Żywe szybowce

Żywe szybowce

Polatuchy, smoki latające, jaszczurki, zanim rzucą się w dół, wchodzą jak najwyżej. Początkowo spadają, nabierając prędkości, a gdy ta jest już odpowiednio duża, zaczynają szybować. Niektóre z tych zwierząt przenoszą się z drzewa na drzewo, prawie nie tracąc wysokości. Myli się ten, kto sądzi, że ich ruchem rządzi przypadek. Świadomie wybierają kierunek i miejsce lądowania. To oznacza, że latają nie tylko ptaki i skrzydlate owady. Zagadka skrzydeł
Nawet owady pozbawione skrzydeł potrafią latać. Mrówki Cephalotes atratus, odkryte w sercu panamskiej dżungli przez Amerykanina dr. Steve’a Yanoviaka z University of Arkansas, przelatują między dwoma pniami niemal pod kątem prostym. Trwają badania próbujące wyjaśnić sposób, w jaki ta sztuczka im się udaje. – Prowadzimy doświadczenia w laboratorium z wykorzystaniem kamer. Chcemy podejrzeć zmiany w pozycji ciała mrówek. Wydaje się, że kontrolę nad lotem ślizgowym osiągają poprzez ruchy głowy i tylnych nóg – wyjaśnia „Wprost" Steve Yanoviak. Kolejne poszukiwania w lasach tropikalnych Ameryki Południowej ujawniły, że w podobny sposób przemieszcza się wiele larw pasikoników i modliszek. Nie jest to więc rzadka zdolność. Czy badania nad tymi zwierzętami wyjaśnią jedną z największych tajemnic ewolucji, czyli pochodzenie owadzich skrzydeł? Czy to skrzela wodnych insektów dały początek skrzydłom, czy może skrzydła wyewoluowały u prymitywnych mieszkańców lądów, którzy ratując się ucieczką przed drapieżnikiem, udoskonalili skoki z drzew? Pewnie nigdy się tego nie dowiemy.

Raj dla lotniarzy
Lot ślizgowy był dość popularnym wynalazkiem w historii kręgowców. Pojawił się aż 30-krotnie w różnych grupach systematycznych. Zawsze jednak wśród mieszkańców drzew. Mieszkańcy górnego piętra lasu raz na jakiś czas spadają – poślizgną się, przestraszą, coś je zepchnie lub źle obliczą skok. Wygrywały te osobniki, które potrafiły opanować spadanie i nie rozbijały się, uderzając z impetem o ziemię. Z czasem przystosowanie do szybowania rozwinęło się zwłaszcza u tych gatunków, które dzięki nowym umiejętnościom mogły się sprawniej przenosić między drzewami lub szybciej uciekały przed drapieżnikami.
Wiele szybujących gatunków zamieszkuje dżungle Afryki i Ameryki Południowej, ale są to głównie żaby latające i wiewiórki. Prawdziwy raj dla lotniarzy to lasy tropikalne Azji Południowo-Wschodniej. Tamtejsze kolosy z rodziny Dipterocarpaceae przeciętnie osiągają 40-60 m wysokości, w Afryce średnia wielkość drzewa to 35-50 m. Warunkiem sukcesu jest długość lotu – im dłuższy, tym lepiej. Azjatyckie lasy przypominają gąszcz prostych pali, bo pnie w większości są smukłe, nierozgałęzione, a liany tworzące pomosty między koronami drzew są o wiele rzadsze niż na innych kontynentach. By zmienić miejsce, trzeba albo skoczyć, albo polecieć. Najmniej atrakcyjnym wyjściem jest schodzenie w dół i pokonywanie odległości na piechotę, gdyż taka wycieczka oznacza wystawienie się na zbyt duże niebezpieczeństwo ze strony drapieżników i wymaga o wiele większego wysiłku niż szybowanie.

