Zabór energetyczny

Zabór energetyczny

Rosja zaciska energetyczne kleszcze
Czy były szef Wojskowych Służb Informacyjnych generał Marek Dukaczewski zignorował raport wskazujący na groźbę przejęcia polskiego sektora energetycznego przez Rosjan? Jak twierdzą nasi informatorzy, mają na to wskazywać zeznania oficerów WSI przed komisją weryfikacyjną; raport miał być przygotowany w krakowskim okręgu WSI i dotyczyć wrogiego przejęcia rafinerii, ciężkiego przemysłu chemicznego, a nawet kopalni węgla. Fakty wskazują, że realizacja tego planu rozpoczęła się w 2002 r. i została czasowo zawieszona w 2004 r., gdy powstała komisja śledcza ds. PKN Orlen

Schemat wejścia Rosjan do Polski został starannie przygotowany. Poprzedziły go działania wywiadu i przygotowanie sprzyjających Rosji grup nacisku politycznego. Aby zabezpieczyć się przed poniesieniem kosztów związanych ze zmianą ekipy na nieprzychylną Rosji, dokonano korupcji wśród klasy politycznej. Finansowanie tych grup powierzono spółkom pośrednikom w handlu surowcami. Z ustaleń wywiadu wojskowego miało wynikać, że plan przejęcia naszego sektora energetycznego przygotowano w X zarządzie GRU (rosyjski wywiad wojskowy). Według autorów raportu, na przykład Rafineria Gdańska (Grupa Lotos) miała zostać przejęta za długi, które miały powstać w wyniku skomplikowanych operacji finansowych. Sprawa jest tym groźniejsza, że - zdaniem autorów opracowania - akcję przejęcia polskiego sektora energetycznego wspierali byli wysocy funkcjonariusze polskich tajnych służb (m.in. związani z warszawską firmą H. zajmującą się "wywiadem konkurencyjnym").

Wojna obronna
W Polsce przez lata udawano, że nie istnieje problem zależności energetycznej od Rosji. Nagłośniona podczas prac komisji orlenowskiej próba przejęcia największych polskich rafinerii przez Rosjan była tylko wycinkiem strategii opanowania sektora energetycznego w Polsce. Pierwszym elementem tej strategii było uzależnienie Polski od dostaw rosyjskiej ropy (jeszcze w połowie lat 90. połowę ropy kupowaliśmy przez Naftoport). Drugim - storpedowanie dywersyfikacji źródeł gazu. Od połowy lat 90. udział rosyjskiej ropy w dostawach do Polski wzrósł z mniej więcej 50 proc. do niemal 100 proc. Po odcięciu nas od gazu z Azji Środkowej około 90 proc. całego importowanego gazu sprowadzamy za rosyjskim pośrednictwem. Rosjanie wyprzedzają nasze działania przynajmniej o krok. Gdy kilka miesięcy temu premier Jarosław Kaczyński mówił w exposé, że Polska będzie dywersyfikować dostawy gazu, kupując go w Algierii, wkrótce tamtejsze złoża zaczął przejmować Gazprom. Elementem polsko-rosyjskiej wojny energetycznej było także wstrzymanie (pod pretekstem remontu rurociągu Przyjaźń) dostaw ropy dla rafinerii w Możejkach, na której zakup wygrał przetarg PKN Orlen. W ostatnich trzech miesiącach polska strona walczy z Rosjanami o kontrolę nad słowackim systemem rurociągów naftowych Transpetrol (49 proc. udziałów należało do Jukosu, a 51 proc. do słowackiego skarbu państwa). Kontrola nad Transpetrolem wzmocniłaby pozycję negocjacyjną strony polskiej.

