Malarz króla, król malarzy

Malarz króla, król malarzy

Dodano:   /  Zmieniono: 
Obrazy Velázqueza przeczą opinii, że genialny artysta musi mieć duszę buntownika
 Londyn świętuje. Po latach starań wreszcie udało się zorganizować monograficzną wystawę najbardziej nowoczesnego z klasyków malarstwa. Nie było łatwo. Dzieła Diegá Velázqueza są rozsiane po całym świecie - od Petersburga po Sao Paolo i Fort Worth w Teksasie. Najważniejsze znajdują się w madryckim muzeum Prado, które z reguły odmawia ich wypożyczania. Ostatecznie Brytyjczykom udało się sprowadzić nad Tamizę trzydzieści płócien. Szesnaście dorzucili z własnych zbiorów. W londyńskiej National Gallery jest więc prezentowana niemal połowa z zachowanych obrazów geniusza z Andaluzji. Brakuje "Las Meninas", "Prządek" i "Poddania Bredy", które nigdy nie opuszczają Prado. Słynny portret papieża Innocentego X, ("zbyt prawdziwy" - jak uznał sam zainteresowany) też pozostał w Rzymie, ale w Londynie można oglądać jego skromniejszą wersję, którą artysta zachował dla siebie.
Emblematem wystawy jest "Wenus z lustrem". Okoliczności powstania tego obrazu, nietypowego dla twórczości Velázqueza i sztuki hiszpańskiej w ogóle, są owiane tajemnicą. Wielce prawdopodobne, że niecenzuralne płótno powstało podczas pobytu artysty w Rzymie. Skądinąd wiadomo, że Hiszpan pozostawił nad Tybrem nieślubnego potomka. Może modelka, tak śmiało prezentująca swoje wdzięki (ale już nie twarz), była matką dziecka? "Wenus z lustrem", zanim trafiła do National Gallery, była ozdobą sekretnych kolekcji arystokratycznych libertynów. W 1914 r. "seksistowskie dzieło" zaatakowały i poważnie uszkodziły angielskie sufrażystki.

Wąsy to podstawa
Malarstwo z Półwyspu Iberyjskiego długo nie miało dobrej marki w Europie. Zresztą sami Hiszpanie, choć umieli docenić artystów włoskich i flamandzkich, o sztuce rodaków nie mieli wysokiego mniemania, uważając rodzimych mistrzów za zwykłych rzemieślników, niegodnych wielkich dzieł i tematów. José de Ribera, specjalizujący się w wizerunkach świętych, zauważył zgryźliwie, że gdyby nie mieszkał w Neapolu, nikt w ojczyźnie nie chciałby kupować jego obrazów. Człowiek, który nobilitował hiszpańskie malarstwo, urodził się w 1599 r. w Sewilli. Nazywał się Diego Rodriguez da Silva, ale zgodnie z hiszpańskim zwyczajem używał także nazwiska matki - Velázquez. I pod nim przeszedł do historii.
Nauczycielem Diega był Francisco Pacheco, artysta bardzo wpływowy. Do jego obowiązków należało między innymi cenzurowanie twórczości sewilskich malarzy pod kątem jej zgodności z obowiązującą polityczno-religijną doktryną. Pacheco tak polubił swego ucznia, że oddał mu córkę za żonę i wysłał do Madrytu. Tam przyszłym autorem "Las Meninas" zaopiekował się hrabia Olivarez, rządzący krajem w imieniu młodego Filipa IV. Rychło okazało się, że przybysz z Andaluzji do perfekcji opanował nie tylko sztukę posługiwania się pędzlem, ale również umiejętność pozyskiwania sympatii ludzi ze świecznika. Gdy namalował pierwszy portret króla, ten odmówił pozowania innym malarzom.