Lotokoty i smoki
Nauka „latania" wymagała zmian w budowie anatomicznej. Wszystkie gatunki zwiększają powierzchnię ciała i dzięki temu łatwiej jest im się unosić. Robi to niezwykle skutecznie ponad tuzin gatunków latających żab z rodzajów Rhacophorus. Nie ustępują im pod tym względem gekony z rodzajów Ptychozoon, Cosymbotus, Luperosaurus. Wszystkie te zwierzęta mają błonę między palcami, fałdy skóry rozpięte na bokach ciała między głową i ogonem, dodatkową skórę na odnóżach. Szybujące wiewiórki z grupy Pteromyini latają dzięki fałdowi skóry (patagium) między przednimi i tylnymi kończynami, który działa jak spadochron.
Ciężkie, duże wiewiórki (Eupetaurus cinereus) żyjące w Pakistanie, Afganistanie i Indiach mają dodatkową błonę między tylnymi nogami a ogonem (uropatagium). Lotokoty, mylnie zwane latającymi lemurami, mają podobną błonę lotną sięgającą od szyi po kończyny i ogon. Jak wszystkie szybujące zwierzęta prowadzą one nocny tryb życia – spędzają dzień, śpiąc w ukryciu, a po zmierzchu wyruszają na poszukiwanie świeżych, soczystych liści. Najczęściej pokonywany przez nie powietrzny dystans to około 35 m, ale zdarzają się też rekordowe 120-metrowe przeloty.
Prawdziwymi mistrzami w lataniu są smoki latające – jaszczurki z rodzaju Draco rozpowszechnione na południowym wschodzie Azji. Po obu stronach ciała mają mocno napięte „skrzydła" utworzone z przedłużonych ruchomych żeber i rozpiętej na nich skóry. Gady rozkładają je i zamykają za pomocą drobnych mięśni łączących żebra. Ich lot zawsze wygląda podobnie: początkowo lecą w dół, nabierając prędkości, a potem zmniejszają kąt opadania. Pod koniec podróży wykonują manewr hamowania i miękko lądują na drzewie, które im odpowiada. Prof. Jim McGuire z University of California badający te zwierzęta ocenia, że zwykle szybują one na odległość 30 m. Podczas lotu zdolne są do nie lada akrobacji – prof. McGuire widział, jak jaszczurka startuje z wierzchołka palmy kokosowej, robi spiralę wokół pnia i ląduje niżej, na tym samym drzewie. Najprawdopodobniej istnieje wiele nieodkrytych nadrzewnych jaszczurek, które do pewnego stopnia kontrolują lot w dół.

Gady między drzewami
Wśród utalentowanych lotniarzy znajdują się nawet azjatyckie węże z gatunku Chrysopelea paradisi nie mające ani lotnej błony, ani kończyn przydających się do sterowania w powietrzu. Dr Jake Socha z Argonne National Laboratory twierdzi, że ich skok rozpoczyna się od spłaszczenia ciała na całej długości. Wąż staje się dwukrotnie szerszy niż zwykle, a boki jego ciała lekko się wyginają ku dołowi. Podczas lotu gad wygina ciało w literę S i falując od głowy po ogon, śmiga między drzewami.
Naukowcy podejrzewają, że w azjatyckich lasach mogą żyć setki nie odkrytych jeszcze przez naukę gatunków umiejących szybować. Żadne z nich jednak nie wykształci umiejętności prawdziwego lotu – nawet smoki latające, mimo pseudoskrzydeł i delikatnej muskulatury, która nimi porusza. To dość, by świetnie szybować, ale zbyt mało, by aktywnie latać.  
