Udomowienie łowcy

Udomowienie łowcy

Dodano:   /  Zmieniono: 
Przed wprowadzeniem rolnictwa ludzie żyli dłużej, nie odczuwali głodu i nękało ich mniej chorób
Dotychczas uważano, że uprawę roli wynalazła jedna ludzka grupa gdzieś na Bliskim Wschodzie. Z najnowszych badań wynika, że rolnictwo pojawiło się w wielu rejonach równocześnie. Archeolodzy z Uniwersytetu Harvarda i z uniwersytetu Bar-Ilan w Izrae-lu znaleźli we wczesnoneolitycznej osadzie Gilgal, położonej niedaleko Jerycha, udomowioną odmianę figi oraz ziarna dzikiego owsa i jęczmienia sprzed 11,4-11,2 tys. lat.
W rejonie Żyznego Półksiężyca, ciągnącego się od Egiptu po Mezopotamię, w ojczyźnie rolnictwa, pierwsi rolnicy eksperymentowali z wieloma odmianami roślin. Występowały tam wtedy krótka pora deszczowa oraz długie i suche lato. W takich warunkach najlepiej udaje się uprawa pszenicy i jęczmienia. Te gatunki należą do najwcześniej udomowionych zbóż. Dziki jęczmień, soczewica, owies i żyto łatwo wschodziły i dawały obfite plony, ale ich uprawa została zarzucona na tysiące lat, bo ziarna zbyt szybko wypadały z kłosów.
Badacze z uniwersytetu Bar-Ilan uważają, że neolityczni rolnicy manipulowali genami uprawianych roślin. Zboża selekcjonowano pod kątem wielkości ziaren. Podobną selekcję przechodziły figi z Gilgal. Znalezione przez archeologów owoce należą do odmiany partenokarpicznej, słodkiej i soczystej, ale pozbawionej nasion. Takie drzewka można rozmnażać tylko przez rozsadzanie. Selekcjonowano również zwierzęta, aby dawały więcej mleka i mięsa. Pierwsze zaczęły towarzyszyć człowiekowi owce, kozy i świnie, około 6000 r. p.n.e. udomowiono krowę. Wykorzystywano już wtedy zwierzęta do prac rolnych. Pozostaje pytanie: co zadecydowało o porzuceniu łowiecko-zbierackiego trybu życia na rzecz uprawiania pola i hodowli zwierząt?

Uboga dieta rolników
W 1929 r. Gordon Childe, uważany za ojca nowoczesnej archeologii, nazwał wprowadzenie gospodarki rolnej rewolucją neolityczną. Ten termin miał sugerować nie tyle tempo przemian, ile przewrót w sposobie życia udzi. Błyskawicznie zaczęła się wtedy powiększać liczebność ludzkich grup. Antropolog Marshall Sahlins już w latach 60., na podstawie obserwacji zbieracko-łowieckiego plemienia Kung z południowej Afryki, doszedł do wniosku, że przed wprowadzeniem rolnictwa społeczeństwa nie tylko nie cierpiały głodu, ale wręcz żyły w dostatku.
Pożywienie łowców i zbieraczy było bardziej zróżnicowane niż dieta rolników.
W Ameryce Północnej plemiona przedrolnicze wykorzystywały do pięciu tysięcy gatunków roślin! Nomadowie żyli dłużej niż rolnicy i nękało ich mniej chorób. Badania szkieletów pokazują, że członkowie społeczeństw łowiecko-zbierackich byli wyżsi i lepiej odżywieni niż pierwsi rolnicy, u których ciężka praca powodowała deformacje stawów i kości.