Energetyka najwyższej troski
"Poza sektorem energetycznym nie istnieje obszar, w którym Rosja mogłaby się ubiegać o światowe przywództwo" - przyznał w grudniu 2005 r. Władimir Putin. Trzy lata wcześniej rosyjski prezydent rozpoczął operację przywrócenia państwowej kontroli nad sprywatyzowanym na początku lat 90. sektorem energetycznym (firmami naftowymi, gazowymi i handlującymi prądem). Najpierw zrenacjonalizowano Gazprom - rosyjski rząd dokupił akcje koncernu, aby mieć ich ponad 50 proc. Kolejnym elementem tego planu było zniszczenie przez państwo największych rosyjskich prywatnych koncernów naftowych - Jukosu i Sibnieftu - i przeniesienie ich aktywów do państwowych Gazpromu i Rosnieftu. O ile Jukos przejęto siłą (jego właściciel Michaił Chodorkowski trafił na osiem lat do łagru), o tyle Sibnieft dobrowolnie sprzedał miliarder Roman Abramowicz. Teraz administracja Putina przystępuje do podporządkowywania sobie działających w Rosji zachodnich koncernów naftowych. Od kilku tygodni głośna jest sprawa odebrania koncernowi Royal Dutch Shell zezwolenia na realizację drugiego etapu projektu Sachalin-2 (eksploatacja złóż gazu i ropy), wartego 20 mld USD, bo rzekomo nie stosował się do norm ekologicznych. Oleg Mitwol, szef rosyjskiego urzędu ochrony środowiska, twierdzi, że kara nałożona na Shella może wynieść nawet 50 mld USD. Nie przypadkiem negocjacje z Shellem w sprawie zakupu udziałów w Sachalinie-2 prowadzi Gazprom.

Kleszcze północ - południe
Słynny Gazociąg Północny, który ma zostać wybudowany na dnie Bałtyku, by połączyć Rosję z Niemcami z pominięciem Polski
i Ukrainy, to tylko jeden z elementów planu ekspansji energetycznej Rosji. Odpowiednikiem tego gazociągu na południu ma być przedłużenie rury Blue Stream (łączy Rosję z Turcją przez Morze Czarne) do Węgier i Włoch. Celem tych inwestycji jest niedopuszczenie do budowy konkurencyjnych gazociągów. Gruzja stała się obiektem otwartej rosyjskiej agresji, bo sprzyjała planom przeprowadzenia przez swoje terytorium rurociągów, które pozwoliłyby na dostarczanie kaspijskiej ropy i gazu do Europy. W maju tego roku uruchomiono rurociąg naftowy od azerskiego Baku, przez gruzińskie Tbilisi, do tureckiego Ceyhanu. Tranzyt kaspijskiej ropy nie musi się już więc odbywać przez Rosję. Co więcej, planowane jest zwiększenie przepustowości tego rurociągu. Kolejnym zagrożeniem dla rosyjskich zamierzeń jest budowany właśnie (zostanie ukończony w 2007 r.) gazociąg Baku - Tbilisi - Erzurum. Zgodnie z planem ów gazociąg (tzw. Nabucco) ma się kończyć w Austrii.
Odpowiedź rosyjska była błyskawiczna: sankcje gospodarcze wobec Gruzji i wsparcie separatystów w Osetii Południowej. Rosjanie pomagają tam budować gazociąg niezależny od systemu przesyłowego Gruzji. W październiku Putin zadeklarował zdecydowane poparcie dla przedłużenia gazociągu Blue Stream i uczynienia z Węgier centrum sprzedaży rosyjskiego gazu w Europie. Podobną ofertę złożył rosyjski prezydent Niemcom. Wszystko wskazuje na to, że Węgry przystaną na tę propozycję i tym samym pogrzebią szanse na powstanie Nabucco. A ten rurociąg ma być elementem lansowanego przez USA korytarza energetycznego mającego uniezależnić państwa Europy Środkowej od rosyjskiego dyktatu.

Rosjanie u bram
Właśnie przykład Węgier pokazuje, jak można stracić niezależność energetyczną. W 2001 r. Gazprom przy pomocy podstawionych spółek zagranicznych (irlandzkiego Milford Holdings Ltd. i austriackiego CE Oil & Gas) przejął kontrolę nad prywatyzowanym koncernem petrochemicznym BorsodChem. Dziś mówi się otwarcie, że niemiecki E.ON Ruhrgas sprzeda Gazpromowi swoje udziały w spółkach zajmujących się handlem i magazynowaniem gazu na Węgrzech.