Okładka tygodnika WPROST: 38/2007
Więcej możesz przeczytać w 38/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2007 (1291)

  • Na stronie - Donald Rasiak 16 wrz 2007, 22:00 Platforma Obywatelska cały czas gra na wyjeździe 4
  • Skaner 16 wrz 2007, 22:00 8
  • Balazs skazany za paserstwo 16 wrz 2007, 22:00 Kandydaci 8
  • ABW sprawdzi Sikorskiego 16 wrz 2007, 22:00 Służby 8
  • Fałszywy Sylwester? 16 wrz 2007, 22:00 Kampania 9
  • PSL Piast tajną bronią PiS 16 wrz 2007, 22:00 WYBORY 9
  • 16 procent Strzyczkowskiego 16 wrz 2007, 22:00 DEBIUTY 9
  • Dossier 16 wrz 2007, 22:00 "Kiedy premier całuje w rękę, to zauważam jakąś niezgrabność tego gestu. Donald zawsze całował bardzo zgrabnie, ale przy okazji chciał mi odgryźć palec"ZYTA GILOWSKA w "Kropce nad i", pytana przez Monikę Olejnik o... 10
  • Rzuca nami jak piłeczką 16 wrz 2007, 22:00 PYTANIA NIEPOLITYCZNE 10
  • Ludzie 16 wrz 2007, 22:00 Karski eleganckiGdy w sierpniu "Wprost" ogłosił, że jestem najgorzej ubranym polskim politykiem, żona powiedziała, że się za mnie weźmie - wyznał nam poseł PiS Karol Karski. Efekty widać. Broda posła jest równo przycięta, a... 11
  • Z telewizji do telewizji 16 wrz 2007, 22:00 TRANSFERY 11
  • Rokita odchodzi, jego ludzie zostają 16 wrz 2007, 22:00 Polityka 12
  • Gwiazdy z Internetu 16 wrz 2007, 22:00 Festiwale 12
  • Gross po wyborach 16 wrz 2007, 22:00 Książki 12
  • Kochanka Verheugena zagrozi koalicji? 16 wrz 2007, 22:00 NIEMCY 14
  • 500 prezentów dr. G. 16 wrz 2007, 22:00 DOWODY 14
  • Infowojna 16 wrz 2007, 22:00 TELEWIZJA 14
  • Sawka czatuje 16 wrz 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 14
  • Poczta 16 wrz 2007, 22:00 KAMPANIA NA BOISKUAutorzy notki "Kampania na boisku" (nr 36, Skaner), pisząc o sympatiach sportowych polityków, umieścili posła Waldego Dzikowskiego (zastępca przewodniczącego PO) w gronie fanów klubu Zagłębie Sosnowiec.... 16
  • Playback 16 wrz 2007, 22:00 Były prezydent Aleksander Kwaśniewski i Adam Michnik redaktor naczelny "Gazety Wyborczej"Fot. J.Ostałowski/East News 16
  • Z życia koalicji 16 wrz 2007, 22:00 Broń Panie Boże! - jęknął Zbigniew Religa, gdy rozniosło się, że wstępuje do PiS. Nawet on - weteran wielu formacji - aż takiego obciachu chce sobie oszczędzić. Będzie jednak startował do Sejmu z list PiS. Cena, jakš za to... 18
  • Z życia opozycji 16 wrz 2007, 22:00 Szalenie się wzbogaciła Platforma Obywatelska. Po Antonim Mężydle (nieustanne chapeau bas) do Tuska i kolegów dołączył Radek Sikorski, a to podobno nie wszyscy. Platformersi łażą po ludziach i opowiadają, jaką to bombę maja w... 19
  • Wprost przeciwnie - Modne słowo "naród" 16 wrz 2007, 22:00 Europa budzi się ze snu o szczęśliwej koegzystencji narodów, ras i wyznań 20
  • Fotoplastykon 16 wrz 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 22
  • Komu służy Kwaśniewski 16 wrz 2007, 22:00 Polscy politycy stają się za granicą kamerdynerami obcych interesów 24
  • Granat prasowy 16 wrz 2007, 22:00 Polskie media mają polskie obowiązki 28
  • Taniec z posłami 16 wrz 2007, 22:00 Mamy najciekawszą kampanię wyborczą od 1989 roku 30