Katastrofa klimatyczna
W XI wieku p.n.e. nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu, dlatego wielu archeologów uważa, że przyczyną rewolucji neolitycznej były zmiany klimatyczne. W tym okresie na Bliskim Wschodzie prawdopodobnie zmniejszyły się opady - na terenach dzisiejszej Syrii archeolodzy odkryli ślady suszy sprzed 13 tys. lat. Badacze z University College London zaobserwowali, że w Abu Hureyra w dolinie Eufratu ziarna zbóż dzikich, mniej odpornych na brak wody, zostały zastąpione ziarnami roślin uprawnych prawdopodobnie wyselekcjonowanych tak, aby lepiej znosiły susze. Konsekwencją tego mogłoby być przejście do osiadłego trybu życia, bo trudno doglądać upraw, wędrując. Najnowsze badania w Çatalhöyük w turec-kiej Anatolii przeczą jednak tej teorii.
W osadzie Konya, zajmującej powierzchnię równą 24 boiskom piłki nożnej, 9 tys. lat temu tłoczyło się 8 tys. osób. Odkrywca Çatalhöyük, brytyjski archeolog James Melaart, nazwał osadę najstarszym miastem świata. Słowo "miasto" zostało jednak użyte nieco na wyrost: w Çatalhöyük nie ma budowli publicznych, a wszystkie domy są do siebie podobne i upakowane tak ciasno, że szlaki komunikacyjne przeprowadzono na ich dachach. W tej osadzie archeolodzy odkryli jedne z najwspanialszych przykładów sztuki neolitu. Ściany domów zdobiły czaszki bydła i barwne freski przedstawiające sceny łowów, wybuchy pobliskiego wulkanu i samą osadę z lotu ptaka.
Archeolodzy znaleźli też liczne figurki otyłych kobiet. Melaart uznał je za boginie urodzaju i płodności, przypuszczał też, że w Çatalhöyük panował matriarchat. Przeczą temu wykopaliska brytyjskiego archeologa Iana Hoddera. Mieszkańcy Çatalhöyük stanowili "demokratyczne" społeczeństwo, w którym kobiety i mężczyźni byli tak samo dobrze odżywieni, dzielili się pracą i spędzali podobną ilość czasu na pracy. W Çatalhöyük rolnictwo odgrywało marginalną rolę. Mieszkańcy osady jedli więcej roślin dzikich niż udomowionych; archeolodzy nie odnaleźli też śladów mielenia ziaren na mąkę.
Podobnego odkrycia dokonano w osadzie Asikli, zasiedlonej tysiąc lat wcześniej niż Çatalhöyük. Mimo że Asikli było typową osadą z budowlami publicznymi, świątynią, a nawet z brukowaną ulicą, większość zwierząt i roślin, którymi żywili się jej mieszkańcy, była dzika. Co zatem skłoniło ludzi do życia w ciasnych skupiskach, skoro nie byli zmuszeni do pilnowania upraw?

Rewolucja kulturalna
Ian Hodder przypuszcza, że "rewolucja neolityczna" to zmiany dotyczące nie tyle sposobu gospodarowania, ile mentalności. Poprzedziła ją rewolucja kulturalna - społeczeństwa łowiecko-zbierackie zaczęły inaczej postrzegać i eksploatować środowisko naturalne. Tę zmianę u mieszkańców Çatalhöyük można zrozumieć, jeśli przyjrzymy się obrazom łowów utrwalonym na ścianach domów oraz zwyczajowi chowania zmarłych pod podłogami, blisko żywych. Tym, co trzymało ludzi w jednym miejscu, prawdopodobnie było przywiązanie do przodków. Dekorowanie chat scenami polowań było zaś prawdopodobnie symbolicznym przeniesieniem koczowniczego trybu życia w obręb domostw. Być może nasza cywilizacja narodziła się bardziej z potrzeby ducha niż ciała.
