Metamorfoza zwierząt

Metamorfoza zwierząt

Dodano:   /  Zmieniono: 
Antylopom w czasie suszy zmniejsza się wątroba i serce, a ptakom wędrownym podczas przelotów skracają się jelita
 Na pustyni Rub' al-Khali, najbardziej niegościnnym miejscu na ziemi przez pół roku nie spada ani kropla deszczu, a temperatura latem przekracza 45°C. W tak ekstremalnych warunkach świetnie dają sobie radę antylopy dżejran. Rub' al-Khali po niewielkich opadach zazielenia się jedynie na krótko. W miarę trwania suszy rośliny stają się coraz mniej wartościowym pokarmem, bo tracą wodę i składniki pokarmowe.
Jeśli brakuje pokarmu, trzeba na pewien czas coś zmienić we własnym organizmie, na przykład w jego budowie anatomicznej. Tak właśnie dzieje się z antylopami dżejran. Podczas suszy organizmy tych zwierząt zmniejszają wątrobę i serce - donoszą biolodzy Joseph Williams, Stephane Ostrowski i Pascal Mesochina na łamach czasopisma "Physiological and Biochemical Zoology".

Wątroba na miarę
Racjonowanie wody to życiowe credo mieszkańców pustyni. Podstawowym zadaniem jest utrzymanie stałej temperatury ciała. Normalnie zwierzę, któremu jest za gorąco, poci się i odparowując wilgoć, chłodzi ciało. Ten sposób wymaga jednak stałego uzupełniania płynów. Zwierzęta zamieszkujące pustynie nie mogą sobie pozwolić na taką rozrzutność. Oszczędzają wyparowywaną wodę, szukając choćby najmniejszego cienia i zamierając w bezruchu w najgorętszej porze dnia. Pasą się tuż przed zmrokiem. Wilgoć ucieka z organizmu nawet podczas oddychania, ale dżejrany potrafią ograniczyć i te straty. Oddychają mniej, gdyż tempo przemiany materii spada, wolniej pracują też pomniejszone serce i wątroba. Zwierzęta, gdy nie mogą się najeść do syta, wyparowują o 30 proc. mniej wody niż antylopy dobrze odżywione i napojone.

Zbawienna gorączka
Dżejrany są mistrzami w racjonowaniu wody. Na początku tego roku Williams, Ostrowski i Mesochina potwierdzili działanie jeszcze jednego mechanizmu oszczędnościowego w organizmach tych zwierząt. Dżejrany jako ssaki są stałocieplne, mimo to latem temperatura ich ciała rośnie w dzień i spada w nocy. Temperatura mierzona u tej antylopy o godz. 8 rano wynosi średnio 38,2°C, a tuż przed zachodem słońca to samo zwierzę ma czterdziestostopniową "gorączkę". To zjawisko, zwane heterotermią, polega na magazynowaniu ciepła podczas najgorętszej pory doby. Skoro organizm nie utrzymuje temperatury na stałym poziomie, nie włącza się kosztowny mechanizm chłodzenia. Nocą dżejrany oddają nadmiar ciepła. Wtedy nie muszą jednak wyparowywać wody, gdyż temperatura powietrza jest niższa niż temperatura ciała. Dzięki skłonności do "gorączkowania" organizm zwierzęcia codziennie oszczędza 33 ml wody.
Podobny mechanizm, choć w zupełnie innych warunkach, odkryli polscy naukowcy u pospolitych w naszym kraju ryjówek aksamitnych. Dla zwierzęcia niewiele cięższego niż torebka ekspresowej herbaty krytyczną porą roku jest zima. Takim liliputom trudno się ogrzać. Regulowanie temperatury ciała pochłania dużo energii. W ciągu doby te ssaki zjadają więcej, niż ważą. Zimą zdobycie pokarmu jest problemem, więc ryjówki znalazły inne rozwiązanie - we wrześniu ich organy wewnętrzne zmniejszają się, by zmniejszyć zużycie energii. Skraca się kręgosłup i zmniejsza czaszka. Na przednówku ryjówki "rosną". Do dawnych rozmiarów wracają w maju. Prof. Jan Taylor z Instytutu Biologii Uniwersytetu w Białymstoku bada, czy komórki nerwowe ryjówek regenerują się po zimie. Wyniki jego pracy mogą mieć wielkie znaczenie dla postępów w leczeniu schorzeń układu nerwowego ludzi.