Filip, choć pretendował do miana monarchy absolutnego, był politycznym i militarnym dyletantem. Pod jego berłem Hiszpania przeszła drogę od światowego mocarstwa do chorego człowieka Europy. Miał jednak dobre rozeznanie w sprawach sztuki. Ta okoliczność do dzisiaj ratuje jego reputację. Historycy nie mają serca potępiać człowieka, z którego imieniem kojarzy się złoty wiek hiszpańskiej kultury. Atrybutem Filipa IV były wąsy. Zakręcone do góry nadawały mu zawadiacki wygląd, a przy okazji maskowały poważny feler urody w postaci wystającej dolnej wargi, dziedzicznej w dynastii Habsburgów. Jako że król był wyrocznią także w sprawach mody, na Półwyspie Iberyjskim zapanował urodzaj na mężczyzn z wąsami. Jednym z nich był Velázquez.

Wierny, lecz nie mierny
W dusznej atmosferze dworu malarz z Sewilli czuł się jak ryba w wodzie. Wytrwale piął się po szczeblach kariery. Nigdy nie dorobił się takiego majątku jak Rubens, ale miał służbę, eleganckie stroje i własny powóz. Swoje główne zadanie, czyli sławienie pędzlem koronowanego niedołęgi, wypełniał skrupulatnie i bez szemrania. Namalował ponad 30 wizerunków Filipa. Byłoby ich więcej, ale starzejący się monarcha miał coraz mniej ochoty na przeglądanie się w lustrze sztuki. Velázquezowi pozostało uwiecznianie na płótnie infantów, infantek oraz nadwornych karłów i błaznów. Z czasem dochrapał się godności szambelana, marszałka pałacu i wreszcie wymarzonego tytułu szlacheckiego. Pozostał wierny Filipowi nawet wtedy, gdy ten latami zalegał z pensją, a Portugalia, kraj przodków malarza, zbuntowała się i oderwała od monarchii Habsburgów.
Europejska sztuka potrzebowała dwustu lat, by odrobić lekcję zadaną jej przez Velázqueza. Jego twórczość, w niewiarygodny sposób łącząca realizm i natchnienie, imponowała francuskim i angielskim romantykom. Goya, choć o hiszpańskiej monarchii był jak najgorszego zdania, do obrazów nadwornego portrecisty króla Filipa miał stosunek wręcz nabożny. Naprawdę jednak dla świata Velázqueza odkryli impresjoniści, zwłaszcza Manet, który rozpoznał w nim prekursora malarstwa "wrażeniowego". W odróżnieniu od innych malarzy autor "Wenus z lustrem" nie bał się czerni ani długich pociągnięć pędzlem. Jego najlepsze obrazy składają się z plam, które dopiero oglądane z większej odległości nabierają kształtów.

Rewolucja bez rewolucji
Reprodukcje dają nader skromne wyobrażenie o wyglądzie dzieł wielkiego Hiszpana. Nie dziwi więc tłok w londyńskiej National Gallery, gdzie trudno się dopchać w pobliże jego płócien (wystawa jest czynna do 21 stycznia). Organizatorzy przezornie dołożyli do biletów gratisowe broszurki z numerem, tytułem i opisem każdego eksponatu. Porządek chronologiczny miesza się z tematycznym. Zwiedzających witają bodegones, czyli mroczne sceny kuchenno-knajpiane, od których Velázquez zaczynał swoją karierę. Płótna religijne i mitologiczne są bardziej świetliste, ale równie realistyczne. Danie główne to oczywiście portrety. Aż na czterech widnieje postać następcy tronu Baltazara Carlosa. Na obrazie sprowadzonym z Bostonu nieletniej nadziei monarchii towarzyszy karlica, trzymająca monarsze berło. Można to uznać za mimowolne proroctwo: Baltazarowi nie dane było zasiąść na tronie, zmarł zanim osiągnął wiek sprawny. Wtedy hiszpański władca popełnił błąd życia: ożenił się ze swoją siostrzenicą z Wiednia. Był to pocałunek śmierci dla hiszpańskiej linii Habsburgów. Dzieci z tego kazirodczego związku były upośledzone lub szybko żegnały się z życiem. Dramat ten dokumentuje wzruszający portret infanta Filipa Prospera, obwieszonego amuletami jak choinka. Nie pomogły. Królewicz odszedł, mając cztery lata. Velázquez tego nie doczekał, umarł w 1660 r. Historycy, badający XVII-wieczną kronikę dworską, obok notatki o śmierci malarza odkryli wpis uczyniony ręką Filipa IV: "Jestem zrozpaczony".