Więcej możesz przeczytać w 31/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 31/2006 (1234)

  • Na stronie - Artyści przeciwpolityki 6 sie 2006 Prawdziwi artyści przeciwpolityki potrafią za jednym zamachem osiągnąć nawet kilka przeciwcelów! 5
  • Wprost od czytelników 6 sie 2006 ZAPOMNIANA ROCZNICA Doceniając wkład "Wprost" w publicystykę historyczną, wnoszę o podjęcie tematu: pierwszy "kontakt" stolicy z hitlerowskim obozem zagłady Auschwitz. 14 sierpnia 1940 r. wysłano tam z Pawiaka 513... 5
  • Skaner 6 sie 2006 62. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO Skrzydła Warszawy Bombowiec Liberator B-24J-45-CF o numerze seryjnym 44-10395 wyprodukowano w Fort Worth w Teksasie. Samolot przydzielono do polskiej jednostki na początku lipca 1944 r. Do ostatniego... 10
  • Sawka czatuje 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 6 sie 2006 Kazimierz Marcinkiewicz, pełniący obowiązki prezydenta Warszawy © A. JAGIELAK 16
  • Poczta 6 sie 2006 WOJSKOWE SŁUŻBY HAKOWE Artykuł "Wojskowe Służby Hakowe" (nr 30) miał "ujawnić" sekrety WSI. Nie mam nic do tego, bo z WSI nic mnie nie łączy, gdyż powstały długo po moim kontakcie szkoleniowym z wojskiem. W sprawie... 16
  • Ryba po polsku - Rozdziobią nas kruki, wrony 6 sie 2006 Lepper z Giertychem czują się właścicielami TVP. Tylko patrzeć, jak uznają się za właścicieli IV RP 17
  • Z życia koalicji 6 sie 2006 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ WZIĄŁ SIĘ ZA KACZORY! Wychodzącemu z TVN 24 byłemu premierowi dziennikarze wręczyli właśnie znalezioną słabowitą kaczkę z prośbą, by się nią zaopiekował. I jak myślicie państwo, co Kazimierz z nią... 18
  • Z życia opozycji 6 sie 2006 19
  • Wprost przeciwnie - Izrael walczy za Zachód 6 sie 2006 Mylą się ci, którzy ostro krytykują Izrael za nadużycie siły w Libanie 20
  • Fotoplastykon 6 sie 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Widzą nas! 6 sie 2006 Powstaje centralny rejestr obywateli - superbaza danych o naszym majątku, dochodach, chorobach czy wyjazdach 22
  • Brama do tajemnic 6 sie 2006 Śledztwo "Wprost"i "Życia Warszawy":Ministerstwo Spraw Zagranicznych kupiło szyfratory, przez które tajne informacje mogły wyciekać za granicę 28
  • Twins of Poland 6 sie 2006 Gdy już o braciach Kaczyńskich zrobiło się głośno, trzeba z prezydenta i premiera uczynić atut Polski 30
  • Nowa germanizacja 6 sie 2006 Niemieckie sądy i urzędy sankcjonują germanizację dzieci z rozbitych polsko-niemieckich małżeństw 34
  • Giełda 6 sie 2006 Hossa Świat Metallica odpuszcza Zespół Metallica wyraził zgodę na udostępnienie wszystkich swoich utworów internautom - oczywiście w e-sklepach z płatną muzyką. Muzycy Metalliki zasłynęli jako jedni z głównych sprzymierzeńców RIAA... 38
  • Woda z wody 6 sie 2006 Kropla Beskidu wygrała w badaniu "Wprost" na najwyżej ocenianą wodę mineralną 40
  • Państwołapka 6 sie 2006 Nie wystarczy, że nie podoba nam się inwestor albo kraj, z którego on pochodzi, by nacjonalizować 46
  • Rozrywka City 6 sie 2006 Ponad tysiąc parków rozrywki na całym świecie odwiedza w tym roku ponad 600 milionów osób 48