Po opanowaniu Węgier Rosjanie skoncentrowali wysiłki na zamknięciu Europie możliwości korzystania z gazu z Azji Środkowej. W styczniu 2006 r., gdy prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko ogłaszał wielkie zwycięstwo w "wojnie gazowej" z Rosją, czyli wznowienie dostaw tego surowca przez Gazprom, świętowano także w Moskwie. Ceną, którą Ukraina zgodziła się zapłacić, było przekazanie kontrolowanej przez Gazprom spółce RosUkrEnergo monopolu na handel gazem. To poważny krok do przejęcia systemu gazociągów tego kraju, a jednocześnie odcięcie Polski i Europy od tańszego gazu z Azji Środkowej (Kazachstanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu). Docelowo Rosjanie chcą się stać właścicielami ukraińskiej sieci przesyłowej.
Ci, którzy twierdzą, że strach przed rosyjskimi inwestycjami to polska narodowa fobia, powinni uważnie przeczytać wypowiedź Wagita Alekpierowa, szefa Łukoilu, jednej z największych rosyjskich firm naftowych (jej akcjonariuszem jest m.in. amerykański koncern ConocoPhillips). "Nie twierdziłbym, że Rosja całkowicie straciła wpływy na poradzieckiej przestrzeni i w Europie Wschodniej. Inwestycje naszej firmy w gospodarkę państw położonych wokół Morza Kaspijskiego i państw wschodnioeuropejskich przekroczyły 3 mld USD. Spółki-córki Łukoilu wypracowują około 10 proc. PKB Bułgarii" - przekonywał w wywiadzie udzielonym na początku 2004 r. O tym, jak duże są to wpływy, świadczy szantaż gazowy, który w ostatnich dwóch latach Rosja rękami Gazpromu zastosowała wobec Białorusi, Mołdawii i Ukrainy.

Fot: J. Marczewski
Ilustracja: D. Krupa
Okładka tygodnika WPROST: 45/2006
Więcej możesz przeczytać w 45/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2006 (1247)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 SALON NA ULICY Czytając artykuł "Salon na ulicy" (nr 41), można było odnieść wrażenie, że w Polsce nie wydarzyło się ostatnio nic bulwersującego. Niepokojem może napawać jedynie pokojowa demonstracja partii opozycyjnej.... 3
  • Na stronie - Zmienna Kaczyńskich 15 gru 2006, 15:00 Nowa zmienna czasami przypomina aż za dobrze znaną starą niezmienną 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 NAJLEPSZE ULICE EUROPY Tanie połączenia lotnicze z wieloma miastami Europy i ceny w Warszawie, Poznaniu i we Wrocławiu zbliżone do cen w Londynie, Paryżu i Berlinie powodują, że Polacy coraz częściej na świąteczne zakupy wybierają się... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Prezydent RP Lech Kaczyński © A. Jagielak 16
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 BALCEROWICZOBÓJSTWO Zprzykrością informuję, że autor artykułu "Balcerowiczobójstwo" (nr 38) przypisuje prezesowi NBP nieprawdziwe motywy postępowania. Prof. Leszek Balcerowicz odmówił stawienia się przed komisją śledczą... 16
  • Ryba po polsku - Obywatelu, wracamy do PRL-u 15 gru 2006, 15:00 Nie po to walczyliśmy z komuną, żeby każdy mógł bezkarnie pisać prawdę 17
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 NAJWIĘKSZY POLSKI POLITYK twardo domaga się odizolowania trudnej młodzieży w specjalnych szkołach. Pomysł dość kontrowersyjny, ale jako ojcowie przyklaśniemy Giertychowi, pod jednym wszakże warunkiem. Niech do szkół o zaostrzonym... 18