W ojczyźnie nigdy o nim nie zapomniano. National Gallery ma w swoich zbiorach niedokończony obraz "Hołd dla Velázqueza". Jego autorem jest Luca Giordano, pod koniec XVII wieku malarz hiszpańskiego dworu. Podróbka stylu wielkiego poprzednika była tak sugestywna, że długo uważano je za dzieło mistrza z Sewilli.
Iluzjonistyczne talenty Andaluzyjczyka najbardziej podziwiali jego rodacy: Dali i Picasso. Ten drugi popełnił 44 (!) wariacje na temat "Las Meninas". Francisa Bacona zafascynował dla odmiany portret papieża Innocentego. Współczesne badania potwierdzają, że Velázquez bez przerwy przerabiał swoje obrazy, a wielu z nich nigdy nie dokończył. Także pod tym względem można więc uznać go za patrona sztuki nowoczesnej.
Dusza dworaka nie przeszkodziła Velázquezowi w tworzeniu ponadczasowych arcydzieł. Czyni to z niego postać bardzo kłopotliwą dla wyznawców teorii, że sztukę - i szerzej - kulturę popychają do przodu wyłącznie buntownicy i nonkonformiści.
Więcej możesz przeczytać w 45/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2006 (1247)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 SALON NA ULICY Czytając artykuł "Salon na ulicy" (nr 41), można było odnieść wrażenie, że w Polsce nie wydarzyło się ostatnio nic bulwersującego. Niepokojem może napawać jedynie pokojowa demonstracja partii opozycyjnej.... 3
  • Na stronie - Zmienna Kaczyńskich 15 gru 2006, 15:00 Nowa zmienna czasami przypomina aż za dobrze znaną starą niezmienną 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 NAJLEPSZE ULICE EUROPY Tanie połączenia lotnicze z wieloma miastami Europy i ceny w Warszawie, Poznaniu i we Wrocławiu zbliżone do cen w Londynie, Paryżu i Berlinie powodują, że Polacy coraz częściej na świąteczne zakupy wybierają się... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Prezydent RP Lech Kaczyński © A. Jagielak 16
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 BALCEROWICZOBÓJSTWO Zprzykrością informuję, że autor artykułu "Balcerowiczobójstwo" (nr 38) przypisuje prezesowi NBP nieprawdziwe motywy postępowania. Prof. Leszek Balcerowicz odmówił stawienia się przed komisją śledczą... 16
  • Ryba po polsku - Obywatelu, wracamy do PRL-u 15 gru 2006, 15:00 Nie po to walczyliśmy z komuną, żeby każdy mógł bezkarnie pisać prawdę 17
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 NAJWIĘKSZY POLSKI POLITYK twardo domaga się odizolowania trudnej młodzieży w specjalnych szkołach. Pomysł dość kontrowersyjny, ale jako ojcowie przyklaśniemy Giertychowi, pod jednym wszakże warunkiem. Niech do szkół o zaostrzonym... 18
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 TROCHĘ SIĘ PRZELICZYŁA PLATFORMA OBYWATELSKA i przeszarżowała z raportem o mediach, z którego nie bardzo wie, jak się teraz wycofać. Odcina się od niego Rokita, inni też łapią się za głowę, ale Donald w swym antydziennikarskim... 19
  • Wprost przeciwnie - Bundeswehra amatorów 15 gru 2006, 15:00 Bundeswehrze ciągle jest blisko do tradycji Wehrmachtu 20
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Witamina B 15 gru 2006, 15:00 Lek na sitwokrację zgodził się zaordynować polskim samorządom Trybunał Konstytucyjny 22