  • 2 x 2 = 4 - Czas socjotechniki 6 sie 2006 Można zostać człowiekiem "z układu", wcale się o to nie starając i nie mając podejrzanej metryki 51
  • Supersam 6 sie 2006 52
  • Bojówki Jaggera 6 sie 2006 Zderzenie brytyjskiej elegancji z grunge'owym stylem rodem z Seattle to najnowsza - jesienno-zimowa - propozycja hiszpańskiej firmy Pepe Jeans. Szczególnie interesujące wydają się propozycje łączące elementy angielskiego stroju do... 52
  • Asymetryczna porcelana 6 sie 2006 Królująca na wybiegach mody i w salonach fryzjerskich asymetria trafiła właśnie do świata porcelany. Najnowszą kolekcję serwisu stołowego Innova firmy Villeroy & Boch charakteryzują geometryczne, asymetryczne kształty i ascetyczne... 52
  • Najcieńszy telefon 6 sie 2006 Niecałe 7 mm grubości i masę 66 g ma najcieńszy telefon komórkowy świata Samsung X820, który jeszcze w tym miesiącu trafi do polskich sklepów. Jest lekki i wytrzymały dzięki połączeniu sztucznego tworzywa z włóknem szklanym.... 52
  • Miniodrzutowiec 6 sie 2006 Honda, która do tej pory specjalizowała się w silnikach lotniczych, opracowała własną wersję miniodrzutowca pasażerskiego. Pierwszy samolot ma opuścić taśmy montażowe za cztery lata, ale zamówienia na niego można składać już od... 52
  • Kino w ogrodzie 6 sie 2006 Nową generację telewizorów ciekłokrystalicznych opracował Sharp. Odbiornik LC-20SD4E z serii Aquos jest lekki, poręczny i wyposażony w matrycę odbijającą promienie słoneczne. Dzięki temu można oglądać telewizję na świeżym... 52
  • Powrót do przeszłości 6 sie 2006 Skrzyżowaniem Diablo z Doomem okrzyknięto grę Elder Scrolls. Oryginalne połączenie zalet gry fabularnej ze zwykłymi strzelankami uczyniły z Elder Scrolls obiekt westchnień rzesz graczy na całym świecie. Do sklepów właśnie trafiła... 52
  • Pies na władzę 6 sie 2006 Polityk z psem zyskuje ludzkie oblicze 54
  • Ostatni taki krawiec 6 sie 2006 Kończący 70 lat Yves Saint-Laurent przestał kobiety przebierać, a zaczął je ubierać 58
  • Klaret Jamesa Bonda 6 sie 2006 Wina różowego można wypić bez przykrych konsekwencji dużo więcej niż czerwonego 61
  • Piłka przekręcona 6 sie 2006 PZPN był i jest osią i zwornikiem korupcyjnego układuw polskim futbolu 64
  • Cudotwórca don Leo 6 sie 2006 Odznaczenie państwowe i milion dolarów dostał Leo Beenhakker za awans Trynidadu do mundialu 66
  • Zrzuty nadziei 6 sie 2006 Waszym celem jest Warszawa. Zapadła martwa cisza. Później dało się słyszeć z tyłu sali pojedynczy okrzyk: "Dobry Boże!" 68
  • Know-how 6 sie 2006 Pranie mózgu Podczas wojny koreańskiej aż 70 proc. spośród 7 tys. amerykańskich jeńców przetrzymywanych w Korei Północnej przyznało się do zbrodni, których nie popełnili, przejęło poglądy niezgodne z ich wcześniejszymi... 72
  • Epidemia paranoi 6 sie 2006 Co trzeci Europejczyk jest przekonany, że inni ludzie chcą mu dokuczyć, a co piąty twierdzi, że jest śledzony 74
  • Metamorfoza zwierząt 6 sie 2006 Antylopom w czasie suszy zmniejsza się wątroba i serce, a ptakom wędrownym podczas przelotów skracają się jelita 78
  • Udomowienie łowcy 6 sie 2006 Przed wprowadzeniem rolnictwa ludzie żyli dłużej, nie odczuwali głodu i nękało ich mniej chorób 80
