmy obronne, zmuszające do działania. Na polskiej scenie politycznej wyraźnie daje się rozpoznać osoby, które nieustannie wyzwalają społeczny niepokój - mówi doc. Heitzman.

Prorocy nienawiści
Większość przywódców z cechami paranoicznymi, by zniszczyć rywali, przypisuje im najgorsze czyny. Często wykorzystują w tym celu teorie spiskowe, w które sami wierzą. Podejrzenia potrafią tak uzasadnić, że często trudno im zaprzeczyć. W taki sposób działał w latach 50. w USA Joseph McCarthy, kierujący senacką komisją śledczą. Poszukiwał zakonspirowanych komunistów i udowadniał związki z komunizmem, opierając się na fałszywych donosach. W efekcie jego działalności prawie 10 tys. osób niesłusznie straciło pracę. - Paranoicy posługują się teoriami spiskowymi z powodu egocentryzmu i obsesji wielkości. Wyjaśniając bieg zdarzeń działaniem spiskowców, zyskują rangę proroków i zaspokajają swoją potrzebę bycia ważnym - mówi dr Freeman.
Podejrzliwość i nieufność w stosunku do obcych są mechanizmem obronnym umożliwiającym przetrwanie, ale jeśli stają się głównym motorem działania, trzeba je leczyć. Ludzie z osobowością paranoiczną rzadko jednak trafiają do poradni zdrowia psychicznego, ponieważ za swoje kłopoty obwiniają innych. Co gorsza, są głęboko przekonani o słuszności swoich poglądów. Tymczasem nasilanie się negatywnych cech typowych dla osobowości paranoicznej nieuchronnie prowadzi do samozniszczenia. Takie osoby stopniowo tracą przyjaciół, bo zarzucają im nielojalność, traktują ich jak rywali, zwykle zazdroszczą im sukcesów i nie potrafią wybaczać. Z czasem ich urojenia stają się tak częste i intensywne, że zaburzają poczucie rzeczywistości i doprowadzają do psychozy, paranoi, a czasem nawet do schizofrenii.

Fot: M. Stelmach
Więcej możesz przeczytać w 31/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 31/2006 (1234)

  • Na stronie - Artyści przeciwpolityki 6 sie 2006 Prawdziwi artyści przeciwpolityki potrafią za jednym zamachem osiągnąć nawet kilka przeciwcelów! 5
  • Wprost od czytelników 6 sie 2006 ZAPOMNIANA ROCZNICA Doceniając wkład "Wprost" w publicystykę historyczną, wnoszę o podjęcie tematu: pierwszy "kontakt" stolicy z hitlerowskim obozem zagłady Auschwitz. 14 sierpnia 1940 r. wysłano tam z Pawiaka 513... 5
  • Skaner 6 sie 2006 62. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO Skrzydła Warszawy Bombowiec Liberator B-24J-45-CF o numerze seryjnym 44-10395 wyprodukowano w Fort Worth w Teksasie. Samolot przydzielono do polskiej jednostki na początku lipca 1944 r. Do ostatniego... 10
  • Sawka czatuje 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 6 sie 2006 Kazimierz Marcinkiewicz, pełniący obowiązki prezydenta Warszawy © A. JAGIELAK 16
  • Poczta 6 sie 2006 WOJSKOWE SŁUŻBY HAKOWE Artykuł "Wojskowe Służby Hakowe" (nr 30) miał "ujawnić" sekrety WSI. Nie mam nic do tego, bo z WSI nic mnie nie łączy, gdyż powstały długo po moim kontakcie szkoleniowym z wojskiem. W sprawie... 16
  • Ryba po polsku - Rozdziobią nas kruki, wrony 6 sie 2006 Lepper z Giertychem czują się właścicielami TVP. Tylko patrzeć, jak uznają się za właścicieli IV RP 17
  • Z życia koalicji 6 sie 2006 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ WZIĄŁ SIĘ ZA KACZORY! Wychodzącemu z TVN 24 byłemu premierowi dziennikarze wręczyli właśnie znalezioną słabowitą kaczkę z prośbą, by się nią zaopiekował. I jak myślicie państwo, co Kazimierz z nią... 18
  • Z życia opozycji 6 sie 2006 19
  • Wprost przeciwnie - Izrael walczy za Zachód 6 sie 2006 Mylą się ci, którzy ostro krytykują Izrael za nadużycie siły w Libanie 20
  • Fotoplastykon 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Widzą nas! 6 sie 2006 Powstaje centralny rejestr obywateli - superbaza danych o naszym majątku, dochodach, chorobach czy wyjazdach 22