  • Dilerzy polityków 16 wrz 2007, 22:00 Pierwszy w Polsce ranking spin doktorów: 1. Bielan i Kamiński, 2. Séguéla, 3. Ciesiołkiewicz 34
  • Zakładnik Kaczmarka 16 wrz 2007, 22:00 Co ukrywa Roman Giertych? 40
  • Profesor Masa 16 wrz 2007, 22:00 Świadkowie koronni będą szkolić policjantów? 42
  • Ryba po polsku - Oligarcha z jabcokami 16 wrz 2007, 22:00 W Polsce każdy większy złodziej, oszust i kombinator może być awansowany na oligarchę 44
  • Dobry, ale nierealny 16 wrz 2007, 22:00 Projekt budżetu na 2008 r. zakłada, że dochody wyniosą 247 mld zł, a wydatki - 275,2 mld zł. Dobre jest to, że deficyt wyniesie 28,2 mld zł, czyli prawie 2 mld zł mniej niż zaplanowano na 2007 r. Zła nowina wiąże się z tempem wzrostu... 46
  • Giełda 16 wrz 2007, 22:00 46
  • Rozrzutny jak Brytyjczyk 16 wrz 2007, 22:00 Zadłużenie Brytyjczyków (1,35 bln funtów) jest większe niż wielkość tegorocznego PKB Wielkiej Brytanii (1,33 bln funtów) - ostrzega firma Grant Thornton. W ciągu ostatniego roku aż 1,7 mln mieszkańców Wysp zgłosiło się Biur Porad... 46
  • Mała krzywda 16 wrz 2007, 22:00 Prawo narusza ponad połowa biur pośrednictwa sprzedaży nieruchomości oraz zarządców nieruchomości skontrolowanych przez Inspekcję Handlową. Na szczęście większość uchybień nie wyrządza szkód klientom. Zdarza się jednak, że... 47
  • Portfel w komórce 16 wrz 2007, 22:00 Abonenci Plusa jako pierwsi w Europie Środkowo-Wschodniej mogą płacić za zakupy, posługując się telefonem komórkowym. Wcześniej muszą się tylko zarejestrować przez infolinię (otrzymają specjalne konto, z którego będą rozliczane... 47
  • Krauze bez komputerów? 16 wrz 2007, 22:00 W ciągu najbliższych czterech miesięcy Ryszard Krauze prawdopodobnie pożegna się z branżą IT. Firma informatyczna Asseco Poland zaproponowała jednemu z najbogatszych Polaków oraz Prokomowi Investment przejęcie za 700 mln zł prawie 24... 47
  • Europejskie G-7 16 wrz 2007, 22:00 „Pozytywną niespodzianką" nazywa Komisja Europejska prognozowany na ten rok wzrost PKB w naszym kraju. Wśród siedmiu największych gospodarek Unii Europejskiej Polska jest zdecydowanym liderem. Nasz wzrost będzie większy od... 47
  • Sąd nad Kaczyńskim 16 wrz 2007, 22:00 776 dni, które nie wstrząsnęły polską gospodarką 48
  • Niezbędnik inwestora 16 wrz 2007, 22:00 W ciągu roku można zarobić miliard złotych, a w ciągu jednego dnia stracić sześćset milionów – pokazała historia Ryszarda Krauzego i jego spółek. To cena gry o duże pieniądze. W odpowiednich proporcjach podobne dylematy... 52
  • Hazard na parkiecie 16 wrz 2007, 22:00 Giełda jest miejscem, gdzie lokuję swoje ciężko zarobione pieniądze po to, aby je pomnożyć. Tak powie każdy giełdowy inwestor. I z jednej strony powie prawdę, a z drugiej – niekoniecznie. Na giełdzie w kilkanaście miesięcy... 60
  • Bawarska cola 16 wrz 2007, 22:00 Bionade to „miś na miarę możliwości” Niemców 64
  • 2x2=4 - Zły boks 16 wrz 2007, 22:00 Nie jest chyba dobrze, gdy z ust premiera słyszymy, że Polsce nie potrzeba miliarderów 66
  • Know - How 16 wrz 2007, 22:00 68