  • Bez granic 6 sie 2006 Kwaśne Bordeaux Prezenty od Jacques'a Chiraca nie są mile widziane na Downing Street 10. W ubiegłym roku premier Tony Blair czterokrotnie odmówił przyjęcia wina, które przesłał mu francuski prezydent. Sekretariat brytyjskiego rządu... 82
  • Pokój z głodu 6 sie 2006 Kongo, niemal dwukrotnie większe niż Europa Zachodnia, powinno być jednym z najbogatszych państw Afryki 84
  • Bliźniak Łukaszenki 6 sie 2006 Prezydent Białorusi znalazł egzotycznego sojusznika w Wenezueli 87
  • Pijana Rosja 6 sie 2006 Rosja szuka w piwie lekarstwa na wódkę 90
  • Menu 6 sie 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Dwa lata jak dla brata W mało eksponowanym dotychczas przez historię Skarżysku-Kamiennej sensacja - pewien bliźniak zgłosił się za brata do aresztu. I ma z tego powodu kłopoty. Nie rozumiem małoduszności tamtejszych... 94
  • Recenzje 6 sie 2006 96
  • Ballady o miłości 6 sie 2006 Dwa lata minęły od czasu, gdy wokalistka Lou Rhodes rozstała się ze swym muzycznym partnerem Andrew Barlowem, z którym współtworzyła drumand-bassową grupę Lamb - inspirowaną twórczością Björk, Massive Attack i Portishead. Albumem... 96
  • Nie ma Lema? 6 sie 2006 Nie tylko zna perfekcyjnie 30 języków, ale także w każdym z nich ma coś do powiedzenia. Oto Robert Stiller, tłumacz kultowej powieści Anthony'ego Burgessa "Nakręcana pomarańcza" czy "Lolity" Nabokova, tym razem... 96
  • Nowa fala historii 6 sie 2006 Jean-Luc Godard, papież francuskiej Nowej Fali, jest wciąż jednym z najbardziej frapujących twórców filmowych. "Four short films" stanowi komentarz do dziejów ludzkości. Kadry z II wojny światowej, ekshumacji grobów etiudy... 96
  • Konspira 6 sie 2006 GÓRNA PÓŁKA W czerwcu 1986 r. do Polski wjechał tir wyładowany 11 tonami sprzętu dla struktur podziemnej "Solidarności". Samochód, kierowany przez Szweda Lenarta Joerna i pilotowany przez późniejszego premiera Jana Krzysztofa... 96
  • Wszechświat Odojewskiego 6 sie 2006 Włodzimierz Odojewski od początku swojej twórczości pisze o historii stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny światowej. Opowiadania zebrane w tomie "... i poniosły konie" dzieli nawet kilkudziesięcioletni dystans czasowy,... 96
  • McGuggenheim 6 sie 2006 Nie chcesz przyjść do Guggenheima? On przyjdzie do ciebie! 98
  • Szlachetny snobizm Salzburga 6 sie 2006 W europejskim jadłospisie kulturalnym Festiwal w Salzburgu jest luksusowym deserem 101
  • Porno artistico 6 sie 2006 Filmy erotyczne więcej mają wspólnego z twardą pornografią niż kinem artystycznym, pod które się podszywają 102
  • Pazurem - Personel Europy 6 sie 2006 Dlaczego ci Europejczycy, co tacy są uporządkowani i akuratni, świecą tym Che Guevarą gdzie popadnie? 104
  • Ueorgan Ludu 6 sie 2006 Nr 31 (198) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 31 lipca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza RASIZM CZY WRĘCZ PRZECIWNIE? Węgajty - testem W Węgajtach (woj. warmińsko-mazurskie), po spektaklu z udziałem cudzoziemców, napadnięto w nocy na... 105
  • Skibą w mur - Jesień trwa 6 sie 2006 Urzędnicy z kraju wierzby płaczącej są bardziej łasi na świecidełka niż szamani z kraju bananowca 106