  • Partia bez własciwości 15 gru 2006, 15:00 Rok temu Platforma Obywatelska była partią sanacji, teraz jest partią konserwacji 28
  • Wszyscy jesteśmy winni! 15 gru 2006, 15:00 Państwo, bezsilne w ściganiu prawdziwych przestępców, tworzy przepisy zakładające, że wszyscy są przestępcami 30
  • Święto Europy - 9 listopada 15 gru 2006, 15:00 9 listopada - w rocznicę zburzenia muru berlińskiego - świętować powinni wszyscy Europejczycy 32
  • Wydział zabójstw księży 15 gru 2006, 15:00 UOP na początku lat 90. planował inwigilację księży, by wyjaśnić zagadkę śmierci ks. Stanisława Suchowolca 34
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat American Yahoo!? Yahoo!, najchętniej odwiedzany portal internetowy na świecie, prowadzi rozmowy dotyczące przejęcia AOL, amerykańskiego dostawcy usług internetowych i właściciela portalu AOL.com. Gdyby nie doszło do fuzji,... 38
  • Zabór energetyczny 15 gru 2006, 15:00 Rosja zaciska energetyczne kleszcze 40
  • Rosja kupuje Europę 15 gru 2006, 15:00 Gazprom zastąpił Rosji dywizje, które miały w okresie komunizmu podbić Europę 46
  • Smok brukselski 15 gru 2006, 15:00 Biurokracja pożera Unię Europejską 52
  • Drugi Reagan? 15 gru 2006, 15:00 Bush junior ma rację 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   62
  • Dodatki w roli głównej 15 gru 2006, 15:00 Dodatki nie zawsze są uzupełnieniem stroju. Bywa, że to strój staje się tłem dla modnych akcesoriów. W kolekcji domu mody Aryton dodatki nadają wyraz klasycznej garderobie i uatrakcyjniają sylwetkę. Przerzucony przez ramię szal... 62
  • Włoska robota 15 gru 2006, 15:00 Polacy lubią kuchnię włoską. Od dań włoskich bardziej lubimy tylko polskie - wynika z sondażu Instytutu Badania Opinii RMF FM. Miłośników "włoszczyzny" powinien ucieszyć zestaw akcesoriów kuchennych Włoska Robota.... 62
  • Kino czystych barw 15 gru 2006, 15:00 Światło słoneczne padające na ekran to zmora niejednego kinomana. Rozwiązanie tego problemu znalazła firma Panasonic. Nowy projektor kina domowego PT-AX100 został wyposażony w funkcję Light Harmonizer. Dzięki niej wykrywa zmiany... 62
  • Klasyk znad Mozeli 15 gru 2006, 15:00 Riesling QbA 2005, mosel-saar-ruwer, St. Urbans-Hof Cena: 39,90 zł; importer: Grand Cru Rodzina Weissów w nadmozelskim Leiwen od trzech pokoleń zajmuje się produkcją znakomitych rieslingów. Szef firmy Nik Weiss, przywódca lokalnego... 62
  • Europa hipermarketów 15 gru 2006, 15:00  W Europie ciągle przybywa centrów handlowych. Według szacunków firmy Cushman & Wakefield, między lipcem 2006 a grudniem 2007 r. ich powierzchnia na całym kontynencie wzrośnie o 13,8 mln m? i będzie łącznie wynosić 107 mln m?.... 62
  • Powrót kobiety 15 gru 2006, 15:00 Polki rzucają pracę i wracają do domu - z własnej woli 64
  • 100 tysięcy ułanów 15 gru 2006, 15:00 Największy w Europie ośrodek jeździecki mieści się w wielkopolskim Jaszkowie 72
  • Globalna samba 15 gru 2006, 15:00 Zachód ulega urokom stylu życia rodem z dalekiej Brazylii 76
  • Pazurem - Setka gorących 15 gru 2006, 15:00 Jeżeli w Polsce występuje jakieś zjawisko publiczne, a nie uczestniczy w nim Doda, to tak, jakby go nie było 79