  • Geny na diecie 16 wrz 2007, 22:00 Dieta zmienia genom człowieka – dowiedli uczeni z University of California w Santa Cruz. Prowadząc badania nad enzymem rozkładającym skrobię na cukry proste, zauważyli, że organizmy mieszkańców krajów, w których spożywa się... 68
  • Ósmy dzień stworzenia 16 wrz 2007, 22:00 Czy nauka jest współczesnym mitem o stworzeniu świata, takim samym jak wypędzenie Adama i Ewy z raju? Tak twierdzą kreacjoniści. Teoria doboru naturalnego Darwina ma według nich taką samą wartość jak starożytne opowieści Sumerów o... 68
  • Wycinanie cukrzycy 16 wrz 2007, 22:00 Usunięcie dwunastnicy może wyleczyć cukrzycę typu 2. Zabieg ten zaczęto wykonywać u osób otyłych. Po wycięciu dwunastnicy żołądek zostaje połączony bezpośrednio z jelitem cienkim. To zmniejsza liczbę kalorii absorbowanych przez... 68
  • Choroba w twarzy 16 wrz 2007, 22:00 . 68
  • Zielone placebo 16 wrz 2007, 22:00 Jedzenie warzyw i owoców daje znacznie mniej, niż sądzono 70
  • Magia imion 16 wrz 2007, 22:00 Dlaczego Anny i Katarzyny robią większe kariery niż Andżeliki i Czesław 76
  • Żywe szybowce 16 wrz 2007, 22:00 Polatuchy, smoki latające, jaszczurki, zanim rzucą się w dół, wchodzą jak najwyżej. Początkowo spadają, nabierając prędkości, a gdy ta jest już odpowiednio duża, zaczynają szybować. Niektóre z tych zwierząt przenoszą się z... 80
  • Pierwszy heretyk świata 16 wrz 2007, 22:00 Odnaleziono mumię faraona Echnatona, twórcy religii monoteistycznej? 84
  • Damy i traktorzystki 16 wrz 2007, 22:00 Kobieta wjechała do PRL-u na traktorze. Jako milicjantka kierowała ruchem na największych skrzyżowaniach. A u schyłku PRL-u sprzedawała już tylko cukier na kartki.„To dzięki Stalinowi Polak z powrotem kocha kwiaty, spokojnie... 88
  • Bez granic 16 wrz 2007, 22:00 92
  • Cytat tygodnia 16 wrz 2007, 22:00 "Mhm..., nie"DONALD RUMSFELDbyły sekretarz obrony, zapytany, czy tęskni za George'em W. Bushem 92
  • Upadek księcia 16 wrz 2007, 22:00 KOMENTARZ 92
  • Prezydent tymczasowy 16 wrz 2007, 22:00 Nowy premier Rosji Wiktor Zubkow ma "przygotować struktury władzy" na wybory prezydenckie. Zubkow nie wyklucza, że sam w nich wystartuje. Nowy premier, przyjaciel Putina z Petersburga, był szefem Federalnej Agencji ds. Monitoringu... 93
  • Kapitulacja Watykanu 16 wrz 2007, 22:00 Rosja przestaje być terenem misyjnym dla katolicyzmu 94
  • Juan przebiegły 16 wrz 2007, 22:00 Sposób funkcjonowania monarchii to czarna dziura naszej demokracji - twierdzą krytycy hiszpańskiej rodziny królewskiej. W odpowiedzi król Hiszpanii Juan Carlos I mianował audytora do zbadania wydatków monarszej rodziny. Od 30 lat... 98
  • Dyplomacja w saunie 16 wrz 2007, 22:00 Pertraktacje za stołem konferencyjnym to już przeszłość. Światowa polityka rozgrywa się teraz w kurortach 102
  • Pasaż 16 wrz 2007, 22:00 104
  • Czas luksusu 16 wrz 2007, 22:00 Tylko w ciągu ostatnich dwóch miesięcy otwarto w Polsce sklepy Emporio Armani i Cacharel. W planach są Chanel, Louis Vuitton i kolejne butiki Burberry'ego, MaxMary i Zegny. Ich krajowa konkurencja patrzy na to wszystko ze spokojem - z... 104