  • Brama do tajemnic 6 sie 2006 Śledztwo "Wprost"i "Życia Warszawy":Ministerstwo Spraw Zagranicznych kupiło szyfratory, przez które tajne informacje mogły wyciekać za granicę 28
  • Twins of Poland 6 sie 2006 Gdy już o braciach Kaczyńskich zrobiło się głośno, trzeba z prezydenta i premiera uczynić atut Polski 30
  • Nowa germanizacja 6 sie 2006 Niemieckie sądy i urzędy sankcjonują germanizację dzieci z rozbitych polsko-niemieckich małżeństw 34
  • Giełda 6 sie 2006 Hossa Świat Metallica odpuszcza Zespół Metallica wyraził zgodę na udostępnienie wszystkich swoich utworów internautom - oczywiście w e-sklepach z płatną muzyką. Muzycy Metalliki zasłynęli jako jedni z głównych sprzymierzeńców RIAA... 38
  • Woda z wody 6 sie 2006 Kropla Beskidu wygrała w badaniu "Wprost" na najwyżej ocenianą wodę mineralną 40
  • Państwołapka 6 sie 2006 Nie wystarczy, że nie podoba nam się inwestor albo kraj, z którego on pochodzi, by nacjonalizować 46
  • Rozrywka City 6 sie 2006 Ponad tysiąc parków rozrywki na całym świecie odwiedza w tym roku ponad 600 milionów osób 48
  • 2 x 2 = 4 - Czas socjotechniki 6 sie 2006 Można zostać człowiekiem "z układu", wcale się o to nie starając i nie mając podejrzanej metryki 51
  • Supersam 6 sie 2006 52
  • Bojówki Jaggera 6 sie 2006 Zderzenie brytyjskiej elegancji z grunge'owym stylem rodem z Seattle to najnowsza - jesienno-zimowa - propozycja hiszpańskiej firmy Pepe Jeans. Szczególnie interesujące wydają się propozycje łączące elementy angielskiego stroju do... 52
  • Asymetryczna porcelana 6 sie 2006 Królująca na wybiegach mody i w salonach fryzjerskich asymetria trafiła właśnie do świata porcelany. Najnowszą kolekcję serwisu stołowego Innova firmy Villeroy & Boch charakteryzują geometryczne, asymetryczne kształty i ascetyczne... 52
  • Najcieńszy telefon 6 sie 2006 Niecałe 7 mm grubości i masę 66 g ma najcieńszy telefon komórkowy świata Samsung X820, który jeszcze w tym miesiącu trafi do polskich sklepów. Jest lekki i wytrzymały dzięki połączeniu sztucznego tworzywa z włóknem szklanym.... 52
  • Miniodrzutowiec 6 sie 2006 Honda, która do tej pory specjalizowała się w silnikach lotniczych, opracowała własną wersję miniodrzutowca pasażerskiego. Pierwszy samolot ma opuścić taśmy montażowe za cztery lata, ale zamówienia na niego można składać już od... 52
  • Kino w ogrodzie 6 sie 2006 Nową generację telewizorów ciekłokrystalicznych opracował Sharp. Odbiornik LC-20SD4E z serii Aquos jest lekki, poręczny i wyposażony w matrycę odbijającą promienie słoneczne. Dzięki temu można oglądać telewizję na świeżym... 52
  • Powrót do przeszłości 6 sie 2006 Skrzyżowaniem Diablo z Doomem okrzyknięto grę Elder Scrolls. Oryginalne połączenie zalet gry fabularnej ze zwykłymi strzelankami uczyniły z Elder Scrolls obiekt westchnień rzesz graczy na całym świecie. Do sklepów właśnie trafiła... 52
  • Pies na władzę 6 sie 2006 Polityk z psem zyskuje ludzkie oblicze 54
  • Ostatni taki krawiec 6 sie 2006 Kończący 70 lat Yves Saint-Laurent przestał kobiety przebierać, a zaczął je ubierać 58
  • Klaret Jamesa Bonda 6 sie 2006 Wina różowego można wypić bez przykrych konsekwencji dużo więcej niż czerwonego 61
  • Piłka przekręcona 6 sie 2006 PZPN był i jest osią i zwornikiem korupcyjnego układuw polskim futbolu 64
  • Cudotwórca don Leo 6 sie 2006 Odznaczenie państwowe i milion dolarów dostał Leo Beenhakker za awans Trynidadu do mundialu 66
  • Zrzuty nadziei 6 sie 2006 Waszym celem jest Warszawa. Zapadła martwa cisza. Później dało się słyszeć z tyłu sali pojedynczy okrzyk: "Dobry Boże!" 68
  • Know-how 6 sie 2006 Pranie mózgu Podczas wojny koreańskiej aż 70 proc. spośród 7 tys. amerykańskich jeńców przetrzymywanych w Korei Północnej przyznało się do zbrodni, których nie popełnili, przejęło poglądy niezgodne z ich wcześniejszymi... 72