  • Piłsudski kontra Lenin 15 gru 2006, 15:00 Piłsudski użył socjalizmu do odzyskania niepodległości. Lenin hasła niepodległości użył do realizacji bolszewickiej utopii 80
  • Pomnik antysemityzmu 15 gru 2006, 15:00 Komunistyczną władzę w Polsce najdłużej sprawowała prorosyjska i antyżydowska czerwona endecja 84
  • Dwie twarze Dmowskiego 15 gru 2006, 15:00 Granica zachodnia II RP zawdzięcza Dmowskiemu niewiele mniej niż wschodnia Piłsudskiemu 85
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Droga do rzeczywistości Stephen Hawking twierdzi, że zaledwie jeden wzór matematyczny w książce popularnonaukowej może zmniejszyć jej sprzedaż nawet o jedną trzecią. Nie przejmuje się tym sir Roger Penrose, emerytowany profesor... 86
  • Mózg w tunelu 15 gru 2006, 15:00 Co trzeci mieszkaniec Zachodu uważa, że ma kontakt z duchami 88
  • Strażnik zdrowia 15 gru 2006, 15:00 Zbadaj z "Wprost" układ limfatyczny: dowiesz się, jakie choroby ci grożą 92
  • Człowiek salamandra 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą, by ludziom odrastały kończyny! 96
  • Człowiek salamandra 15 gru 2006, 15:00 Uczeni chcą, by ludziom odrastały kończyny! 96
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Festiwal milionerów Rosyjscy bogacze tłumnie stawili się na Targach Milionerów. Towarzyszyły im tysiące fleszy, setki reporterów i worki pieniędzy. Bo bogacze z Rosji tym się różnią od innych, że więcej wydają. Wzięciem cieszyły... 98
  • Projekt stulecia 15 gru 2006, 15:00 Euroamerykańska strefa wolnego handlu pomogłaby Zachodowi w rywalizacji z Azją 100
  • Odpływ umysłów 15 gru 2006, 15:00 Hindusi i Chińczycy wracają ze stypendiów do ojczyzny, Europejczycy uciekają za granicę na stałe 104
  • Pociąg do Londynu 15 gru 2006, 15:00 Independence Party - partię pragnącą wyjścia Wielkiej Brytanii z UE - popiera już ponad 15 proc. Brytyjczyków 108
  • Duchy mułły Omara 15 gru 2006, 15:00 Niedostępne góry, zamachowcy samobójcy i zdalnie sterowane bomby - to wszystko czeka Polaków w Afganistanie 110
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 114
  • Kronika buntownika 15 gru 2006, 15:00 The Byrds byli odpowiedzią Ameryki na dowodzoną przez The Beatles inwazję brytyjską. Szybko nauczyli się od rywali z Liverpoolu, co powinien zrobić zespół rockowy, by ewoluować wraz z burzliwie kształtującą się wrażliwością... 114
  • Pop(rawna) Kasia 15 gru 2006, 15:00 Kasia Stankiewicz przekonała się, że łatwiej zdobyć szczyt, niż na nim pozostać. Dowiodła tego klęska jej debiutanckiego solowego albumu. Drugi album Stankiewicz, choć różni się od pierwszego, to grzeszy podobną przeciętnością.... 114
  • Ile warta moc Stewarta 15 gru 2006, 15:00 Rod Stewart od lat prowadzi nieźle prosperujący zakład wokalnej kserografii, ale ostatnio jego firma wypuszcza kopie dużo bledsze od oryginałów. Po czterech albumach z kolekcją klezmerskich przebojów Ameryki Pan Chrypka sięgnął po... 114
  • Dwaj panowie z werwą 15 gru 2006, 15:00 Czym dla kobiet jest Toskania, tym dla facetów (zwłaszcza tych bogatych) może być Prowansja. "Dobry rok" to pełen humoru i werwy hymn na cześć południowej Francji jako ziemskiego raju. O dziwo, ta opowiastka pełna banalnych... 114