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 TROCHĘ SIĘ PRZELICZYŁA PLATFORMA OBYWATELSKA i przeszarżowała z raportem o mediach, z którego nie bardzo wie, jak się teraz wycofać. Odcina się od niego Rokita, inni też łapią się za głowę, ale Donald w swym antydziennikarskim... 19
  • Wprost przeciwnie - Bundeswehra amatorów 15 gru 2006, 15:00 Bundeswehrze ciągle jest blisko do tradycji Wehrmachtu 20
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Witamina B 15 gru 2006, 15:00 Lek na sitwokrację zgodził się zaordynować polskim samorządom Trybunał Konstytucyjny 22
  • Partia bez własciwości 15 gru 2006, 15:00 Rok temu Platforma Obywatelska była partią sanacji, teraz jest partią konserwacji 28
  • Wszyscy jesteśmy winni! 15 gru 2006, 15:00 Państwo, bezsilne w ściganiu prawdziwych przestępców, tworzy przepisy zakładające, że wszyscy są przestępcami 30
  • Święto Europy - 9 listopada 15 gru 2006, 15:00 9 listopada - w rocznicę zburzenia muru berlińskiego - świętować powinni wszyscy Europejczycy 32
  • Wydział zabójstw księży 15 gru 2006, 15:00 UOP na początku lat 90. planował inwigilację księży, by wyjaśnić zagadkę śmierci ks. Stanisława Suchowolca 34
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat American Yahoo!? Yahoo!, najchętniej odwiedzany portal internetowy na świecie, prowadzi rozmowy dotyczące przejęcia AOL, amerykańskiego dostawcy usług internetowych i właściciela portalu AOL.com. Gdyby nie doszło do fuzji,... 38
  • Zabór energetyczny 15 gru 2006, 15:00 Rosja zaciska energetyczne kleszcze 40
  • Rosja kupuje Europę 15 gru 2006, 15:00 Gazprom zastąpił Rosji dywizje, które miały w okresie komunizmu podbić Europę 46
  • Smok brukselski 15 gru 2006, 15:00 Biurokracja pożera Unię Europejską 52
  • Drugi Reagan? 15 gru 2006, 15:00 Bush junior ma rację 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   62
  • Dodatki w roli głównej 15 gru 2006, 15:00 Dodatki nie zawsze są uzupełnieniem stroju. Bywa, że to strój staje się tłem dla modnych akcesoriów. W kolekcji domu mody Aryton dodatki nadają wyraz klasycznej garderobie i uatrakcyjniają sylwetkę. Przerzucony przez ramię szal... 62
  • Włoska robota 15 gru 2006, 15:00 Polacy lubią kuchnię włoską. Od dań włoskich bardziej lubimy tylko polskie - wynika z sondażu Instytutu Badania Opinii RMF FM. Miłośników "włoszczyzny" powinien ucieszyć zestaw akcesoriów kuchennych Włoska Robota.... 62
  • Kino czystych barw 15 gru 2006, 15:00 Światło słoneczne padające na ekran to zmora niejednego kinomana. Rozwiązanie tego problemu znalazła firma Panasonic. Nowy projektor kina domowego PT-AX100 został wyposażony w funkcję Light Harmonizer. Dzięki niej wykrywa zmiany... 62
  • Klasyk znad Mozeli 15 gru 2006, 15:00 Riesling QbA 2005, mosel-saar-ruwer, St. Urbans-Hof Cena: 39,90 zł; importer: Grand Cru Rodzina Weissów w nadmozelskim Leiwen od trzech pokoleń zajmuje się produkcją znakomitych rieslingów. Szef firmy Nik Weiss, przywódca lokalnego... 62
  • Europa hipermarketów 15 gru 2006, 15:00  W Europie ciągle przybywa centrów handlowych. Według szacunków firmy Cushman & Wakefield, między lipcem 2006 a grudniem 2007 r. ich powierzchnia na całym kontynencie wzrośnie o 13,8 mln m? i będzie łącznie wynosić 107 mln m?.... 62
  • Powrót kobiety 15 gru 2006, 15:00 Polki rzucają pracę i wracają do domu - z własnej woli 64
  • 100 tysięcy ułanów 15 gru 2006, 15:00 Największy w Europie ośrodek jeździecki mieści się w wielkopolskim Jaszkowie 72