Otyłość na drogę
Wśród zwierząt zmieniających wewnętrzną budowę ciała są także ptaki. Dzieje się tak, gdy muszą sprostać forsownemu zadaniu, jakim jest migracja. W końcu lata ich głównym celem jest zgromadzenie odpowiedniej ilości tkanki tłuszczowej - podstawowego paliwa na drogę. Amerykański fizjolog Scott Williams z University of Rhode Island, badając lasówkę czarnogłową, odkrył, że ten niepozorny ptak może potroić masę ciała w niespełna tydzień. Delikatne ptaki stają się wyczynowcami dzięki zmianom hormonalnym. Dodatkowa produkcja kortykosteronu pomaga im wydajniej zamieniać pokarm w tłuszcz. Do pogoni za kaloriami dostosowują się także ich jelita. Komórki tej części przewodu pokarmowego powiększają się, a na dodatkowej powierzchni trwa przetwarzanie pokarmu w tkankę tłuszczową.
Tak przygotowana lasówka przebywa 4 tys. km z Ameryki Północnej do Brazylii podczas kilkudziesięciogodzinnego, nieprzerwanego lotu. Ponieważ podczas migracji powiększony przewód pokarmowy staje się zbędnym balastem, głodówka i wysiłek fizyczny powodują, że jelita ptaka się kurczą. Budujące je białka zostają spalone, a pochodząca z tego procesu energia - wykorzystana do pracy mięśni. Magazynami protein są także mięśnie nóg i klatki piersiowej.

Przebudowa ptaków
Pokrzewki ogrodowe, lecąc z Europy do Afryki, tracą jedną piątą masy mięśni piersiowych i nóg oraz prawie 40 proc. masy przewodu pokarmowego. Zięby podczas migracji redukują wątrobę o połowę. Perkoz zausznik lecący z Ameryki Północnej do Południowej zmniejsza wątrobę, żołądek i skraca jelita; biegus wielki w drodze z Australii do Chin redukuje wszystkie organy wewnętrzne poza płucami i mózgiem. Podobne zjawisko fizjologiczne zaobserwowano u muchołówek żałobnych, piecuszków i jaskółek dymówek. Najprawdopodobniej zmniejszeniu ulegają narządy wewnętrzne większości migrujących ptaków.
Po dotarciu do celu podróży ptaki prawie nie jedzą. Nie mogą trawić. Czekają, aż żołądek, jelita i wątroba się odbudują. Regeneracja postępuje szybko i układ pokarmowy wraca do normalnych rozmiarów nawet po dwóch dniach. Jeszcze niedawno tak duża metamorfoza w budowie tych zwierząt wydawała się naukowcom niemożliwa.
Więcej możesz przeczytać w 31/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 31/2006 (1234)

