Skandynawska fala

Skandynawska fala

Pierwszy ranking światowej nowoczesności "Wprost"
Wktórym wieku żyjemy? Pozornie odpowiedź jest bardzo prosta: od dobrych kilku lat trwa już XXI wiek. Ale prawda może być nieco bardziej skomplikowana. O nowym stuleciu nie decyduje tylko wiszący na ścianie kalendarz. Nowe stulecie to również inne niż dawniej społeczeństwo, gospodarka, inny świat. Nikogo z nas nie dziwi i nie oburza, kiedy obserwując zdjęcia z najuboższych i cywilizacyjnie najbardziej zacofanych krajów na ziemi, mówimy: średniowiecze, a rozglądając się często nawet po naszej bliskiej okolicy, nie wahamy się mówić: XIX wiek. Intuicja nas nie zawodzi - nawet w roku 2007 można żyć, myśleć i zachowywać się tak, jakby nadal trwały poprzednie stulecia.Spróbujmy spojrzeć prawdzie w oczy i zadać sobie pytanie: które z krajów świata naprawdę żyją już w XXI wieku, a które jeszcze w najlepsze tkwią w przeszłości?

III fala
Przede wszystkim zapytajmy, jak powinno wyglądać typowe społeczeństwo i typowy kraj obecnego stulecia. Na razie ledwo co ów wiek napoczęliśmy i wcale nie jesteśmy pewni, w którą stronę będzie następować rozwój. Wiele trendów jest jednak już oczywistych, a na inne, mniej widoczne, od wielu lat zwracają uwagę futuryści. Część z tych przepowiedni znakomicie się sprawdza, część - nie. Listę typowych cech rozwiniętego społeczeństwa XXI wieku ograniczmy więc do pięciu, które wydają się nie ulegać wątpliwości.
Rozwinięte społeczeństwo XXI wieku będzie społeczeństwem znacznie starszym niż w wieku XX. Postęp medycyny powoduje stałe wydłużanie się życia - i to na obu jego krańcach, czyli zarówno spadek śmiertelności niemowląt i dzieci, jak wydłużenie życia ludzi starszych. Jeśli do tego dodać zmniejszającą w większości zamożnych społeczeństw skłonność kobiet do rodzenia dzieci, nic dziwnego, że odsetek osób starszych w społeczeństwie XXI wieku znacznie wzrośnie. A że starsze społeczeństwo będzie potrzebowało lepszej opieki medycznej - służba zdrowia stanie się zapewne jednym z podstawowych sektorów gospodarki.
Silne zmiany będą nadal następować w gospodarce. W zasadzie potwierdzają się trendy, które jeszcze w roku 1970 przewidział w swojej "Trzeciej fali" Alvin Toffler: wzrost znaczenia usług, oparcie rozwoju gospodarczego na wiedzy i gwałtowny rozwój społeczeństwa informacyjnego. Są to więc kolejne trzy typowe cechy kraju i społeczeństwa XXI wieku: przeważająca rola usług w wytwarzaniu PKB, wysoki poziom wykształcenia oraz duże zaawansowanie sektorów związanych z wytwarzaniem i dostarczaniem ludziom informacji.
No i wreszcie piąta cecha, po części wynikająca z poprzednich. Społeczeństwa XXI wieku będą znacznie bardziej niż kiedykolwiek w przeszłości wyczulone na problemy ograniczonych zasobów dostępnych na kuli ziemskiej, a w ślad za tym znacznie bardziej wrażliwe na problemy ekologii i zrównoważonego rozwoju.

Ranking XXI wieku
Wszyscy kochamy rankingi, czemu więc nie zrobić prostego rankingu wskazującego na to, który z krajów świata żyje już w XXI wieku, a któremu jeszcze do tego daleko? Zestawmy kilka wskaźników obrazujących stopień zaawansowania wspomnianych powyżej pięciu procesów i spróbujmy to ocenić.
Zaawansowanie procesów demograficznych zmierzmy, obserwując obecny udział ludzi starszych w społeczeństwie oraz procent PKB przeznaczany na ochronę zdrowia. Zaawansowanie procesów "trzeciej fali" - udziałem zatrudnienia w usługach, aktywnością zawodową ludzi, odsetkiem konsumentów i odsetkiem przedsiębiorstw korzystających z Internetu. Poziom wiedzy - odsetkiem osób z wyższym wykształceniem oraz procentem PKB wydawanym na edukację i badania naukowe. Wreszcie wrażliwość na problemy ekologiczne - odsetkiem energii pochodzącej z energetyki jądrowej i źródeł odtwarzalnych oraz wielkością emisji dwutlenku węgla na jednostkę wytworzonego w kraju PKB.
Ze względu na dostępność danych rachunki przeprowadziliśmy jedynie dla 30 krajów OECD. Nie powinno to być jednak problemem: w końcu kraje OECD stanowią światową czołówkę w zakresie zamożności i rozwoju, więc niewiele krajów spoza tej organizacji ma szanse znaleźć się wysoko w rankingu.