  • Globalna samba 15 gru 2006, 15:00 Zachód ulega urokom stylu życia rodem z dalekiej Brazylii 76
  • Pazurem - Setka gorących 15 gru 2006, 15:00 Jeżeli w Polsce występuje jakieś zjawisko publiczne, a nie uczestniczy w nim Doda, to tak, jakby go nie było 79
  • Piłsudski kontra Lenin 15 gru 2006, 15:00 Piłsudski użył socjalizmu do odzyskania niepodległości. Lenin hasła niepodległości użył do realizacji bolszewickiej utopii 80
  • Pomnik antysemityzmu 15 gru 2006, 15:00 Komunistyczną władzę w Polsce najdłużej sprawowała prorosyjska i antyżydowska czerwona endecja 84
  • Dwie twarze Dmowskiego 15 gru 2006, 15:00 Granica zachodnia II RP zawdzięcza Dmowskiemu niewiele mniej niż wschodnia Piłsudskiemu 85
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Droga do rzeczywistości Stephen Hawking twierdzi, że zaledwie jeden wzór matematyczny w książce popularnonaukowej może zmniejszyć jej sprzedaż nawet o jedną trzecią. Nie przejmuje się tym sir Roger Penrose, emerytowany profesor... 86
  • Mózg w tunelu 15 gru 2006, 15:00 Co trzeci mieszkaniec Zachodu uważa, że ma kontakt z duchami 88
  • Strażnik zdrowia 15 gru 2006, 15:00 Zbadaj z "Wprost" układ limfatyczny: dowiesz się, jakie choroby ci grożą 92
  • Człowiek salamandra 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą, by ludziom odrastały kończyny! 96
  • Człowiek salamandra 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą, by ludziom odrastały kończyny! 96
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Festiwal milionerów Rosyjscy bogacze tłumnie stawili się na Targach Milionerów. Towarzyszyły im tysiące fleszy, setki reporterów i worki pieniędzy. Bo bogacze z Rosji tym się różnią od innych, że więcej wydają. Wzięciem cieszyły... 98
  • Projekt stulecia 15 gru 2006, 15:00 Euroamerykańska strefa wolnego handlu pomogłaby Zachodowi w rywalizacji z Azją 100
  • Odpływ umysłów 15 gru 2006, 15:00 Hindusi i Chińczycy wracają ze stypendiów do ojczyzny, Europejczycy uciekają za granicę na stałe 104
  • Pociąg do Londynu 15 gru 2006, 15:00 Independence Party - partię pragnącą wyjścia Wielkiej Brytanii z UE - popiera już ponad 15 proc. Brytyjczyków 108
  • Duchy mułły Omara 15 gru 2006, 15:00 Niedostępne góry, zamachowcy samobójcy i zdalnie sterowane bomby - to wszystko czeka Polaków w Afganistanie 110
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 114
  • Kronika buntownika 15 gru 2006, 15:00 The Byrds byli odpowiedzią Ameryki na dowodzoną przez The Beatles inwazję brytyjską. Szybko nauczyli się od rywali z Liverpoolu, co powinien zrobić zespół rockowy, by ewoluować wraz z burzliwie kształtującą się wrażliwością... 114
  • Pop(rawna) Kasia 15 gru 2006, 15:00 Kasia Stankiewicz przekonała się, że łatwiej zdobyć szczyt, niż na nim pozostać. Dowiodła tego klęska jej debiutanckiego solowego albumu. Drugi album Stankiewicz, choć różni się od pierwszego, to grzeszy podobną przeciętnością.... 114
  • Ile warta moc Stewarta 15 gru 2006, 15:00 Rod Stewart od lat prowadzi nieźle prosperujący zakład wokalnej kserografii, ale ostatnio jego firma wypuszcza kopie dużo bledsze od oryginałów. Po czterech albumach z kolekcją klezmerskich przebojów Ameryki Pan Chrypka sięgnął po... 114
  • Dwaj panowie z werwą 15 gru 2006, 15:00 Czym dla kobiet jest Toskania, tym dla facetów (zwłaszcza tych bogatych) może być Prowansja. "Dobry rok" to pełen humoru i werwy hymn na cześć południowej Francji jako ziemskiego raju. O dziwo, ta opowiastka pełna banalnych... 114