  • Na stronie - Artyści przeciwpolityki 6 sie 2006 Prawdziwi artyści przeciwpolityki potrafią za jednym zamachem osiągnąć nawet kilka przeciwcelów! 5
  • Wprost od czytelników 6 sie 2006 ZAPOMNIANA ROCZNICA Doceniając wkład "Wprost" w publicystykę historyczną, wnoszę o podjęcie tematu: pierwszy "kontakt" stolicy z hitlerowskim obozem zagłady Auschwitz. 14 sierpnia 1940 r. wysłano tam z Pawiaka 513... 5
  • Skaner 6 sie 2006 62. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO Skrzydła Warszawy Bombowiec Liberator B-24J-45-CF o numerze seryjnym 44-10395 wyprodukowano w Fort Worth w Teksasie. Samolot przydzielono do polskiej jednostki na początku lipca 1944 r. Do ostatniego... 10
  • Sawka czatuje 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 6 sie 2006 Kazimierz Marcinkiewicz, pełniący obowiązki prezydenta Warszawy © A. JAGIELAK 16
  • Poczta 6 sie 2006 WOJSKOWE SŁUŻBY HAKOWE Artykuł "Wojskowe Służby Hakowe" (nr 30) miał "ujawnić" sekrety WSI. Nie mam nic do tego, bo z WSI nic mnie nie łączy, gdyż powstały długo po moim kontakcie szkoleniowym z wojskiem. W sprawie... 16
  • Ryba po polsku - Rozdziobią nas kruki, wrony 6 sie 2006 Lepper z Giertychem czują się właścicielami TVP. Tylko patrzeć, jak uznają się za właścicieli IV RP 17
  • Z życia koalicji 6 sie 2006 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ WZIĄŁ SIĘ ZA KACZORY! Wychodzącemu z TVN 24 byłemu premierowi dziennikarze wręczyli właśnie znalezioną słabowitą kaczkę z prośbą, by się nią zaopiekował. I jak myślicie państwo, co Kazimierz z nią... 18
  • Z życia opozycji 6 sie 2006 19
  • Wprost przeciwnie - Izrael walczy za Zachód 6 sie 2006 Mylą się ci, którzy ostro krytykują Izrael za nadużycie siły w Libanie 20
  • Fotoplastykon 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Widzą nas! 6 sie 2006 Powstaje centralny rejestr obywateli - superbaza danych o naszym majątku, dochodach, chorobach czy wyjazdach 22
  • Brama do tajemnic 6 sie 2006 Śledztwo "Wprost"i "Życia Warszawy":Ministerstwo Spraw Zagranicznych kupiło szyfratory, przez które tajne informacje mogły wyciekać za granicę 28
  • Twins of Poland 6 sie 2006 Gdy już o braciach Kaczyńskich zrobiło się głośno, trzeba z prezydenta i premiera uczynić atut Polski 30
  • Nowa germanizacja 6 sie 2006 Niemieckie sądy i urzędy sankcjonują germanizację dzieci z rozbitych polsko-niemieckich małżeństw 34
  • Giełda 6 sie 2006 Hossa Świat Metallica odpuszcza Zespół Metallica wyraził zgodę na udostępnienie wszystkich swoich utworów internautom - oczywiście w e-sklepach z płatną muzyką. Muzycy Metalliki zasłynęli jako jedni z głównych sprzymierzeńców RIAA... 38
  • Woda z wody 6 sie 2006 Kropla Beskidu wygrała w badaniu "Wprost" na najwyżej ocenianą wodę mineralną 40
  • Państwołapka 6 sie 2006 Nie wystarczy, że nie podoba nam się inwestor albo kraj, z którego on pochodzi, by nacjonalizować 46
  • Rozrywka City 6 sie 2006 Ponad tysiąc parków rozrywki na całym świecie odwiedza w tym roku ponad 600 milionów osób 48
  • 2 x 2 = 4 - Czas socjotechniki 6 sie 2006 Można zostać człowiekiem "z układu", wcale się o to nie starając i nie mając podejrzanej metryki 51
  • Supersam 6 sie 2006 52
  • Bojówki Jaggera 6 sie 2006 Zderzenie brytyjskiej elegancji z grunge'owym stylem rodem z Seattle to najnowsza - jesienno-zimowa - propozycja hiszpańskiej firmy Pepe Jeans. Szczególnie interesujące wydają się propozycje łączące elementy angielskiego stroju do... 52
  • Asymetryczna porcelana 6 sie 2006 Królująca na wybiegach mody i w salonach fryzjerskich asymetria trafiła właśnie do świata porcelany. Najnowszą kolekcję serwisu stołowego Innova firmy Villeroy & Boch charakteryzują geometryczne, asymetryczne kształty i ascetyczne... 52
  • Najcieńszy telefon 6 sie 2006 Niecałe 7 mm grubości i masę 66 g ma najcieńszy telefon komórkowy świata Samsung X820, który jeszcze w tym miesiącu trafi do polskich sklepów. Jest lekki i wytrzymały dzięki połączeniu sztucznego tworzywa z włóknem szklanym.... 52
  • Miniodrzutowiec 6 sie 2006 Honda, która do tej pory specjalizowała się w silnikach lotniczych, opracowała własną wersję miniodrzutowca pasażerskiego. Pierwszy samolot ma opuścić taśmy montażowe za cztery lata, ale zamówienia na niego można składać już od... 52
  • Kino w ogrodzie 6 sie 2006 Nową generację telewizorów ciekłokrystalicznych opracował Sharp. Odbiornik LC-20SD4E z serii Aquos jest lekki, poręczny i wyposażony w matrycę odbijającą promienie słoneczne. Dzięki temu można oglądać telewizję na świeżym... 52
  • Powrót do przeszłości 6 sie 2006 Skrzyżowaniem Diablo z Doomem okrzyknięto grę Elder Scrolls. Oryginalne połączenie zalet gry fabularnej ze zwykłymi strzelankami uczyniły z Elder Scrolls obiekt westchnień rzesz graczy na całym świecie. Do sklepów właśnie trafiła... 52