Północ XXI wieku
Zarówno samo zestawienie, jak i bardziej szczegółowa analiza wskaźników sugerują, że XXI wiek zaczął się na dobre tylko w dwóch obszarach świata. Pierwszym jest Skandynawia. W pierwszej dziesiątce krajów i społeczeństw, o których śmiało można powiedzieć, że żyją już w warunkach "trzeciej fali", znajduje się wszystkie pięć krajów skandynawskich. Skandynawowie nie są jeszcze społeczeństwami bardzo starymi, na co ogromny wpływ ma oczywiście również ich stosunkowo duża otwartość na imigrację spowalniająca procesy starzenia się społeczeństwa, za to w dziedzinie świadomości ekologicznej biją na głowę całą resztę świata. Wiele podobieństw do Skandynawów wykazują także Szwajcarzy.
Drugim obszarem, który żyje już w warunkach XXI wieku, jest Ameryka Północna (oczywiście poza Meksykiem). Stany Zjednoczone i Kanada w niektórych dziedzinach odstają od wzorca wyznaczonego przez Skandynawów - są na przykład mniej zaawansowane w dziedzinie świadomości ekologicznej.
Jeśli wyłączyć z rachunku Skandynawię i Szwajcarię, okazuje się, że nawet zamożne kraje Europy Zachodniej wyraźnie ustępują czołówce. W pierwszej dziesiątce rankingu znalazł się tylko jeden kraj z tego regionu - Holandia. Mówiąc obrazowo - w najważniejszych krajach Europy Zachodniej XXI wiek dopiero się zaczyna, podczas gdy w Skandynawii czy USA trwa już od kilku lat. Z dużych krajów regionu najlepiej wypada w rankingu Francja (co może budzić zdziwienie w Polsce, już niemal tradycyjnie niedoceniającej siły i nowoczesności francuskiej gospodarki) nieco gorzej Niemcy i Wielka Brytania, a całkiem źle (jak na niewątpliwą potęgę gospodarczą) - Włochy.
Nieco gorzej od oczekiwań wypadają też kraje Dalekiego Wschodu - Japonia jest wprawdzie przed zachodnią Europą, ale z trudem załapuje się do pierwszej dziesiątki rankingu. Za Europą Zachodnią lokuje się za to Korea Południowa, choć tu pewnie warto zwrócić uwagę na dynamiczny postęp, jaki ten kraj odnotowywał w minionych dziesięcioleciach, dobrze rokujący na przyszłość.

Wśród maruderów
Nie ma wątpliwości - Polska tkwi jeszcze wciąż głęboko w XX wieku. Podobnie zresztą jak większość krajów Europy, Turcja i Meksyk, a także - co dla niektórych może być sporym zaskoczeniem - Australia i Nowa Zelandia. To, że jesteśmy względnie ubodzy (na tle reszty OECD), wszystkiego nie tłumaczy. Naszym niewiele zamożniejszym środkowoeuropejskim sąsiadom bliżej do XXI wieku niż nam.
Poza tym same pieniądze nie czynią jeszcze kraju naprawdę nowoczesnym: Irlandia jest już zamożna, a nadal żyje w XX wieku, podobnie jak Włochy czy Hiszpania. Trzeba się więc ostro brać do roboty, bo XXI wiek trwa już od siedmiu lat, a my jeszcze tego nie zauważyliśmy.


Między II a III falą.
Indeks zaawansowania XXI wieku

A
- demografia
B - gospodarka "trzeciej fali"
C
- ekologia
D - PKB na głowę

1. Norwegia 123

A111 B129 C114 D140

2. USA 122

A131 B128 C92 D144

3. Islandia 121

A102 B128 C122 D118

4. Szwajcaria 120

A123 B121 C114 D122

5. Szwecja 120

A114 B121 C121 D110

6. Dania 116

A105 B129 C90 D114

7. Kanada 111

A103 B119 C97 D114

8. Finlandia 111

A98 B117 C107 D111

9. Holandia 109

A105 B121 C79 D113

10. Japonia 108

A114 B109 C100 D107

11. Francja 106

A116 B99 C116 D107

12. Belgia 105

A115 B103 C100 D112

13. Niemcy 105

A132 B98 C96 D103

14. Wielka Brytania 104

A99 B109 C92 D113

15. Korea Południowa 103

A63 B120 C93 D76

16. Australia 101

A100 B109 C78 D109

17. Austria 96

A99 B94 C99 D115

18. Hiszpania 96

A104 B93 C96 D92

19. Nowa Zelandia 96

A89 B96 C101 D87

20. Luksemburg 94

A85 B101 C82 D208

21. Portugalia 91

A115 B83 C94 D70

22. Włochy 91

A115 B85 C86 D100

23. Węgry 86

A100 B80 C90 D58

24. Czechy 86

A92 B83 C88 D67

25. Grecja 83

A116 B74 C77 D78

26. Irlandia 82

A81 B87 C68 D129

27. Słowacja 77

A75 B72 C97 D52

28. Polska 77

A80 B78 C71 D46

29. Meksyk 65

A57 B59 C91 D36

30. Turcja 61

A58 B54 C86 D28

Okładka tygodnika WPROST: 14/2007
Więcej możesz przeczytać w 14/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2007 (1267)


ZKDP - Nakład kontrolowany