  • Epidemia paranoi 6 sie 2006 Co trzeci Europejczyk jest przekonany, że inni ludzie chcą mu dokuczyć, a co piąty twierdzi, że jest śledzony 74
  • Metamorfoza zwierząt 6 sie 2006 Antylopom w czasie suszy zmniejsza się wątroba i serce, a ptakom wędrownym podczas przelotów skracają się jelita 78
  • Udomowienie łowcy 6 sie 2006 Przed wprowadzeniem rolnictwa ludzie żyli dłużej, nie odczuwali głodu i nękało ich mniej chorób 80
  • Bez granic 6 sie 2006 Kwaśne Bordeaux Prezenty od Jacques'a Chiraca nie są mile widziane na Downing Street 10. W ubiegłym roku premier Tony Blair czterokrotnie odmówił przyjęcia wina, które przesłał mu francuski prezydent. Sekretariat brytyjskiego rządu... 82
  • Pokój z głodu 6 sie 2006 Kongo, niemal dwukrotnie większe niż Europa Zachodnia, powinno być jednym z najbogatszych państw Afryki 84
  • Bliźniak Łukaszenki 6 sie 2006 Prezydent Białorusi znalazł egzotycznego sojusznika w Wenezueli 87
  • Pijana Rosja 6 sie 2006 Rosja szuka w piwie lekarstwa na wódkę 90
  • Menu 6 sie 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Dwa lata jak dla brata W mało eksponowanym dotychczas przez historię Skarżysku-Kamiennej sensacja - pewien bliźniak zgłosił się za brata do aresztu. I ma z tego powodu kłopoty. Nie rozumiem małoduszności tamtejszych... 94
  • Recenzje 6 sie 2006 96
  • Ballady o miłości 6 sie 2006 Dwa lata minęły od czasu, gdy wokalistka Lou Rhodes rozstała się ze swym muzycznym partnerem Andrew Barlowem, z którym współtworzyła drumand-bassową grupę Lamb - inspirowaną twórczością Björk, Massive Attack i Portishead. Albumem... 96
  • Nie ma Lema? 6 sie 2006 Nie tylko zna perfekcyjnie 30 języków, ale także w każdym z nich ma coś do powiedzenia. Oto Robert Stiller, tłumacz kultowej powieści Anthony'ego Burgessa "Nakręcana pomarańcza" czy "Lolity" Nabokova, tym razem... 96
  • Nowa fala historii 6 sie 2006 Jean-Luc Godard, papież francuskiej Nowej Fali, jest wciąż jednym z najbardziej frapujących twórców filmowych. "Four short films" stanowi komentarz do dziejów ludzkości. Kadry z II wojny światowej, ekshumacji grobów etiudy... 96
  • Konspira 6 sie 2006 GÓRNA PÓŁKA W czerwcu 1986 r. do Polski wjechał tir wyładowany 11 tonami sprzętu dla struktur podziemnej "Solidarności". Samochód, kierowany przez Szweda Lenarta Joerna i pilotowany przez późniejszego premiera Jana Krzysztofa... 96
  • Wszechświat Odojewskiego 6 sie 2006 Włodzimierz Odojewski od początku swojej twórczości pisze o historii stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny światowej. Opowiadania zebrane w tomie "... i poniosły konie" dzieli nawet kilkudziesięcioletni dystans czasowy,... 96
  • McGuggenheim 6 sie 2006 Nie chcesz przyjść do Guggenheima? On przyjdzie do ciebie! 98
  • Szlachetny snobizm Salzburga 6 sie 2006 W europejskim jadłospisie kulturalnym Festiwal w Salzburgu jest luksusowym deserem 101
  • Porno artistico 6 sie 2006 Filmy erotyczne więcej mają wspólnego z twardą pornografią niż kinem artystycznym, pod które się podszywają 102
  • Pazurem - Personel Europy 6 sie 2006 Dlaczego ci Europejczycy, co tacy są uporządkowani i akuratni, świecą tym Che Guevarą gdzie popadnie? 104
  • Ueorgan Ludu 6 sie 2006 Nr 31 (198) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 31 lipca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza RASIZM CZY WRĘCZ PRZECIWNIE? Węgajty - testem W Węgajtach (woj. warmińsko-mazurskie), po spektaklu z udziałem cudzoziemców, napadnięto w nocy na... 105
  • Skibą w mur - Jesień trwa 6 sie 2006 Urzędnicy z kraju wierzby płaczącej są bardziej łasi na świecidełka niż szamani z kraju bananowca 106