  • Pies na władzę 6 sie 2006 Polityk z psem zyskuje ludzkie oblicze 54
  • Ostatni taki krawiec 6 sie 2006 Kończący 70 lat Yves Saint-Laurent przestał kobiety przebierać, a zaczął je ubierać 58
  • Klaret Jamesa Bonda 6 sie 2006 Wina różowego można wypić bez przykrych konsekwencji dużo więcej niż czerwonego 61
  • Piłka przekręcona 6 sie 2006 PZPN był i jest osią i zwornikiem korupcyjnego układuw polskim futbolu 64
  • Cudotwórca don Leo 6 sie 2006 Odznaczenie państwowe i milion dolarów dostał Leo Beenhakker za awans Trynidadu do mundialu 66
  • Zrzuty nadziei 6 sie 2006 Waszym celem jest Warszawa. Zapadła martwa cisza. Później dało się słyszeć z tyłu sali pojedynczy okrzyk: "Dobry Boże!" 68
  • Know-how 6 sie 2006 Pranie mózgu Podczas wojny koreańskiej aż 70 proc. spośród 7 tys. amerykańskich jeńców przetrzymywanych w Korei Północnej przyznało się do zbrodni, których nie popełnili, przejęło poglądy niezgodne z ich wcześniejszymi... 72
  • Epidemia paranoi 6 sie 2006 Co trzeci Europejczyk jest przekonany, że inni ludzie chcą mu dokuczyć, a co piąty twierdzi, że jest śledzony 74
  • Metamorfoza zwierząt 6 sie 2006 Antylopom w czasie suszy zmniejsza się wątroba i serce, a ptakom wędrownym podczas przelotów skracają się jelita 78
  • Udomowienie łowcy 6 sie 2006 Przed wprowadzeniem rolnictwa ludzie żyli dłużej, nie odczuwali głodu i nękało ich mniej chorób 80
  • Bez granic 6 sie 2006 Kwaśne Bordeaux Prezenty od Jacques'a Chiraca nie są mile widziane na Downing Street 10. W ubiegłym roku premier Tony Blair czterokrotnie odmówił przyjęcia wina, które przesłał mu francuski prezydent. Sekretariat brytyjskiego rządu... 82
  • Pokój z głodu 6 sie 2006 Kongo, niemal dwukrotnie większe niż Europa Zachodnia, powinno być jednym z najbogatszych państw Afryki 84
  • Bliźniak Łukaszenki 6 sie 2006 Prezydent Białorusi znalazł egzotycznego sojusznika w Wenezueli 87
  • Pijana Rosja 6 sie 2006 Rosja szuka w piwie lekarstwa na wódkę 90
  • Menu 6 sie 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Dwa lata jak dla brata W mało eksponowanym dotychczas przez historię Skarżysku-Kamiennej sensacja - pewien bliźniak zgłosił się za brata do aresztu. I ma z tego powodu kłopoty. Nie rozumiem małoduszności tamtejszych... 94
  • Recenzje 6 sie 2006 96
  • Ballady o miłości 6 sie 2006 Dwa lata minęły od czasu, gdy wokalistka Lou Rhodes rozstała się ze swym muzycznym partnerem Andrew Barlowem, z którym współtworzyła drumand-bassową grupę Lamb - inspirowaną twórczością Björk, Massive Attack i Portishead. Albumem... 96
  • Nie ma Lema? 6 sie 2006 Nie tylko zna perfekcyjnie 30 języków, ale także w każdym z nich ma coś do powiedzenia. Oto Robert Stiller, tłumacz kultowej powieści Anthony'ego Burgessa "Nakręcana pomarańcza" czy "Lolity" Nabokova, tym razem... 96
  • Nowa fala historii 6 sie 2006 Jean-Luc Godard, papież francuskiej Nowej Fali, jest wciąż jednym z najbardziej frapujących twórców filmowych. "Four short films" stanowi komentarz do dziejów ludzkości. Kadry z II wojny światowej, ekshumacji grobów etiudy... 96
  • Konspira 6 sie 2006 GÓRNA PÓŁKA W czerwcu 1986 r. do Polski wjechał tir wyładowany 11 tonami sprzętu dla struktur podziemnej "Solidarności". Samochód, kierowany przez Szweda Lenarta Joerna i pilotowany przez późniejszego premiera Jana Krzysztofa... 96
  • Wszechświat Odojewskiego 6 sie 2006 Włodzimierz Odojewski od początku swojej twórczości pisze o historii stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny światowej. Opowiadania zebrane w tomie "... i poniosły konie" dzieli nawet kilkudziesięcioletni dystans czasowy,... 96
  • McGuggenheim 6 sie 2006 Nie chcesz przyjść do Guggenheima? On przyjdzie do ciebie! 98
  • Szlachetny snobizm Salzburga 6 sie 2006 W europejskim jadłospisie kulturalnym Festiwal w Salzburgu jest luksusowym deserem 101
  • Porno artistico 6 sie 2006 Filmy erotyczne więcej mają wspólnego z twardą pornografią niż kinem artystycznym, pod które się podszywają 102
  • Pazurem - Personel Europy 6 sie 2006 Dlaczego ci Europejczycy, co tacy są uporządkowani i akuratni, świecą tym Che Guevarą gdzie popadnie? 104
  • Ueorgan Ludu 6 sie 2006 Nr 31 (198) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 31 lipca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza RASIZM CZY WRĘCZ PRZECIWNIE? Węgajty - testem W Węgajtach (woj. warmińsko-mazurskie), po spektaklu z udziałem cudzoziemców, napadnięto w nocy na... 105
  • Skibą w mur - Jesień trwa 6 sie 2006 Urzędnicy z kraju wierzby płaczącej są bardziej łasi na świecidełka niż szamani z kraju bananowca 106