  • Wieża niezrozumienia 15 gru 2006, 15:00 Alejandro González Iárritu jest niepoprawny. Znowu nakręcił film przesycony pesymizmem i przekonaniem o nieodwracalności wyroków losu. I znowu zastosował wielowątkową strukturę (choć konstrukcja nie jest aż tak złożona jak w "21... 114
  • Odległa piaskownica 15 gru 2006, 15:00 Już wiadomo, dlaczego niedoszły prezydent Stanów Zjednoczonych John Kerry obraził amerykańskich chłopców walczących w Iraku - ani chybi oglądał serial "Odległy front". Bohaterowie tego niby-dramatu to świeże mięso, które... 114
  • Pies z Ystad 15 gru 2006, 15:00 Dwóch nieboszczyków w garniturach dryfuje w pontonie na środku Bałtyku. Kurt Wallander, komisarz z Ystad, nie jest zachwycony znaleziskiem, zwłaszcza że trop prowadzi do republik bałtyckich, które próbują się wyrwać z uścisku... 114
  • Żubrówka i bisurmanie 15 gru 2006, 15:00 Wszystko jest tu egzotyczne: XIX-wieczny Konstantynopol, detektyw eunuch, obyczaje sułtańskiego haremu i receptura tureckich flaczków (tych w zupie i tych wywlekanych z ofiar licznych mordów). Tylko polski ambasador w Turcji to swojska... 114
  • Ciemności kryją ziemię 15 gru 2006, 15:00 Tego jeszcze nie było: Dan Brown spotyka Raymonda Chandlera w wersji islandzkiej. Chandlerowska jest główna bohaterka powieści - prawnik Thora Gudmundsdottir, kobieta atrakcyjna, lecz po przejściach i ze skłonnością do nadużywania... 114
  • Bryk z Dostojewskiego 15 gru 2006, 15:00 "Zbrodnia i kara" Barbary Sass ma z oryginałem wspólny tylko pobieżny zarys akcji - student Raskolnikow, chcąc udowodnić sobie, że jest nowym Napoleonem, stojącym ponad moralnością, zabija, ale tłamszą go wyrzuty sumienia. I... 114
  • Formista w oparach sacrum 15 gru 2006, 15:00 W każdym artyście jest coś z uczonego, a taki był właśnie Leon Chwistek, matematyk-artysta. Logika nie uchroniła go jednak przed ideologiczną aberracją (pod koniec żywota stał się zdeklarowanym stalinistą). Ponad 30 akwarel Chwistka,... 114
  • Mokra robota 15 gru 2006, 15:00 Polski kryminał opowiada o współczesnej Polsce lepiej niż książki uznanych sław literatury 118
  • Mały agent 15 gru 2006, 15:00 Alex Rider, wzorowany na Jamesie Bondzie, to bohater nowych czasów - niedojrzała aspołeczna sierota 122
  • Malarz króla, król malarzy 15 gru 2006, 15:00 Obrazy Velázqueza przeczą opinii, że genialny artysta musi mieć duszę buntownika 124
  • Wencel gordyjski - Dzieci z katalogu 15 gru 2006, 15:00 Ideał wychowania przez miłość i dyscyplinę należy zastąpić układanką genów 127
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 45 (211) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 6 listopada 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Sukces polityki prorodzinnej PIĘCIORACZKI ZE ŚRODY (Poznań, "UeoL") Szczęśliwym rodzicom, mieszkańcom Pławiec koło Środy... 128
  • Wprost Plus 15 gru 2006, 15:00 Alternatywna historia XX wieku według Orłowskiego Jak wyglądałby świat, gdyby w Rosji nie urodził się Lenin, a Hitler zbudowałby bombę atomową? Na te pytania stara się odpowiedzieć prof. Witold Orłowski, publicysta... 129
  • Skibą w mur - Nasz kochany bałagan 15 gru 2006, 15:00 Coraz trudniej o tak potrzebne daltonistom czarno-białe schematy 130