  • Wieża niezrozumienia 15 gru 2006, 15:00 Alejandro González Iárritu jest niepoprawny. Znowu nakręcił film przesycony pesymizmem i przekonaniem o nieodwracalności wyroków losu. I znowu zastosował wielowątkową strukturę (choć konstrukcja nie jest aż tak złożona jak w "21... 114
  • Odległa piaskownica 15 gru 2006, 15:00 Już wiadomo, dlaczego niedoszły prezydent Stanów Zjednoczonych John Kerry obraził amerykańskich chłopców walczących w Iraku - ani chybi oglądał serial "Odległy front". Bohaterowie tego niby-dramatu to świeże mięso, które... 114
  • Pies z Ystad 15 gru 2006, 15:00 Dwóch nieboszczyków w garniturach dryfuje w pontonie na środku Bałtyku. Kurt Wallander, komisarz z Ystad, nie jest zachwycony znaleziskiem, zwłaszcza że trop prowadzi do republik bałtyckich, które próbują się wyrwać z uścisku... 114
  • Żubrówka i bisurmanie 15 gru 2006, 15:00 Wszystko jest tu egzotyczne: XIX-wieczny Konstantynopol, detektyw eunuch, obyczaje sułtańskiego haremu i receptura tureckich flaczków (tych w zupie i tych wywlekanych z ofiar licznych mordów). Tylko polski ambasador w Turcji to swojska... 114
  • Ciemności kryją ziemię 15 gru 2006, 15:00 Tego jeszcze nie było: Dan Brown spotyka Raymonda Chandlera w wersji islandzkiej. Chandlerowska jest główna bohaterka powieści - prawnik Thora Gudmundsdottir, kobieta atrakcyjna, lecz po przejściach i ze skłonnością do nadużywania... 114
  • Bryk z Dostojewskiego 15 gru 2006, 15:00 "Zbrodnia i kara" Barbary Sass ma z oryginałem wspólny tylko pobieżny zarys akcji - student Raskolnikow, chcąc udowodnić sobie, że jest nowym Napoleonem, stojącym ponad moralnością, zabija, ale tłamszą go wyrzuty sumienia. I... 114
  • Formista w oparach sacrum 15 gru 2006, 15:00 W każdym artyście jest coś z uczonego, a taki był właśnie Leon Chwistek, matematyk-artysta. Logika nie uchroniła go jednak przed ideologiczną aberracją (pod koniec żywota stał się zdeklarowanym stalinistą). Ponad 30 akwarel Chwistka,... 114
  • Mokra robota 15 gru 2006, 15:00 Polski kryminał opowiada o współczesnej Polsce lepiej niż książki uznanych sław literatury 118
  • Mały agent 15 gru 2006, 15:00 Alex Rider, wzorowany na Jamesie Bondzie, to bohater nowych czasów - niedojrzała aspołeczna sierota 122
  • Malarz króla, król malarzy 15 gru 2006, 15:00 Obrazy Velázqueza przeczą opinii, że genialny artysta musi mieć duszę buntownika 124
  • Wencel gordyjski - Dzieci z katalogu 15 gru 2006, 15:00 Ideał wychowania przez miłość i dyscyplinę należy zastąpić układanką genów 127
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 45 (211) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 6 listopada 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Sukces polityki prorodzinnej PIĘCIORACZKI ZE ŚRODY (Poznań, "UeoL") Szczęśliwym rodzicom, mieszkańcom Pławiec koło Środy... 128
  • Wprost Plus 15 gru 2006, 15:00 Alternatywna historia XX wieku według Orłowskiego Jak wyglądałby świat, gdyby w Rosji nie urodził się Lenin, a Hitler zbudowałby bombę atomową? Na te pytania stara się odpowiedzieć prof. Witold Orłowski, publicysta... 129
  • Skibą w mur - Nasz kochany bałagan 15 gru 2006, 15:00 Coraz trudniej o tak potrzebne daltonistom czarno-białe schematy 130

ZKDP - Nakład kontrolowany