  • Kalendarz na 577 lat 16 wrz 2007, 22:00 IWC Portuguese Schaffhausen Perpetual Calendar to zegarek wart 98,7 tys. zł. Nic dziwnego - wystarczy raz nastawić jego kalendarz, by wskazywał poprawną datę przez następne... 577 lat i pół roku. Zamknięty w złotej kopercie czasomierz ma... 104
  • Spa w operze 16 wrz 2007, 22:00 Lexus LS600hL odbierze operze wielu jej sympatyków. W przestronnym wnętrzu, jak w loży honorowej, nawet przy prędkości ponad 200km/h idealnie słychać smyczki z trzeciego rzędu orkiestry. Eksperci przyznają, że to najlepiej wyciszone auto... 104
  • Luksus Rubika 16 wrz 2007, 22:00 Giorgio Armani ubiera Julię Roberts, Beyonce, Toma Cruise'a i Katie Holmes. A w Polsce Piotra Rubika. Kompozytora widziano niedawno na zakupach w salonie Emporio Armani w Warszawie. W stylowych wnętrzach można nabyć m.in. męską kolekcję... 105
  • Eden w Warszawie 16 wrz 2007, 22:00 Cacharel to nie tylko znane perfumy Anais Anais czy Eden, ale także kreacje noszone przez Kate Moss czy Laetitię Castę. Teraz także przez Polki, bo słynny dom mody otworzył swój pierwszy butik w warszawskim centrum handlowym Klif. W... 105
  • Diabelskie buty 16 wrz 2007, 22:00 W jakich butach chodzi diabeł? Skoro ubiera się u Prady, to powinien nosić obuwie marki Church, należącej do tego słynnego domu mody. Ekskluzywne buty tej marki można już kupić w butiku przy warszawskim placu Trzech Krzyży. W salonie... 105
  • Brylanty na zamówienie 16 wrz 2007, 22:00 Diamenty są najlepszym przyjacielem kobiety, zwłaszcza gdy są oszlifowane i stanowią element oryginalnej biżuterii. A z takiej właśnie słynie fi rma Fozailoff. Jej pierwszy butik został właśnie otwarty w warszawskim Hiltonie. Można w... 105
  • Beza z brzytwą 16 wrz 2007, 22:00 Złote myśli z taśm polityków biją na głowę powiedzonka z "Misia i "Psów" 108
  • Zew stadionów 16 wrz 2007, 22:00 Polska liga śpiewa głównie o tym, jakie czynności seksualne kibice jednego klubu obiecują uczynić kibicom innych 112
  • Laser 16 wrz 2007, 22:00 114
  • 11 godzinna kulturę 16 wrz 2007, 22:00 Czarnookie fasolkiJeden z najważniejszych koncertów roku. Rzadko odwiedza nas aktualna (czyli o wiele droższa) gwiazda amerykańska. The Black Eyed Peas skolonizowali antenę MTV. Jakby tego było mało, piękna wokalistka Fergie przed rokiem... 114
  • Krzyk Katynia 16 wrz 2007, 22:00 Wajda przestał kręcić filmy. Patrzy tylko, do jakiej wzniosłej sprawy doczepić swoje nazwisko 116
  • Klątwa blokowisk 16 wrz 2007, 22:00 Rodzi się legenda wielkiej płyty 120
  • Wencel gordyjski - Nieszczęścia tańczą parami 16 wrz 2007, 22:00 Pani sobie zapisze numerek: 10. Bosak i Kajak 124
  • Ueorgan Ludu - LEKARZE STRAJKUJĄ – OBYWATELE ROBIĄ, CO MOGĄ 16 wrz 2007, 22:00 Ueorgan Ludu - Układ jeszcze się broni - Dzięki obecności pana premiera, nasza reprezentacja odniosła zwycięski remis nad układem helsińskim. Szkoda, że zabrakło ministra Ziobry. *** W okolicach Jasła nieco wylała rzeka, a PiS zastanawia się, jak zrobić, żeby powódź dotarła do... 125
  • Skibą w mur - Mydło i czekolada 16 wrz 2007, 22:00 Rokita powinien dostać grzechotkę, Olejniczak – pomadkę do ust, a Giertych – wojskowe oficerki 126

ZKDP - Nakład kontrolowany